DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU 2020/2104 E. , 2021/1437 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2020/2104
Karar No : 2021/1437
TEMYİZ EDENLER : 1- (DAVACI) : ...
2- (DAVALI) : ... Odası
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: Danıştay Sekizinci Dairesinin 25/06/2019 tarih ve E:2015/14912, K:2019/6072 sayılı kararının aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması taraflarca karşılıklı olarak istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Elektrik Mühendisleri Odası ... Şube Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısının, Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı oturumunda alınan 15, 17 ve 20 numaralı kararlarının, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği'nin 50. maddesinin, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Disiplin Yönetmeliği'nin 8. maddesinin (c) bendinin, TMMOB Serbest Mühendislik ve Mimarlık Hizmetleri Asgari Ücret Yönetmeliği'nin 04.06. ve 11. maddelerinin, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Mimarlık Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücret-Asgari Çizim ve Düzenleme Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (k) bendinin, Elektrik Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği'nin 99/B maddesi ile 100. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinin, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. maddesinin, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 1. maddesinde yer alan "mesleki denetim" ibaresinin, 2. maddesinde yer alan "mesleki etkinliklerinin denetim kurallarını" ibaresinin, 3. maddesinin, 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) ve (p) bentlerinin, 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "mühendislik hizmetini Odanın mesleki denetimine sunmak zorundadır" ibaresi ile (b) bendinin, 9. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "denetiminde" ibaresi ile bu fıkranın (b) bendinde yer alan "hizmetlerinin" ve "denetlenmesi" ibarelerinin, 10. maddesinin, 11. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "mesleki denetim işlemlerinde" ibaresinin, Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile yürürlüğe konulan Elektrik Mühendisleri Odası Mali İşler Yönetmeliği'nin eki "Bütçe ve Muhasebe İşlemleri Kılavuzu"nun, "01 Gelir Bütçesi" kısmının "Bölüm II- Hizmet Karşılığı Gelirler" başlıklı bölümünde yer alan 01. Belge düzenleme gelirleri, 01.01 Oda Üyelik Belgesi, 01.02 İhale Belgesi, 01.03 Şantiye Şefliği Belgesi, 01.04 LPG Sorumlu Müdür Belgesi, 01.05 Enerji Yöneticiliği İçin Oda Üyelik Belgesi, 01.06 Diğer Muhtelif Maktu Belgeler maddeleri ile "Bölüm IV- SMM Hizmetleri Gelirleri" başlıklı bölümünde yer alan 01. SMM ve Büro Tescil Belgesi ilk çıkarmaları, 02. SMM ve Büro Tescil Belgesi yenilemeleri, 03. Proje Denetim Gelirleri maddelerinin iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 25/06/2019 tarih ve E:2015/14912, K:2019/6072 sayılı kararıyla; davalı idarenin usule ilişkin itirazı yerinde görülmemiş,
Anayasa'nın 124. maddesi, 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 2., 32., 33. ve 39. maddeleri, Türk Mühendis Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği'nin 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) ve (d) bentleri ile dava konusu Yönetmelik hükümleri ve Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı oturumunda alınan 15, 17 ve 20 numaralı kararlarda yer alan kurallar aktarılarak,
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği'nin 50. maddesi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Disiplin Yönetmeliği'nin 8. maddesinin (c) bendi, TMMOB Serbest Mühendislik ve Mimarlık Hizmetleri Asgari Ücret Yönetmeliği'nin 04.06. ve 11. maddeleri, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Mimarlık Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücret-Asgari Çizim ve Düzenleme Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (k) bendi, Elektrik Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği'nin 99/B maddesi ile 100. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. maddesi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 1. maddesinde yer alan "mesleki denetim" ibaresi, 2. maddesinde yer alan "mesleki etkinliklerinin denetim kurallarını" ibaresi, 3. maddesi, 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) ve (p) bentleri, 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "mühendislik hizmetini Odanın mesleki denetimine sunmak zorundadır" ibaresi ile (b) bendi, 9. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "denetiminde" ibaresi ile bu fıkranın (b) bendinde yer alan "hizmetlerinin" ve "denetlenmesi" ibareleri, 10. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendinde yer alan "ülke ekonomisine uygunluğu" ibaresi ve (h) bendinde yer alan "ihale bedeli üzerinden" ibaresi dışında kalan kısımları, 11. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "mesleki denetim işlemlerinde" ibaresi yönünden;
Anayasa ve Kanun kuralları uyarınca meslek odalarının; gerek üyelerinin gerekse de soyut olarak mesleğin onurunu ve mesleki disiplini korumak, mesleğin gelişimini sağlamak, mesleğin icrasında uyulacak ilke ve kuralları saptamak hususlarında görev ve yetki sahibi olduğu,
6235 sayılı Kanun'un 2. maddesinin (b) fıkrası uyarınca, meslek odalarının, meslek mensuplarının müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin yerel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü birtakım kuralları koyabileceği,
Elektrik mühendisi unvan ve yetkisi ile mesleki faaliyette bulunulurken, mesleki davranış ilkelerine ve meslek etiğine uygun sürecin işletilmesi, kurumsal işleyişin ve bütünselliğin sağlanması gerekliliği nedeniyle Elektrik Mühendisleri Odasının, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olmasından kaynaklanan mesleki faaliyetin içeriğine ilişkin olmamak koşulu ile üyeleri üzerinde mesleki denetim görev ve yetkisinin bulunduğu,
