DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU 2020/2497 E. , 2021/2313 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2020/2497
Karar No : 2021/2313
TEMYİZ EDENLER : 1- (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
2- (DAVALI) : ... Odası
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: Danıştay Sekizinci Dairesinin 16/10/2019 tarih ve E:2015/12286, K:2019/8834 sayılı kararının aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması taraflarca karşılıklı olarak istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: 22/11/2001 tarih ve 24591 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makine Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği'nin 9. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinin, 12. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "SMM Bürolarına" ibaresinden sonra gelen "ODA" ibaresinin, 13 maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "ODA yönetim kuruluna itiraz hakkı vardır." ibaresinin, (b) bendinde yer alan "Yönetmeliğin 12 nci maddesinin (a) ve (b) bentlerindeki cezalar Şube Yönetim Kurulu, (c) ve (d) bentlerindeki cezalar ise Oda Yönetim Kurulu tarafından resen verilir." ibaresinin, (c) bendinde yer alan "Oda Yönetim Kurulu kararıyla verilir." ibaresinin ve (d) bendinde yer alan "Oda Yönetim Kurulu" ibaresinin iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 16/10/2019 tarih ve E:2015/12286, K:2019/8834 sayılı kararıyla; davalı idarenin usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiş,
Anayasa'nın 124. ve 135. maddeleri, 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (b) bentleri ile 19., 26. ve 27. maddeleri, Türk Mühendis Mimar Odaları Birliği Disiplin Yönetmeliği'nin 4., 7., 8., 9., 10. ve 33. maddeleri, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makine Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği'nin 9. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi ile 12. ve 13. maddelerinde yer alan kurallar aktarılarak,
Yönetmeliğin 9. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi yönünden;
6235 sayılı Kanun'un 2. maddesinin (b) fıkrası uyarınca, meslek odalarının, meslek mensuplarının müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin yerel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü birtakım kuralları koyabileceği,
Bu bağlamda, meslek Odasınca meslek mensuplarına yönelik mesleki denetim yapılabilmesi mümkün ise de, bu denetimin meslek mensubunun sunduğu hizmetin içeriğinin denetlenmesi yahut meslek mensubunun yeterliliğinin denetlenmesi niteliğinde olmaması, meslek mensubunca bulundurulması gerekli bazı belge ve bilgilerin bulundurulup bulundurulmadığı, meslek mensubunun Oda üyelik kaydının bulunup bulunmadığı, kısıtlılığının olup olmadığı, bürosunun tescilini yaptırıp yaptırmadığı gibi mesleki disiplini sağlamaya yönelik şekli bir denetim niteliğinde olması gerektiği,
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makine Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği'nin "mesleki denetim" kavramına ilişkin hükümlerine bakıldığında, "Tanımlar ve Kısaltmalar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, mesleki denetimin, "Serbest mühendislik ve/veya müşavirlik bürolarının, birbirleriyle ve işveren ile olan ilişkilerinde dürüstlüğün ve güvenin hakim kılınması, meslek disiplininin ve ahlakının korunması ve yapılan serbest mühendislik ve müşavirlik hizmetlerinin kanun, standart ve yönetmeliklere uygun olarak uyum ve işbirliği içinde yürütülmesi için, serbest mühendislik ve müşavirlik hizmetlerinin bu Yönetmelik hükümlerine, Oda tarafından belirlenmiş asgari ücretlere, Oda tarafından oluşturulan esaslara uygunluğunun Odanın görevlendirdiği yetkili mühendisler tarafından incelenmesi ve bunların Oda tarafından kayıtlarının tutulmasını," ifade ettiği; "Odanın Yetki ve Sorumlulukları" başlıklı 8. maddesinin (b) fıkrasında, "Oda, yapılan SMMH’ni mesleki denetime ve onaylamaya yetkili ve görevlidir. Mesleki denetimde Büronun ve SMM’nin kaydının devam edip etmediği, SMM imzasının doğruluğu, kesilen faturanın veya serbest meslek makbuzunun Asgari Ücret Yönetmeliğine ve eki fiyat tablolarına uygunluğu, hazırlanan proje ve hesaplarının standartlar, yönetmelikler ve Odanın proje hazırlama teknik esaslarına, asgari çizim standartlarına uygunluğu gibi konular incelenir.
Ancak bu mesleki denetim ve onaylama, yapılan SMMH’nin içeriğini ve hesaplarını denetleme ve onaylama değildir, bu anlamı taşımaz.
Oda birimleri mesleki denetim için gelen SMMH’yi en geç 3 işgünü içinde inceler. Uygun ise onaylar, değilse gerekçesi ile beraber Büro’ya iade eder." kuralına yer verildiği,
Bu durumda, dava konusu Yönetmelik'te öngörülen mesleki denetimin, mesleki disiplini sağlamaya yönelik şekli bir denetim niteliğinde olduğu, bunu aşacak tarzda bir mesleki denetim yapılmasına olanak tanıyan bir düzenleme içermediği anlaşıldığından, bu haliyle davaya konu edilen düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı,
Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "SMM Bürolarına" ibaresinden sonra gelen "ODA" ibaresi, 13 maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "ODA yönetim kuruluna itiraz hakkı vardır." ibaresi, (b) bendinde yer alan "Yönetmeliğin 12 nci maddesinin (a) ve (b) bentlerindeki cezalar Şube Yönetim Kurulu, (c) ve (d) bentlerindeki cezalar ise Oda Yönetim Kurulu tarafından resen verilir." ibaresi, (c) bendinde yer alan "Oda Yönetim Kurulu kararıyla verilir." ibaresi ve (d) bendinde yer alan "Oda Yönetim Kurulu" ibaresi yönünden;
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makine Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği'nin "Tanımlar ve Kısaltmalar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde, serbest mühendislik ve müşavirlik bürosunun, "Serbest mühendislik ve müşavirlik hizmetlerini yapmak üzere Odaya kayıt ve tescil yaptıran bünyesinde tam gün çalışan en az bir SM bulunduran vergiye tabi kişi veya kuruluşları" ifade ettiği; 4. maddesinde, "Odaya kayıt ve tescilini yapan serbest mühendislik ve müşavirlik bürolarına uzmanlık alanlarına uygun olarak serbest mühendislik ve müşavirlik hizmeti yapmaya yetkili olduğunu belirten Büro Tescil Belgesi verilir. Odaya kayıt ve tescilini yapan müşavirlik bürosuna, serbest müşavirlik hizmeti yapmaya yetkili olduğunu belirten Büro Tescil Belgesi; Odaya kayıt ve tescilini yapan mühendise ise uzmanlık alanına uygun olarak serbest müşavirlik hizmeti yapmaya yetkili olduğunu belirten Müşavir Mühendis Belgesi verilir." hükümlerine yer verildiği,
Türk Mühendis Mimar Odaları Birliği Disiplin Yönetmeliği'nin 8. maddesinde, "Para cezalarında uygulanacak cezanın tutarı olayın doğurduğu sonuçlara göre belirlenir.
