Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2020/1439 E. , 2021/924 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2020/1439
Karar No : 2021/924
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- ... Bakanlığı
2- ... Gümrük ve Ticaret Bölge Müd.
VEKİLİ : Av. ...
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacının mülkiyetinde bulunan ve... Otom. Tic. Ltd. Şti. adına tescili serbest dolaşıma giriş beyannamesiyle ithal edilen ... plakalı araç hakkında 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 235. maddesinin 4. fıkrası uyarınca el konularak mülkiyetin kamuya geçirilmesine karar verilmesi nedeniyle uğranıldığı iddia edilen 150.000,00 TL maddi zarar ile 50.000,00 TL manevi zararın idareye başvuru tarihi olan 04/02/2016 tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; gümrük mevzuatını uygulamakla görevli olan ve bu kapsamda beyanın doğruluğunu, gerektiğinde ithalatçıdan, ihracatçı firma ve yurt dışı makamlardan gerekli bilgi ve belgeleri istemek suretiyle araştırmakla yüklü olan, ayrıca, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 19/1 maddesi gereğince, anılan Kanunla yaptırım altına alınan fiilleri önleme, izleme ve araştırmakla ilgili görev ve sorumlulukları bulunan davalı idarece, 2008 yılında ... Otomobil Tic. Ltd. Şti. tarafından gümrük işlemleri sorunsuz olarak tamamlanmak suretiyle ithal edilen aracın, sonradan yapılan soruşturma sonucunda, 4458 sayılı Kanun'un olay tarihinde yürürlükte olmayan 235/1-c maddesine aykırı olarak ithal edildiğinin tespit edildiğinden bahisle, aynı maddenin 4. fıkrası uyarınca mülkiyetinin kamuya geçirilmesinde hukuka uyarlık bulunmamakta olup, mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve araca el konulması suretiyle davacının uğradığını ileri sürdüğü maddi zararın, aracın ithal edildiği tarihte yapılması gereken gözetim ve denetim görevini gereği gibi yerine getirmeyen ve bu denetimi aradan uzunca bir süre geçtikten sonra, araç iyi niyetli 3. kişilerin mülkiyetindeyken gerçekleştiren idarenin hizmet kusurundan kaynaklandığı, uğranıldığı ileri sürülen maddi zarar yönünden yapılan incelemede ... tarih ve ... sayılı noter sözleşmesinde satış bedeli 114.000,00 TL olarak olarak belirlendiği, davacının bu yönüyle zarara uğradığı, geriye kalan 36.000,00 TL maddi zarar bedeli yönünden ise davacının zarara uğramadığı, manevi zarar yönünden yapılan incelemede, idarenin davacının satın almış olduğu araçla ilgili olarak gerçekleştirdiği iş ve işlemlerin, davacının manevi varlığını etkileyen, manevi zarara yol açan yönü bulunmadığı anlaşıldığından, bu tazminat talebinin reddi gerektiği sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve taraflarca ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİNLERİN_İDDİALARI :
1- Davalı idareler tarafından, hem bakanlığın hem bölge müdürlüğünün davalı olarak gösterilemeyeceği, davanın süresinde açılmadığı, davacı aleyhine bir zarar meydan gelmediği, mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin karara karşı ithalatçı firma tarafından açılan davanın devam ettiği, mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin karar kesinleşmediğinden aracın mülkiyetinin davacıda olduğu, idare tarafından yapılan işlemlerin usul ve yasaya uygun olduğu, hizmet kusurlarının bulunmadığı, dava konusu aracın ithal işlemleri sırasında gereken dikkat ve özenin gösterildiği, mevzuat değişikliği nedeniyle Gebze Gümrük Müdürlüğü tarafından dava konusu araç hakkında yakalama şerhinin kaldırıldığının bildirildiği, davacının aracı teslim alıp almadığının araştırılması gerektiği, ayrıca davacının bir zararı varsa ithalatçı firmaya dava açması gerektiği, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
2- Davacı tarafından, reddedilen maddi ve manevi tazminat yönünden Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği, araca gümrük kaçağı olduğu gerekçesiyle el konulduğu, davacının bunu bilebilmesinin mümkün olmadığı, trafik kayıtlarında herhangi bir kısıtlama olmadığı, aracın yurda girişinde idarenin görevlerinin gereğini yerine getirmediği, hizmet kusuru nedeniyle davacının zarara uğradığı, aracın el koyma tarihi itibariyle rayiç değerine hükmedilmesi gerektiği, aracına el konulması nedeniyle manevi olarak sıkıntı yaşadığından uygun bir manevi tazminata da hükmedilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN_SAVUNMALARI : Davalı idareler tarafından davacının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmakta olup, davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davalı idarelerin temyiz isteminin kabulü, davacının ise temyiz isteminin reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacının mülkiyetinde bulunan ve ... Otom. Tic. Ltd. Şti. adına tescili ve 26/02/2008 tarihli serbest dolaşıma giriş beyannamesiyle ithal edilen ... plakalı araç hakkında Bakanlık müfettişlerince düzenlenen 01/04/2014 tarihli soruşturma raporu ile yapılan yurt dışı araştırmaları neticesinde "eski" olduğu ve ithalat rejim kararına aykırı şekilde ithal edildiğinin tespit edildiği gerekçesiyle 29/09/2014 tarihli mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararı alınmıştır.