Ancak, meslek odasınca meslek mensuplarına yönelik mesleki denetim yetkisinin sınırlarının belirlenmesi gerektiği, Oda tarafından yapılacak denetimin meslek mensubunun sunduğu hizmetin içeriğinin denetlenmesi yahut meslek mensubunun yeterliliğinin denetlenmesi niteliğinde olmaması, meslek mensubunca bulundurulması gerekli bazı belge ve bilgilerin bulundurulup bulundurulmadığı, meslek mensubunun Oda üyelik kaydının bulunup bulunmadığı, kısıtlılığının olup olmadığı, bürosunun tescilini yaptırıp yaptırmadığı gibi mesleki disiplini sağlamaya yönelik şekli bir denetim niteliğinde olması gerektiği,
Bu bağlamda, meslek odasının üyeleri üzerinde sahip olduğu mesleki denetim görev ve yetkisi mesleki disiplini sağlamaya yönelik olduğundan, serbest meslek faaliyetinin özünü zedeleyecek vize veya onay niteliği taşımaması gerektiği,
Belirtilen açıklamalar kapsamında, Odaların şekli anlamda mesleki denetim yetkisi bulunduğu ve bu denetim yetkisi kapsamında 6235 sayılı Kanun'un 32. maddesinin (c) bendi uyarınca gelir elde edebileceği hususunda kuşku bulunmadığı,
Bu durumda, dava konusu Yönetmelik maddeleri ile getirilen denetimin içerik denetimi olmayıp, şekli nitelikte bir denetim olduğu anlaşıldığından, iş bu Yönetmelik maddelerinde hukuka aykırılık bulunmadığı,
Dava konusu Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde yer alan "en az ücret" ibaresi, kesilen faturanın veya serbest meslek makbuzunun en az ücret tanımlarına uygunluğunun mesleki denetim sırasında inceleneceği düzenleyen 10. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinin (1) numaralı alt bendi ile en az ücret tanımlarına uygun olarak düzenlenmiş serbest meslek makbuzu yada faturayı Odaya sunma zorunluluğu getiren 10. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan "ve EMO tarafından belirlenmiş en az ücret tanımlarına" ibaresi ile aynı fıkranın (c) bendinde yer alan "EMO tarafından belirlenen mühendislik hizmetleri en az ücretlerinin uygulanması" ibareleri en az ücrete ilişkin olduğundan, en az ücrete ilişkin düzenlemelerin irdelenmesi gerektiği,
Elektrik Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği'nin "Oda Yönetim Kurulunun Görev ve Yetkileri" başlıklı dava konusu 34. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde "Üyelerinin kamu kuruluşları, özel kuruluşlar ve kişilerle olan tüm mesleki ilişkilerinde ortaklaşa uyulacak hukuki ilkeleri hazırlamak, bunlara uymayı sağlayacak önemleri almak, uygulamaları denetlemek, mesleki hizmetlerin karşılığı olan asgari ücretleri saptamak ve uygulanmasını sağlamak," düzenlemesine yer verildiği,
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde ise, en az ücret, her türlü mühendislik hizmetinin, yürürlükteki mevzuat uyarınca yapılabilmesi için Oda tarafından tespit ve ilan edilen en az ücretleri ifade eder denildiği,
TMMOB Elektrik Mühendisleri Odasının üyelerinin hak ve menfaatlerini korumak, üyeler arasında rekabet yaratılarak mühendislik hizmeti sunumunda niteliğin düşmesinin önüne geçilmesini sağlamak amacıyla Oda üyeleri tarafından verilecek hizmetlere ilişkin asgari ücret tarifesi belirlenmesi ve buna ilişkin usul ve esasların düzenlenmesi konularının, davalı Odanın görev alanı ile ilgili olduğu, üyelerin sunacağı hizmet karşılığı alınacak asgari ücretin belirlenmesinin hizmetin gereği gibi ifa edilebilmesi ve kamu yararı açısından da zorunlu olduğu; ayrıca, asgari ücret belirlenmesinin, mühendisler ile hizmet sunduğu kişiler arasında, asgari ücretin altında olmamak şartıyla, serbestçe ücret belirlenmesine engel oluşturmadığı,
Öte yandan, Elektrik Mühendisleri Odası tarafından belirlenen asgari ücretin hukuka, kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı olduğu ileri sürülerek dava konusu edilebileceği ve yargı organlarınca bunun denetiminin yapılabileceği,
Bu durumda, üyelerinin hak ve menfaatlerini korumakla yükümlü bir kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu olan Elekrik Mühendisleri Odasınca elektrik mühendisleri arasında rekabet yaratılarak elektrik mühendisliği hizmetinin sunumunda niteliğin düşmesinin önüne geçilmesi ve üyelerinin hak ve menfaatlerinin korunması amacıyla getirilen en az ücret düzenleme ve denetleme yetkisi veren dava konusu düzenlemelerde, üst hukuk normlarına ve kamu yararına aykırılık bulunmadığı,
TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 10. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendinde yer alan "ülke ekonomisine uygunluğu" ibaresi yönünden;
Oda tarafından yapılan denetim sırasında Odanın hizmetin mevcut mevzuat ve standartlara uygunluğu yönünden bir denetleme yapılabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak, meslek Odasının projenin ülke ekonomisine ve şartlarına uygun olarak yapılıp yapılmadığı yönünden yapacağı bir değerlendirmenin hizmetin içeriğinin denetlenmesi niteliğine bürünebileceği, meslek örgütü olan bir kurumun, mesleki unvanını almış mensubunun yeterliliğini ve meslek mensubunun sunduğu hizmetin içeriğini denetleyemeyeceğinden, dava konusu Yönetmeliğin 10. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendinde yer alan "ülke ekonomisine ve şartlarına" ibaresi ile yalnızca şekli nitelikte bir denetim olması gereken mesleki denetimin sınırları aşılarak meslek Odasınca, meslek mensubunun Oda denetimine sunduğu hizmetin içeriğinin denetlenmesi öngörüldüğünden, bu ibarenin mesleki denetimin niteliği ile bağdaşmadığı ve hukuka aykırılık teşkil ettiği,
TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 10. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde yer alan "ihale bedeli üzerinden" ibaresi yönünden;
Dava konusu düzenleme ile herhangi bir kamu kurumunun birim fiyatları üzerinden keşif çıkarılarak ya da teklif alma usulü ile yapılan resmi ihaleli işlerde, sözleşmenin aslı veya noterce onaylı örneğinin SMM tarafından Oda birimine verileceğinin düzenlendiği, bu durumda hizmet bedelinin ihale bedeli üzerinden değerlendirileceğinin kurala bağlandığı,
Uyuşmazlığın çözümü açısından, maktu ve nisbi kavramlarının neyi ifade ettiğinin açıklığa kavuşturulması gerektiği,