Para cezası aşağıdaki durumlarda verilir:
a) Meslek mensupları arasında haksız rekabete neden olacak davranışlarda bulunmak,
b) Büro tescili ve tescil yenilemesi gerektiren durumlarda, tescilsiz mesleki etkinliklerde bulunmak, serbest mühendislik ve mimarlık ile ilgili yönetmelik ve talimatlara uymamak,
c) Mesleki denetim uygulamasına aykırı davranmak,
d) Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği ya da Odalarca belirlenmiş asgari ücretin altında ücret almak,
e) Uzmanı olmadığı konularda etkinlik yaparak ya da meslek uygulaması sırasında haksız kazanç sağlayarak üçüncü şahısları zarara uğratmak,
f) (Mülga:RG-28/6/2010-27625)
g) Onur Kuruluna sevkedilen bir üye ile ilgili karar kesinleşmeden bu üyenin haklarını sınırlayarak ilgili üyenin ekonomik zararına neden olmak ya da mesleki itibarını zedelemek,
h) Daha önce yazılı uyarı cezası aldığı halde uyarı gerektiren suçu yinelemek." hükmünün yer aldığı,
Anılan Yönetmeliğin 9. maddesinde, "Meslek uygulamasının yasaklanması cezası ilgilinin geçici bir süre için mühendislik ya da mimarlıkla ilgili bir işte çalışma yapmasının yasaklanması ve üyelik haklarının bu süre içinde kullandırılmamasıdır. Yasaklama süresi 15 (onbeş) günden az 6 (altı) aydan çok olamaz. Sürenin verilmesinde asgari süre gözönünde bulundurulur, ancak aynı olaydaki birden fazla etkenin bulunması durumunda ceza ağırlaştırılır. Aynı suçun tekrarı durumunda ceza bu kez iki katı olarak uygulanır.
(Mülga ibare:RG-6/7/2012-28345) (…) meslek uygulamasından yasaklama cezaları aşağıdaki durumlarda verilir:
a) Para cezasıyla cezalandırılmış bir suçu bilinçli olarak yinelemek,
b) (Değişik:RG-28/6/2010-27625) Mesleğini ve görevini kişisel ya da bir grup adına çıkar sağlamak için TMMOB mevzuatına, bilime ve meslek tekniğine aykırı biçimde uygulamak ya da mesleğini ve görevini TMMOB mevzuatına, bilime ve meslek tekniğine aykırı biçimde uygulayarak kamuya, halka, üçüncü şahıslara zarar vermek.
c) Temelsiz suçlamalarla mesleği, meslek mensuplarını ya da Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği, Odalar ya da bunların alt birimlerini kamuoyunda küçük düşürmek ya da etkinliklerini engellemek.
ç) (Ek:RG-28/6/2010-27625) (Değişik:RG-10/11/2016-29884) Mühendislik mimarlık ve şehir planlama disiplinini ilgilendiren plan, proje veya hizmetlerde, bir mühendis mimar ya da şehir plancısı tarafından ya da sorumluluğunda yapılması gereken, ancak yetkisiz kişilerce üretilen plan, proje ve hizmetlerden birine imza atmak ya da attırmak, imzacılık yapmak." hükmüne yer verildiği,
Türk Mühendis Mimar Odaları Birliği Disiplin Yönetmeliği hükümlerinden farklı olarak dava konusu Yönetmeliğin 12. ve 13. maddelerinde, Şube Yönetim Kurullarına savunma alma ve cezanın ağırlığına göre yaptırım uygulama yetkisi verildiği, cezanın ağırlığıyla orantılı olarak bu yetkinin Şube Yönetim Kurulları ile Oda Yönetim Kurulu arasında paylaştırıldığının görüldüğü,
Dosyanın incelenmesinden, davacının mekanik tesisat hizmetleri kapsamında ürettiği projeleri Odanın mesleki denetiminden geçirmeksizin ilgili kurum ve kuruluşlar nezdinde işlem süreçlerine sunmak ve Oda mevzuatına aykırı olarak serbest mühendislik müşavirlik hizmeti yürütmek suretiyle üyeler arasında haksız rekabete neden olduğunun tespit edilmesi üzerine, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makine Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi uyarınca, Serbest Müşavirlik Mühendislik Büro Tescil Belgesinin 1 ay süre ile geçersiz kılınmasına karar verildiğinin anlaşıldığı,
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri incelendiğinde, davacının mesleki denetim yükümlülüğüne uymama sebebiyle Türk Mühendis Mimar Odaları Birliği Disiplin Yönetmeliği kapsamında sorumluluğu bulunmakla birlikte, aynı eylemi sebebiyle dava konusu Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi uyarınca, serbest mühendislik ve müşavirlik hizmeti yapmaya yetkili olduğunu belirten Büro Tescil Belgesinin 1 ay süre ile geçersiz kılınması, aynı fiil nedeniyle ikinci kez yaptırıma tabi tutma ve cezalandırma niteliği taşıdığından, dava konusu Yönetmelik hükümlerinde bu nedenle hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçeleriyle,
22/11/2001 tarih ve 24591 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makine Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "SMM Bürolarına" ibaresinden sonra gelen "ODA" ibaresinin, 13 maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "ODA yönetim kuruluna itiraz hakkı vardır." ibaresinin, (b) bendinde yer alan "Yönetmeliğin 12 nci maddesinin (a) ve (b) bentlerindeki cezalar Şube Yönetim Kurulu, (c) ve (d) bentlerindeki cezalar ise Oda Yönetim Kurulu tarafından resen verilir." ibaresinin, (c) bendinde yer alan "Oda Yönetim Kurulu kararıyla verilir." ibaresinin ve (d) bendinde yer alan "Oda Yönetim Kurulu" ibaresinin iptaline, 9. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
Davacı tarafından, dava konusu Yönetmelik hükümlerinin 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
Davalı idare tarafından, dava konusu Yönetmelik ile Türk Mühendis Mimar Odaları Birliği Disiplin Yönetmeliği'nin düzenleme alanı, amaç ve kapsamının farklı olduğu, Türk Mühendis Mimar Odaları Birliği Disiplin Yönetmeliği kapsamında tesis edilen işlemlerin mühendis ve mimarların meslek mensubu statülerine yönelik olarak ilgili Oda Onur Kurullarınca tesis edilen disiplin cezaları olduğu, dava konusu Yönetmelik kapsamında tesis edilen işlemlerin ise, serbest mühendislik firmasına ve yetkili serbest mühendislik statüsüne yönelik olarak Şube Yönetim Kurulu veya Oda Yönetim Kurulu tarafından tesis edilen işlemler olduğu, Dairenin iptal kararına göre, mesleki denetime aykırı davranma halinde firmalar hiçbir yaptırıma tabi olmazken, bunun tüm külfetinin firma bünyesinde çalışan mühendislere yükleneceği, firmanın belgesinin askıya alınmasının mühendise verilen ikinci bir disiplin cezası niteliğinde olmadığı, somut olayda yetkili mühendis ile firma sahibinin aynı kişi olması nedeniyle Dairece yanılgıya düşüldüğü, oysa yetkili mühendisin her zaman çalıştığı firmanın sahibi olmadığı, dava konusu Yönetmeliğe göre büro tescil belgesini düzenleme yetkisinin Oda Yönetim Kuruluna ait olduğu, büro tescil belgesini düzenleme yetkisi kabul edilirken, belgenin geçersiz kılınmasına dair yetkisinin kabul edilmemesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI :
Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
Davalı idare tarafından, Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararın davanın reddine ilişkin kısmının usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek davacının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemine konu Daire kararının kısmen onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı, serbest mühendislik ve müşavirlik hizmetlerini yürütmek amacıyla kurulan ...-... Mühendislik firmasının sahibi ve yetkili serbest mühendisidir.
