T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/911
Karar No : 2022/5419
DAVACI: … Tur. İnş. Mob. Paz. San. İç ve Dış Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ: Av. …
DAVALI: … Bakanlığı / …
VEKİLİ: Av. …
DAVANIN_KONUSU: 31/12/2018 tarih ve 30642 (4. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliği Ücret Tarifesinin 4. maddesinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI : Davacı tarafından; Yedieminlik faaliyetinin esasen bir ticari faaliyet olduğu, yedieminlik faaliyeti ifa edilirken malın muhafazasına yönelik belirli harcamalar ve masraflarda bulunulduğu, yapılan harcama ve masrafların bazı durumlarda malın muhammen bedelinin üzerine çıkabildiği, dava konusu Tarife maddesinde düzenlenen ücretin yediemin tarafından yapılan masraf ve sarf edilen emeğin karşılığı olmadığı, dolayısıyla uzun süre muhafaza edilmek zorunda kalınan taşınır mala yapılan masraf ve emeğin karşılığı olmayacak şekilde oransal olarak yapılan belirlemenin hayatın olağan akışına aykırı olduğu, zaten muhafaza ücreti konusunda uygulamada sıkıntı yaşayan ve çoğu zaman alacaklarını ilgililerden tahsil edemeyen yedieminlerin bu düzenleme neticesinde ekonomik olarak daha fazla zarara uğramalarına neden olunduğu, idare tarafından dava konusu işlem hazırlanırken ilgili kurum ve kuruluşların ve sektör temsilcilerinin görüşlerinin alındığına değinilmişse de, yedieminlik faaliyetini yürütenlerin görüşlerine sektör temsilcisi olarak başvurulmadığı, görüş alınan kurum ve kuruluşların genellikle taşınır mallarını yedieminlerde yıllarca unutan kişilerin üyesi olduğu kurumların temsilcileri olduğu, salt bu kurum ve kuruluşlardan görüş alındığında yedieminler aleyhine hakkaniyete aykırı sonuçların doğacağı, cezai sorumluluğu devam eden yedieminler açısından mevcut Tarife düzenlemesinin işin yapılmasını daha da çekilmez hale getirdiği, iddia edilerek anılan düzenlemenin iptali istenilmektedir.
DAVALININ_SAVUNMASI: Davalı tarafından;
Değerlendirme ve Ücret Tespit Komisyonu tarafından dava konusu Tarifedeki ücretlerin belirlendiği, söz konusu belirleme yapılırken birinci, ikinci ve üçüncü bölgelerde faaliyet gösteren belediyelere ait UKOME kararları ve bu yerlerde uygulanan muhafaza, çekici, nakliye, hamaliye ve çilingir ücretlerinin incelendiği, sektör temsilcisi olarak Esnaf ve Sanatkar Odaları, Ankara Kamyoncular ve Kamyonetçiler Esnaf Odası, Ankara Anahtarcılar, Kilitçiler ve Çilingirler Esnaf ve Sanatkarlar Odası gibi kurumların görüşlerinin alındığı, ayrıca TEFE, TÜFE ve yeniden değerleme oranları ve mevcut piyasa koşullarının da göz önünde bulundurulduğu, kamu yararı ve tüm ilgililerin menfaatinin dikkate alındığı, uzun süre yediemin deposunda bulunan taşınır malın muhafaza ücretinin, taşınır malın değerinin belirlenen kısmını geçmemesi gerektiği, aksi halde muhafazası yapılan taşınır malın depo ücreti karşılığında yediemine devrine veya yediemin ücretini dahi karşılamamasına neden olabileceği, bu durumun alacaklının ve borçlunun aleyhine sonuç doğuracağı, bu nedenle dava konusu düzenleme ile muhafaza ücreti yönünden oransal belirleme yapıldığı, oransal belirleme yapılmaması halinde kamu yararına ilişkin dengenin yediemin lehine bozulmasına neden olunabileceği, ayrıca yedieminin Tarifeye göre belirlenen alacağını tahsil edebilmesini teminen alacaklı ve borçlu tarafın satış talebinden bağımsız olarak takip yapabilme hakkı Kanunda düzenlendiğinden ekonomik olarak herhangi bir kaybının olmadığı, bu hakkını kullanmayan yedieminin uzun süre muhafaza ettiği mal nedeni ile zarara uğradığı iddiasının dava konusu düzenleme ile ilgisinin bulunmadığı, ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: …
DÜŞÜNCESİ: Dava konusu düzenlemede hukuka ve dayanağı mevzuat hükümlerine aykırılık bulunmadığından davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI: …
DÜŞÜNCESİ: Dava; 31/12/2018 tarih ve 30642 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliği Ücret Tarifesinin 4. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.
