T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2020/10426
Karar No : 2023/4879
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR):
1- …
2- …
3- …
VEKİLİ: Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI): … Belediye Başkanlığı-…
VEKİLİ: Av. …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Eskişehir ili, Odunpazarı ilçesi, … Mahallesi, … parsel sayılı davacıların murisi ... adına kayıtlı taşınmazın da içinde bulunduğu alanda 2981 sayılı Kanunun 10/c maddesi uyarınca parselasyon yapılmasına ilişkin Odunpazarı Belediye Encümeninin … tarihli, … sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; … ada, … parsel sayılı taşınmazın 14724.00 m2 alanlı kamu ortaklık payı ile oluşturulan spor tesisleri alanı olduğu, bu parselde ...'in 384.16 m2 hissesinin bulunduğu, ancak bu imar uygulamasının (2009 tarihli) muhtelif mahkeme kararları ile iptali üzerine mahkeme kararları gereğince uygulama öncesi haline geri dönüldüğü, adı geçen malikin geri dönüşüm uygulaması öncesi … ada, … parsel sayılı taşınmaz hariç diğer bütün parsellerini sattığı, geri dönüşüm işlemi esnasında da .. ada, … parsel sayılı taşınmazda bulunan hisselerin kök parsel olan … parsel sayılı taşınmaza dönüştürüldüğü, … parsel sayılı taşınmazda bulunan hisselerini satarken kamu ortaklı payı hissesini de sattığından satış işlemlerinin … ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerinden değil, … parsel sayılı taşınmaz üzerinden göründüğü, netice itibarıyla satış işlemleri dolayısıyla davacılar adına kayıtlı hisse bulunmadığı, malik sıfatını kaybeden davacıların, söz konusu taşınmazlar ile hukuki bir bağının kalmadığı gerekçesiyle parselasyon işleminin iptali istemiyle iş bu davayı açmalarında hukuki yarar bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Yargı kararı ile iptal edilen uygulama neticesinde oluşan kamu ortaklık payı hisslerine ilişkin taraflarına herhangi bir ödeme yapılmadığı, hisselerinin akıbetinin belirsiz olduğu, yapılan uygulama ile mülksüzleştirilmelerine yol açıldığı sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: İlk uygulama sonrası oluşan imar parsellerinin davacılar tarafından çeşitli tarihlerde satıldığı, imar parsellerini satarken kamu ortaklık payı hisselerinin de satılmış olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Eskişehir ili, Odunpazarı ilçesi, … Mahallesi, … parsel sayılı taşınmazın da bulunduğu alanda Odunpazarı Belediye Encümenin … tarihli, … sayılı kararıyla 2981 sayılı Yasanın 10/c maddesi uyarınca parselasyon yapılmış, davacılar murisi adına %36 oranında DOP, %4 oranında KOP kesintisi yapıldıktan sonra kalan hak edişi çeşitli imar parsellerine hisselendirilmiş, … ada, … parsel sayılı taşınmazda kamu ortaklık payı ile spor tesis alanı oluşturulmuş, oluşan KOP parseli için davacıların muriside 384.16 m2 hisse ile ortak edilmiş, oluşan imar parsellerinin tamamı davacı ve davacıların murisi tarafından çeşitli tarihlerde satılmıştır.
Odunpazarı Belediye Encümenin … tarihli, … sayılı kararıyla 2981 sayılı Yasanın 10/c maddesi uyarınca yapılan parselasyonun iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin … tarihli, E:…, K:… sayılı kararıyla parselasyon işleminin iptaline karar verilmiş, anılan karar Danıştay Altıncı Dairesinin 03/01/2019 tarihli, E:2014/859, K:2019/4 sayılı kararıyla onanıp kesinleşmiş, yargı kararının uygulanması amacıyla uyuşmazlık konusu alanda geri dönüşüm işlemleri hazırlanmış, Odunpazarı Belediye Encümenin … tarihli, … sayılı kararıyla geri dönüşüm cetvelleri onaylanmış ve dava konusu parselasyon işleminin onaylanması üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin (a) fıkrasında, idari davaların idari işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddenin 3. fıkrasının (c) bendinde dilekçenin ehliyet yönünden inceleneceği, 15. maddenin 1. fıkrasının (b) bendinde ise bu hususta kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır.
3194 sayılı İmar Kanununun "Arazi ve arsa düzenlemesi" başlıklı 18. Maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan şekliyle, "İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez.
Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tâbi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve bu hizmetlerle ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenleme ortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkrada sözü geçen umumi hizmetler için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçe kamulaştırma yolu ile tamamlanır. Herhangi bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır." hükmüne yer verilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca çıkarılan ve dava konusu parselasyon işleminin onaylandığı tarihte yürürlükte olan İmar Kanununun 18 inci Maddesi Uyarınca Yapılacak Arazi ve Arsa Düzenlenmesi İle İlgili Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 12. maddesinde; düzenleme sahasında bulunan okul, hastane, kreş, belediye hizmet veya diğer resmi tesis alanı gibi umumi tesislere ayrılan alanların parselleri düzenlemeye giren parsellerin alanları oranında pay verilmek suretiyle hisselendirileceği düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Öncelikle davanın konusunun net olarak ortaya konulması gerekmektedir. Şöyle ki; dava dilekçesinde belirtilen işlem numaralarının, alanda kabul edilen parselasyon işleminin tapuya tesciline ilişkin olduğu, ancak dilekçe içeriğinin incelenmesinden parselasyon işlemi ve dayanağı geri dönüşüm işlemine yönelik iddialara yer verildiği görüldüğünden davanın konusunun parselasyon işlemi ve dayanağı geri dönüşüm işlemi olduğu sonucuna varılmıştır.