Türk Dil Kurumu Sözlüğünde maktu, "pazarlık edilmeyen, değişmez olarak tespit edilmiş, kesin olarak değeri biçilmiş"; nisbi ise, "göreli, bağıntılı, izafî, birbirine göre (olan)" olarak tanımlandığı,
Peşin ve nispi ödemenin, kazanılmış bir ücreti ve yürütülen işlerin içeriksel niteliğinin ve niceliğinin saptanmasını gerekli kıldığı, benimsenen denetim ise, proje ücretine hak kazanılmadan yapılan mesleki bir incelemeyle sınırlı olduğundan ve peşin alındığından, işin niteliği gereği maktu alınması gerektiği,
Mesleki denetim içerik incelemesi olmayıp şekli bir denetim olduğundan, mesleki denetimin gerekleri ve sınırları göz önünde tutulmadan peşin ödeme yapılmak üzere nispi ücret belirlenmemesi gerektiği, büyüklük, alan, bedel gibi kıstaslar esas alınarak belirlenen ücretin, mesleki denetimin içerik yönünden yapılmasını gerekli kıldığı, benimsenen denetimin ise bu hususlara bağlı olmaksızın, biçimsel bir değerlendirmeyi içermesi gerektiği,
Bu durumda, maddenin "ihale bedeli" esas alınarak mesleki denetim ücreti belirlenmesine ilişkin kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı,
Elektrik Mühendisleri Odası Mali İşler Yönetmeliği'nin eki "Bütçe ve Muhasebe İşlemleri Kılavuzu"nun "Bölüm II- Hizmet Karşılığı Gelirler" başlıklı bölümü ile "Bölüm IV- SMM Hizmetleri Gelirleri" başlıklı bölümünde yer alan maddeler yönünden;
Elektrik Mühendisleri Odası Mali İşler Yönetmeliği'nin, Oda genel kurulları arasındaki çalışma dönemleri içerisinde uygulanacak bütçenin planlanması, eş güdümü, denetimi ile Oda varlıkları, borçları, alacakları ve gelir-giderlerinin kayıt şeklini ve kontrolünü düzenleyen ana kural ve ilkeleri belirlemeye yönelik, Oda içi genel bir düzenleme niteliğinde olduğu,
Yönetmelik'te, Odanın gelir kaynaklarının belirlenmediği, edinilen gelirler ve bu gelirlerin harcanmasına yönelik bütçenin oluşturulmasının yöntem ve kurallarının ortaya konulduğu, bu suretle Yönetmeliğin muhasebe işlemleri açısından yol gösterici nitelikte olduğu ve dava konusu edilen kısmının da, muhasebe görevlilerinin uyacağı hesap yöntemini gösteren "Bütçe ve Muhasebe İşlemleri Kılavuzu" içerisinde yer aldığının anlaşıldığı, dava konusu düzenlemede bu haliyle hukuka aykırılık bulunmadığı,
Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı oturumunda alınan ... ve ... numaralı kararlar yönünden;
Meslek disiplinini sağlamak amacıyla Oda tarafından gerçekleştirilen ve Odanın görevleri arasında sayılan mesleki denetim hizmetinin, mühendis tarafından yapılan hizmetin içeriğine müdahale edilmeden, ilgili mühendisin faaliyetlerinin mevzuata uygun olup olmadığı açısından şekli bir denetim niteliğinde olduğu,
6235 sayılı Kanun'un 32. maddesinin (c) bendi uyarınca davalı idarenin mesleki denetim geliri elde etme yetkisinin bulunduğu, ancak, şekli bir denetimden ibaret olan mesleki denetim faaliyeti bir görev olduğuna göre alınacak denetim bedellerinin Odaya kayıtlı üyelere ek mali külfet getirecek şekilde belirlenmemesi gerektiği, meslekî faaliyetlerin kolaylaştırılması amacına ters, Odanın asli gelir kaynağı şeklinde ve yüksek miktarda olmaması gerektiği, ayrıca geçmiş yıla oranla artışın, ülkenin ekonomik durumuna uygun olarak makul bir şekilde yapılması gerektiği,
2015 yılı mesleki denetim bedelinin 500,00-TL olarak belirlenmesine ilişkin kararın ve dayanağı olduğundan bahisle bazı yönetmelik maddelerinin iptali istemiyle açılan davada, Dairelerinin 29/04/2015 tarih ve E:2014/11818 sayılı kararıyla, mesleki denetim bedelinin Odaya kayıtlı üyeye ek mali külfet getirecek şekilde değil maktu olarak ve bir önceki yıl uygulanan miktarın makul olarak artırılmasıyla belirlenmesi gerektiği gerekçesiyle mesleki denetim bedeli yönünden yürütmenin durdurulması isteminin kabulüne karar verildiği, söz konusu davanın esası aşamasında da Dairelerinin 28/11/2018 tarih ve E:2014/11818, K:2018/7523 sayılı kararıyla mesleki denetim bedelinin iptaline karar verildiği, bu karar doğrultusunda, mesleki denetim bedelinin 2015 yılı için 65,00-TL olarak belirlendiği, dava konusu 2016 yılı için ise 5,00-TL artış yapılarak 70,00-TL olarak belirlendiği, 50 kw altı projeler/hizmetler için artış yapılmayarak 2015 yılında olduğu gibi 15,00-TL olarak belirlendiği, söz konusu miktarın, Odaya kayıtlı üyeye ek mali külfet getirecek şekilde olmadığı ve geçmiş yıla oranla artışın ülkenin ekonomik durumuna uygun olarak makul bir şekilde yapıldığı anlaşıldığından, hukuka aykırılık bulunmadığı,
Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulunun dava konusu 17 numaralı kararında, "SMM üyelere belge düzenleme ve yenileme aşamasında e-imza verilmesine, e- imza başvurularının ve mevcut e-imza sahiplerinin yenileme başvurularının SMM-BT Belge başvurusunda alınmasına, e-imza bedelinin SMM-BT bedeline dahil olduğundan ayrıca alınmaması uygulamasına 2015 yılında olduğu gibi devam edilmesine" kuralının yer aldığı,
Davacı tarafından, 6235 sayılı Kanun'da tanımlanmış vesika ücreti kapsamına elektronik imza bedeli ve mesleki sorumluluk sigortası eklenerek SMM ve BT belgesi tanımının Kanun'a aykırı olarak genişletildiğinin ileri sürüldüğü, davalı idare tarafından ise, 2015 yılı uygulamasının aynen devam ettiği, e-imza ve mesleki sorumluluk sigortası için bir bedel alınmadığının belirtildiği,
Bu durumda; her ne kadar e-imza bedelinin SMM-BT bedeline dahil olduğu belirtilmiş ise de, bu kararın sadece o yıl (2016) için geçerli olduğu, yeni yılda yeni karar alındığı ve 2015 ile 2016 yılı içinde e-imza ya da mesleki sorumluluk bedeli alınmamış olduğundan, dava konusu kararda hukuka aykırılık bulunmadığı,
Kaldı ki; sonraki yıllarda bahse konu bedellerin alınması halinde aynı şekilde dava konusu edilebileceğinin şüphesiz olduğu,
Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı oturumunda alınan ... numaralı karar ile Elektrik Mühendisleri Odası ... Şube Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısı yönünden;
Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı oturumunda alınan ... numaralı kararda, "2016 yılı SMM-BT belge bedellerinin elektronik imza ve mesleki sorumluluk sigortası bedeli dahil olmak üzere 2015 yılına göre artırılmamasına ve aşağıdaki gibi olmasına,
SMM Belgesi (İlk Çıkartma) 590 TL
SMM Belgesi (Yenileme) 540 TL
BT Belgesi (İlk Çıkartma) 940 TL
BT Belgesi (Yenileme) 740 TL
Büro Tanıtım Belgesi (İlk Çıkartma) 1.280 TL
Büro Tanıtım Belgesi (Yenileme) 1.000 TL
SMMHB (Her Belge İçin) 1.220 TL" ifadelerine yer verildiği,
Kanun ve Yönetmeliklerle belirlenmiş olan Oda gelirleri arasında bulunduğu kuşkusuz olan belge bedellerinin belirlenmesi konusunda davalı Odanın yetkili olduğu, ilk kez belge almak ya da belgesini yenilemek isteyen kişi veya kuruluşların da her yıl Oda Yönetim Kurulu tarafından belirlenen başvuru ücretini ödemekle yükümlü tutulduğu, ancak, alınacak belge bedellerinin Odaya kayıtlı üyelere ek mali külfet getirecek şekilde belirlenmemesi gerektiği, meslekî faaliyetlerin kolaylaştırılması amacına ters, Odanın asli gelir kaynağı şeklinde yüksek miktarda olmaması gerektiği, ayrıca geçmiş yıla oranla artışın, ülkenin ekonomik durumuna uygun olarak makul bir oranda yapılması gerektiği,
Davada, belge bedellerinin elektronik imza ve mesleki sorumluluk sigortası bedeli olmak üzere belirlendiği belirtilmekte ise de, SMM Belge Yenileme ve BT Belge Yenileme ücretlerinin hangi kriterlere göre belirlendiği, önceki yıllardaki miktarın ne olduğu, hangi oranda ve hangi usule göre artış yapıldığı hususları ortaya konulmadığından dava konusu kararda bu yönleriyle hukuka uyarlık bulunmadığı,
Dava konusu Elektrik Mühendisleri Odası ... Şube Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısında, davacıya 2016 yılı belge ücretlerinin bildirildiği, söz konusu ücretlerin belirlenmesine ilişkin ... numaralı kararın iptaline karar verildiğinden, bu işlemin de iptali gerektiği gerekçeleriyle,
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 10. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendinde yer alan "ülke ekonomisine uygunluğu" ibaresi ile (h) bendinde yer alan "ihale bedeli üzerinden" ibaresinin ve Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı oturumunda aldığı ... numaralı karar ile Elektrik Mühendisleri Odası ... Şube Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısının iptaline, dava konusu diğer kısımlar yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
Davacı tarafından, 6235 sayılı Kanun'da, mesleki denetim yapılmasına, mesleki denetimden ücret alınacağına ve mesleki hizmetlerin karşılığı olan en az ücretlerin tespitine ilişkin davalı Odaya herhangi bir yetki verilmediğinden, dava konusu Yönetmelik hükümleri ile Yönetim Kurulu kararlarının yasal dayanaktan yoksun olduğu ileri sürülmektedir.
Davalı idare tarafından, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 10. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendinde yer alan "ülke ekonomisine uygunluğu" ibaresi ile (h) bendinde yer alan "ihale bedeli üzerinden" ibaresi Danıştay Sekizinci Dairesinin başka bir kararında iptal edildiğinden, bu davada da iptal kararı verilmesinin hukuka aykırı olduğu, Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı oturumunda aldığı 20 numaralı kararıyla belirlenen belge bedellerinin, 2015 belge bedellerinin aynen uygulanmasına yönelik olduğu, herhangi bir artış yapılmadığından, söz konusu karar ile ... Şube Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısınıda hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI :
Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
Davalı idare tarafından, Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararın davanın reddine ilişkin kısmının usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek davacının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyize konu Daire kararının kısmen onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı oturumunda dava konusu ... , .. ve ... numaralı kararlar alınmıştır.
15 numaralı kararda, 2016 yılı mesleki denetim bedeli belirlenmiş; ... numaralı kararda, üyelere belge düzenleme ve yenileme aşamasında elektronik imza verilmesine, elektronik imza bedeli, Serbest Müşavir Mühendis Belgesi ile Büro Tescil Belgesi bedeline dahil olduğundan ayrıca ücret alınmamasına karar verilmiş; ... numaralı kararda ise, 2016 yılı Serbest Müşavir Mühendis Belgesi ile Büro Tescil Belgesinin ilk çıkartma ve yenileme bedelleri belirlenmiştir.
Elektrik Mühendisleri Odası ... Şube Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısında da, 2016 yılı Serbest Müşavir Mühendis Belgesi ile Büro Tescil Belgesinin ilk çıkartma ve yenileme bedelleri davacıya bildirilmiştir.
Bunun üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
Anayasa'nın "Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinin 1. fıkrasının işlem tarihinde yürürlükte bulunan halinde, "Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler."; "Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları" başlıklı 135. maddesinin 1. fıkrasında, "Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir." hükümlerine yer verilmiştir.
6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 2. maddesinde, "Birliğin kuruluş amacı ile yapamayacağı faaliyetler ve işler aşağıda gösterilmiştir.
Birliğin kuruluş amacı:
a) Bütün mühendis ve mimarları ihtisas kollarına ayırmak ve her kol için bir oda kurulmasına karar vermek;
Bu suretle aynı ihtisasa mensup meslek mensuplarını bir Odanın bünyesinde toplamak; merkezde idare heyeti, haysiyet divanı ve murakıplar gibi görevlilere yetecek kadar üyesi bulunmayan Odanın merkezini, Umumi Heyetin belirleyeceği yerde açmak;
b) Mühendislik ve mimarlık mesleği mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunmak;
c) Meslek ve menfaatleriyle ilgili işlerde resmi makamlarla işbirliği yaparak gerekli yardımlarda ve tekliflerde bulunmak, meslekle ilgili bütün mevzuatı normları, fenni şartnameleri incelemek ve bunlar hakkındaki görüş ve düşünceleri ilgililere bildirmektir.