2004 sayılı İcra İflas Kanunu'nun 88. maddesinin 5. fıkrasında ''Haczedilen mallar, Adalet Bakanlığı tarafından yetki verilen gerçek veya tüzel kişilere ait lisanslı yediemin depolarında muhafaza edilir. Yetki verilen gerçek veya tüzel kişiler, bu yetkilerini Adalet Bakanlığının onayıyla alt işleticilere aynı standartları sağlamak koşuluyla devredebilirler. Bu devir, yetki verilen gerçek veya tüzel kişilerin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. Bu depoların yönetmelikte belirlenen nitelik ve şartlara uygunluğunun saptanması sonucunda işletme belgesi Adalet Bakanlığı tarafından verilir. Haczedilen malların muhafaza işlemleri; lisanslı yediemin depolarının kuruluşuna, bu depolarda bulunması gereken asgari niteliklere, depo için alınacak teminata, mallar için muhtemel rizikolara karşı yapılacak sigortaya; işletici olma niteliklerine, işletici lisansına, Adalet Bakanlığı tarafından bu lisansın verilmesine; Adalet Bakanlığının lisanslı işletmelerle ilgili görev ve yetkilerine; faaliyetin durdurulması ya da iptali gibi idari tedbir ve tasarruflara; bu depoların denetimine ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, Adalet Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikte düzenlenir. Haczedilen malların muhafazası aşamasındaki ücretler Adalet Bakanlığı tarafından düzenlenecek tarifeyle belirlenir.'' hükmü yer almaktadır.
23.08.2016 tarih ve 29810 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliğinin ''Değerlendirme ve Ücret Tespit Komisyonu'' başlıklı 14. maddesinde, ''(1) Lisans başvurularının incelenmesi ve lisans kapsamında kalan hizmetler için ödenecek ücret ile lisans bedeli, depo teminat miktarı ve asgari sigorta bedelinin belirlenmesi amacıyla Personel Genel Müdürlüğü, Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü, Strateji Geliştirme Başkanlığı, İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığı ve Teknik İşler Dairesi Başkanlığında görev yapan beş asıl ve beş yedek üyeden teşekkül eden Komisyon oluşturulur. Komisyonun oluşturulmasına ilişkin Bakanlık Olurunda Komisyona başkanlık yapacak üye de belirtilir., (2) Komisyon, başkanın yazılı daveti üzerine toplanır. Davette, toplantının gündemi, tarihi, yeri ve saati belirtilir. (3) Komisyon, asıl üyelerinin katılımı ile toplanır ve toplantıya katılanların çoğunluğuyla karar verir. Asıl üyenin yokluğunda toplantılara yedeği katılır. Komisyonun kararları tutanak haline getirilir ve toplantıya katılan üyelerce imzalanır. Karara muhalif olanlar, muhalefet gerekçesini yazarak tutanağı imzalarlar.,(4) Komisyon gerek duyduğu her türlü inceleme ve araştırmayı yapabilir.,(5) Komisyon kararlarına karşı, ilgililer, kararın tebliğinden itibaren bir hafta içinde Komisyona yeniden inceleme talebinde bulunulabilirler. Yeniden inceleme talepleri, Komisyon asıl ve yedek üyelerinin katılımıyla yapılacak toplantıda incelenerek kesin olarak karara bağlanır. Bu durumda Komisyon, asıl ve yedek üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanır, toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar verir.(6) Komisyonun sekretarya hizmetleri Personel Genel Müdürlüğü tarafından yerine getirilir.'' hükmüne; ''Lisans kapsamında kalan hizmetlerle ilgili ücret tarifesi'' başlıklı 26. maddesinde, ''1) Lisans kapsamında kalan hizmetler için ödenecek ücret, piyasa koşulları dikkate alınmak suretiyle Komisyon tarafından belirlenir.,(2) Ücret tarifesi her yılın Aralık ayında belirlenerek Resmî Gazete’de ilan edilir ve 1 Ocak tarihi itibarıyla yürürlüğe girer., (3) Depo işleticisine ödenecek ücret hesaplanırken malın depoda fiili olarak kaldığı tarihlerde yürürlükte olan ücret tarifeleri dikkate alınır. Lisans kapsamında kalan hizmetlerin yerine getirilmesine karar veren icra ve iflâs dairesi ve ilgili depo işleticisi Bakanlık tarafından belirlenen ücret tarifesine uymak zorundadır.,(4) Komisyon ülke genelinde tek bir ücret tarifesi belirleyebileceği gibi bölgesel olarak da ücret tarifesi belirleyebilir.'' hükmüne; ''Mevcut depo ve garajlardaki muhafaza işlemlerine