Anılan firma ve yetkili serbest mühendisi olan davacı adına 412 tescil numaralı Büro Tescil Belgesi düzenlenmiştir.
Söz konusu firmanın ve yetkili serbest mühendisi olan davacının mekanik tesisat hizmetleri kapsamında ürettikleri projeleri Odanın mesleki denetiminden geçirmediklerinin tespit edilmesi üzerine, TMMOB Makina Mühendisleri Odası İzmir Şubesi Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla soruşturma başlatılmıştır.
Bu soruşturma kapsamında hazırlanan soruşturma dosyası, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makine Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği'nin 13. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi uyarınca Oda Yönetim Kuruluna sunulmuştur.
Söz konusu dosyada yer alan bilgi ve belgelerin değerlendirilmesi sonucunda Oda Yönetim Kurulu tarafından alınan ... tarih ve ... sayılı kararın (a) maddesinde, ...-...Mühendislik firması ve yetkili serbest mühendisi olan davacı adına düzenlenen ... tescil numaralı Büro Tescil Belgesinin 01/07/2015-01/08/2015 tarihleri arasında 1 ay süreyle geçersiz kılınmasına; (b) maddesinde ise, söz konusu firmanın yetkili serbest mühendisi olan davacı hakkında Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Disiplin Yönetmeliği uyarınca disiplin soruşturması başlatılmasına karar verilmiştir.
Davacı hakkında başlatılan disiplin soruşturması sonucunda tesis edilen TMMOB Makina Mühendisleri Odası Onur Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla, ürettiği projeleri Odanın mesleki denetiminden geçirmeksizin ilgili kurum ve kuruluşlar nezdinde işlem süreçlerine sunduğu ve dolayısıyla Oda mevzuatına aykırı olarak serbest mühendislik ve müşavirlik hizmeti yürütmek suretiyle üyeler arasında haksız rekabete neden olduğu gerekçesiyle Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Disiplin Yönetmeliği'nin 7. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca yazılı uyarı cezası verilmiştir.
Davacıya yazılı uyarı cezası verilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın reddine karar verilmiş, anılan karara karşı yapılan istinaf başvurusu da, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile kesin olarak reddedilmiştir.
...-... Mühendislik firması ve yetkili serbest mühendisi olan davacı adına düzenlenen ... tescil numaralı Büro Tescil Belgesinin 01/07/2015-01/08/2015 tarihleri arasında 1 ay süreyle geçersiz kılınmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın reddine karar verilmiş, anılan karara karşı yapılan itiraz başvurusu üzerine, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararı ile söz konusu kararın onanmasına karar verilmiştir.
Büro tescil belgesinin 1 ay süreyle geçersiz kılınmasına ilişkin işlemin dayanağı olan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makine Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği'nin çeşitli maddelerinin iptali istemiyle de temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
Anayasa'nın "Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinin 1. fıkrasının işlem tarihinde yürürlükte bulunan halinde, "Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler."; "Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları" başlıklı 135. maddesinin 1. fıkrasında, "Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir." hükümlerine yer verilmiştir.
6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 2. maddesinde, "Birliğin kuruluş amacı ile yapamayacağı faaliyetler ve işler aşağıda gösterilmiştir.
Birliğin kuruluş amacı:
a) Bütün mühendis ve mimarları ihtisas kollarına ayırmak ve her kol için bir oda kurulmasına karar vermek;
Bu suretle aynı ihtisasa mensup meslek mensuplarını bir Odanın bünyesinde toplamak; merkezde idare heyeti, haysiyet divanı ve murakıplar gibi görevlilere yetecek kadar üyesi bulunmayan Odanın merkezini, Umumi Heyetin belirleyeceği yerde açmak;
b) Mühendislik ve mimarlık mesleği mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunmak;
c) Meslek ve menfaatleriyle ilgili işlerde resmi makamlarla işbirliği yaparak gerekli yardımlarda ve tekliflerde bulunmak, meslekle ilgili bütün mevzuatı normları, fenni şartnameleri incelemek ve bunlar hakkındaki görüş ve düşünceleri ilgililere bildirmektir.
Birlik ve organları, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamazlar.",
19. maddesinde, "Odalar, bu kanunun 2 nci maddesinde belirtilen amaç için Birlik Umumi Heyetince kararlaştırılan işlerden yalnız odalarını ilgilendiren kısımlar ile görevlidirler. Odalar va organları, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamazlar.",
26. maddesinde, "Odalara kayıtlı meslek mensuplarından bu kanuna aykırı hareketleri görülenlerle, meslekle alakalı işlerde gerek kasten ve gerekse ihmal göstermek suretiyle zarara sebebiyet veren veya akdettiği mukavalelere riayet etmiyen veyahut meslek şeref ve haysiyetini muhil durumları tesbit olunanlara kayıtlı bulundukları oda haysiyet divanınca aşağıda yazılı inzibati cezalar verilir:
a) Yazılı ihtar;
b) (25) liradan (100) liraya kadar para cezası;
c) (100) liradan (1 000) liraya kadar para cezası;
ç) 15 günden 6 aya kadar serbest sanat icrasından men'i;
d) Odadan ihraç.
