Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2020/2907 E. , 2021/5935 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2020/2907
Karar No : 2021/5935
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Valiliği / …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN_KONUSU : … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından; maliki olduğu Balıkesir ili, Burhaniye ilçesi, … Mahallesi, …pafta, … (eski … ve …) parsel sayılı, 24.125,50 m² yüz ölçümlü, tapu kaydında zeytinlik vasıflı taşınmaz üzerinde "850 baş sağmal inek çiftliği" yapılması için inşaat ruhsatı verilmesi istemiyle Burhaniye Belediyesi’ne yapılan başvuruya istinaden istenilen görüş üzerine, arazinin zeytinlik vasfında olduğundan ve projenin süt sığırcılığına ait olduğundan bahisle, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun'un 20. maddesi uyarınca, bahse konu talebin uygun bulunmadığına ilişkin … tarih ve … sayılı Balıkesir Valiliği İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü işleminin iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince; uyuşmazlığa konu …parsel sayılı taşınmazın vasfının "zeytinlik" olduğu, 1/100000 ölçekli imar planında ise "Tarım Alanı" lejantında kaldığı, taşınmazın bulunduğu yere ilişkin 1/1000 ölçekli uygulama imar planının bulunmadığı, Balıkesir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı kararında, dava konusu taşınmazın da bulunduğu alanı kapsayan 1/100000 ölçekli imar planının 20/08/2014 tarihinde onaylanıp yürürlüğe girerek 1/25000 ölçekli planın yürürlükten kalkmış olduğu bilgisine yer verildiği, bu haliyle de davacının başvurusunun yapıldığı ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte 1/100000 ölçekli çevre düzeni imar planının yürürlükte olduğu, anılan planda dava konusu taşınmazın "Tarım Alanında" kaldığının görüldüğü, zeytinlik alanının ne olduğuna ilişkin olarak mevzuatta bir belirlemenin bulunmadığı görülmekte ise de, çevresinde zeytin ağaçlarının bulunduğu ve tapu senedindeki vasfının "zeytinlik" olduğu hususları da göz önünde bulundurulduğunda, davacının taşınmazının 3573 sayılı Kanunun hükümleri kapsamında "zeytinlik" olarak değerlendirilmesinin hukuka uygun olduğu sonucuna varıldığı, ancak uyuşmazlıktaki taşınmazın Balıkesir ilinin 6360 ve 5216 sayılı Kanunlar kapsamında olması nedeniyle büyükşehir belediyesi ve ilçe belediyesi sınırları içerisinde bulunduğu ve yine taşınmazın olduğu alanda 1/100000 ölçekli çevre düzeni planının bulunduğu, bu planda da tarımsal alanlarda yapılaşma koşullarına yer verilmiş olduğu dikkate alındığında, 3573 sayılı Kanunun 20. maddesinin 2. fıkrası uyarınca taşınmaz üzerinde -taşınmazın alanının %10 oranını geçmemek üzere- yer verilen plan notları uyarınca yapı yapılabileceği, ancak bu yapının zeytin ağaçlarının arazideki konumları tespit edildikten sonra bunların bulunmadığı bir yere konumlandırılması gerektiği, bu şekilde yapılacak uygulamanın zeytinlik sahalarının daraltılması olarak değerlendirilemeyeceği, davalı idarece davacının başvurusu üzerine davacının taşınmazının "zeytinlik" vasfında olduğunun tespitinden sonra taşınmazın tarımsal vasfı belirlenerek 1/100000 ölçekli çevre düzeni planının eki olan hangi plan hükümlerine tabi olacağının tespit edilmesi suretiyle işlem tesis edilmesi gerekirken bu hususlar gözetilmeden ve zeytin ağaçlarının konumu ile ilgili belirleme yapılmadan davacının talebinin reddedilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından, işleme konu parselin tapu kaydında zeytinlik olarak tescilli olması nedeniyle zeytinlik saha olarak kabul edildiği ve 3573 sayılı Kanun’un uygulandığı, mülga Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'nın … tarih ve … sayılı talimatı gereğince, tapu vasfı zeytinlik olan ancak üzerinde zeytin ağaçları bulunmayan alanlarda da 3573 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması gerektiği, bir yerin zeytinlik saha olarak kabul edilebilmesi için o yerin tarımsal vasfının ve sulama alanı niteliğinin önem taşımadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı, 06/05/2015 tarihinde, maliki olduğu Balıkesir ili, Burhaniye ilçesi, … Mahallesi, … pafta, … (eski …ve …) parsel sayılı, 24.125,50 m² yüz ölçümlü, zeytinlik vasıflı taşınmaz üzerinde "850 baş sağmal inek çiftliği" yapılması için inşaat ruhsatı verilmesi istemiyle Burhaniye Belediye Başkanlığı'na başvurmuştur.