İşlem tarihi itibarıyla, yürürlükte olan hükümlere göre; imar planlarında öngörülen, "ilk ve ortaöğretim kurumları, yol, otoyol hariç erişme kontrolünün uygulandığı yol, su yolu, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumi hizmetler ve bu hizmetlerle ilgili tesislerin" yapımında ihtiyaç duyulan alanlar için düzenlemeye giren arsa ve arazilerin yüzde kırkını geçemeyecek şekilde "düzenleme ortaklık payı" (DOP) adı altında alınan alanlar karşılığında kesinti yapılan arsa ve arazilerin maliklerine herhangi bir bedel ödemesi söz konusu değilken, imar planı hükümleri doğrultusunda İmar Kanununun 18 inci Maddesi Uyarınca Yapılacak Arazi Ve Arsa Düzenlenmesi İle İlgili Esaslar Hakkinda Yönetmeliğin 12. maddesinde belirtilen, düzenleme sahasında bulunan "okul, hastane, kreş, belediye hizmet veya diğer resmi tesis alanı gibi umumi tesislere" ayrılan alanlar için "düzenlemeye giren parsellerin alanları oranında" alınması gereken "Kamu Ortaklık Payı" (KOP) alanlarının ise ilgili belediye veya valilikçe kamulaştırılması gerekmektedir.
Aksine bir uygulamayla, İmar Kanununun 18 inci Maddesi Uyarınca Yapılacak Arazi Ve Arsa Düzenlenmesi İle İlgili Esaslar Hakkinda Yönetmeliğin 12. maddesi uyarınca oluşturulan kamu ortaklık payı parsellerinin, ilgili malikleri adına hisselendirilmeyerek, parselasyonu yapan yetkili belediye veya valilik adına tescil edilmesi kamulaştırma yapmaksızın vatandaşın mülküne idari işlemle doğrudan el koyma sonucunu doğurur ki; bu durum, mülkiyet hakkının kanunla sınırlanabileceğini düzenleyen Anayasanın 35.maddesine aykırılık oluşturacaktır.
Ayrıca parselasyon yapılmış bir alanda Mahkeme kararı sonucu "iptal" hükmü esas alınarak yeniden yapılan parselasyon işlemlerinde, önceki parselasyon işlemi hukuki varlığını yitirdiğinden, öncelikle tescilli imar parsellerinin DOP ve kamu ortaklık payı (KOP) paylarının iadesi suretiyle bir önceki parsel sayı ve vasıflarına dönüşümünün, böylelikle parselasyon öncesi hukuki duruma yeniden gelinmesinin sağlanması, sonrasında mer'i uygulama imar planı hüküm ve kararları da esas alınarak tespit edilecek düzenleme sınırı içerisinde hesaplanan DOP ve KOP oranları çerçevesinde parselasyon işleminin tesis edilmesi zorunludur. Nitekim Danıştay Altıncı Dairesinin 16/11/2016 tarihli, E:2014/1698, K:2016/7402 sayılı kararı da bu yöndedir.
Dosyanın incelenmesinden, 2009 yılında yapılan parselasyon işlemi ile davacıların murisinin … parsel sayılı taşınmazdaki hissesinden DOP ve KOP kesintisi yapıldıktan sonra kalan hissesine karşılık olarak verilen imar parsellerinin 2010, 2011 ve 2017 yıllarında farklı şahıslara satıldığı ve anılan şahıslar adına tapu kayıtlarının yapıldığı, … ada, … parsel sayılı taşınmazın 14724.00 m2 alanlı kamu ortaklık payı ile oluşturulan spor tesisleri alanı olduğu, bu parselde davacıların murisi ...'in 384.16 m2 hissesinin bulunduğu, ancak 2009 tarihinde yapılan parselasyon işleminin muhtelif mahkeme kararları ile iptali üzerine yargı kararları gereğince uygulama öncesi haline geri dönüldüğü, adı geçen malikin geri dönüşüm uygulaması öncesi … ada, … parsel sayılı taşınmaz hariç diğer bütün taşınmazlarını sattığı, geri dönüşüm işlemi esnasında da davalı idare tarafından … ada, … parsel sayılı taşınmaz hisselerinin kök parsel olan … parsel sayılı taşınmaza dönüştürüldüğü, davacılar murisinin … parsel sayılı taşınmazdaki imar parsellerinde hisselerini satarken kamu ortaklık payı hisselerini de sattığı kabul edilerek satış işlemlerinin … ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerinden değil, … parsel sayılı taşınmaz üzerinden göründüğü, netice itibarıyla satış işlemleri dolayısıyla davacılar adına kayıtlı hisse bulunmadığının belirtildiği, ancak davacıların murisinin satışını yaptığı taşınmazların sahibi olduğu kök parselden kamu ortaklık payı kesildikten sonra kalan miktarda tahsis edilen parseller olduğu, davacıların kamu ortaklık payı ile oluşan taşınmazda ki hisselerinin kamulaştırılmadığı, geri dönüşüm cetvellerinde de adlarının bulunmadığı; bu nedenle geri dönüşümün tam anlamıyla yapıldığından söz edilemeyeceği, bu durumun da mülkiyet hakkının kanunla sınırlanabileceğini düzenleyen Anayasanın 35. maddesine aykırılık oluşturacağı açıktır.
Bu durumda iptali istenilen geri dönüşüm ve parselasyon işlemlerinin davacıların mülkiyet hakkını etkilediği dolayısıyla söz konusu işlemlerle aralarında meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilişkisinin bulunduğu anlaşıldığından bakılan davada davacıların ehliyetli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacıların temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle ehliyet yönünden reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 22/05/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.