ilişkin geçiş hükümleri'' başlıklı Geçici 1. maddesinde, ''(1) Lisanslı yediemin depoları faaliyete geçinceye kadar mevcut depo ve garajlardaki muhafaza işlemlerine, 14/5/2014 tarihinde yürürlükten kaldırılan 13/7/1987 tarihli ve 19516 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Mahcuz Malların Muhafaza Edileceği Adalet Bakanlığı Depo ve Garajlarının Çalıştırılmasına Dair Yönetmelik ve bu Yönetmelik gereğince çıkarılan ücret tarifesi çerçevesinde devam olunur.,(2) Lisanslı yediemin depoları faaliyete geçtikten sonra mevcut depolarda bulunan ve hukuken haczi devam eden mallar, mevcut depo sahibinin talebi halinde icra dairesinin kararı üzerine mevcut deponun bulunduğu yerdeki lisanslı yediemin deposu tarafından teslim alınır. Bunun için yapılan nakliye masrafları varsa muhafaza avansından yoksa malın satış bedelinden ödenmek üzere malların devredildiği depo işleticisi tarafından karşılanır. Teslim tarihine kadar tahakkuk eden yediemin ücreti icra ve iflas dairesi tarafından mevcut depo sahibine muhafaza avansından peşin olarak ödenir.,(3) Mevcut ücret tarifesine göre tahakkuk eden yediemin depo ücretini ve bu Yönetmelik hükümlerine göre hesaplanacak lisanslı yediemin depo ücretini avans olarak icra dairesine yatıran taraflar, ikinci fıkra kapsamında kalan malların lisanslı yediemin deposuna teslimini talep edebilir.,(4) Bu madde gereğince lisanslı yediemin depolarına teslim edilecek mallar için 20 nci maddedeki işlemler yerine getirilir. Düzenlenecek tutanaklar icra memuru, mevcut depo sahibi ve lisanslı yediemin deposu yetkilisi tarafından imzalanır.'' hükmüne; ''Ücret tarifelerine ilişkin geçiş hükümleri'' başlıklı Geçici 3. maddesinde de ''Mevcut depo ve garajlarda muhafaza edilen mallarla ilgili olarak Bakanlık tarafından ayrı bir ücret tarifesi belirlenebilir. Bu durumda söz konusu ücret tarifesi Resmî Gazete’de ilanı tarihinde yürürlüğe girer.'' hükmüne yer verilmiştir.
Anılan Yasa ve yönetmelik hükümlerine dayalı olarak yürürlüğe konulan dava konusu Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliği Ücret Tarifesinin iptale konu Muhafaza ücretinin azami haddi başlıklı 4. maddesinde, "1) Muhafaza müddeti hitamında 3 üncü madde uyarınca hesap edilecek ücret, mahcuz malın muhammen bedelinin yüzde otuzunu geçemez. Ancak mahcuz malın muhammen bedeli onbin Türk Lirasının üzerinde ise onbin Türk Lirasının üzerindeki meblağ için hesap edilecek ücret, aşan miktarın yüzde yirmisini geçemez." kuralı yer almıştır.
Anılan Yasa ve Yönetmelik hükümleri ile verilen yetkiye dayalı olarak Değerlendirme ve Ücret Tespit Komisyonu tarafından ilgili kurum ve kuruluşlar ile meslek odalarından alınan görüşler ile bunlar tarafından uygulanan tarifeler ve enflasyon oranları dikkate alınmak suretiyle hizmet gereklerine uygun olarak düzenlendiği sonucuna varılan dava konusu Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliği Ücret Tarifesinin 4. maddesinde üst normlara aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi yolunda karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Davacı, 13/07/1987 tarihli ve 19516 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (mülga) Mahcuz Malların Muhafaza Edileceği Adalet Bakanlığı Depo ve Garajlarının Çalıştırılmasına Dair Yönetmelik ve bu Yönetmeliğe dayanılarak çıkarılan Adalet Bakanlığına Ait Depo ve Garajlarda Muhafaza Edilen Mahcuz Mallar İçin Alınacak Ücret Tarifesi hükümleri çerçevesinde yediemin olarak kendisine emanet edilen malların muhafazası işine (yedieminlik faaliyeti için lisans aranmadığından lisanssız olarak) başlamış; bilahare söz konusu faaliyetini, yukarıda anılan Yönetmeliği yürürlükten kaldıran, 14/05/2014 tarih ve 29000 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliğinin, ardından bu Yönetmeliği yürürlükten kaldıran, 23/08/2016 tarih ve 29810 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliğinin geçici 3. maddeleri uyarınca yayımlanan Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliği Ücret Tarifeleri uyarınca belirlenen ücretler üzerinden sürdürmüştür.