Davacının başvurusu üzerine, Burhaniye Belediye Başkanlığı Plan ve Proje Müdürlüğünce, Balıkesir Valiliği İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünden, anılan parselin imar planı dışında, Plansız Alanlar Yönetmeliği'ne tabi alanda kaldığı belirtilerek, tarımsal arazi sınıfının ve Kurum görüşünün bildirilmesi istenilmiştir.
Balıkesir Valiliği İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü tarafından Burhaniye Belediye Başkanlığı Plan ve Proje Müdürlüğüne gönderilen … tarih ve … sayılı yazı ile; davacının daha önce …ve …sayılı parseller (yeni …) için yaptığı başvuruya istinaden mülga Pelitköy Belediye Başkanlığı tarafından gönderilen … tarih ve …sayılı görüş isteme yazısı üzerine, parsellerin zeytinlik vasfında olması ve projenin süt sığırcılığına ait olması nedeniyle 3573 sayılı Kanun uyarınca söz konusu parseller üzerinde süt sığırcılığı yapılmasının uygun bulunmadığına ilişkin verilen … tarih ve … sayılı görüşe atıfla, Kurum görüşünün değişmediği belirtilerek 850 baş kapasiteli büyükbaş sağmal inek çiftliği yapılmasının uygun bulunmadığı bildirilmiştir.
Davacı tarafından, … tarih ve … sayılı Balıkesir Valiliği İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun'un 14. maddesinde, "Zeytinliklere her çeşit hayvan sokulması, yerleşim sahaları hariç, zeytin sahalarına en az bir kilometre yakınlıkta koyun ve keçi ağılı yapılması yasaktır.
Ancak çift sürme ve nakliyatta kullanılan hayvanlara ağızlık takılması şartıyla müsaade edilir.
Bu hükme aykırı hareket edenler hakkında zarar görenin şikâyeti üzerine üç aya kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.
Çiftçi mallarını korumakla yükümlü bulunanlarca düzenlenen tutanaklar aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir."; 17. maddesinde, "Devlet, zeytinciliğin ıslahı, yeni zeytin dikim alanlarının tespiti, zeytin dikim ve yetiştirilmesinin teşviki ile verimin artırılması, hastalık ve zararlılarla mücadele ile ürün elde etmekte masrafları azaltıcı araç ve gereçlerin imal ve ithalinde gerekli kolaylıkları sağlar.
Zeytinlik bölgelerin il veya ilçelerinde zeytin hastalık ve zararlıları ile mücadele amacı ile 1580 sayılı Kanun hükümleri dairesinde birlikler kurulur. Zararlılarla mücadelede Devlet birliklere gerekli araç, gereç ve finans kaynaklarını sağlar ve bu konuda Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca yeterli eleman görevlendirilir. Ürünün elde edilmesinden sonra üretici, birlikçe tespit edilecek payına isabet eden mücadele giderini öder. Ödemeyen üreticiden amme alacağının tahsiline dair usul ve esaslarla bu pay birlikçe tahsil edilir.
Yukarıdaki fıkra gereğince kurulacak birliklerin kuruluş ve çalışma esasları ile zeytinliklerin bakımı Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca üç ay içinde hazırlanacak yönetmelikle belirlenir. Belirlenecek bu kurallara göre zeytinliklerine bakmayan üreticiye ağaç başına on Türk Lirası idarî para cezası verilir."; 20. maddesinde ise, "Zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez. Bu alanlarda yapılacak zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmeleri yapımı ve işletilmesi Tarım ve Köyişleri Bakanlığının iznine bağlıdır.
Zeytincilik sahaları daraltılamaz. Ancak, belediye sınırları içinde bulunan zeytinlik sahalarının imar hudutları kapsamı içine alınması hâlinde altyapı ve sosyal tesisler dahil toplam yapılaşma, zeytinlik alanının % 10’unu geçemez. Bu sahalardaki zeytin ağaçlarının sökülmesi Tarım ve Köyişleri Bakanlığının fenni gerekçeye dayalı iznine tabidir. Bu iznin verilmesinde, Tarım ve Köyişleri Bakanlığına bağlı araştırma enstitülerinin ve mahallinde varsa ziraat odasının uygun görüşü alınır. Bu hâlde dahi kesin zaruret görülmeyen zeytin ağacı kesilemez ve sökülemez. İzinsiz kesenler veya sökenlere ağaç başına altmış Türk Lirası idarî para cezası verilir.