Birlik ve organları, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamazlar." hükmü yer almıştır.
6235 sayılı Kanun'un 19. maddesinde, "Odalar, bu kanunun 2 nci maddesinde belirtilen amaç için Birlik Umumi Heyetince kararlaştırılan işlerden yalnız odalarını ilgilendiren kısımlar ile görevlidirler. Odalar va organları, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamazlar."; 33. maddesinde, "Türkiye'de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler. Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan, Odaya kayıtlı meslekdaşlarının yetkileriyle haklarına sahip ve onların ödevleriyle yükümlüdürler. Bu konuda Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları ile ilgili hükümler saklıdır."; 39. maddesinde, "Bu kanun hükümleri müteşebbis heyetlerce ihzar ve Birlik Umumi Heyetince tasvip edilecek bir talimatname ile tatbik olunur." hükümlerine yer verilmiştir.
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı, mal ve hizmet piyasalarındaki rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı anlaşma, karar ve uygulamaları ve piyasaya hakim olan teşebbüslerin bu hakimiyetlerini kötüye kullanmalarını önlemek, bunun için gerekli düzenleme ve denetlemeleri yaparak rekabetin korunmasını sağlamaktır." hükmüne yer verilmiş, 3. maddesinde, teşebbüsün "Piyasada mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzelkişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden birimleri"; teşebbüs birliğinin "Teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüzelkişiliği haiz ya da tüzelkişiliği olmayan her türlü birlikleri" ifade edeceği belirtilmiştir.
4054 sayılı Kanun'un "Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar" başlıklı 4. maddesinde, "Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.
Bu haller, özellikle şunlardır:
a) Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tesbit edilmesi,
b) Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü,
c) Mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya bunların piyasa dışında belirlenmesi,
d) Rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi,
e) Münhasır bayilik hariç olmak üzere, eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması,
f) Anlaşmanın niteliği veya ticari teamüllere aykırı olarak, bir mal veya hizmet ile birlikte diğer mal veya hizmetin satın alınmasının zorunlu kılınması veya aracı teşebbüs durumundaki alıcıların talep ettiği bir malın ya da hizmetin diğer bir mal veya hizmetin de alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması ya da arz edilen bir mal veya hizmetin tekrar arzına ilişkin şartların ileri sürülmesi,
..." hükmü yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Daire kararının, TMMOB Serbest Mühendislik ve Mimarlık Hizmetleri Asgari Ücret Yönetmeliği'nin 04.06. maddesinde yer alan "asgari ücret" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Mimarlık Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücret-Asgari Çizim ve Düzenleme Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (k) bendinde yer alan "asgari ücret" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan "ve EMO tarafından belirlenmiş en az ücret tanımlarına" ibaresi, (c) bendinde yer alan "EMO tarafından belirlenen mühendislik hizmetleri en az ücretlerinin uygulanması" ibaresi, (d) bendinin (3) numaralı alt bendinde yer alan "Oda tarafından belirlenen en az ücret tanımlamaları üzerinden düzenlenmiş" ibaresi, (e) bendinde yer alan "EMO en az ücretlerine göre" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde yer alan "en az ücret" ibaresi, 10. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde yer alan "en az ücret tanımlarına uygun olarak düzenlenmiş" ibaresi, (g) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "kesilen faturanın veya serbest meslek makbuzunun en az ücret tanımlarına uygunluğu" ibaresi dışındaki dava konusu düzenlemeler ile Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu kararlarına ilişkin kısmı yönünden;
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Dayandığı hukuksal nedenler ve gerekçesi yukarıda açıklanan Danıştay Sekizinci Dairesi kararının, TMMOB Serbest Mühendislik ve Mimarlık Hizmetleri Asgari Ücret Yönetmeliği'nin 04.06. maddesinde yer alan "asgari ücret" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Mimarlık Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücret-Asgari Çizim ve Düzenleme Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (k) bendinde yer alan "asgari ücret" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan "ve EMO tarafından belirlenmiş en az ücret tanımlarına" ibaresi, (c) bendinde yer alan "EMO tarafından belirlenen mühendislik hizmetleri en az ücretlerinin uygulanması" ibaresi, (d) bendinin (3) numaralı alt bendinde yer alan "Oda tarafından belirlenen en az ücret tanımlamaları üzerinden düzenlenmiş" ibaresi, (e) bendinde yer alan "EMO en az ücretlerine göre" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde yer alan "en az ücret" ibaresi, 10. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde yer alan "en az ücret tanımlarına uygun olarak düzenlenmiş" ibaresi, (g) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "kesilen faturanın veya serbest meslek makbuzunun en az ücret tanımlarına uygunluğu" ibaresi dışındaki dava konusu düzenlemeler ile Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu kararları yönünden davanın kısmen reddine, kısmen dava konusu işlemlerin iptaline ilişkin kısmı, aynı gerekçe ile Kurulumuzca da uygun bulunmuş olup temyiz dilekçelerinde ileri sürülen iddialar, kararın anılan kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Diğer yandan, temyiz istemine konu Daire kararında, Yönetmeliğin 10. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendinde yer alan "ülke ekonomisine ve şartlarına" ibaresi ile yalnızca şekli nitelikte bir denetim olması gereken mesleki denetimin sınırları aşılarak meslek odasınca, meslek mensubunun Oda denetimine sunduğu hizmetin içeriğinin denetlenmesi öngörüldüğünden, bu ibarenin mesleki denetimin niteliği ile bağdaşmadığı ve hukuka aykırılık teşkil ettiği gerekçesine yer verilmesine karşın, hüküm kısmında maddi hata yapılarak "ülke ekonomisine uygunluğu" ibaresinin iptali yönünde hüküm kurulmuşsa da; anılan iptal kararının "ülke ekonomisine ve şartlarına" ibaresi yönünden hüküm ifade edeceği de tabiidir.