Aynı kapsamda ve 01/01/2019 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliği Ücret Tarifesinin, 31/12/2018 tarih ve 30642 (4. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanması üzerine davacı, söz konusu Tarifenin 4. maddesinin iptali istemiyle işbu davayı açmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN :
İlgili Mevzuat:
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 88. maddesine, 06/06/1985 tarihli ve 3222 sayılı Kanun'la eklenen 4. fıkrada yer alan, "Adalet Bakanlığı mahcuz malların muhafazası için uygun göreceği yerlerde depo ve garaj açabilir. Alınacak depo ve garaj ücretleri Adalet Bakanlığınca belirlenir. Bu yerlerin çalışma esas ve usulleri yönetmelikte gösterilir." hükmüne istinaden hazırlanıp 13/07/1987 tarihli ve 19516 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmak suretiyle yürürlüğe konulan (mülga) Mahcuz Malların Muhafaza Edileceği Adalet Bakanlığı Depo ve Garajlarının Çalıştırılmasına Dair Yönetmelikte, mahcuz malların muhafaza edileceği Adalet Bakanlığına ait depo ve garajlarının açılması, nitelikleri, çalıştırılması ve denetimlerine dair usul ve esaslar düzenlenmiş; Yönetmeliğin "Diğer Hizmetlerin Yerine Getirilmesi" başlıklı 27. maddesinde, "Depo ve garajlarda muhafaza edilecek mahcuz malların bu yerlere getirilmesi, teslimi, yerleştirilmesi ve geri alınması işleri ilgili icra dairesince yerine getirilir. Bu işlere ait masraflar, icra dairesince alacaklıdan peşin alınan avanstan karşılanır." kuralı; "Ücret Tarifesi" başlıklı 28. maddesinde, "(1) Muhafaza ücreti, Bakanlıkça hazırlanacak ücret tarifesi hükümlerine göre alınır. Bu tarifedeki gerekli görülecek değişiklikler yılda bir yapılır. (2) Yeni tarife yürürlüğe girinceye kadar eski tarife uygulanır. (3) Bu tarife ve değişiklikleri Yönetmeliğin eki olmayıp, müstakil olarak düzenlenir ve Resmî Gazete'de yayımlanır. ..." kuralı yer almıştır.
Anılan Yönetmeliğe dayalı olarak Adalet Bakanlığına Ait Depo ve Garajlarda Muhafaza Edilen Mahcuz Mallar İçin Alınacak Ücret Tarifesi, ilk olarak dayanağı Yönetmelikle aynı Resmi Gazete nüshasında yayımlanarak yürürlüğe konulmuş; bilahare iki yılda bir, 26/12/1992 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliğini takiben de her yıl yenilenmiştir.
Ardından 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun;
17/07/2003 tarihli ve 4949 sayılı Kanun'la eklenen geçici 4. maddesinde, "Adalet Bakanlığı veya Adalet Teşkilâtını Güçlendirme Vakfınca mahcuz malların muhafazası için depo ve garajlar açılıncaya kadar, özel depo ve garajlarda, Adalet Bakanlığınca çıkartılan ilgili yönetmelik ve ücret tarifelerinin uygulanmasına devam olunur." hükmüne;
02/07/2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanun'la değiştirilen 88. maddesinin 5. fıkrasında, "Haczedilen mallar, Adalet Bakanlığı tarafından yetki verilen gerçek veya tüzel kişilere ait lisanslı yediemin depolarında muhafaza edilir. Yetki verilen gerçek veya tüzel kişiler, bu yetkilerini Adalet Bakanlığının onayıyla alt işleticilere aynı standartları sağlamak koşuluyla devredebilirler. Bu devir, yetki verilen gerçek veya tüzel kişilerin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. Bu depoların yönetmelikte belirlenen nitelik ve şartlara uygunluğunun saptanması sonucunda işletme belgesi Adalet Bakanlığı tarafından verilir. Haczedilen malların muhafaza işlemleri; lisanslı yediemin depolarının kuruluşuna, bu depolarda bulunması gereken asgari niteliklere, depo için alınacak teminata, mallar için muhtemel rizikolara karşı yapılacak sigortaya; işletici olma niteliklerine, işletici lisansına, Adalet Bakanlığı tarafından bu lisansın verilmesine; Adalet Bakanlığının lisanslı işletmelerle ilgili görev ve yetkilerine; faaliyetin durdurulması ya da iptali gibi idari tedbir ve tasarruflara; bu depoların denetimine ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, Adalet Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikte düzenlenir. Haczedilen malların muhafazası aşamasındaki ücretler Adalet Bakanlığı tarafından düzenlenecek tarifeyle belirlenir." hükmüne;
