T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/3184
Karar No : 2023/5754
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Madencilik ve Turizm A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- … Vergi Dairesi Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün, Sivas İli dahilinde bulunan … sicil sayılı maden sahası ile ilgili olarak devlet hakkı borcu çıkarılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işleminin iptali ile bu işlem neticesinde, 2011-2012-2013 yıllarına ilişkin Devlet Hakkı, Hazine Payı, Özel İdare Payı ve Köy Payı ile bunların gecikme faizi olarak ödenen toplam 26.106,01-TL'nin faizi ile birlikte ödenmesi istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; Mahkemece görülen bu dava ile ... İdare Mahkemesi'nin E:…, E:…, E:… sayısına kayden açılan davaların konusu, sebebi ve taraflarının aynı olduğu, her iki davada da taleplerin aynı olduğu dikkate alınarak, ... İdare Mahkemesinde görülen davaların Mahkemece bakılmakta olan bu davanın açıldığı tarih itibariyle halihazırda görülmekte (derdest) olduğu anlaşıldığından, aynı istemle ikinci kez açılmış olan bu davanın esasının "derdestlik" nedeniyle incelenmesine imkân bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, ilk dava olarak nitelenen ... İdare Mahkemesi'nin E:…, E:…, E:… sayısına kayden açılan davalarda; Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün … sicil sayılı maden sahasına ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptalinin istenildiği, ikinci dava olarak nitelenen ve derdestlik nedeniyle reddedilen davada ise … sicil sayılı maden sahasına ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptalinin istenildiği, iki davanın konusunun, sebeplerinin ve taleplerinin birbirinden farklı olduğu, derdestlik şartlarının oluşmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün, Sivas İli dahilinde bulunan 41250 sicil sayılı maden sahası ile ilgili olarak devlet hakkı borcu çıkarılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işleminin iptali ile bu işlem neticesinde, 2011-2012-2013 yıllarına ilişkin Devlet Hakkı, Hazine Payı, Özel İdare Payı ve Köy Payı ile bunların gecikme faizi olarak ödenen toplam 26.106,01-TL'nin faizi ile birlikte ödenmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Dava Şartları" başlıklı 114. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde, "Aynı davanın, daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması" kuralına yer verilmek suretiyle "derdestlik" dava açma şartları arasında sayılmış; 115. maddesinde ise, dava şartı noksanlığı tespit edildiğinde mahkemenin davayı usulden reddedeceği kurala bağlanmıştır.
6100 sayılı Kanun'un 114. maddesinin gerekçesinde, "... (ı) bendinde aynı davanın önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması hususu yani teknik bir ifadeyle derdestlik iddiası olumsuz bir dava şartı hâline getirilmiş ve bu suretle derdestlik itirazı bir ilk itiraz olmaktan çıkartılıp; dava şartına ilişkin usulî bir itiraza dönüştürülmesi sağlanmıştır. Açılmış ve hâlen görülmekte olan bir davanın davacısı, hukukî korunma sürecini başlatmıştır. Artık onun aynı davayı bir başka mahkeme önüne getirmesinde hukuken korunmaya değer güncel bir yararı kalmamıştır; bu bağlamda hukuken korunma ihtiyacı içerisinde bulunmamaktadır ve onun yapacağı tek iş, davanın sonucunu beklemekten ibarettir. ... Daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olan bir davanın, hangi saikle olursa olsun ikinci kez açılması hâlinde, davacının bu
ikinci davayı açmaktaki yararı hukukî değildir. O hâlde derdestlik itirazının korunmasının temelinde, aynı davanın tekrar açılıp görülmesinin sağlanmasında davacının hiçbir hukukî yararının bulunmadığı düşüncesi yatmaktadır. Hukukî yararın ise dava şartı olduğu konusunda, bu düzenlemeden önce dahi doktrin ve yargı uygulaması bağlamında bir görüş birliği mevcuttur." açıklamasına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda "derdestlik" müessesesi düzenlenmemiş ve Kanun'un 31. maddesinde, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ve onun yerine çıkarılan Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun derdestlik ile ilgili maddelerine atıfta bulunulmamış olmakla birlikte, tarafları ve konusu aynı olan bir davanın daha önce aynı veya başka bir mahkemede açıldığı ve görülmekte olduğunun saptanması halinde, usul hukukunun temel kavramlarından olan derdestlik müessesesinin temelinde yatan, ilk davanın aynısı olan ikinci davanın açılmasında davacının hukuki yararı bulunmadığı olgusundan hareketle, ikinci davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, davacı şirket tarafından Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün, Sivas İli dahilinde bulunan … sicil sayılı maden sahası ile ilgili olarak devlet hakkı borcu çıkarılmasına ilişkin … tarih ve …. sayılı işleminin iptali istemiyle 03/08/2017 tarihinde bakılmakta olan davanın açıldığı, aynı işleme ilişkin olarak … İdare Mahkemesi'nin E:…, E:…, E:… sayılı dosyasına kayden açılan davanın konusu, sebebi ve taraflarının aynı olduğu, her iki davada da taleplerin aynı olduğu dikkate alınarak derdestlik nedeniyle incelenmesine olanak bulunmadığından davanın incelenmeksizin reddine karar verildiği görülmektedir.
İdare Mahkemesi'nce; ... İdare Mahkemesi'nin E:…, E:…, E:… esasına kayıtlı konusu, sebebi ve tarafı aynı olan davaların, işbu davadan daha önce açıldıkları gerekçesiyle bakılmakta olan uyuşmazlığın derdestlik nedeniyle incelenmesine olanak bulunmadığı sonucuna varılmış ise de; daha önce açıldığı belirtilen davada Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün, Sivas İli dahilinde bulunan … sicil sayılı maden sahası ile ilgili olarak 2011, 2012, 2013 ve 2014 yılları için devlet hakkı borcu çıkarılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işleminin iptalinin istenildiği, ancak işbu davada Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün, Sivas İli dahilinde bulunan … sicil sayılı maden sahası ile ilgili olarak 2011, 2012 ve 2013 yılları için devlet hakkı borcu çıkarılmasına ilişkin .. tarih ve … sayılı işleminin iptalinin istenildiği anlaşıldığından, uyuşmazlık konusu olayda iki farklı ruhsat sahasına ilişkin olarak tesis edilen iki farklı işlemin olduğu görülmüş olup, işbu dava yönünden derdestlik bulunmamaktadır.
Bu itibarla, işin esası hakkında inceleme yapılıp bir karar verilmesi gerekirken, söz konusu davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddi yönündeki Sivas İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 10/11/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.