Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2020/3094 E. , 2021/216 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2020/3094
Karar No:2021/216
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : Sınırlı Sorumlu … No'lu ... Minibüsçüler ve Otobüsçüler Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN_KONUSU : .... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Mersin ili, Tarsus ve ... ilçeleri arasında yolcu taşımacılık işi yapan davacı Kooperatif tarafından, başlangıç noktası Tarsus olmak üzere ... - ... - ... - ... - ... - ... - ... - ... - ... - ... - ... - ... - ... ve varış noktası Sebil olan 77,7 km güzergâhın ve tersi yönde istikamet olmak üzere 12 araçlık bir hattın 3 yıl süreyle kiraya verilmesine ilişkin olarak 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca açık teklif usulüyle gerçekleştirilen ihalenin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; 17/07/2019 tarih ve ... sayılı UKOME Genel Kurul Kararı ile ulaşım ihtiyacının belirlenmesinden sonra yaşanan mağduriyetlerin giderilmesi için Sebil-...-Tarsus arasında 77,7 km'lik hat güzergâhının ihale edilmesinin uygun olacağı hakkında düzenlenen alt komisyon raporunun kabulüne karar verildiği, Mersin Büyükşehir Belediye Encümeni'nin ... tarih ve ... sayılı kararıyla ihaleye ilişkin hususlar belirlenerek 18/03/2020 tarihinde kiralama ihalesi yapılmasına karar verildiği, davacı kooperatif tarafından ihaleye ilişkin olarak yapılan itirazın reddedildiği, 18/03/2020 tarihinde yapılan ihalenin ... No'lu Sebil-Tarsus Minibüsçüler Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi uhdesinde kalması üzerine ihalenin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı,
Davalı idarece, mevzuat hükümleri ile verilen yetki ve sorumluluklar dairesinde bölgenin ulaşım ihtiyacına yönelik saha araştırması yaptırıldığı, yapılan inceleme sonucunda hazırlanan komisyon raporunda, güzergâhta bulunan araç sayısı, yolcu potansiyeli gibi hususlar belirtilerek bölgede ek güzergâhın verilmesine ulaşım yönünden ihtiyaç olduğunun somut verilerle ortaya konulduğunun yargı kararıyla sabit olduğu, yargı kararlarında ihtiyacın varlığının tespiti sonrasında ihale yoluyla kiraya verme veya ihale usulü ile hizmet satın alınma yoluna gidilmesi gerektiğinin açıkça belirtildiği, dolayısıyla ulaşım hizmetlerini koordinasyon içerisinde planlamak ve yürütmek konusunda görevli bulunan davalı idarece, söz konusu ihtiyaçlar ve mahkeme kararlarındaki hususlar değerlendirmeye alınarak, ulaşım talebini karşılamak amacıyla Sebil-...-Tarsus arasında 77,7 km'lik hat güzergâhının ihale edilmesinin uygun olacağına yönelik UKOME kararı alındığı ve 2886 sayılı Kanun'da öngörülen süreçler işletilerek ihalenin sonuçlandırıldığı, halkın ulaşım hizmetine yönelik taleplerinin bulunduğu ve ulaşım hizmetindeki rekabetin halkın yararına olacağı hususları da göz önüne alındığında dava konusu ihalede hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, davacı tarafından, ihale şartnamesinin tek bir kooperatife özel olarak hazırlandığı iddia edilmekte ise de, ileri sürülen iddiaların soyut nitelikte olduğu ve bu iddiaları ispat edici nitelikte, dosya kapsamında herhangi bir bilgi ve belgenin mevcut olmadığı anlaşıldığından söz konusu iddiaya itibar edilmediği, diğer yandan, ihale üzerinde bırakılan kooperatifin şartnameye uygun olmadığı, güzergâh izin belgesi iptal edildiğinden C plakanın da iptal edilmesi gerektiği iddiasına yönelik olarak yapılan incelemede ise, ihaleye katılım konusunda bu yönde bir şartın mevcut olmadığı, nitekim sözleşmeyi imzalayan yüklenici tarafından, kira sözleşmesinin sona ereceği güne kadar C Plaka Yönetmeliğinin ilgili maddesine göre her araç için her yıl 01-31 Ocak tarihleri arasında işletme izin belgesi işlemlerini gerçekleştirmek zorunda olduğu, ayrıca sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren C Plaka Yönetmeliğine uygun araçlarla birlikte 3 ay içerisinde C Plaka İşletme İzin Belgesi almak için ulaşım Dairesi Başkanlığı'na başvuru yapılması şartının getirildiği anlaşıldığından bu iddiaya itibar edilmemiştir.