02/07/2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanun'la eklenen geçici 11. maddesinde ise, "Adalet Bakanlığı, 88 inci maddenin beşinci fıkrası gereğince hukuki ve teknik her türlü altyapıyı anılan maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde tamamlar. Lisanslı yediemin depoları faaliyete geçinceye kadar o yerdeki mevcut depo ve garajlarda muhafaza işlemlerine, mevcut yönetmelik ve ücret tarifeleri çerçevesinde devam olunur." hükmüne;
yer verilmesi üzerine, Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliği, 14/05/2014 tarihli ve 29000 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulmuş; Yönetmeliğin "Mevcut depo ve garajlardaki muhafaza işlemlerine ilişkin geçiş hükümleri" başlıklı geçici 1. maddesinde, "Lisanslı yediemin depoları faaliyete geçinceye kadar mevcut depo ve garajlardaki muhafaza işlemlerine, önceki Yönetmelik ve ücret tarifeleri çerçevesinde devam olunur." kuralına; "Ücret tarifelerine ve Ücret Tespit Komisyonuna ilişkin geçiş hükümleri" başlıklı geçici 3. maddesinin 3. fıkrasında, "Mevcut depo ve garajlarda muhafaza edilen mallarla ilgili olarak Bakanlık tarafından ayrı bir ücret tarifesi belirlenebilir. Bu durumda söz konusu ücret tarifesi Resmî Gazete’de ilanı tarihinde yürürlüğe girer." kuralına ve "Yürürlükten kaldırılan yönetmelik" başlıklı 57. maddesinde de, "13/7/1987 tarihli ve 19516 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Mahcuz Malların Muhafaza Edileceği Adalet Bakanlığı Depo ve Garajlarının Çalıştırılmasına Dair Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır." kuralına yer verilmiştir.
23/08/2016 tarihli ve 29810 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve bu tarih itibarıyla yukarıda bahsedilen Yönetmeliği yürürlükten kaldıran Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliği'nde de aynı doğrultuda düzenlemeler yapılmış; bu kapsamda Yönetmeliğin "Değerlendirme ve Ücret Tespit Komisyonu" başlıklı 14. maddesinin 1. fıkrasında, "Lisans başvurularının incelenmesi ve lisans kapsamında kalan hizmetler için ödenecek ücret ile lisans bedeli, depo teminat miktarı ve asgari sigorta bedelinin belirlenmesi amacıyla Personel Genel Müdürlüğü, Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü, Strateji Geliştirme Başkanlığı, İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığı ve Teknik İşler Dairesi Başkanlığında görev yapan beş asıl ve beş yedek üyeden teşekkül eden Komisyon oluşturulur. Komisyonun oluşturulmasına ilişkin Bakanlık Olurunda Komisyona başkanlık yapacak üye de belirtilir." düzenlemesi; "Muhafaza işlemleri" başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasında, "İcra ve iflâs daireleri tarafından muhafaza altına alınmasına karar verilen mallar, mevzuattaki istisnalar saklı kalmak kaydıyla Bakanlık tarafından yetki verilen ve yetki çevresi belirlenen lisanslı yediemin depolarında muhafaza edilir." düzenlemesi; "Muhafaza avansı" başlıklı 19. maddesinde, "(1) İcra ve iflâs daireleri, Bakanlığın belirlediği ücret tarifesine göre Kanunun 59 uncu maddesi, 88 inci maddesinin ikinci fıkrası ve 90 ıncı maddesi gereğince takdir edeceği muhafaza avansını alacaklıdan peşin olarak tahsil eder. (2) Muhafaza avansı hesaplanırken malın en az altı aylık muhafaza gideri dikkate alınır." düzenlemesi; "İcra ve iflâs dairesi tarafından yapılacak işler" başlıklı 22. maddesinde, "İcra ve iflâs daireleri lisans kapsamında kalan hizmetleri, Bakanlığın tespit edeceği esaslara göre kendi yetki alanında bulunan lisanslı yediemin deposundan talep etmek zorundadır. Bu hizmetlere ait