T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2020/3185
Karar No : 2023/6203
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- … ve …
(Kendi adlarına asaleten, çocukları …,
… ve … 'a velayeten )
2- … ve …
(Kendi adlarına asaleten, çocukları …,
…, … ve … 'a velayeten )
3-…
4-…
5-…
VEKİLİ : Av. …
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Bakanlığı/ ANKARA
VEKİLİ : 1. Huk. Müş. Yrd. V. …
İSTEMİN_KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E: …, K: … sayılı kararının taraflarca aleyhe olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, yakınları … 'ın, 09/10/2016 tarihinde Hakkari ili, Şemdinli ilçesi, Güzelkonak Jandarma Karakol Komutanlığına ait yol arama ve kontrol noktasında, bölücü terör örgütü mensupları tarafından bomba yüklü araç ile gerçekleştirilen intihar saldırısı sonucu hayatını kaybettiğinden bahisle uğranılan zararlara karşılık baba … için 75.000,00 TL, anne … için 75.000,00 TL, üvey anne … için 20.000,00 TL, kardeşlerinden her biri için ayrı ayrı 50.000,00 TL olmak üzere toplam 670.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:2017/3040 sayılı kararıyla; anne … ve baba … için ayrı ayrı 25.000,00 TL, kardeşleri … , … , … , … , … , … , … , … , … ve … için ayrı ayrı 10.000,00 TL olmak üzere toplam 150.000,00 TL manevi tazminatın idareye başvuru tarihi olan 08/12/2016 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacılara ödenmesine, üvey anne … 'nin manevi tazminat talebi ile diğer davacıların fazlaya ilişkin manevi tazminat taleplerinin ise reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince; davacılardan … , … , … , … , … , … , … , … , … ve … ile üvey anne … nin ve davalı idarenin istinaf başvurularının reddine, … , … , … , … , … , … , … , … , … ve … için takdir edilen toplam 100.000,00 TL manevi tazminat tutarına yasal faiz işletilmemesi yönünden kararın kaldırılmasına, anılan tazminat miktarına idareye başvuru tarihi olan 08/12/2016 tarihinden itibaren yasal faiz işletilmesine, davacılardan … ve … 'ın istinaf başvurularının kabulü ile … için 75.000,00 TL, … için 75.000,00 TL olmak üzere toplam 150.000,00 TL manevi tazminatın idareye başvuru tarihi olan 08/12/2016 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davacılara ödenmesine, fazlaya ilişkin istemlerinin ise reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından, hükmedilen manevi tazminat miktarlarının az olduğu, üvey anne yönünden manevi tazminat talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir. Davalı idare tarafından, genel hükümlere göre manevi tazminata hükmedilemeyeceği, manevi tazminata faiz işletilmesinin hukuka aykırı olduğu, manevi tazminat olarak hükmedilen tutarın yüksek olduğu ileri sürülerek Mahkeme kararının bu yönlerden bozulması istenilmektedir.
TARAFLARIN_SAVUNMALARI : Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır. Davacılar tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kısmen kabulü kısmen reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacılar tarafından, yakınları … 'ın, 09/10/2016 tarihinde Hakkari ili, Şemdinli ilçesi, Güzelkonak Jandarma Karakol Komutanlığına ait yol arama ve kontrol noktasında, bölücü terör örgütü mensupları tarafından bomba yüklü araç ile gerçekleştirilen intihar saldırısı sonucu hayatını kaybettiğinden bahisle uğranılan zararlara karşılık baba … için 75.000,00 TL, anne … için 75.000,00 TL, üvey anne … için 20.000,00 TL, kardeşlerinden her biri için ayrı ayrı 50.000,00 TL olmak üzere toplam 670.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
A) Mahkeme Kararının, davacılardan baba … ve anne … yönünden manevi tazminat talebinin kısmen kabulüne kısmen reddine ilişkin kısmının incelenmesi:
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.
İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Bunun yanında, idarenin önlemekle yükümlü olduğu halde önleyemediği bir takım zararların, nedensellik bağı ve kusur koşulu aranmadan karşılanması gerekmektedir. Objektif sorumluluk anlayışına dayalı sosyal risk adı verilen bu ilke, bilimsel ve yargısal içtihatlarla da kabul edilmiştir.
Terör olayları nedeniyle meydana gelen manevi zararların sosyal risk ilkesi kapsamında topluma pay edilerek tazmin edilmesi gerekmektedir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Manevi zarar; kişinin fizik yapısının ve iç huzurunun bozulmasını, yaşama gücünün ve sevincinin azalmasını, kişilik haklarının zedelenmesini, şeref ve haysiyetinin rencide edilmesini, ölüm veya uğranılan diğer cismani zarar nedeniyle duyulan acı ve ızdırabı, kişinin günlük yaşamını zorlaştıran belli ağırlıktaki her türlü üzüntü ve sıkıntıyı ifade etmektedir. Kendisinin veya yakınlarının uğradığı tecavüz, saldırı veya meydana gelen bir ölüm olayı sonucunda; fiziki veya manevi acılar duyan, ruhsal dengesi bozulan, yaşama sevinci azalan kişinin manevi yönden zarara uğramış olduğu kabul edilmektedir.