Daire kararının, TMMOB Serbest Mühendislik ve Mimarlık Hizmetleri Asgari Ücret Yönetmeliği'nin 04.06. maddesinde yer alan "asgari ücret" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Mimarlık Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücret-Asgari Çizim ve Düzenleme Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (k) bendinde yer alan "asgari ücret" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan "ve EMO tarafından belirlenmiş en az ücret tanımlarına" ibaresi, (c) bendinde yer alan "EMO tarafından belirlenen mühendislik hizmetleri en az ücretlerinin uygulanması" ibaresi, (d) bendinin (3) numaralı alt bendinde yer alan "Oda tarafından belirlenen en az ücret tanımlamaları üzerinden düzenlenmiş" ibaresi, (e) bendinde yer alan "EMO en az ücretlerine göre" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde yer alan "en az ücret" ibaresi, 10. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde yer alan "en az ücret tanımlarına uygun olarak düzenlenmiş" ibaresi ve (g) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "kesilen faturanın veya serbest meslek makbuzunun en az ücret tanımlarına uygunluğu" ibaresine ilişkin kısmı yönünden;
Dava konusu Yönetmelik hükümlerinde, üyelerin Oda tarafından belirlenmiş asgari ücret tanımlamalarına uyacağı ve mesleki denetim uygulamasında bu yönde denetim yapılacağı kurala bağlanmıştır.
Mesleki hizmetlerin karşılığı olan asgari ücretlerin belirlenmesi konusunda, 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve Anayasa'nın 48. maddesinde düzenlenen sözleşme özgürlüğü çerçevesinde bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
1 - 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu yönünden;
Mesleki hizmetlerin karşılığı olan asgari ücretleri belirleme konusunda davalı idarenin yasal dayanağının bulunup bulunmadığının öncelikle değerlendirilmesi gerekmektedir.
Uyuşmazlığın çözümü için, genel olarak, idarenin düzenleme yetkisinin kapsamı ve bu bağlamda idarenin özerk ve türev düzenleme yetkisi üzerinde durulmalıdır.
Anayasa'nın 124. maddesinde, kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği düzenlenmiştir. Bu düzenleme, idarenin özerk ve türev düzenleme yetkisinin anayasal dayanağını oluşturmaktadır.
İdarenin düzenleme yetkisinin aslında ikincil, türev nitelikte olduğu hususunda bugün için bir duraksama bulunmamaktadır. Anayasa'ya göre, idarenin, düzenleme yetkisini kanunlar çerçevesinde ve kanunlara uygun olarak kullanması gereklidir. Kanunun öngördüğü düzenleme yetkisinin yine kanunda belirtildiği gibi kullanılması, kanun hükmü, bir konunun yönetmelikle düzenlenmesini öngörüyorsa, düzenlemenin yönetmelikle yapılması zorunludur.
Ayrıca, normlar hiyerarşisi olarak bilinen temel hukuk ilkesine göre, normlar arasında altlık ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğini bir üst hukuk normundan almaktadır. Başka bir anlatımla normlar hiyerarşisi, her türlü normun hiyerarşik olarak bir sıra dahilinde sıralanması ve birbirine bağlı olması anlamına gelmekte olup; bunun doğal sonucu olarak, hiyerarşik sıralamada daha altta yer alan normun, kendisinden üstte bulunan norma aykırı hükümler içeremeyeceği, bir başka deyişle alt norm niteliğindeki düzenleyici işlemlerin, bir hakkın kullanımını üst normda öngörülmeyen bir şekilde daraltamayacağı veya kısıtlayamayacağı; dolayısıyla, düzenleyici bir işlemin kendinden önce gelen kanun ve yönetmelik hükümlerine aykırı düzenlemeler getiremeyeceği kabul edilmektedir.
Bu açıklamalar ışığında uyuşmazlığa bakıldığında, davalı idarenin dava konusu alandaki düzenleme yetkisinin ve bu yetkinin hukuka uygun olarak kullanılıp kullanılmadığının irdelenmesi gerekmektedir.
6235 sayılı Kanun'un 39. maddesinde, bu Kanun hükümlerinin müteşebbis heyetlerince ihzar ve Birlik Umumi Heyetince tasvip edilecek eki bir talimatname yani bir Yönetmelik ile tatbik olunacağı hükme bağlanmıştır.
6235 sayılı Kanun'un 2. maddesinde ise, mühendislik ve mimarlık mesleği mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunmak; meslek ve menfaatleriyle ilgili işlerde resmi makamlarla işbirliği yaparak gerekli yardımlarda ve tekliflerde bulunmak, meslekle ilgili bütün mevzuatı normları, fenni şartnameleri incelemek ve bunlar hakkındaki görüş ve düşünceleri ilgililere bildirmek, Birliğin kuruluş amaçları arasında sayılmış, Birlik ve organlarının, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamayacağı belirtilmiştir.
Görüldüğü üzere, dava konusu Yönetmeliklerin dayanağı olan 6235 sayılı Kanun'da, mesleki hizmetlerin karşılığı olan asgari ücretlerin belirlenmesine ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
2 - 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun yönünden;
Serbest çalışan elektrik mühendislerinin esas itibarıyla serbest meslek sahibi olduğu, serbest meslek faaliyetinin, sermayeden ziyade şahsî mesaiye, ilmî veya meslekî bilgiye veya ihtisasa dayanan işlerin bir işverene bağlı olmaksızın bağımsız olarak, şahsî sorumluluk altında ve bir ücret karşılığı yapıldığı göz önüne alındığında, hizmetini ücret karşılığı sunan serbest meslek mensubu mühendislerin 4054 sayılı Kanun kapsamında birer teşebbüs oldukları açıktır.
4054 sayılı Kanun'un 3. maddesinde, teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da tüzel kişiliği olmayan her türlü birlik teşebbüs birliği olarak tanımlanmıştır. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ilişkin olarak herhangi bir istisnaya yer verilmediğinden ve teşebbüs birliklerinin 4054 sayılı Kanun'a tâbi olabilmesi için özel hukuk veya kamu hukuku tüzel kişisi olmaları ya da kanunla veya iradî olarak kurulmuş olmaları önem taşımadığından, davalı Odanın 4054 sayılı Kanun uygulamasında "teşebbüs birliği" sayılması gerekmektedir.
Bu çerçevede; davalı Oda tarafından elektrik mühendisliği hizmetlerine ilişkin piyasa düzenleyiciliği kapsamında yürürlüğe konulan dava konusu Yönetmelikler birer teşebbüs birliği kararı niteliğinde olduğudan, 4054 sayılı Kanun'a aykırı olmamaları gerekmektedir.