Bu Kanunun yayımından önce zeytinlik alanlarına ilişkin kesinleşmiş imar planları geçerlidir." hükümleri yer almaktadır.
Bu Kanun'un yukarıda yer verilen 17. maddesine dayanılarak hazırlanan ve 03/04/1996 tarih ve 22600 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Zeytinciliğin Islahı Yabanilerinin Aşılattırılmasına Dair Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "Bu Yönetmelikte geçen: ... Küçük Ölçekli Tarımsal İşletme: Üretim faktörlerini kullanarak, bitkisel ve/veya hayvansal ürünlerin üretimi için tarımsal faaliyet yapan ve işletme içerisinde tarımsal ürünlerin üretimden sonra koruma ve/veya işlemesini yaparak mamul veya yarı mamul hale getirmeye yönelik ekonomik faaliyette bulunan elli kişiden az yıllık çalışan istihdam eden işletmeler"; "Zeytinlik Sahalarda Sanayi Tesisi Kurulmasının Önlenmesi" başlıklı 23. maddesinde, "Zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az üç kilometre mesafede zeytin ağaçlarının bitkisel gelişimini ve çoğalmalarını engelleyecek kimyevi atık, toz ve duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez. Bu alanlarda yapılacak zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal işletmelerin yapımı ve işletilmesi Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın iznine bağlıdır."; "Zeytinlik Alanlarının Daraltılmasının Önlenmesi" başlıklı 24. maddesinde, "Zeytinlik sahaları daraltılamaz. Ancak belediye sınırları içerisinde bulunan zeytinlik sahalarının imar hudutları içerisine alınması halinde; alt yapı ve sosyal tesisler dahil toplam yapılaşma; zeytinlik sahasının %10’unu geçemez. ... "; "Yaptırım" başlıklı 29. maddesinde ise, "Zeytin üreticileri zeytinliklerine bu Yönetmelik hükümlerine göre bakmakla yükümlüdürler. Bu yükümlülükleri yerine getirmeyenlere, yetkililer tarafından yazılı bildirim yapılır. Buna rağmen bakım işlerini vaktinde yapmayanlar hakkında, yetkililerin göstereceği gerekçe üzerine, 3573 sayılı Kanunun 17 inci maddesinin öngördüğü yaptırım uygulanır.
Zeytinliklere her çeşit hayvan sokulması, yerleşim sahaları hariç, zeytin sahalarına en az bir km yakınlıkta koyun ve keçi ağılı yapılması yasaktır.
Ancak, çift sürme ve nakliyatta kullanılan hayvanlara ağızlık takılması şartı ile müsaade edilir.
Bu hükme riayet etmeyenlere 3573 sayılı Kanun'un 14 üncü maddesinin üçüncü fıkrasının öngördüğü hükümler uygulanır. ... "
düzenlemelerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlık, davacının maliki olduğu zeytinlik vasıflı taşınmaz üzerinde "850 baş sağmal inek çiftliği" yapılması için inşaat ruhsatı verilmesi istemiyle Burhaniye Belediyesi’ne yaptığı başvuru üzerine görüşüne başvurulan davalı idarenin, anılan taşınmazın zeytinlik vasfında olduğundan ve projenin süt sığırcılığına ilişkin olduğundan bahisle uygun görüş vermemesinden kaynaklanmaktadır.
3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı Ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun ve bu Kanun'a dayanılarak hazırlanan Zeytinciliğin Islahı Yabanilerinin Aşılattırılmasına Dair Yönetmelik uyarınca; zeytinlik sahalarının daraltılması ve belediye sınırları içerisinde olup imar hudutları içerisine alınan zeytinlik sahalarında izin verilen %10'luk yapılaşma dışında zeytinlik sahalarda yapılaşma olması mümkün değildir.
Ayrıca, anılan mevzuat uyarınca; zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılması ve işletilmesi mümkün olmayıp, bu alanlarda yapılacak zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmelerinin yapımı ve işletilmesi Tarım ve Orman (Mülga Tarım ve Köyişleri) Bakanlığının iznine bağlıdır.