İthalatçı firma tarafından bu karara itiraz edilmiş, itirazın reddi üzerine ise ... Vergi Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında dava açılmıştır. Açılan dava sonucunda, ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile ehliyet yönünden davanın reddi yönünde verilen kararın Danıştay Yedinci Dairesinin 06/03/2019 tarih ve E:2016/6856, K:2019/1088 sayılı kararıyla bozulması üzerine yeniden yapılan yargılamada mahkemece ... tarih ve E:..., K:... sayılı karar ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Dava konusu araca 26/11/2015 tarihinde el konularak Eskişehir'de bulunan geçici depolama sahasında muhafaza altına alınmıştır.
Bunun üzerine davacı tarafından, aracına 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 235. maddesinin 4. fıkrası uyarınca el konularak mülkiyetin kamuya geçirilmesine karar verilmesi nedeniyle uğranıldığı iddia edilen 150.000,00 TL maddi zarar ile 50.000,00 TL manevi zararın idareye başvuru tarihi olan 04/02/2016 tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte tazmini istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davacının Temyiz İsteminin İncelenmesi :
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın manevi tazminat isteminin reddi ile maddi tazminat isteminin kısmen reddine ilişkin mahkeme kararına karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine yönelik kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Davalı İdarelerin Temyiz İstemlerinin İncelenmesi :
İdare hukuku ilkelerine göre maddi zarar, idari işlem veya eylem nedeniyle kişinin malvarlığında meydana gelen azalma veya malvarlığında kesin olarak çoğalma olanağından yoksun kalma sonucu uğranılan zarardır.
Uyuşmazlıkta, davacı üzerine kayıtlı araca kaçak olduğu gerekçesiyle yapılan el koyma, bir idari işlem niteliğinde olmakla birlikte bu idari işlemin davacının zararına doğrudan yol açmayacağı, yapılan tahkikatın ardından açılan ceza davası sonucunda aracın kaçak olduğunun mahkeme kararı ile sabit olması ve müsadere kararı verilmesi veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yönünde bir karar alınması durumunda zararın ortaya çıkacağı, aksi durumda ise aracın davacıya iade edileceği ve bu durumda da ortada bir zarardan bahsedilemeyeceği açıktır.
Dosyanın incelenmesinden; davacının mülkiyetinde bulunan ... plakalı aracın, 26/02/2008 tarihli serbest dolaşıma giriş beyannamesi ile ... Otom. Tic. Ltd. Şti. tarafından ithal edildiği, Bakanlık müfettişlerince düzenlenen 01/04/2014 tarihli soruşturma raporu ile yapılan yurt dışı araştırmaları neticesinde "eski" olduğu ve ithalat rejim kararına aykırı şekilde ithal edildiğinin tespit edildiği gerekçesiyle 29/09/2014 tarihli mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararı alındığı, bu karara karşı ithalatçı firma tarafından yapılan itirazın reddi üzerine açılan davada ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır.
Davada, tazminat olarak aracın satın alma değerinin talep edildiği göz önüne alındığında; el konulan aracın ancak kesinleşmiş bir müsadere veya mülkiyetinin kamuya geçirilmesi kararı ile davacının mülkiyetinden çıkacağı ve davacının mal varlığında bir azalma olacağı açıktır. Davaya konu araç ile ilgili olarak verilen mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararının ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararı ile iptaline karar verildiği görülmekte olup, bu karar uyarınca aracın davacıya iade edileceği açıktır.
Bu durumda, İdare Mahkemesince aracın davacıya iade edilip edilmediği hususu araştırılarak, zararın tam ve kesin olarak oluştuğunun tespitinden sonra bir karar verilmesi gerekirken, bu husus dikkate alınmadan tazminat isteminin kısmen kabulü yolunda verilen karara karşı davalı idarelerin istinaf istemlerinin reddi yönündeki Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarelerin temyiz istemlerinin kabulüne, davacının temyiz isteminin reddine,
2..Davanın kısmen kabulü, kısmen reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurularının reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının davacının istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının oy birliğiyle ONANMASINA, davalıların istinaf başvurularının reddine ilişkin kısmının oy çokluğuyla BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 04/03/2021 tarihinde kesin olarak karar verildi.
(X)-KARŞI OY :
Davanın kısmen kabulü, kısmen reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurularının reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararı hukuka uygun olup, maddi tazminat isteminin kısmen kabulüne ilişkin kısmın bozulmasını gerektiren bir neden bulunmadığından davalı idarelerin temyiz istemlerinin reddi ile anılan kararın maddi tazminat isteminin kısmen kabulüne ilişkin kısmının da onanması gerektiği oyuyla, bu kısmın bozulmasına dair Daire kararına katılmıyorum.