DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU 2020/2791 E. , 2022/277 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2020/2791
Karar No : 2022/277
TEMYİZ EDENLER : I- (DAVACI): ...Birliği Sendikası
VEKİLİ : Av. ...
II- 1)(DAVALI): ...Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2)DAVALI İDARE YANINDA MÜDAHİL: ... Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı (...)
VEKİLLERİ : Av. ..., Av. ...
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Onikinci Dairesinin 09/10/2019 tarih ve E:2018/6440, K:2019/7306 sayılı kararının aleyhlerine olan kısımlarının, taraflarca karşılıklı olarak temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü’nün, 02/03/2017 tarih ve 29995 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsünde Değişiklik Yapılmasına Dair Anastatü ile değişik 12. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinin, 16. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinin, 18. maddesinin birinci fıkrasının birinci ve ikinci paragraflarının, 33. maddesinin ve Geçici 1. maddesinin iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Onikinci Dairesinin 09/10/2019 tarih ve E:2018/6440, K:2019/7306 sayılı kararıyla;
İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü'nün, 02/03/2017 tarih ve 29995 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsünde Değişiklik Yapılmasına Dair Anastatü ile değişik 12. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinin, 18. maddesinin birinci fıkrasının birinci ve ikinci paragraflarının, 33. maddesinin iptali istemi yönünden;
İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü'nün değişik 12. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde; "Avukat, Kontrolör ve Müdür unvanlı kadrolara atanacak personelin, görev alanları ile ilgili olarak ihtisas sahibi olması esastır.” düzenlemesi kapsamında sayılan unvanlı kadrolara atanacak personelin işe alınmalarında aranacak nitelikler ve şartlara, görev, yetki ve sorumluluklara İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Personel Yönetmeliği'nde yer verilmiş olduğu, davacı Sendikanın, "ihtisas sahibi olmakla” neyin kastedildiğinin (alanında lisansüstü eğitim, çalışma tecrübesi vb.) ortaya konulamadığı, Sandık yönetiminin keyfi kararlar alabilmesine imkan sağlayan bir müphem alan oluşturulduğuna ilişkin iddiasının yerinde görülmediği,
4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler İçin Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun'un 11. maddesinin ikinci fıkrasında; "Maarif Vekaleti bütçesinden maaş alan ilkokul öğretmenleri, ilkokul yardımcı ve stajyer öğretmenleri, yetiştirme yurtları öğretmenleri, arızalı çocuklara ilk tahsillerini veren müesseselerin öğretmenleri, Maarif müdürleri, ilkögretmen müfettiş ve denetmenleri, uygulama okulu öğretmenleri, İlköğretim Umum Müdürlüğü ve maarif müdürlüklerinde vazifeli memurlar ile Sandık işlerinde çalışan memurlar Sandığa azadırlar." düzenlemesine yer verildiği, Sandığa üye olacakların sınırlı olarak sayıldığı, dava konusu Anastatü'nün 18. maddesinin birinci fıkrasının birinci ve ikinci paragraflarında ise Kanun'da sayılan üyeliklere yer verilerek sınırlı olarak sayılan görevlere atanmaları durumunda 4/B statüsündeki personelin de Sandığa üye olduğu kurala bağlandığı, söz konusu düzenlemenin anılan Kanun'un 11. maddesindeki düzenlemenin genişletilmesi niteliğinde olmadığı,
İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü'nün değişiklik öncesindeki "Bilgi isteme" başlıklı 33. maddesinde, Sandık üyelerinin ilçe ve il temsilcileri vasıtasıyla Sandığı temsile ve Sandık işlerini görmeye memur olan kimselerden işlerin gidişi veya muayyen bazı işler hakkında bilgi isteme hakkına haiz olduğunun belirtildiği, değişiklik sonrasında Sandık üyelerinin il temsilcileri vasıtası ile Sandığı temsile ve Sandık işlerini görmeye yetkili olan kimselerden işlerin gidişi veya muayyen bazı işler hakkında bilgi isteme hakkına haiz olduğunun belirtildiği, Sandık üyelerinin 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında işlerin gidişi veya muayyen bazı işler hakkında ilçe temsilcileri aracılığıyla da bilgi isteme hakkına sahip oldukları, bu nedenle ilçe temsilcilerine yer verilmemesine ilişkin düzenlemede hukuka aykırılık görülmediği,
İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü'nün, 02/03/2017 tarih ve 29995 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Anastatü ile değişik 16. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi ile Geçici 1. maddesinin iptali istemi yönünden;
İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü'nün 16. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesindeki; "Sandığın idari ve mali işlemleri Bakanın gerekli görmesi halinde Bakanlıkça denetlenebilir.” kuralı ile önceki düzenlemede yer alan ve denetimin iki yılda bir yapılmasını öngören kuralın değiştirildiği, İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığına üyeliğin Kanun'da sayılan görevlerde bulunanlar için zorunlu olduğu ve resen aidat kesildiği, ayrıca Milli Eğitim Bakanlığına bağlı olarak kurulan Sandığın mal ve alacaklarının Devlet malı niteliğinde olduğu hususları göz önüne alındığında, ileri sürülen nedenlerin, Sandığın denetimine ilişkin olarak olağan denetim sisteminden çıkılmasını gerektirecek hukuken kabul edilebilir, geçerli bir neden olarak görülmesinin mümkün olmadığı,
Kaldı ki, denetimin amacının, objektif olarak belirlenmiş belli bir plan dahilinde işin standartlarını, yasal ve mesleki gerekliliklerini belirleyerek işin yürürlükteki mevzuata uygun bir biçimde yürütülmesini, ayrıca hesap verme ve sorumluluk süreçlerindeki güvenirliliği sağlamak olduğu, denetimin periyodik olarak yapılması gerekliliğinin de İLKSAN'ın mal ve alacaklarının Devlet malı niteliğinde olmasının bir sonucu olduğu.
İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü'nün, 02/03/2017 tarih ve 29995 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Anastatü ile değişik 6. maddesinde yapılan düzenleme ile değişiklik öncesi 4 yılda bir yapılan seçimlerin 6 yılda bir yapılacağının kurala bağlandığı, anılan değişikliğin 02/03/2017 tarihinden itibaren yürürlüğe girdiği,
Seçim kuralları ile ilgili değişikliklerin, ancak değişiklikten sonra yapılacak seçimler için geçerli olduğu, değişiklikten önce yapılmış seçimlerin sonucunu etkileyecek şekilde yürürlüğe konulmamalarının seçim hukukunun doğal bir sonucu olduğu, dava konusu Anastatü'nün değişik Geçici 1. maddesindeki söz konusu düzenleme ile Sandık üyelerinin oylarıyla seçilen il ve ilçe temsilcilerinin görev sürelerinin Anastatü'de yapılan değişiklikle 6 yıla uzatılmış olduğunun anlaşıldığı, bu durumun, Sandık üyelerinin temsilcilerini kendi iradelerine uygun olarak seçme hakkını iki yıl süre ile sakatlayacağı anlamına geleceği, bu nedenle yapılan düzenlemede hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle,
İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü'nün, 02/03/2017 tarih ve 29995 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsünde Değişiklik Yapılmasına Dair Anastatü ile değişik 12. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinin, 18. maddesinin birinci fıkrasının birinci ve ikinci paragraflarının, 33. maddesinin iptali istemi yönünden davanın reddine, değişik 16. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi ile Geçici 1. maddesinin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
Davacı tarafından, dava konusu düzenlemenin 12. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde avukat, kontrolör ve müdür unvanlı kadrolara atanacak personelin, görev alanları ile ilgili olarak ihtisas sahibi olmasının esas alınacağının hüküm altına alındığı, ancak ihtisas sahibi olmakla neyin kastedildiğinin ortaya konulmadığı, bu suretle Sandık yönetiminin keyfi kararlar alabilmesine imkan sağlayan bir müphem alan oluşturulduğu; Anastatü'nün dava konusu edilen 18. maddesinin birinci fıkrasının birinci ve ikinci paragrafları yönünden, Anastatü'nün dayanağı olan 4357 sayılı Kanun'un 11. maddesinde Sandık üyelerinin tahdidi olarak sayıldığı ancak dava konusu düzenleme ile Kanun hükmünün genişletilerek 4/B statüsünde atananların da üye olanlar arasında sayıldığı, bu durumun normlar hiyerarşisine aykırı olduğu; Anastatü'nün dava konusu edilen 33. maddesi yönünden, eski düzenlemede Sandık üyelerinin ilçe ve il vasıtası ile Sandığı temsile ve Sandık işlerini görmeye memur olan kimselerden işlerin gidişi veya muayyen bazı işler hakkında bilgi isteme hakkını haiz olduğunun hüküm altına alındığı, bu düzenlemede ilçe ve il kavramları kullanılırken temsilci kelimesinin özellikle kullanılmadığı, bu kavramdan Sandığın ilçe ve il temsilcilerinin anlaşılamayacağı, Sandığın il ve ilçe