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinde, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemlerinin hukuka aykırı ve yasak olduğu belirtildikten sonra, aynı maddenin 1. fıkrasının (a) bendinde, mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesinin rekabeti engelleyici ve yasak olduğu kurala bağlanmıştır.
Dava konusu Yönetmelik hükümlerinde, elektrik mühendisliği hizmetlerinin karşılığı olan asgari ücretlerin belirlenmesi öngörülmekte ve bu çerçevede hazırlanan asgari ücret tarifeleriyle mühendislerin, hizmetin fiyatını belirleme serbestisi hizmet alanlar (tüketici) aleyhine engellenmekte, bu suretle satım fiyatı davalı Oda tarafından tespit edilmektedir.
Bu itibarla, dava konusu Yönetmelik hükümlerinin, elektrik mühendisliği hizmeti piyasasında doğrudan rekabeti engelleme, bozma ve kısıtlama amacını taşıdığı anlaşıldığından, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin (a) bendine açıkça aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
Davalı Oda tarafından, elektrik mühendisleri arasında haksız rekabeti önlemek ve hizmet standartlarını yükseltmek amacıyla dava konusu Yönetmelik hükümlerinin yürürlüğe konulduğu ileri sürülmektedir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun “Haksız Rekabet” bölüm başlığı altında düzenlenen 54. maddesinde, haksız rekabete ilişkin hükümlerin amacı, bütün katılanların menfaatine, dürüst ve bozulmamış rekabetin sağlanması olarak belirtilmiş, rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına aykırı davranışlar ile ticarî uygulamalar yasaklanmıştır. 4054 sayılı Kanun'da düzenlenen rekabetin korunmasına ilişkin düzenlemelerle ise, kamusal fayda da gözetilerek fiyat ve kâr gibi göstergelerin müdahalelerden uzak olarak serbest piyasa şartlarında belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu itibarla, anılan kuralların yer yer iç içe ve birlikte uygulanma imkânı bulunmakla birlikte, birbirinden farklı amaçları hedeflediği anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte; Rekabet Hukuku kuralları kamusal ve soyut bir koruma sağladığından ve haksız rekabet hükümlerine nazaran daha kapsayıcı olduğundan, asgarî ücret belirlenmesinin haksız rekabeti engelleyeceği ihtimalinden hareketle; 4054 sayılı Kanun'da hedeflenen tüketicinin ve kamunun korunması esasının ortadan kalkmayacağı ve dava konusu Yönetmeliklerin denetiminde anılan Kanun'un uygulanmasına engel bir durumun bulunmadığı açıktır.
3 - Anayasa'nın 48. maddesinde düzenlenen sözleşme özgürlüğü yönünden;
Anayasa'nın 48. maddesinde, çalışma ve sözleşme hürriyeti düzenlenmiştir. Buna göre, herkesin dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetine sahip olduğu, özel teşebbüsler kurmanın serbest olduğu, Devletin, özel teşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alacağı belirtilmiş; Anayasa'nın 13. maddesinde de, temel hak ve hürriyetlerin, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamaların, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı kurala bağlanmıştır.
Dava konusu Yönetmelik hükümlerine göre, elektrik mühendisliği hizmeti alacak gerçek veya tüzel kişilerin, meslek alanında faaliyette bulunabilmek için davalı Odaya üye olmak zorunluluğunda bulunan bir meslek mensubu ile Oda tarafından belirlenen en az ücrete uygun bir sözleşme yapmaları gerekmektedir.
Yapılacak sözleşmenin unsurlarından biri de sözleşmenin bedelidir. Sözleşmedeki bedelin taraflarca serbest olarak belirlenmesi asıldır. Nitekim, bedeli kararlaştırma konusundaki anlaşma serbestisi de sözleşme özgürlüğü kapsamında olup, anayasal koruma altındadır. Sözleşme serbestisini sınırlayacak nitelikteki bir kuralın ise, yine Anayasa'da tanımlanan sınırlama sebeplerine uygun olarak kanunla konulması gerekmektedir.
Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu olan davalı Odaya 6235 sayılı Kanun'da mensupları için asgarî ücret belirleme yetkisi veren bir kural bulunmamaktadır. Dolayısıyla, anılan Kanun'da yer verilmeyen bir yetkinin Yönetmelik hükümleri ile düzenlenmesi açıkça hukuka aykırıdır.
Anayasal koruma altındaki sözleşme özgürlüğünün ancak kanunla sınırlanabilmesi mümkün olduğundan, taraflar arasında serbestçe belirlenmesi gereken sözleşmenin bedel unsuruna, kanuni dayanağı bulunmaksızın, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu olan davalı Oda tarafından asgarî ücret tarifesi ve alınacak ücret esaslarının belirlenmesi suretiyle müdahale edilemeyeceği açıktır.