Bu cezaların verilmesinde sıra gözetilmez. Ancak sebep teşkil eden hadisenin mahiyet ve neticelerine göre bu cezalardan biri tatbik olunur.",
27. maddesinde ise, "Haysiyet divanları tarafından verilen yazılı ihtar ve (100) liraya kadar para cezaları kati olup ancak 26 ncı maddenin (c, ç, d) bentlerinde yazılı cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde ve oda idare heyeti yoliyle Yüksek Haysiyet Divanına itiraz olunabileceği gibi, bu cezalar Yüksek Haysiyet Divanının tasdikından geçirilmedikçe de tatbik olunamaz.",
33. maddesinde, "Türkiye'de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler. Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan, Odaya kayıtlı meslekdaşlarının yetkileriyle haklarına sahip ve onların ödevleriyle yükümlüdürler. Bu konuda Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları ile ilgili hükümler saklıdır.",
39. maddesinde, "Bu kanun hükümleri müteşebbis heyetlerce ihzar ve Birlik Umumi Heyetince tasvip edilecek bir talimatname ile tatbik olunur." hükümlerine yer verilmiştir.
22/11/2001 tarih ve 24591 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makine Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği'nin "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Yönetmelik, TMMOB Makine Mühendisleri Odası Serbest Mühendislik ve Müşavirlik Hizmetleri ve Asgari Ücretleri Yönetmeliğinde belirtilen makine mühendisliği hizmetleri üreten kişi veya kuruluşlara büro tescil belgesi verilmesi, tescil belgesi verilen serbest müşavirlik ve mühendislik bürolarının hak ve sorumlulukları ile büroların mesleki etkinliklerinin denetim kurallarını, serbest müşavirlik ve mühendislik hizmetlerinin yapılmasında uyulacak kuralları ve cezai yaptırımları ve uygulamalarını kapsar.",
"Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, "Bu Yönetmelikte geçen;
...
b) Mesleki denetim: Serbest mühendislik ve/veya müşavirlik bürolarının, birbirleriyle ve işveren ile olan ilişkilerinde dürüstlüğün ve güvenin hakim kılınması, meslek disiplininin ve ahlakının korunması ve yapılan serbest mühendislik ve müşavirlik hizmetlerinin kanun, standart ve yönetmeliklere uygun olarak uyum ve işbirliği içinde yürütülmesi için, serbest mühendislik ve müşavirlik hizmetlerinin bu Yönetmelik hükümlerine, Oda tarafından belirlenmiş asgari ücretlere, Oda tarafından oluşturulan esaslara uygunluğunun Odanın görevlendirdiği yetkili mühendisler tarafından incelenmesi ve bunların Oda tarafından kayıtlarının tutulmasını,
...
g) Serbest mühendis (SM): 3458 sayılı Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanun, 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu ve diğer mevzuatın verdiği yetkiye dayanarak mühendislik hizmetlerinden birini veya birkaçını ücreti karşılığında, kendi hesabına veya kamu kurum ve kuruluşları dışında bir kişi veya kuruluş hesabına ücretli veya ortak ve benzeri bağlantı içinde yapan mühendisi,
...
ğ) Serbest mühendislik hizmetleri (SMH): Sadece serbest mühendislerin yapmaya yetkili olduğu araştırma, etüt, tasarım, proje, resim ve hesapların hazırlanması ve uygulanması ile ilgili mühendislik hizmetlerini,
h) Serbest mühendislik ve müşavirlik bürosu (SMMB): Serbest mühendislik ve müşavirlik hizmetlerini yapmak üzere Odaya kayıt ve tescil yaptıran bünyesinde tam gün çalışan en az bir SM bulunduran vergiye tabi kişi veya kuruluşları,
ı) Serbest mühendislik ve müşavirlik hizmetleri (SMMH): Serbest mühendislik hizmetleri ile müşavirlik hizmetlerinin kapsamına giren tüm mühendislik hizmetlerini,
i) Serbest müşavirlik bürosu (SMB): Müşavirlik hizmetlerini yapmak üzere Odaya kayıt ve tescil yaptıran bünyesinde en az bir mühendis bulunduran vergiye tabi kişi ve kuruluşları,
j) SMM: Serbest mühendis ve müşavir mühendisi,
...
ifade eder.",
"Belgelendirme" başlıklı 4. maddesinde, "Odaya kayıt ve tescilini yapan serbest mühendislik ve müşavirlik bürolarına uzmanlık alanlarına uygun olarak serbest mühendislik ve müşavirlik hizmeti yapmaya yetkili olduğunu belirten Büro Tescil Belgesi verilir. Odaya kayıt ve tescilini yapan müşavirlik bürosuna, serbest müşavirlik hizmeti yapmaya yetkili olduğunu belirten Büro Tescil Belgesi; Odaya kayıt ve tescilini yapan mühendise ise uzmanlık alanına uygun olarak serbest müşavirlik hizmeti yapmaya yetkili olduğunu belirten Müşavir Mühendis Belgesi verilir",
"Serbest Mühendislik ve/veya Müşavirlik Bürolarının Tescili İçin Gerekli Belge ve Koşullar" başlıklı 6. maddesinde, "Serbest mühendislik ve/veya müşavirlik bürolarının tescili için gerekli şartlar aşağıda belirtilmiştir.
a) Serbest mühendislik ve/veya müşavirlik bürosu adına tam gün çalışma koşulunun sağlanması,
1) Serbest mühendislik ve müşavirlik bürosu adına tam gün çalışan (kendi hesabına, ortak, ücretli ve benzeri) en az bir serbest mühendisin bulunması;
aa) Serbest mühendislik ve müşavirlik bürosunda kendi adına tam gün çalışan serbest mühendisin bulunması şartı aranır.
bb) Ortaklık durumunda; Mühendislik ve müşavirlik hizmeti vermek amacıyla kurulmuş adi ortaklıklarda, ortak olarak çalışan ve %51 hisseye sahip serbest mühendisin bulunması gerekir. Adi ortaklardan biri veya birkaçı TMMOB üyesi ise serbest mühendisin ortaklık payı en az TMMOB üyeleri kadar olmak zorundadır. Ortakların tamamı TMMOB üyesi olan mühendislik ve müşavirlik hizmeti vermek amacıyla kurulmuş sermaye şirketlerinde, ortak olarak çalışan ve ortaklık payı en az %20 olan serbest mühendisin bulunması gerekir. Serbest mühendisin hissesi %20’den az olmakla birlikte en yüksek hisse sahibi ile eşit olmak zorundadır. Ortaklık çoğunluk hissesi TMMOB üyelerinden oluşan mühendislik ve müşavirlik hizmeti vermek amacıyla kurulmuş sermaye şirketlerinde, ortak olarak çalışan ve ortaklık payı en az %25 olan serbest mühendisin bulunması gerekir. Limited şirketlerde şirket müdürlerinden en az birinin, anonim şirketlerde ise yönetim kurulu üyelerinden en az birinin TMMOB üyesi olması koşulu aranır.