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, Mahkemenin ek güzergâha ihtiyaç olduğuna dair gerekçesinin hatalı olduğu, yıllardır Tarsus ve ... ilçeleri arasında taşıma hizmeti verdikleri ve toplamda 22 hatları mevcutken bunlardan ancak 15'inin çalışmasına izin verildiği, kullanılamayan araçların da sahaya çıkması için başvuru yapılmasına rağmen yolcu potansiyelinin bulunmaması, belediyenin araçlarının yeterli olması ve kamu yararı bulunmaması gerekçeleriyle her defasında reddedildiği, Danıştay'ın iptal kararının iki aydan daha uzun süre boyunca uygulanmadığı, ardından da hiçbir kayda değer araştırma yapılmadan, yeniden bire bir aynı kararın alındığı, Danıştay iptal kararının akabinde, aynı güzergâhta bu sefer ... No'lu Sebil-Tarsus Minibüsçüler Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi lehine bütün olarak değil ancak kooperatif üyeleri olan aynı kişilere güzergâh hattı verildiği, ihalede, iptal edilen bir önceki alt komisyon raporu kullanıldığı, kendileri hariç aynı güzergâhta 2 belediye otobüsünün günde 4 sefer yaptığı, iki ilçe arasında ancak alternatif bir yoldan da bir başka belediye otobüsünün yine günlük sefer yaptığı, ihaleye dayanak alt komisyon raporunda belirtilen yolcu ihtiyacının en az 10 katına yetecek bir kapasitenin hâlihazırda mevcut olduğunun belirtildiği, kamu adına hiçbir menfaatin söz konusu olmadığı, ihalenin oldukça düşük bedelle neticelendiği, başka hiçbir kooperatifin şartlarını sağlama ihtimali olmayan ihalenin, tek istekli üzerinde bırakıldığı, ihale edilen 77,7 kilometrelik güzergâhın 70 kilometresinde 20 yıldır faaliyet gösterdiği, güzergâhta faaliyet göstermenin kendisinin kazanılmıs hakkı olduğu, hâlihazırdaki araçlarının bile ihtiyacı fazlasıyla karşıladığı, ihaleye katılan Kooperatifin borcu ne zaman kapattığının araştırılması gerektiği, Danıştay tarafından verilen ilk iptal kararı sonrası ihale üzerinde bırakılan kooperatifin iptal edilen izniyle birlikte C plakanın da iptal edilmesi gerektiği, mesleki yeterlilik belgesi, psikoteknik değerlendirme belgesi ve yaş kriteri bulunan ihalenin yaş kriterine uygun olmayan kişiler üzerinde bırakıldığı, kooperatifte 63 yaş üzerinde 2 kişi bulunduğu, ısrarlı bir biçimde imtiyaz verilme çabasında bulunulduğu ileri sürülmüştür.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, ihalenin aranan şartları taşıyan tek istekli üzerinde bırakıldığı, ihalede mevzuat gereğince tüm yükümlülüklerin yerine getirildiği, davacının iddialarının soyut olduğu, iddiaları kanıtlar nitelikte somut bilgi ve belge sunulmadığı, şartnamede hiçbir kooperatife özel bir hüküm bulunmadığı, davacının da ihaleye girmesini engelleyici bir hüküm bulunmazken ihaleye katılmadığı, davacının başvurularından da anlaşılacağı üzere söz konusu güzergâhta araç ihtiyacı bulunduğu, ihtiyacın dava konusu ihaleyle karşılandığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
… tarih ve … sayılı Mersin Büyükşehir Belediyesi ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) Genel Kurul kararı ile, ... No'lu Sebil Tarsus Minibüs ve Otobüs Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifine, Sebil Mahallesi, ... ilçesi ve Tarsus ilçesi arasındaki güzergâhta yolcu taşımacılığı yapma izni verilmiştir.
