T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/235
Karar No : 2023/1541
DAVACI : … Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. …
DAVALILAR : 1- … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : 1. Hukuk Müşaviri …
2- … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN KONUSU :
Davacı şirket tarafından, Şırnak ili, Silopi ilçesi dahilinde bulunan … nolu asfaltit maden ruhsat sahasına ilişkin olarak Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün 2018 yılına ilişkin olarak kömür ve asfaltite aynı ocak başı satış fiyatı belirlemesine ilişkin … tarihli ve … sayılı işleminin ve bu işleme dayalı olarak davacıdan 2018 yılı ilave buluculuk hakkı istenilmesine ilişkin Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü'nün … tarihli ve … sayılı işleminin iptali ile bu işlemlerden kaynaklanan 2.807.252,67-TL'nin yasal faizi ile birlikte tazminine karar verilmesi istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
3213 sayılı Maden Kanunu’nun 14/2. maddesinde, “emsal ocak başı satış fiyatı bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir” hükmüne haiz iken kömür ve asfaltite ilişkin aynı ocak başı satış fiyatının belirlendiği, asfaltit özetle kömürün petrole dönüşmeden önceki hali olup ticari kullanım alanının çok sınırlı olduğu, yalnızca davacı şirketin asfaltit yakıt ile çalışan termik santralinde kullanıldığı, asfaltitin yoğun kükürt içeriği nedeniyle santral dışında kullanımının tercih edilmediği, düşük talep nedeniyle satış fiyatının da kömüre göre düşük olduğu; yaygın olarak kullanılan bir ürün (kömür) ile Türkiye’de sadece Silopi Termik Santrali'nde kullanılabilen bir maden türünün (asfaltit) ocak başı satış fiyatının aynı belirlenmesinin hukuka aykırı olduğu; dava konusu işlemin üç üniteli Silopi Termik Santralinde elektrik üreten davacı şirket yönünden cezalandırıcı etki yarattığı; ocak başı satış fiyatı belirlenirken turba, leonardit, bitümlü şeyl gibi diğer IV-B grubu madenler için mevzuata uygun olarak ayrı fiyat belirlenirken; asfaltit için kömüre ilişkin ocak başı satış fiyatının belirlenmesinin mevzuata uygun olmadığı gibi hakkaniyete de aykırı olduğu, Maden Yönetmeliği uyarınca ocak başı satış fiyatının, madenlerin fiyatını belirleyen özellikler ve şartlar dikkate alınarak belirlenmesi gerektiği, davalı idarece yerinde inceleme yapılmadan, madenin fiyatını belirleyen özellikler ve şartlar dikkate alınmadan belirlenen ocak başı satış fiyatının piyasa ve bölge gerçeklerini yansıtmadığı; davacı şirket adına düzenlenen işletme faaliyet raporunda beyan edilen ocak başı satış fiyatının piyasa koşullarına uygun olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALILARIN SAVUNMALARI :
Usul yönünden, Şırnak ili dahilinde bulunan … sicil sayılı ruhsatın Türkiye Kömür İşletmeleri Genel Müdürlüğü uhdesinde yer aldığı, rödovans sözleşmesi gereği rödovansçı olarak çalışan davacı şirketin dava açma ehliyetinin bulunmadığı, davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği; esas yönünden ise, 2018 yılında sevk edilen 4.500 Kcal/Kg asfaltit için devlet hakkının 188,94 TL/Ton ocak başı satış fiyatı üzerinden hesaplanarak beyan edilmesi üzerine Genel Müdürlük Ocak Başı Satış Fiyatı Belirleme Komisyonunca Kömür-Asfaltit madeni için ocakbaşı satış fiyatının 0,090 Kcal/Kg olarak belirlendiği, 2018 yılı devlet hakkı ile buluculuk hakkının eksik beyan edildiğinin tespit edildiği, Genel Müdürlüğün emsal fiyat belirleme yetkisinin bulunduğu, işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava, davacı şirket tarafından, Şırnak ili, Silopi ilçesi dahilinde bulunan S…. (ER:…) nolu asfaltit madeni ruhsat sahasına ilişkin olarak Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün 2018 yılına ilişkin olarak kömür ve asfaltite aynı ocak başı satış fiyatı belirlemesine ilişkin … tarihli, … sayılı işlemin ve bu işleme dayalı olarak 2018 yılı ilave buluculuk hakkı istenilmesine ilişkin Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işlemin iptali ile bu işlemler üzerine ödenen 2.807.252,67-TL'nin yasal faizi ile birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
12/06/2019 tarihinde yürürlüğe giren 7176 sayılı Kanun ile 3213 sayılı Maden Kanunu’na eklenen Geçici 43. maddede;”14/02/2019 tarihli ve 7164 sayılı Maden Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla Devlet hakkı oranlarına ilişkin olarak bu Kanunda yapılan değişiklikler 2018 yılı Devlet hakkı beyan, tahakkuk ve tahsilatlarında uygulanmaz.” hükmü getirilmiştir.