cc) Ücretli çalışma durumunda; sadece kendi proje ve uygulamalarını yaptıkları işler için, üçüncü şahıslara ve kurum/kuruluşlara hizmet sunmamak koşuluyla mühendislik hizmeti vermek amacıyla kurulmuş firmalarda, tam gün esasına göre çalışan en az bir serbest mühendisin bulunması gerekir. Bu durumdaki firmalar bir alanda faaliyet gösterebilir ve farklı alanlarda çalışma koşulları uygun olanlar her bir alan için bir serbest mühendis istihdam etmek zorundadır.
...",
"Odanın Yetki ve Sorumlulukları" başlıklı 8. maddesinde, "a) ODA, SMMH’nin yürütülmesinde meslek mensupları arasında haksız rekabeti önlemek, üretilen hizmetlerin üstün nitelikte, şartname ve standartlara uygun ülke yararına olmasını sağlamak amacıyla gerekli gördüğü önlemleri alır.
b) ODA, yapılan SMMH’ni MESLEKİ DENETİM’e ve onaylamaya yetkili ve görevlidir. MESLEKİ DENETİM’de Büronun ve SMM’nin kaydının devam edip etmediği, SMM imzasının doğruluğu, kesilen faturanın veya serbest meslek makbuzunun Asgari Ücret Yönetmeliğine ve eki fiyat tablolarına uygunluğu, hazırlanan proje ve hesaplarının standartlar, yönetmelikler ve Odanın proje hazırlama teknik esaslarına, asgari çizim standartlarına uygunluğu gibi konular incelenir.
Ancak bu MESLEKİ DENETİM ve onaylama, yapılan SMMH’nin içeriğini ve hesaplarını denetleme ve onaylama değildir, bu anlamı taşımaz.
Oda birimleri MESLEKİ DENETİM için gelen SMMH’yi en geç 3 işgünü içinde inceler. Uygun ise onaylar, değilse gerekçesi ile beraber Büro’ya iade eder.
...",
"SMM Bürolarının Yetki ve Sorumlulukları" başlıklı 9. maddesinde, "SMM bürolarının yetki ve sorumlulukları aşağıda belirtilmiştir:
a) TMMOB Makina Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik ve Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücretlerinde tanımlanan SMMH’ni yapmaya, yalnızca Büro Tescil Belgesi verilen SMM Büroları yetkilidir.
Bu yetki; teknik uygulama sorumluluğu dahil tüm SMMH için ülke çapında geçerlidir. Ancak MM’ler kendisi ve 1. derecede akrabaların gerçek kişi İSVEREN konumunda olduğu fakat ticari amacı olmayan, kendi uzmanlık alanında ve sınırı ODA’ca saptanmış SMMH’ni, bu durumu belgelemek ve her hizmet konusunda gerçek kişiye bir kere özgün olmak koşuluyla, fatura aranmaksızın asgari ücretler üzerinden kayıt ve onay ücreti ödeyerek yapabilirler.
SMM Bürolarının bu yetkileri, ODA dışında başka bir kuruluş tarafından sınırlanamaz ve kısıtlanamaz.
b) Tescilin yapılmış olması, bir SMM Bürosunun yasa, kararname, tüzük, yönetmelik, şartname ve diğer mevzuatın zorunlu kıldığı kurallara uymamaktan dolayı doğacak sorumluluklardan kurtarmaz.
...
d) SMM Büroları, bu Yönetmelik kapsamına giren tüm SMMH’yi İŞVEREN, ilgili idare veya onay makamınca istensin veya istenmesin MESLEKİ DENETİM’den geçirecek ve onaylatacaktır.
...",
"Yaptırımlar" başlıklı 12. maddesinde, "SMMH’ni yürütürken, ODA Etik Kurallarına aykırı davranan, onur kırıcı ve mesleği kötüye kullanma gibi durumu saptanan, bu Yönetmelik kurallarına, asgari ücret ve MESLEKİ DENETİM esaslarına uymadıkları belirlenen SMM’lere ve SMM Bürolarına, ODA durumun fiili ağırlığını göz önünde bulundurarak, fakat sıra gözetmeksizin;
a) Yazılı uyarıda bulunur.
b) Yazılı ihtarda bulunur.
c) Büro Tescil Belgesini bir aydan altı aya dek geçersiz kılar.
d) Büro Tescil Belgesini süresiz geçersiz kılar.",
"Yaptırımların Uygulanması" başlıklı 13. maddesinde, "Yaptırımların uygulanması aşağıda belirtilmiştir:
a) SMM Bürolarına ve/veya SMM’ye 12 nci maddenin (a), (b), (c) ve (d) bentlerindeki cezalar verilmeden önce; Şube Yönetim Kurulu tarafından SMM Bürosundan ve/veya SMM’den 7 gün süre tanıyarak bilgi ve savunma istenir. Gelen cevap doğrultusunda Yönetmeliğin 12 nci maddesinin (a) ve (b) bentlerindeki cezalarından birisinin verilmesi gerekiyorsa bu ceza, SMMH’ni yürüttükleri ilin bağlı olduğu veya Büro Tescil Belgesini aldıkları Şube Yönetim Kurulu kararı ile verilir. Yönetmeliğin 12 nci maddesinin (c) ve (d) bentlerindeki cezalarından birisinin verilmesi gerekiyorsa SMM bürosunun dosyası Oda Yönetim Kuruluna sunulur. SMM Bürolarının Yönetmeliğin 12 nci maddesinin (a) ve (b) bentlerindeki cezalara karşı bildirimden sonra 15 gün içinde ODA Yönetim Kuruluna itiraz hakkı vardır.
b) 7 gün süre içerisinde bilgi ve savunma göndermeyen SMM Bürosu ve/veya SMM hakkında Yönetmeliğin 12 nci maddesinin (a) ve (b) bentlerindeki cezalar Şube Yönetim Kurulu, (c) ve (d) bentlerindeki cezalar ise Oda Yönetim Kurulu tarafından resen verilir.