Bu durumda; üyelerin Oda tarafından belirlenmiş asgari ücret tanımlamalarına uyacağını ve mesleki denetim uygulamasında bu yönde denetim yapılacağını düzenleyen dava konusu Yönetmelik hükümlerinde hukuka uygunluk görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin reddine,
2. Davacının temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
3. Danıştay Sekizinci Dairesinin temyize konu 25/06/2019 tarih ve E:2015/14912, K:2019/6072 sayılı kararının, TMMOB Serbest Mühendislik ve Mimarlık Hizmetleri Asgari Ücret Yönetmeliği'nin 04.06. maddesinde yer alan "asgari ücret" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Mimarlık Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücret-Asgari Çizim ve Düzenleme Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (k) bendinde yer alan "asgari ücret" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan "ve EMO tarafından belirlenmiş en az ücret tanımlarına" ibaresi, (c) bendinde yer alan "EMO tarafından belirlenen mühendislik hizmetleri en az ücretlerinin uygulanması" ibaresi, (d) bendinin (3) numaralı alt bendinde yer alan "Oda tarafından belirlenen en az ücret tanımlamaları üzerinden düzenlenmiş" ibaresi, (e) bendinde yer alan "EMO en az ücretlerine göre" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde yer alan "en az ücret" ibaresi, 10. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde yer alan "en az ücret tanımlarına uygun olarak düzenlenmiş" ibaresi, (g) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "kesilen faturanın veya serbest meslek makbuzunun en az ücret tanımlarına uygunluğu" ibaresi dışındaki dava konusu düzenlemeler ile Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu kararları yönünden davanın kısmen reddine, kısmen dava konusu işlemlerin iptaline ilişkin kısmının ONANMASINA,
4. Anılan Daire kararının, TMMOB Serbest Mühendislik ve Mimarlık Hizmetleri Asgari Ücret Yönetmeliği'nin 04.06. maddesinde yer alan "asgari ücret" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Mimarlık Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücret-Asgari Çizim ve Düzenleme Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (k) bendinde yer alan "asgari ücret" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan "ve EMO tarafından belirlenmiş en az ücret tanımlarına" ibaresi, (c) bendinde yer alan "EMO tarafından belirlenen mühendislik hizmetleri en az ücretlerinin uygulanması" ibaresi, (d) bendinin (3) numaralı alt bendinde yer alan "Oda tarafından belirlenen en az ücret tanımlamaları üzerinden düzenlenmiş" ibaresi, (e) bendinde yer alan "EMO en az ücretlerine göre" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde yer alan "en az ücret" ibaresi, 10. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde yer alan "en az ücret tanımlarına uygun olarak düzenlenmiş" ibaresi, (g) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "kesilen faturanın veya serbest meslek makbuzunun en az ücret tanımlarına uygunluğu" ibaresi yönünden davanın reddine ilişkin kısmının BOZULMASINA,
5. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Daireye gönderilmesine,
6. Kesin olarak, 08/07/2021 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X- 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 2. maddesinin (b) fıkrasında; "Mühendislik ve mimarlık mesleği mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak; mesleğin genel menfaatlerine uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunmak" birliğin görevleri arasında sayılmış olup, anılan Kanun hükmü uyarınca, Birliğin, serbest meslek icra eden meslek mensupları üzerinde mesleki denetim yetkisi bulunduğu açıktır.
Dava konusu Elektrik Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği'nin 100. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde ise; mesleki denetim geliri adı altında bir gelir kalemine yer verilmiş, diğer dava konusu işlem olan 15 numaralı Yönetim Kurulu kararıyla da, 2016 yılı için, verilecek hizmetin niteliğine göre ödenecek mesleki denetim ücreti belirlenmiştir.
Mesleki denetim görevi, 6235 sayılı Kanun kapsamında bir "görev" niteliğinde olup, kanunla verilen görevin yerine getirilmesinin karşılığı olarak herhangi bir ücret alınabilmesi, bir başka ifadeyle, muhataplarına mali yükümlülük getirilebilmesi için açık bir yasal dayanağın da bulunması zorunludur.
Ancak, anılan Yönetmeliğin dayanağı olan 6235 sayılı Kanun'un 32. maddesinde sayılan "Odaların gelirleri" arasında, mesleki denetime yer verilmediği gibi, idareler tarafından, ücret karşılığı verilen hizmetlerden farklı olarak, kanunlarda "görev" olarak tanımlanan idari faaliyetler nedeniyle ücret alınması, "görev" niteliğiyle de bağdaşmamaktadır.
Bu durumda, dava konusu Yönetmeliğin 100. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde yer alan mesleki denetim ücretlerine ilişkin düzenlemenin yasal dayanağı bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, temyize konu Daire kararının dava konusu Yönetmeliğin 100. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendi ile Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı oturumunda alınan ... numaralı karar yönünden davanın reddine ilişkin kısmının bozulması gerektiği oyuyla, kararın bu kısmına katılmıyoruz.
KARŞI OY
XX- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararın, TMMOB Serbest Mühendislik ve Mimarlık Hizmetleri Asgari Ücret Yönetmeliği'nin 04.06. maddesinde yer alan "asgari ücret" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Mimarlık Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücret-Asgari Çizim ve Düzenleme Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (k) bendinde yer alan "asgari ücret" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan "ve EMO tarafından belirlenmiş en az ücret tanımlarına" ibaresi, (c) bendinde yer alan "EMO tarafından belirlenen mühendislik hizmetleri en az ücretlerinin uygulanması" ibaresi, (d) bendinin (3) numaralı alt bendinde yer alan "Oda tarafından belirlenen en az ücret tanımlamaları üzerinden düzenlenmiş" ibaresi, (e) bendinde yer alan "EMO en az ücretlerine göre" ibaresi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde yer alan "en az ücret" ibaresi, 10. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde yer alan "en az ücret tanımlarına uygun olarak düzenlenmiş" ibaresi, (g) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "kesilen faturanın veya serbest meslek makbuzunun en az ücret tanımlarına uygunluğu" ibaresi yönünden davanın reddine ilişkin kısmının usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, davacının temyiz isteminin reddi ile temyize konu kararın bu kısmının onanması gerektiği oyuyla, karara bu kısım yönünden katılmıyoruz.
KARŞI OY
XXX- 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 2. maddesinin (b) fıkrası uyarınca, meslek odaları, meslek mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü birtakım kurallar koyabilir.
Bu bağlamda, meslek odasınca meslek mensuplarına yönelik mesleki denetim yapılabilmesi mümkün ise de, bu denetimin, meslek mensubunun sunduğu hizmetin içeriğinin denetlenmesi, yahut meslek mensubunun yeterliliğinin denetlenmesi niteliğinde olmayıp, meslek mensubunca bulundurulması gerekli bazı belge ve bilgilerin bulundurulup bulundurulmadığı, meslek mensubunun Oda üyelik kaydının bulunup bulunmadığı, kısıtlılığının olup olmadığı, bürosunun tescilini yaptırıp yaptırmadığı gibi mesleki disiplini sağlamaya yönelik şekli bir denetim olarak anlaşılması gerekeceği açıktır.
Dava konusu Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin "Uygulama esasları" başlıklı 10. maddesinde yer alan hükümlere bakıldığında, söz konusu hükümlerin mesleki disiplini sağlamaya yönelik şekli bir denetim niteliğinde olmadığı, meslek mensubunun yeterliliğinin ve meslek mensubunun sunduğu hizmetin içeriğinin denetlenmesi niteliğinde olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, temyize konu Daire kararının, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 10. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendinde yer alan "ülke ekonomisine ve şartlarına" ibaresi ve (h) bendinde yer alan "ihale bedeli üzerinden" ibaresi dışında kalan kısımları yönünden davanın reddine ilişkin kısmının bozulması gerektiği oyuyla, kararın bu kısmına katılmıyoruz.