teşkilatlarının bulunmadığından hareketle Sandığın bağlı bulunduğu Bakanlığın taşra teşkilatının anlaşılması gerektiği, söz konusu hükümdeki amacın Sandık üyelerinin sandık işleri hakkında görev yaptıkları Bakanlık taşra teşkilatı aracılığıyla bilgi isteme haklarının kullanılmasının kolaylaştırılması, diğer bir ifadeyle doğrudan bilgi edinme hakkının tesisi olduğu ancak dava konusu düzenlemeyle Sandık üyelerinin doğrudan doğruya görev yaptıkları Bakanlık taşra teşkilatı aracılığıyla sandık işleri hakkında bilgi edinme hakkının ellerinden alındığı, bilgi edinme hakkını Sandığın il temsilcileri vasıtasıyla kullanabilecekleri, tüm bu sebeplerle kararın redde ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı idare ve davalı idare yanında müdahil tarafından, bakılan dava devam ederken 07/07/2018 tarih ve 30471 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren değişiklik ile Anastatü'nün bazı maddelerinde değişiklik yapıldığı, bu kapsamda Dairece iptaline karar verilen 16. maddenin 1. fıkrasının, “Sandığın idari ve mali işlemleri, üç yılı geçmeyen aralıklarla Bakanlıkça denetlenir” şeklinde değiştirildiği, Geçici 1. maddenin ise mülga edildiği, dolayısıyla iptal kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI :
Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
Davalı idare ve davalı idare yanında müdahil tarafından, Danıştay Onikinci Dairesince verilen kararın redde ilişkin kısmının usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçelerinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Tarafların temyiz istemlerinin reddine,
2.Yukarıda özetlenen gerekçeyle kısmen davanın reddine, kısmen iptale ilişkin Danıştay Onikinci Dairesinin temyize konu 09/10/2019 tarih ve E:2018/6440, K:2019/7306 sayılı kararının ONANMASINA,
3. Kesin olarak, 02/02/2022 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X- Dava, İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü’nün, 02/03/2017 tarih ve 29995 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsünde Değişiklik Yapılmasına Dair Anastatü ile değişik 12. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinin, 16. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinin, 18. maddesinin birinci fıkrasının birinci ve ikinci paragraflarının, 33. maddesinin ve Geçici 1. maddesinin iptali istemiyle açılmış, Danıştay Onikinci Dairesinin 09/10/2019 tarih ve E:2018/6440, K:2019/7306 sayılı kararı ile anılan Anastatünün 16. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi ile Geçici 1. maddesinin iptaline, 12. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi, 18. maddesinin birinci fıkrasının birinci ve ikinci paragrafları ile 33. maddesi yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
İptali istenen İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsünde Değişiklik Yapılmasına Dair Anastatü ile değişik 16. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde, "Sandığın idari ve mali işlemleri Bakanın gerekli görmesi halinde Bakanlıkça denetlenebilir." hükmüne yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, Danıştay Onbirinci Dairesinin 20/06/2017 tarih ve E:2017/1223 sayılı kararı ile yukarıda hükmüne yer verilen 16. maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmesi üzerine davalı idarece itiraz yoluna başvurulduğu, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 07/12/2017 tarih ve YD İtiraz No: 2017/1036 sayılı kararı ile itirazın reddine karar verildiği, anılan kararın davalı idareye tebliği sonrasında 07/07/2018 tarih ve 30471 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanıp yürürlüğe giren değişiklik ile ilgili Anastatü'nün 16. maddesinin 1. fıkrasının "Sandığın idari ve mali işlemleri, üç yılı geçmeyen aralıklarla Bakanlıkça denetlenir." şeklinde yeniden düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Her ne kadar davacı tarafından Sandığın idari ve mali işlemlerinin periyodik aralıklarla denetlenmesine ilişkin hükmün değiştirilerek bir keyfiliğe yol açıldığı ve denetimin yapılmaması gibi bir sonucun doğabileceği iddia edilmişse de, iptali istenen madde ile getirilen düzenleme ile periyodik sürelerle denetim yapılmamasının, denetimi tamamen ortadan kaldırır mahiyette olmadığı, denetimin Bakanın gerekli gördüğü her zaman yapılabileceği düşünüldüğünde davacının bu iddialarına itibar etme olanağı bulunmamaktadır.