masraflar takip giderlerinden sayılır ve icra dairesi tarafından alacaklıdan peşin alınan avanstan karşılanır." düzenlemesi; "Lisans kapsamında kalan hizmetlerle ilgili ücret tarifesi" başlıklı 26. maddesinde, "(1) Lisans kapsamında kalan hizmetler için ödenecek ücret, piyasa koşulları dikkate alınmak suretiyle Komisyon tarafından belirlenir. (2) Ücret tarifesi her yılın Aralık ayında belirlenerek Resmî Gazete’de ilan edilir ve 1 Ocak tarihi itibarıyla yürürlüğe girer. (3) Depo işleticisine ödenecek ücret hesaplanırken malın depoda fiili olarak kaldığı tarihlerde yürürlükte olan ücret tarifeleri dikkate alınır. Lisans kapsamında kalan hizmetlerin yerine getirilmesine karar veren icra ve iflâs dairesi ve ilgili depo işleticisi Bakanlık tarafından belirlenen ücret tarifesine uymak zorundadır. (4) Komisyon ülke genelinde tek bir ücret tarifesi belirleyebileceği gibi bölgesel olarak da ücret tarifesi belirleyebilir." düzenlemesi; "Mevcut depo ve garajlardaki muhafaza işlemlerine ilişkin geçiş hükümleri" başlıklı geçici 1. maddesinde, "Lisanslı yediemin depoları faaliyete geçinceye kadar mevcut depo ve garajlardaki muhafaza işlemlerine, 14/5/2014 tarihinde yürürlükten kaldırılan 13/7/1987 tarihli ve 19516 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Mahcuz Malların Muhafaza Edileceği Adalet Bakanlığı Depo ve Garajlarının Çalıştırılmasına Dair Yönetmelik ve bu Yönetmelik gereğince çıkarılan ücret tarifesi çerçevesinde devam olunur." düzenlemesi; "Ücret tarifelerine ilişkin geçiş hükümleri" başlıklı geçici 3. maddesinde de, "Mevcut depo ve garajlarda muhafaza edilen mallarla ilgili olarak Bakanlık tarafından ayrı bir ücret tarifesi belirlenebilir. Bu durumda söz konusu ücret tarifesi Resmî Gazete’de ilanı tarihinde yürürlüğe girer." düzenlemesi yer almıştır.
2004 sayılı Kanun'un geçici 4. ve geçici 11. maddeleri ile mülga Mahcuz Malların Muhafaza Edileceği Adalet Bakanlığı Depo ve Garajlarının Çalıştırılmasına Dair Yönetmeliğe dayanılarak çıkarılan son ücret tarifesi 07/06/2016 tarihli ve 29735 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmış olup, bahse konu Adalet Bakanlığına Ait Depo ve Garajlarda Muhafaza Edilen Mahcuz Mallar İçin Alınacak Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ'in 1. maddesinde, "(1) İcra dairelerince haczedilen ve Adalet Bakanlığının depo ve garajlarında muhafaza edilen mahcuz mallar için alınacak ücret hususunda bu Tebliğ hükümleri uygulanır. (2) Adalet Bakanlığı veya Adalet Teşkilatını Güçlendirme Vakfınca mahcuz malların muhafazası için depo ve garajlar açılıncaya kadar, özel depo ve garajlarda da bu Tebliğ hükümleri uygulanır." düzenlemesine yer verilmiş; 3. maddesinde, muhafaza ücretinin hesabına; 4. maddesinde, muhafaza ücretinin azami haddine; 5. maddesinde, muhafaza ücretinin alınmasına yönelik kurallar sevk edilmek suretiyle yalnızca "muhafaza ücreti"ne yönelik düzenleme yapılmıştır.
2004 sayılı Kanun'un 88. maddesinin 5. fıkrası ile 23/08/2016 tarihli ve 29810 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliği'nin 26., geçici 1. ve geçici 3. maddelerine dayanılarak çıkarılan, 31/12/2018 tarihli ve 30642 (4. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliği Ücret Tarifesinin 1. maddesinde, icra dairelerince haczedilen ve lisanslı yediemin depoları ile özel depo ve garajlarda muhafaza edilen mahcuz mallar için alınacak ücret hususunda bu Tarife hükümlerinin uygulanacağı kurala bağlanmış;
"Muhafaza ücretinin azami haddi" başlıklı 4. maddesinde,
"Muhafaza müddeti hitamında 3 üncü madde uyarınca hesap edilecek ücret, mahcuz malın muhammen bedelinin yüzde otuzunu geçemez. Ancak mahcuz malın muhammen bedeli onbin Türk Lirasının üzerinde ise onbin Türk Lirasının üzerindeki meblağ için hesap edilecek ücret, aşan miktarın yüzde yirmisini geçemez." kuralına yer verilmiştir.