c) SMM Bürolarına ve/veya SMM’ye bu Yönetmeliğin, 12 nci maddesinin (c) ve (d) bentlerinde yer alan cezalar Şube Yönetim Kurulu tarafından gönderilen dosyanın incelenmesinden sonra Oda Yönetim Kurulu kararıyla verilir. ODA Yönetim Kurulu, iletilen öneri ve şikayetleri bir ay içinde karara bağlamak zorunda olup, bu süre içinde karar verilmemesi SMM Bürosu ve/veya SMM lehine yorumlanır ve cezalandırılmamış sayılır.
d) Oda Yönetim Kurulu kendisine gelen bir şikayet neticesinde soruşturma başlatıp, SMM Bürosuna ve/veya SMM’e Yönetmeliğin, 12 nci maddesinin (c) ve (d) bentlerinde yer alan cezaları verebilir.
e) ODA, hakkında cezai yaptırım uygulanan SMM Bürosunu ve/veya SMM’yi ve cezai yaptırım türünü, ilgili Şubeye ve ilgili kurum ve kuruluşlara (Valilik, Belediye, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, TSE, vb.) bildirir, ODA ve diğer yayın organlarında kamuoyuna duyurur." hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Daire kararının davanın reddine ilişkin kısmı yönünden;
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Dayandığı hukuksal nedenler ve gerekçesi yukarıda açıklanan Danıştay Sekizinci Dairesi kararının, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makine Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği'nin 9. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi yönünden davanın reddine ilişkin kısmı, aynı gerekçe ile Kurulumuzca da uygun bulunmuş olup temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar, kararın anılan kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Daire kararının, Yönetmeliğin 13. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "ODA Yönetim Kuruluna itiraz hakkı vardır." ibaresinin, (b) bendinde yer alan "Yönetmeliğin 12 nci maddesinin (a) ve (b) bentlerindeki cezalar Şube Yönetim Kurulu, (c) ve (d) bentlerindeki cezalar ise Oda Yönetim Kurulu tarafından resen verilir." ibaresinin ve (d) bendinde yer alan "Oda Yönetim Kurulu" ibaresinin iptaline ilişkin kısmı yönünden;
Uyuşmazlıkta; dava konusu Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makine Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği'nin 13. maddesinin dava tarihinde yürürlükte bulunan değişik halinin 03/09/2004 tarih ve 25572 sayılı Resmi Gazete'de yayımlandığı, ilân tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayan altmış günlük dava açma süresi içinde dava açılmadığı, TMMOB Makina Mühendisleri Odası Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla, ...-... Mühendislik firması ve yetkili serbest mühendisi olan davacı adına düzenlenen ... tescil numaralı Büro Tescil Belgesinin 01/07/2015-01/08/2015 tarihleri arasında 1 ay süreyle geçersiz kılınmasına karar verilmesi üzerine, 29/07/2015 tarihinde tebliğ edilen söz konusu kararın uygulama işlemi olduğu belirtilerek 18/09/2015 tarihinde dava açıldığı anlaşılmaktadır.
İlan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayan dava açma süresi içerisinde idari davaya konu edilmeyen düzenleyici işlemlerin, bu tarihten sonra davaya konu edilebilmeleri için, ilgililerin menfaatini ihlal eden bir uygulama işleminin tesis edilmesi gerekmektedir.
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makine Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği'nin 13. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "ODA Yönetim Kuruluna itiraz hakkı vardır." ibaresi ile, Şube Yönetim Kurulu tarafından verilen yazlı uyarı ve yazılı ihtar cezalarına karşı bildirimden itibaren 15 gün içinde Oda Yönetim Kuruluna itiraz edilebileceği; (b) bendinde yer alan "Yönetmeliğin 12 nci maddesinin (a) ve (b) bentlerindeki cezalar Şube Yönetim Kurulu, (c) ve (d) bentlerindeki cezalar ise Oda Yönetim Kurulu tarafından resen verilir." ibaresi ile, 7 günlük savunma süresi içerisinde bilgi ve savunma göndermeyen serbest mühendislik ve müşavirlik bürosu ve/veya serbest mühendis ve müşavir mühendis hakkında Şube Yönetim Kurulu veya Oda Yönetim Kurulu tarafından resen ceza verileceği; (d) bendinde yer alan "Oda Yönetim Kurulu" ibaresi ile de, Oda Yönetim Kurulunun kendisine gelen bir şikayet neticesinde soruşturma başlatıp, Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasının (c) ve (d) bentlerinde yer alan büro tescil belgesinin süreli veya süresiz geçersiz kılınmasına ilişkin cezaları verebileceği öngörülmüştür.
Dosyanın incelenmesinden; davacının sahibi ve yetkili serbest mühendisi olduğu ...-... Mühendislik firmasında mekanik tesisat hizmetleri kapsamında üretilen projelerin Odanın mesleki denetiminden geçirilmediğinin tespit edilmesi üzerine, TMMOB Makina Mühendisleri Odası İzmir Şubesi Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla soruşturma başlatıldığı, bu soruşturma kapsamında hazırlanan dosyanın, Yönetmeliğin 13. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi uyarınca Oda Yönetim Kuruluna sunulduğu ve Oda Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla, söz konusu firma ve yetkili serbest mühendisi olan davacı adına düzenlenen ... tescil numaralı Büro Tescil Belgesinin 01/07/2015-01/08/2015 tarihleri arasında 1 ay süreyle geçersiz kılınmasına karar verildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, Yönetmeliğin 13. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde öngörülen usul izlenerek tesis edilen büro tescil belgesinin 1 ay süreyle geçersiz kılınmasına ilişkin işlemin, Yönetmeliğin 13. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "ODA Yönetim Kuruluna itiraz hakkı vardır." ibaresi, (b) bendinde yer alan "Yönetmeliğin 12 nci maddesinin (a) ve (b) bentlerindeki cezalar Şube Yönetim Kurulu, (c) ve (d) bentlerindeki cezalar ise Oda Yönetim Kurulu tarafından resen verilir." ibaresi ve (d) bendinde yer alan "Oda Yönetim Kurulu" ibaresi uyarınca tesis edilmiş bir uygulama işlemi olmadığı görülmektedir.
Bu itibarla, Yönetmeliğin 13. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "ODA Yönetim Kuruluna itiraz hakkı vardır." ibaresi, (b) bendinde yer alan "Yönetmeliğin 12 nci maddesinin (a) ve (b) bentlerindeki cezalar Şube Yönetim Kurulu, (c) ve (d) bentlerindeki cezalar ise Oda Yönetim Kurulu tarafından resen verilir." ibaresi ve (d) bendinde yer alan "Oda Yönetim Kurulu" ibaresine, Resmî Gazete'de yayımlandığı 03/09/2004 tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılması gerekirken, dava açma süresi geçirildikten sonra, 18/09/2015 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasını inceleme olanağı bulunmamaktadır.