Anılan UKOME Genel Kurulu kararının davacı Kooperatif tarafından iptali istemiyle açılan davanın reddine yönelik ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:… sayılı kararı, Danıştay Sekizinci Dairesi'nin 25/12/2017 tarih ve E:2016/6570, K:2017/9737 sayılı kararıyla, "dava konusu UKOME kararı ile ... No'lu Sebil Tarsus Minibüs ve Otobüs Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifine Sebil, ..., Tarsus arasında yolcu taşımacılığı izni verildiği, ancak söz konusu bölgenin ulaşım ihtiyacına yönelik herhangi bir araştırma ve etüd çalışması yaptırılmadan, yeni güzergâh ihdasında kamu yararı bulunup bulunmadığı hususlarında gerekli incelemeler yapılmadan ve işlemin tesisine yönelik herhangi bir sebep de belirtilmeden UKOME kararının alındığı görülmektedir. Öte yandan, yukarıda belirtilen hususlar dikkate alınmak suretiyle davalı idarece yapılacak inceleme neticesinde bölgede yeni hatların oluşturulması, mevcut hatlara ilave yapılması ya da mevcut hatların güzergâhlarının uzatılmasına ihtiyaç olduğunun tespiti hâlinde ise belediyelerin yürütmekle görevli ve yetkili oldukları toplu taşıma hizmetini bizzat yapmak, imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek, toplu taşıma hatlarını kiraya vermek veya hizmet satın alma yoluyla söz konusu ulaşım ihtiyacının giderilebileceği de açıktır. Bu durumda, bölgenin ulaşım ihtiyacına yönelik çalışma yapılmadan ve ihale usulü ile hizmet satın alınma yoluna gidilmeden, idarenin kamu yararı ve hizmet gereklerine uygunluğuna dair herhangi bir sebep göstermeden tesis ettiği dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmamaktadır." gerekçesiyle bozulmuştur.
Davalı idarece söz konusu güzergâhta yolcu taşımacılığı ihtiyacının tespitine yönelik mahallinde inceleme ve araştırma yapılması maksadıyla alt komisyon oluşturulmuş, yapılan çalışma neticesinde bölgede ulaşım ihtiyacının bulunduğu belirtilerek, daha önce taşımacılık faaliyeti yürüten ve hâlihazırda başvuruları bulunan 12 adet araç sahibine Sebil Mahallesi - ... - Tarsus hattında yolcu taşımacılığı izni verilmesine ilişkin olarak 18/04/2018 tarih ve 2018/186 sayılı UKOME Genel Kurul kararı alınmıştır.
Söz konusu UKOME Genel Kurul kararının iptali istemiyle davacı Kooperatif tarafından açılan davada, ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, "davalı idarece Danıştay Sekizinci Dairesi'nin 25/12/2017 tarih ve E:2016/6570, K:2017/9737 sayılı kararında belirtilen gerekçe doğrultusunda, bölgenin ulaşım ihtiyacına yönelik saha araştırması yaptırıldığı, yapılan inceleme sonucunda hazırlanan komisyon raporunda, güzergâhta bulunan araç sayısı, yolcu potansiyeli gibi hususlar somut olarak ortaya konulmak suretiyle, bölgede ek güzergâhın verilmesine ulaşım yönünden ihtiyaç olduğunun somut verilerle ortaya konulduğu görülmekle birlikte, bölgenin ulaşım ihtiyacının varlığının tespiti sonrasında ihale usulü ile hizmet satın alınma yoluna gidilmeden tesis olunan dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı" gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş, bu karara karşı yapılan istinaf başvurusu ... Bölge İdari Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla reddedilmiştir.
Bunun üzerine … tarih ve ... sayılı UKOME Genel Kurul kararı ile, ulaşım ihtiyacının belirlenmesinden sonra yaşanan mağduriyetlerin giderilmesi için Sebil-...-Tarsus arasında 77,7 km'lik hat güzergâhının ihale edilmesinin uygun olacağı hakkında düzenlenmiş alt komisyon raporunun kabulüne karar verilmiştir.
... tarih ve ... sayılı Mersin Büyükşehir Belediye Başkanlığı ulaşım Dairesi Başkanlığı işlemiyle, Sebil-...-Tarsus arasında 77,7 km güzergâhın 2886 sayılı Kanun'un 45. maddesine göre açık teklif usulüyle Belediye Encümeni'nce 3 yıllığına ihale edilmesi hususu Genel Sekreterlik Makamı Olur'una sunulmuş, ... tarihinde Genel Sekreter Vekili tarafından imzalanmıştır.