Öte yandan; Anayasanın 141. maddesinde, davaların en az giderle sonuçlandırılması yargının görevi olarak belirlenmiş; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 30. maddesinin 1. fıkrasında, hâkimin yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesi ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlü olduğu düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
A- Dava Konusu Tarifenin Yetki Yönünden İncelenmesi:
Anayasa'nın 124. maddesinin, dava konusu Tarifenin yayımlandığı tarihte yürürlükte olan halinde, Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak ve yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler.
Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir.
Yukarıda yer verilen 2004 sayılı Kanun hükümleri ve Yönetmelik kuralları uyarınca, davalı Bakanlığın, hem lisanslı yediemin depolarında hem de bu depolar faaliyete geçinceye kadar mevcut depo ve garajlarda gerçekleştirilecek muhafaza işlemlerine ilişkin ücretleri tarifeler aracılığıyla belirleme ve güncelleme konularında yetkili olduğu, ayrıca Tarifedeki ücretlerin Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliği'nin 14. maddesinde düzenlenen Değerlendirme ve Ücret Tespit Komisyonu tarafından belirlendiği anlaşıldığından, Kanun'un ve Yönetmeliğin verdiği yetki kapsamında yürürlüğe konulan dava konusu Tarifede yetki unsuru yönüyle hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
B- Tarifenin 4. Maddesinin, Davacının İddiaları İle Sınırlı Olarak İncelenmesi:
Tarifenin 4. maddesinde, muhafaza süresi ne olursa olsun muhafaza ücretinin, mahcuz malın muhammen bedelinin % 30'unu geçemeyeceği, ancak mahcuz malın muhammen bedelinin 10.000,00 TL'nin üzerinde olması halinde, 10.000,00 TL'nin üzerindeki meblağ için hesap edilecek ücretin, aşan miktarın % 20'sini geçemeyeceği düzenlenmektedir.
2004 sayılı Kanun'un 59. maddesinde, "Takip masrafları borçluya aittir. Alacaklı, yapılmasını talep ettiği muamelenin masrafını ve ayrıca takip talebinde bulunurken borçlunun 62 nci maddeye göre yapabileceği itirazın kendisine tebliğ masrafını da avans olarak peşinen öder." hükmüne; 138. maddesinin 2. fıkrasında, "Haciz, paraya çevirme ve paylaştırma gibi bütün alacaklıları alakadar eden masraflar önce satış tutarından alınır ve artan para takip masrafları ve işlemiş faizler dahil olduğu halde alacakları nispetinde paylaştırılır." hükmüne yer verilmiştir.
Dava konusu Tarifenin dayanağı Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliği'nde de, icra ve iflas dairelerinin muhafaza avansını, malın en az 6 aylık muhafaza giderini dikkate alarak alacaklıdan peşin olarak tahsil edeceği, muhafaza hizmetine ilişkin masrafların takip giderlerinden sayılacağı kuralı yer almıştır.
Yukarıda aktarılan hükümlerden anlaşılacağı üzere, ihtilaf konusu olan veya haczedilen malların muhafazası karşılığında hak edilen muhafaza ücreti, takip masrafları içerisindedir ve borçluya aittir, fakat ihtilafın giderilmesine kadar alacaklıdan avans olarak tahsil edilmekte, bilahare söz konusu masraflar satış tutarından öncelikle alınarak alacaklıya verilmektedir. Yargıtayın istikrarlı içtihatları da bu yöndedir. (Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 09/11/2015 tarih ve E:2015/17384, K:2015/27288 sayılı; 07/09/2015 tarih ve E:2015/9113, K:2015/19786 sayılı kararları)
Öte yandan; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 23/12/2021 tarih ve E:2017/344, K:2020/984 sayılı kararında, "Yeri gelmişken belirtmek gerekir ki usul ekonomisi ilkesi takip hukukunda da uygulanır. Anayasanın 141. maddesinin 4. fıkrasına göre mahkemelerin yargı faaliyetlerinde usul ekonomisini gözetme yükümlülüğü ile takip hukukunda icra organlarının usul ekonomisini gözetmesi aynı amaca hizmet eder. Usul ekonomisi ilkesine göre takibin ve icra faaliyetlerinin mümkün olduğunca kısa sürede, basit ve ucuz şekilde sonuçlandırılması gerekir. Bu ilkenin unsurları, takip hukukundaki görünümüne göre takibin makul sürede tamamlanması, takibin makul giderle tamamlanması ve takibin düzenli bir şekilde yürütülmesi olarak ifade edilebilir. Usul ekonomisi ilkesi takibin her aşamasında gözetilmesi gereken bir ilkedir. Takibin makul sürede ve makul giderle tamamlanabilmesi için, takibin düzenli bir şekilde yürütülmesi gerekir. Takibin düzenli bir şekilde yürütülmemesi karmaşaya ve gereksiz gider yapılmasına sebep olacağı için aynı zamanda takibin makul sürede tamamlanması ve takibin makul giderle tamamlanması unsurlarının da ihlal edilmesi sonucunu doğurur." hususları ifade edilmiştir.