Daire kararının, Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "SMM Bürolarına" ibaresinden sonra gelen "ODA" ibaresi ile 13. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan "Oda Yönetim Kurulu kararıyla verilir." ibaresinin iptaline ilişkin kısmı yönünden;
Dava konusu Yönetmeliğin 12. maddesinde, Oda Etik Kurallarına aykırı davranan, onur kırıcı ve mesleği kötüye kullanma gibi durumu saptanan, bu Yönetmelik kurallarına, asgari ücret ve mesleki denetim esaslarına uymadıkları belirlenen serbest mühendis ve müşavir mühendisler ile serbest mühendislik ve müşavirlik bürolarına, Odanın durumun fiili ağırlığını göz önünde bulundurarak, fakat sıra gözetmeksizin; yazılı uyarı veya yazılı ihtarda bulunabileceği, Büro Tescil Belgesini süreli (bir aydan altı aya kadar) veya süresiz geçersiz kılabileceği öngörülmüştür.
Yönetmeliğin 13. maddesinde de, bu cezalar verilmeden önce Şube Yönetim Kurulu tarafından 7 gün süre tanınarak bilgi ve savunma isteneceği, gelen cevap doğrultusunda yazılı uyarı veya yazılı ihtar cezalarından birisinin verilmesi gerekiyorsa bu cezanın Şube Yönetim Kurulu tarafından verileceği, Büro Tescil Belgesinin süreli (bir aydan altı aya kadar) veya süresiz geçersiz kılınması cezalarından birisinin verilmesi gerekiyorsa, dosyanın Oda Yönetim Kuruluna sunulacağı ve gönderilen dosyanın incelenmesinden sonra söz konusu cezaların Oda Yönetim Kurulu kararıyla verileceği belirtilmiştir.
Davacı tarafından, 6235 sayılı Kanun'un 26. maddesinde, disiplin cezalarının Oda Haysiyet Divanı tarafından verileceğinin düzenlendiği, dava konusu Yönetmelik ile bu yetkinin Oda Yönetim Kuruluna verilmesinin söz konusu Kanun'a aykırı olduğu iddia edilmektedir.
6235 sayılı Kanun'un 26. maddesinde, Odalara kayıtlı meslek mensuplarına verilecek olan disiplin cezaları; yazılı ihtar, para cezası, 15 günden 6 aya kadar serbest sanat icrasından men ve Odadan ihraç olarak sayılmış ve bu cezaları gerektiren fiillerin çerçevesi çizilmiştir. Aynı maddede söz konusu cezaların meslek mensubunun kayıtlı olduğu Odanın Haysiyet Divanınca verileceği kurala bağlanmıştır. Bu maddeye dayanılarak çıkarılan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Disiplin Yönetmeliği'nde, Birliğin ve Birliğe bağlı Odaların disiplin işleri düzenlenmiş, 7 ila 10. maddelerinde de, meslek mensuplarına verilecek disiplin cezaları ile bu cezaları gerektiren fiiller ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
Dava konusu Yönetmelik'te ise; TMMOB Makine Mühendisleri Odası Serbest Mühendislik ve Müşavirlik Hizmetleri ve Asgari Ücretleri Yönetmeliği'nde belirtilen makine mühendisliği hizmetlerini üreten kişi veya kuruluşlara büro tescil belgesi verilmesi, tescil belgesi verilen serbest müşavirlik ve mühendislik bürolarının hak ve sorumlulukları ile büroların mesleki etkinliklerinin denetim kuralları, serbest müşavirlik ve mühendislik hizmetlerinin yapılmasında uyulacak kurallar ile cezai yaptırımlar ve uygulamaları düzenlenmektedir.
Dava konusu Yönetmeliğin 5. maddesinde, Odaya kayıt ve tescilini yapan serbest mühendislik ve müşavirlik bürolarına uzmanlık alanlarına uygun olarak serbest mühendislik ve müşavirlik hizmeti yapmaya yetkili olduğunu belirten Büro Tescil Belgesi verileceği kurala bağlanmıştır. Yönetmeliğin 6. maddesinde de, serbest mühendislik ve/veya müşavirlik bürolarının tescili için gerekli belge ve koşullar düzenlenmiştir. Bu düzenlemede, serbest mühendislik ve müşavirlik bürosu adına tam gün çalışan (kendi hesabına, ortak, ücretli ve benzeri) en az bir serbest mühendisin bulunması şartı aranmaktadır. Söz konusu düzenlemeye göre, serbest mühendislik ve müşavirlik büroları, kendi adına tam gün çalışan bir serbest mühendis tarafından kurulabileceği gibi büro adına tam gün çalışan en az bir serbest mühendisin bulunması şartını sağlamak kaydıyla adi ortaklık veya sermaye şirketi şeklinde de kurulabilecektir. Dolayısıyla, meslek mensubu statüsü ile serbest mühendislik ve müşavirlik bürosu statüsünün birbirinden farklı nitelikte olduğu anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, davacının sahibi ve yetkili mühendisi olduğu serbest mühendislik ve müşavirlik bürosunun Büro Tescil Belgesinin 1 ay süreyle geçersiz kılınmasına ilişkin işlemin, 6235 sayılı Kanun'un 26. maddesi uyarınca meslek mensubu statüsüne uygulanan bir disiplin cezası olmadığı anlaşıldığından, davacının söz konusu cezanın Oda Haysiyet Divanı tarafından verilmesi gerektiği yönündeki iddiasına itibar edilmemiştir.
Öte yandan, Yönetmeliğin 11. maddesinin (a) fıkrasında, Büro Tescil Belgelerinin verilmesi, yenilenmesi, değiştirilmesi veya geçersiz kılınması konusunda son yetkili organın Oda Yönetim Kurulu olduğu belirtilmiştir. Bu düzenlemeye paralel olarak, Yönetmeliğin 13. maddesinde, Büro Tescil Belgesinin süreli (bir aydan altı aya kadar) veya süresiz geçersiz kılınması yaptırımlarını uygulama yetkisi Oda Yönetim Kuruluna verilmiştir.