Bu nedenle, davalı idarenin temyiz başvurusunun kısmen kabul edilerek Daire kararının İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsünde Değişiklik Yapılmasına Dair Anastatü ile değişik 16. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinin iptaline ilişkin kısmının bozulması gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.
KARŞI OY
XX- Dava, İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü’nün, 02/03/2017 tarih ve 29995 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsünde Değişiklik Yapılmasına Dair Anastatü ile değişik 12. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinin, 16. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinin, 18. maddesinin birinci fıkrasının birinci ve ikinci paragraflarının, 33. maddesinin ve Geçici 1. maddesinin iptali istemiyle açılmış, Danıştay Onikinci Dairesinin 09/10/2019 tarih ve E:2018/6440, K:2019/7306 sayılı kararı ile anılan Anastatünün 16. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi ile Geçici 1. maddesinin iptaline, 12. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi, 18. maddesinin birinci fıkrasının birinci ve ikinci paragrafları ile 33. maddesi yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
02/03/2017 tarihli ve 29995 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsünde Değişiklik Yapılmasına Dair Anastatünün çerçeve 15 inci maddesiyle Anastatünün geçici 1 inci maddesi "Bu maddenin yürürlüğe girmesinden itibaren, 4 yıl süreyle seçilen mevcut İlçe ve İl Temsilcilerinin görev süreleri 6 yıla çıkarılmış sayılır." şeklinde değiştirilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, Danıştay Onbirinci Dairesinin 20/06/2017 tarih ve E:2017/1223 sayılı kararı ile yukarıda hükmüne yer verilen Geçici 1. maddesinin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmesi üzerine davalı idarece itiraz yoluna başvurulduğu, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 07/12/2017 tarih ve YD İtiraz No: 2017/1036 sayılı kararı ile itirazın reddine karar verildiği, anılan kararın davalı idareye tebliği sonrasında 07/07/2018 tarih ve 30471 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanıp yürürlüğe giren değişiklik ile ilgili Anastatü'nün Geçici 1. maddesinin yürürlükten kaldırıldığı anlaşılmaktadır.
Daire tarafından seçim kuralları ile ilgili değişikliklerin, ancak değişiklikten sonra yapılacak seçimler için geçerli olduğu, değişiklikten önce yapılmış seçimlerin sonucunu etkileyecek şekilde yürürlüğe konulmamalarının seçim hukukunun doğal bir sonucu olduğu, dava konusu Anastatü'nün geçici 1. maddesindeki söz konusu düzenleme ile Sandık üyelerinin oylarıyla seçilen il ve ilçe temsilcilerinin görev sürelerinin Anastatü'de yapılan değişiklikle 6 yıla uzatılmış olduğu, bu durumun, Sandık üyelerinin temsilcilerini kendi iradelerine uygun olarak seçme hakkını iki yıl süre ile sakatlayacağı anlamına geleceği gerekçesiyle anılan madde iptal edilmiştir.
Davalı idare tarafından, İLKSAN’ın, Türkiye’nin bütün ilçelerinde ilçe temsilciliği seçimlerinin yapılması ve seçilen ilçe temsilcilerinin, illerde il temsilcilerini seçimle belirlemesi ve il temsilcilerinden oluşan İLKSAN Temsilciler Kurulunun vücuda getirilmesinin olabildiğince zahmetli ve masraflı olduğu, ayrıca seçim dönemlerinde üyelerin oy kullanma işlemleri nedeniyle eğitim faaliyetlerinin aksamasına neden olduğu, Temsilciler Kurulunun projelerini tamamlayabilmesi, süresi yetmediği için sözü edilen projelerin yarım kalmaması amacıyla, ilçe ve il temsilcilerinin görev sürelerinin 4 yıldan 6 yıla çıkarıldığı ifade edilmekte olup, dava konusu Anastatü'nün dayanağı 4357 sayılı Kanun'da ve diğer üst hukuk normlarında Sandık il ve ilçe temsilcilerinin seçildikten sonra hangi süreyle görev yapacağına ilişkin herhangi bir sınırlayıcı düzenlemenin bulunmadığı dikkate alındığında kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda düzenlendiği anlaşılan Geçici 1. maddede hukuka ve mevzuata aykırılık görülmemiştir.
Belirtilen nedenlerle, davalı idarenin temyiz başvurusunun kısmen kabul edilerek Daire kararının Geçici 1. maddenin iptaline ilişkin kısmının bozulması gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.