Buna göre, lisanslı yediemin depolarına teslimi yapılacak mahcuz malların "muhafaza ücretinin", takip masrafları kapsamında yer aldığında ve takip masrafları açısından da usul ekonomisi ilkesine uyulması gerektiğinde duraksama bulunmamaktadır.
Buradan da anlaşılacağı üzere, dava konusu Tarifenin düzenlediği alanda farklı yönde menfaatler söz konusudur. Borçlu ve alacaklının menfaati, mahcuz malın değerinin, borcun ve takip masraflarının tamamını karşılamasına (ve hatta borçlunun menfaati, borcun ve takip masraflarının ayrılmasından sonra malın değerinden tutar artmasına) yönelik iken; depo işleticisinin menfaati, malın değerine bakmaksızın muhafaza hizmetinin karşılığını bitamam almaya yöneliktir. Dolayısıyla davalı idare, bu iki karşıt menfaatin söz konusu olduğu uyuşmazlığa konu alanı, daha açık bir ifadeyle, takip masraflarından olan muhafaza ücretinin miktar ve sınırlarını, takip hukuku yönünden de uygulanan usul ekonomisi ilkesini de dikkate alarak, menfaatler arasında adil bir denge gözetmek suretiyle düzenlemek zorundadır.
Tarifenin 4. maddesi ile diğer düzenlemelerine bu çerçevede bir bütün olarak bakıldığında; davalı idare tarafından, borçlu ve alacaklının menfaati gözetilerek muhafazaya konu taşınır malın muhammen bedelinin takip masraflarını ve borcu karşılamaya yetmesini sağlayacak sınırlar (m.3/3, m.3/6, m.4) belirlendiği gibi, depo işleticisinin menfaati gözetilerek muhafaza maliyet ve hizmetinin karşılığını almasını temin edecek düzenlemeler (m.3/5, m.3/7, Ek-1) de sevk edildiği görülmektedir.
Buna göre, borçlunun durumunun daha da ağırlaştırılmaması, alacaklının avans olarak ödediği takip masraflarının yanı sıra alacağına da kavuşması, depo işleticisinin muhafaza maliyet ve hizmetinin karşılığını alması amaçlarıyla anılan tarafların menfaatleri arasında adil bir denge kurulmak suretiyle getirilen, ayrıca usul ekonomisi ilkesini gözeten birbirini tamamlayıcı mahiyetteki dava konusu düzenlemelerde dayanak mevzuata, hizmet gereklerine ve hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Esasen, gerek mülga Mahcuz Malların Muhafaza Edileceği Adalet Bakanlığı Depo ve Garajlarının Çalıştırılmasına Dair Yönetmeliğe dayanılarak 07/06/2016 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan son Ücret Tarifesinde, gerekse Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliğine dayanılarak 10/06/2017 ve 29/12/2017 tarihli Resmi Gazete nüshalarında yayımlanan dava konusu Tarifeden önceki Tarifelerde, aynı yönde düzenlemeler istikrarlı bir şekilde yer almıştır. Dolayısıyla, depo işleticilerinin, muhafazaya konu malı teslim alma zorunluluğunun bulunmadığı ve muhafaza ücretini belirleyen mevzuatın hukuki belirlilik, öngörülebilirlik ve istikrar ilkelerini karşıladığı dikkate alındığında; davacının mahcuz malın değerini ve satış olanağını değerlendirerek muhafaza talebini kabul veya reddetme noktasında özgür iradesiyle karar verebileceği de tabiidir.
Bu itibarla, dava konusu düzenlemede dayanak mevzuata, usul ekonomisi ilkesine, hizmet gereklerine ve kamu yararına aykırı bir yön bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 24/11/2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.