7176 sayılı Kanun ile Maden Kanunu’na eklenen ve yukarıda belirtilen hüküm uyarınca dava konusu edilen 04/04/2019 tarihli işlemin kanunen uygulanabilirliği kalmamıştır.
Düzenleyici işlemin konusu kalmamakla birlikte düzenleyici işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarda, işlem geri alınmadığı sürece işleme yönelik hüküm kurulması gerektiği, idare hukukunun genel ilkelerinden biridir. Dava dosyasında uygulanabilirliği kalmayan düzenleyici işlemin geri alındığına ilişkin bir bilgi ya da belge bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Belirtilen süreç sonucunda ortada, idarenin ilgili Yasaya aykırı olarak çıkardığı bir düzenleyici metne dayalı olumsuz işleminin dayanağı kalmamıştır. Bu işlemden kaynaklanan bir zararın olduğu sabit olup idarenin tazmin yükümlülüğünün doğduğunda da bir duraksama bulunmamaktadır.
Bu durumda, 2018 yılına ilişkin olarak kömür ve asfaltite aynı ocak başı satış fiyatı belirlemesine ilişkin … tarihli … sayılı düzenleyici işlemin ve bu işleme dayalı olarak 2018 yılı ilave buluculuk hakkı istenilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin dayanağı kalmadığından iptali ile bu işlemler üzerine ödenen bedelin yasal faizi ile birlikte tazmini gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarelerin usule yönelik itirazları kabul edilmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat: (İşlem tarihinde yürürlükte bulunan haliyle)
Devlet Hakkı, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 3. maddesinde, maden istihracı ile sağlanacak gelirden Devlet payına düşen ve ödeme yükümlülüğü ruhsat sahibine ait olan kısım olarak; 21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliği'nin "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 4. maddesinin (m) bendinde, maden üretiminden sağlanan gelirden ve/veya üretim yapılmayan ruhsat sahalarından ruhsat taban bedelinden az olmamak üzere alınan Devlet payına düşen kısım olarak tanımlanmıştır.
3213 sayılı Kanun'un "Madenler" başlıklı 2. maddesinde, "Yer kabuğunda ve su kaynaklarında tabii olarak bulunan, ekonomik ve ticari değeri olan petrol, doğal gaz, jeotermal ve su kaynakları dışında kalan her türlü madde bu Kanuna göre madendir.
Madenler aşağıda sıralanan gruplara göre ruhsatlandırılır:
I. Grup madenler
a) İnşaat ile yol yapımında kullanılan ve tabiatta doğal olarak bulunan kum ve çakıl (...)