Bu durumda, Büro Tescil Belgelerinin verilmesi, yenilenmesi, değiştirilmesi veya geçersiz kılınması konusunda son yetkili organ olan Oda Yönetim Kuruluna ve dolayısıyla Odaya söz konusu belgeyi süreli veya süresiz geçersiz kılma yetkisi veren dava konusu düzenlemelerde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Bu itibarla, temyize konu Daire kararının Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "SMM Bürolarına" ibaresinden sonra gelen "ODA" ibaresi ile 13. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan "Oda Yönetim Kurulu kararıyla verilir." ibaresinin iptaline ilişkin kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2. Davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne;
3. Yukarıda özetlenen gerekçeyle kısmen dava konusu düzenlemelerin iptaline, kısmen davanın reddine ilişkin Danıştay Sekizinci Dairesinin 16/10/2019 tarih ve E:2015/12286, K:2019/8834 sayılı kararının davanın reddine ilişkin kısmının ONANMASINA,
4. Anılan Daire kararının iptale ilişkin kısmının BOZULMASINA,
5. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Daireye gönderilmesine,
6. Kesin olarak, 10/11/2021 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X- Dava konusu Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makine Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği'nin 12. maddesinde, Oda Etik Kurallarına aykırı davranan, onur kırıcı ve mesleği kötüye kullanma gibi durumu saptanan, bu Yönetmelik kurallarına, asgari ücret ve mesleki denetim esaslarına uymadıkları belirlenen serbest mühendis ve müşavir mühendisler ile serbest mühendislik ve müşavirlik bürolarına, Odanın durumun fiili ağırlığını göz önünde bulundurarak, fakat sıra gözetmeksizin; yazılı uyarı veya yazılı ihtarda bulunabileceği, Büro Tescil Belgesini süreli (bir aydan altı aya kadar) veya süresiz geçersiz kılabileceği öngörülmüştür.
Yönetmeliğin 13. maddesinde de, bu cezalar verilmeden önce Şube Yönetim Kurulu tarafından 7 gün süre tanınarak bilgi ve savunma isteneceği, gelen cevap doğrultusunda yazılı uyarı veya yazılı ihtar cezalarından birisinin verilmesi gerekiyorsa bu cezanın Şube Yönetim Kurulu tarafından verileceği, Büro Tescil Belgesinin süreli (bir aydan altı aya kadar) veya süresiz geçersiz kılınması cezalarından birisinin verilmesi gerekiyorsa, dosyanın Oda Yönetim Kuruluna sunulacağı ve gönderilen dosyanın incelenmesinden sonra söz konusu cezaların Oda Yönetim Kurulu kararıyla verileceği belirtilmiştir.
Dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 26. maddesinde, Odalara kayıtlı meslek mensuplarına verilecek olan disiplin cezaları; yazılı ihtar, para cezası, 15 günden 6 aya kadar serbest sanat icrasından men ve Odadan ihraç olarak sayılmış ve bu cezaları gerektiren fiillerin çerçevesi çizilmiştir. Bu maddeye dayanılarak çıkarılan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Disiplin Yönetmeliği'nde, Birliğin ve Birliğe bağlı Odaların disiplin işleri düzenlenmiş, 7 ila 10. maddelerinde de, meslek mensuplarına verilecek disiplin cezaları ile bu cezaları gerektiren fiiller ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
Görüldüğü üzere, dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan 6235 sayılı Kanun'da, meslek mensuplarına verilecek olan disiplin cezaları düzenlenmiş, serbest mühendislik ve müşavirlik bürolarına yaptırım uygulanmasına ilişkin herhangi bir düzenlemeye ise yer verilmemiştir.
Bu durumda, serbest mühendislik ve müşavirlik bürolarına verilen büro tescil belgesinin süreli veya süresiz geçersiz kılınması hususunda Oda Yönetim Kuruluna ve dolayısıyla Odaya yetki veren dava konusu Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "SMM Bürolarına" ibaresinden sonra gelen "ODA" ibaresi ile 13. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan "Oda Yönetim Kurulu kararıyla verilir." ibaresinde hukuka uygunluk görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, temyize konu Daire kararının, dava konusu Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makine Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "SMM Bürolarına" ibaresinden sonra gelen "ODA" ibaresi ile 13. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan "Oda Yönetim Kurulu kararıyla verilir." ibaresinin iptaline ilişkin kısmının yukarıda belirtilen gerekçeyle onanması gerektiği oyuyla, kararın bu kısmına gerekçe yönünden katılmıyoruz.
KARŞI OY
XX- 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 2. maddesinin (b) fıkrası uyarınca, meslek odaları, meslek mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü birtakım kurallar koyabilir.
Bu bağlamda, meslek odasınca meslek mensuplarına yönelik mesleki denetim yapılabilmesi mümkün ise de, bu denetimin, meslek mensubunun sunduğu hizmetin içeriğinin denetlenmesi, yahut meslek mensubunun yeterliliğinin denetlenmesi niteliğinde olmayıp, meslek mensubunca bulundurulması gerekli bazı belge ve bilgilerin bulundurulup bulundurulmadığı, meslek mensubunun Oda üyelik kaydının bulunup bulunmadığı, kısıtlılığının olup olmadığı, bürosunun tescilini yaptırıp yaptırmadığı gibi mesleki disiplini sağlamaya yönelik şekli bir denetim olarak anlaşılması gerekeceği açıktır.
Dava konusu Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makine Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği'nin 9. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde yer alan "SMM Büroları, bu Yönetmelik kapsamına giren tüm SMMH’yi İŞVEREN, ilgili idare veya onay makamınca istensin veya istenmesin MESLEKİ DENETİM’den geçirecek ve onaylatacaktır." hükmüne bakıldığında, söz konusu hükümlerin mesleki disiplini sağlamaya yönelik şekli bir denetim niteliğinde olmadığı, meslek mensubunun yeterliliğinin ve meslek mensubunun sunduğu hizmetin içeriğinin denetlenmesi niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun "Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması" başlıklı 8. maddesine 12/07/2013 tarih ve 6495 sayılı Kanun'un 73. maddesi ile eklenen (ı) bendinde, "Harita, plan, etüt ve projeler; idare ve ilgili kanunlarında açıkça belirtilen yetkili kuruluşlar dışında meslek odaları dahil başka bir kurum veya kuruluşun vize veya onayına tabi tutulamaz, tutulması istenemez. Vize veya onay yaptırılmaması ve benzeri nedenlerle müellifler veya bunlara ait kuruluşların büro tescilleri iptal edilemez veya yenilenmesi hiçbir şekilde geciktirilemez. Müelliflerden bu hükmü ortadan kaldıracak şekilde taahhütname talep edilemez." hükmü yer almakta olup, dava konusu 15. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi, 3194 sayılı Kanunun 8. maddesinde yer alan "projelerin meslek odaları dahil herhangi bir kuruluşun vize veya onayına tabi tutulamayacağı" kuralı ile de bağdaşmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, temyize konu Daire kararının, dava konusu Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Makine Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği'nin 9. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi yönünden davanın reddine ilişkin kısmının bozulması gerektiği oyuyla, kararın bu kısmına katılmıyoruz.