Davacının maliki olduğu taşınmazın tapu kaydında "zeytinlik" olarak tescilli olması ve Kuvâ-Yi Milliye Müzesi uzmanlarınca hazırlanan … tarihli raporda … parselde halihazırda daha önceden yapılmış hayvan bakım üniteleri ve müştemilatından oluşan bir çiftlik bulunduğunun ve bu çiftliğin etrafının zeytinliklerle çevrili durumda olduğunun tespit edilmiş olması nedeniyle, işleme konu Balıkesir ili, Burhaniye ilçesi, … Mahallesi, … pafta, … (eski … ve …) parsel sayılı, 24.125,50 m² yüz ölçümlü taşınmazın zeytinlik saha vasfında olduğu açık olup, temyize konu İdare Mahkemesi kararında bu husus isabetli bir şekilde belirtilmiştir.
Bu durumda; davacının maliki olduğu zeytinlik vasıflı taşınmazda "850 baş sağmal inek çiftliği" kurulup kurulamayacağı hususunun 3573 sayılı Kanun ve bu Kanun'a dayanılarak hazırlanan Zeytinciliğin Islahı Yabanilerinin Aşılattırılmasına Dair Yönetmelik hükümleri uyarınca değerlendirilmesi gerekmektedir.
3573 sayılı Kanun'un 20. maddesinin 1. fıkrası ile Zeytinciliğin Islahı Yabanilerinin Aşılattırılmasına Dair Yönetmeliğin 23. maddesi uyarınca, zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az üç kilometre mesafede zeytin ağaçlarının bitkisel gelişimini ve çoğalmalarını engelleyecek kimyevi atık, toz ve duman çıkaran tesislerin yapılması ve işletilmesi mümkün değildir.
Zeytinlik sahalarda, Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan alınacak izne istinaden ancak zeytinlik vasfına uygun şekilde zeytinyağı fabrikası ve tarımsal faaliyet yapılan küçük ölçekli tarımsal işletmelerin kurulması mümkündür.
Davacı tarafından kurulmak istenen "850 baş sağmal inek çiftliği"nin, zeytinyağı fabrikası ve tarımsal faaliyet yapılan küçük ölçekli tarımsal işletme niteliğinde olmaması ve yukarıda belirtilen maddeler uyarınca zeytinlik sahalarına her çeşit hayvan sokulmasının yasak olması nedenleriyle, zeytinlik vasıflı sahada "850 baş sağmal inek çiftliği" kurulması mümkün değildir.
İdare Mahkemesince, her ne kadar taşınmazın olduğu alanda 1/100000 ölçekli çevre düzeni planının bulunduğu ve bu planda da tarımsal alanlarda yapılaşma koşullarına yer verilmiş olduğu dikkate alındığında, 3573 sayılı Kanunun 20. maddesinin 2. fıkrası uyarınca taşınmaz üzerinde -taşınmazın alanının %10 oranını geçmemek üzere- yer verilen plan notları uyarınca yapı yapılabileceği gerekçesine yer verilmişse de; gerek davacı tarafından gerçekleştirilmek istenen projenin niteliği gereğince zeytinlik sahada kurulmasının mümkün olmaması, gerekse de davacının maliki olduğu taşınmazın bulunduğu alana ilişkin olarak, dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla hazırlanmış bir nazım imar planı ve/veya uygulama imar planı bulunmaması nedeniyle İdare Mahkemesinin aksi yöndeki gerekçesinde hukuki isabet bulunmamaktadır.
Bu durumda; davacının maliki olduğu Balıkesir ili, Burhaniye ilçesi, … Mahallesi, … pafta, …(eski …ve …) parsel sayılı, 24.125,50 m² yüz ölçümlü, tapu kaydında zeytinlik vasıflı taşınmaz üzerinde "850 baş sağmal inek çiftliği" yapılması için inşaat ruhsatı verilmesi istemiyle Burhaniye Belediyesi’ne yapılan başvuruya istinaden istenilen görüş üzerine arazinin zeytinlik vasfında olduğundan ve projenin süt sığırcılığına ait olduğundan bahisle, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun'un 20. maddesi uyarınca, bahse konu talebin uygun bulunmadığına ilişkin olarak tesis edilen dava konusu … tarih ve … sayılı Balıkesir Valiliği İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü işleminde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.Davalı idarenin temyiz isteminin KABULÜNE,
2. … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanun'un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 15 (on beş) gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 30/11/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.