IV. Grup madenler (...)
b) Turba, Linyit, Taşkömürü, Antrasit, Asfaltit, Bitümlü Şist, Bitümlü Şeyl, Kokolit ve Sapropel (Petrol Kanunu hükümleri mahfuz kalmak kaydıyla)..." hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanun'un "Devlet hakkı" başlıklı 14. maddesinde, "(Değişik fıkra:10/06/2010-5995 S.K/8.mad.) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) (Değişik fıkra:14/2/2019-7164/14 md.) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ruhsat sahipleri tarafından Devlet haklarının beyanında kullanılan ocak başı satış fiyatı, Genel Müdürlükçe ilan edilen ocak başı satış fiyatından daha düşük olamaz. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır. (...)
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) (Değişik fıkra:14/2/2019-7164/14 md.) Ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatı Genel Müdürlük tarafından denetlenir ve eksik beyanlar tamamlattırılır. ..." hükmüne yer verilmiştir.
Maden Yönetmeliği'nin "Devlet hakkına ilişkin genel hükümler" başlıklı 87. maddesinde ise, "(1) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.
(2) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ocak başı satış fiyatı, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz.
a) Ocak başı satış fiyatı, madenlerin fiyatını belirleyen özellikler ve şartlar dikkate alınarak Genel Müdürlükçe belirlenir. Ocak başı satış fiyatının genel olarak tespit edilemediği durumlarda, madenin mineralojik özellikleri, bulunduğu bölge, işletme ve zenginleştirme yöntemleri ve sahaya özgü şartlar dikkate alınarak ocak başı satış fiyatı, maden ruhsat sahası bazında da belirlenir.
b) Konsantre ürünlerin ocak başı satış fiyatı belirlenirken; ilgili borsalar, ihracatçı birlikleri veya uluslararası piyasalarda oluşan fiyat baz alınır. Ancak, bu madenlerin metal üretimine yönelik entegre tesislerde kullanılması durumunda ilk fiyatın oluştuğu ürün baz alınır.
(3) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı; ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil tesise ait enerji, su, kimyasallar, bakım-onarım, sarf malzemesi giderleri ile tesiste çalışan personel giderleri, tesisten satışa kadar olan nakliye giderleri, teknolojik test giderleri ve paketleme giderleri çıkarılarak oluşan fiyattır. Bu fiyat, işletme yöntemi, tenör/kalite, üretilen bölge, aynı pazar ortamı ve diğer özellikler göz önünde bulundurulduğunda benzer işletmelerdeki emsal fiyatlardan ve Genel Müdürlükçe ilan edilen ocak başı satış fiyatından az olamaz. Zenginleştirilen madenin piyasada satış fiyatının oluşmaması durumunda, madenin mineralojik özellikleri, işletme ve zenginleştirme yöntemleri ve sahaya özgü şartlar dikkate alınarak veya benzer proses maliyeti olan tesisler emsal alınarak, madenlerin ocak başı satış fiyatı belirlenir. Ocak başı satış fiyatı belirlenirken ocaktaki yükleme dahil giderler dikkate alınmaz.
(4) Üretilen madenin ruhsat sahibine ait tesiste hammadde olarak kullanılıyor olması halinde, aynı madenin piyasadaki ocak başı satış fiyatı emsallerinden az olamaz.
(5) Aynı tesiste, farklı kalite ve nitelikte birden çok ürünün üretilmesi durumunda ürünlerin ocak başı satış fiyatı, tesisteki üretim sürecinde piyasa satış fiyatı olan ilk ürünün fiyatından, ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan üçüncü fıkrada sayılan giderler çıkarılarak hesaplanır.
...
(11) Ereğli Kömür Havzasındaki kömürlerin Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğünce üretilmesi sonucu özel idare payı, Köylere Hizmet Götürme Birliği payı dışında Devlet hakkı ödenmez. Ancak, Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü ile yapılan anlaşma sonucu üçüncü kişilerce üretilen kömür madeninden Devlet hakkı alınır.
...