... tarih ve ... sayılı Mersin Büyükşehir Belediye Encümeni kararıyla başlangıç noktası Tarsus olmak üzere ... - ... - ... - ... - ... - ... - ... - ... - ... - ... - ... - ... - ... ve varış noktası Sebil olan 77,7 km güzergâhın ve tersi yönünde istikamet olmak üzere 12 araçlık bir hattın, kıymet takdir komisyonunca belirlenen yıllık 27.500,00-TL+KDV tahmini bedel üzerinden 3 yıl süreyle 2886 sayılı Kanun'un 45. maddesi uyarınca açık teklif usulüyle kiralanmasına ilişkin olarak 18/03/2020 tarihinde ihaleye çıkarılmasına karar verilmiştir.
Davacı Kooperatif tarafından 17/03/2020 tarihli dilekçe ile, ihale ilan metni ve şartname içeriği ile yapılması planlanan ihalenin usul ve mevzuata aykırı olduğu, ihalenin bu şekilde yapılmaması gerektiği yönünde yapılan itirazın 17/03/2020 tarih ve E.38623 sayılı Mersin Büyükşehir Belediye Başkanlığı ulaşım Dairesi Başkanlığı işlemiyle reddi üzerine söz konusu ihalenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
Dairemizin 01/12/2020 tarihli ara kararıyla, dava konusu ihaleye çıkılmadan önce Belediye Meclisi kararı alınıp alınmadığı sorularak, alınmış ise bu kararın aslı veya onaylı bir örneğinin gönderilmesinin istenilmesi ile diğer bazı bilgi ve belgelerin istenilmesine karar verilmiştır.
Davalı idarece verilen 06/01/2021 tarihli cevapla, ihaleye ilişkin bazı bilgi ve belgeler gönderilmiş, ancak dava konusu ihaleye ve daha önce söz konusu güzergâhtaki hattın kiralanması için dava konusu 12 aracı da kapsar şekilde ihaleye çıkarılmasına ilişkin olarak Belediye Meclisince alınmış bir karar gönderilmemiş ve Belediye Meclisi kararı alınıp alınmadığı hususuna da cevap verilmemiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinde, "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: ... f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek, ... p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.
... Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67 nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir.";
"Meclisin görev ve yetkileri" başlıklı 18. maddesinin (j) bendinde ise, "Belediye meclisinin görev ve yetkileri şunlardır: ... j) Belediye adına imtiyaz verilmesine ve belediye yatırımlarının yap-işlet veya yap-işlet-devret modeli ile yapılmasına; belediyeye ait şirket, işletme ve iştiraklerin özelleştirilmesine karar vermek." kuralı yer almaktadır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinde, "Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: ... f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. ... p) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek." kuralına yer verilmiştir.
HUKUKÎ DEĞERLENDİRME:
Aktarılan kurallardan, büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde toplu taşıma hizmetlerini yürütmenin ve bu amaçla toplu taşıma vasıtalarının işletilmesi ve işlettirilmesinin kamu hizmeti olarak münhasıran büyükşehir belediyelerine imtiyaz olarak verilmiş olduğu, toplu taşıma vasıtalarını işlettirmenin imtiyaz sözleşmesi, ruhsat verme, kiralama veya hizmet satın alma yoluyla gördürülebileceği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, söz konusu usullerden herhangi birinin seçilmesi yoluyla toplu taşıma hizmetinin özel hukuk kişileri eliyle sağlanması hâlinde büyükşehir belediyesinin kanunlarla kendisine verilen ulaşım hizmetlerine ilişkin imtiyazdan vazgeçmiş sayılacağı, vazgeçme iradesinin ise, ancak, belediye adına imtiyaz verilmesinde görevli ve yetkili kılınan belediye meclisince ortaya konulması hâlinde geçerli olacağı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davalı Belediye'ye ait 12 araçlık hattın 2886 sayılı Kanun uyarınca 3 yıl süreyle kiralama yoluyla işlettirilmesi yetkisinin büyükşehir belediye meclisine ait olduğu hususu dikkate alındığında, dava konusu ihaleye veya daha önce söz konusu güzergâhtaki hattın kiralanması için dava konusu 12 aracı da kapsar şekilde ihaleye çıkarılmasına ilişkin olarak Mersin Büyükşehir Belediye Meclisi'nce herhangi bir karar alınmadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki temyize konu Mahkeme kararında ise hukukî isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca .... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz aşamalarında davacı tarafından yapılan toplam ...-TL yargılama giderleri ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın ve istemi hâlinde ilk derece ve temyiz aşamalarında kullanılmayan (89,60-TL+89,60-TL)=179,20-TL yürütmeyi durdurma harcının davacıya iadesine,
6. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 21/01/2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.