(23) Kömürlerde, kömürün kalorifik değeri, kükürt oranı, uçucu maddeler, nem oranı, işletme yöntemi, üretilen bölge gibi unsurlar dikkate alınarak, hiçbir işleme tabi tutulmadan satış fiyatı, belirlenen kömürün fiyatı emsal fiyatından az olmamak şartıyla piyasadaki satış fiyatıdır. Bir tesiste işleme tabi tutulanlarda ise bu suretle oluşan ve üçüncü fıkra hükümlerine göre belirlenen fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Enerji hammaddesi olarak kullanılan turba, kömür, asfaltit, bitümlü şist gibi madenlerde emsallerinden az olmamak şartıyla tüvenan olarak piyasada oluşan fiyat dikkate alınarak ocak başı satış fiyatı belirlenir.
(24) Aynı tesisten tüvenan madene dayalı olarak aynı işlem sonucunda birden fazla ürün üretilmesi durumunda, üretilen ürünlerin tamamı dikkate alınarak Devlet hakkına esas toplam satış geliri hesaplanır.
(25) Bu madde kapsamında yapılacak hesaplamalarda, madenler ile ilgili hangi ürünlerin baz alınacağına ilişkin esaslar Genel Müdürlük tarafından belirlenir..." düzenlemesine yer verilmiştir.
Hukuki Değerlendirme:
Uyuşmazlıkta; 2018 yılı ocak başı satış fiyatlarının belirlenmesi amacıyla Maden Kanununun 14. maddesi kapsamında 2018 yılı satış fiyatlarının ve emsal fiyat tespitine yönelik ocak başı satış bedellerinin araştırılması için komisyon görevlendirildiği, ilgili komisyon tarafından yapılan çalışmalarda, sahaların üretim yöntemleri, madenin özellikleri, kalorisi, zenginleştirme tesisinde yapılan işlemler, tesis maliyeti hesaplama ve ocak başı satış fiyatı hesaplamaya yönelik bilgilerin tespiti için halihazırda üretim faaliyetlerinde bulunan mevcut firmalardan ilgili kriterlere göre bilgi belge talebinde bulunulduğu, elde edilen veriler doğrultusunda emsal ocak başı satış fiyatının belirlendiği görülmektedir.
Buna göre, 2018 yılına ait asfaltit madenine ilişkin ocak başı satış fiyatının usulüne uygun olarak belirlendiği ve ilan edildiği, bunun yanında asfaltit madeninin ocak başı satış fiyatıyla ilgili olarak işbu madenin tüvenan halinin işletmelerde ocak başındaki satışında gerçekleşen reel piyasa değerinin tespitine yönelik olarak davalı idare tarafından gerekli araştırma ve incelemelerin de yapıldığı görüldüğünden işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bununla birlikte; davacı tarafından 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca her maden için ayrı ayrı olacak şekilde ocak başı satış fiyatının belirlenmesi gerektiği halde davalı idarece asfaltit ve kömür madenleri için ortak bir değer belirlendiği iddia edilmekte ise de, Dairemizce verilen ara kararına cevaben davalı idarece dosyaya sunulan bilgi ve belgelerde, kömür ve asfaltit için ortak bir ocak başı satış fiyatının belirlenmediği, ocak başı satış fiyatının belirlenmesi amacıyla yapılan çalışmalar sonucunda asfaltit madeni için 0,090 TL, kömür madeni için ise 0,090 TL olmak üzere ayrı ayrı olacak şekilde bir belirleme yapıldığı görüldüğünden davacının bu iddiasına itibar edilmesi olanağı bulunmamaktadır.
Öte yandan; hukuka uygun bulunan bu işleme dayalı olarak davacıdan 2018 yılı ilave buluculuk hakkı istenilmesine ilişkin Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü'nün … tarihli ve … sayılı işlemi ile bu işlemlerden kaynaklanan 2.807.252,67-TL'nin yasal faizi ile birlikte tazminine karar verilmesi istemi yönünden de davanın reddi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalılara verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutar varsa kararın kesinleşmesinden sonra istem halinde taraflara iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
29/03/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.