Manevi tazminat, kişinin mal varlığında meydana gelen eksilmeyi gidermeye yönelik bir tazmin aracı değil, manevi değerlerinde bir eksilme meydana gelen ve yaşama sevinci ve zevki azalan kişinin manen tatminini sağlamaya yönelik bir tazmin aracıdır. Manevi zararın başka türlü giderim yollarının bulunmayışı veya yetersiz kalışı manevi tazminatın parasal olarak belirlenmesini zorunlu kılmaktadır. Manevi tazminat, olay nedeniyle duyulan elem ve ızdırabı kısmen de olsa hafifletmeyi amaçlamaktdır. Tam yargı davalarının ve manevi tazminatın belirtilen niteliği gereği takdir edilecek manevi tazminat miktarının; zararın ve varsa idarenin kusurunun ağırlığını ortaya koyacak, hukuka aykırılığı özendirmeyecek, bir başka ifade ile benzeri olayların bir daha yaşanmaması için caydırıcı ve aynı zamanda cezalandırıcı olacak şekilde belirlenmesi, bununla birlikte olayın meydana geliş şekli, idari faaliyetin niteliği ve idarenin sorumluluk sebebi gözetilerek hakkaniyet ölçüsünü aşmaması gerekmektedir.
5233 sayılı Kanunda manevi tazminat ödenmesini yasaklayan açık bir hüküm olmaması karşısında, davacıların uğradıkları manevi zararların, genel hükümler kapsamında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 13. maddesi uyarınca sosyal risk ilkesine dayalı olarak tazminine hükmedilmesinin önünde bir engel bulunmamaktadır.
Bakılan uyuşmazlıkta, meydana gelen terör olayı sonucu yakınlarını kaybeden davacıların elem ve acı duyması nedeniyle oluşan manevi zararının sosyal risk ilkesi gereği tazmini gerekmekle birlikte, Bölge İdare Mahkemesi kararında hükmedilen, her bir davacı için ayrı ayrı 75.000,00 TL olmak üzere toplam 150.000,00 TL manevi tazminatın, olayın meydana gelmesinde davalı idarenin kusurunun bulunmadığı ve olayın terör eylemi olduğu gözetildiğinde fazla olduğu görüldüğünden, manevi tazminatın amaç ve niteliği dikkate alınarak olay karşısında duyulan acıyla da orantılı olacak şekilde yeniden manevi tazminat takdiri yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Nitekim; benzer olaylar nedeniyle yaşamını yitiren şahısların yakınları tarafından açılan davalarda ilk derece mahkemeleri tarafından hükmedilen, eş için 20.000,00 TL, çocuk için 10.000,00 TL, anne ile baba için 15.000,00 TL ve torunlar için 5.000,00 TL manevi tazminat miktarları, Dairemizin E:2019/11689, K:2023/6202 sayılı kararı ile hukuka uygun bulunarak onanmıştır.
Bu itibarla, İdare Mahkemesi kararının manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne ilişkin kısmına karşı davacılar tarafından yapılan istinaf başvurularının kabulüne ilişkin temyize konu Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 2. İdare Dava Dairesinin kararında bu yönüyle hukuki isabet bulunmamaktadır.
B) Mahkeme Kararının, davacılardan … , … , … , … , … , … , … , … , … ve … yönünden manevi tazminat talebinin kısmen kabulüne kısmen reddine ilişkin kısmının incelenmesi:
Bölge İdare Mahkemesince hukuka uygun bulunan İdare Mahkemesi kararında; dava konusu olay nedeniyle davacıların toplam 500.000,00 TL'lik manevi tazminat isteminin, ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ...ve ...için ayrı ayrı 10.000,00 TL olmak üzere toplam 100.000,00 TL'lik kısmının kabulüne karar verilmiş ise de; manevi tazminatın ilgililerin duyduğu elem ve üzüntünün giderilmesini sağlayan manevi bir tatmin aracı olduğu gözetildiğinde ve davacıların kardeşi ...'ın vefatının davacılar üzerinde yarattığı etki göz önünde bulundurulduğunda; Mahkemece takdir edilen manevi tazminat miktarının, uğranılan zarara göre orantısız ve düşük kaldığı, duyulan elem ve ıstırabı kısmen dahi olsa giderecek düzeyde olmadığı sonucuna varılmaktadır.
Nitekim; benzer olaylar nedeniyle yaşamını yitiren şahısların yakınları tarafından açılan davalarda ilk derece mahkemeleri tarafından hükmedilen, kardeşler için ayrı ayrı 15.000,00 TL manevi tazminat miktarları, Dairemizin E:2020/3695, K:2023/6204 sayılı kararı ile hukuka uygun bulunarak onanmıştır.
Bu itibarla, davacıların manevi zararını karşılamaktan uzak olan İdare Mahkemesi kararına yönelik davacıların ve davalı idarenin istinaf istemlerinin reddi yolundaki temyize konu kararda hukuki isabet bulunmamakta olup; Bölge İdare Mahkemesince, işbu bozma kararı üzerine yeniden manevi tazminat takdir edilirken, davacıların manevi tatmin duygusunu sağlamaya yetecek, zarar sonucu duyulan elem ve ızdırabın kişiler üzerindeki etki ve ağırlığını karşılayacak, makul ve hakkaniyetli bir düzeyde manevi tazminata hükmolunması gerekmektedir.
C) Mahkeme Kararının, davacılardan üvey anne ...yönünden manevi tazminat talebinin reddine ilişkin kısmının incelenmesi:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın davacılardan üvey anne ... yönünden manevi tazminat talebinin reddine ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacıların temyiz istemlerinin KISMEN KABULÜNE, KISMEN REDDİNE, davalı idarenin temyiz isteminin KISMEN KABULÜNE, KISMEN REDDİNE,
2. Davanın kısmen kabulü, kısmen reddine ilişkin ...İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurularının kısmen kabulü kısmen reddi yolundaki temyize konu ...Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararının davacılardan üvey anne hakkında manevi tazminat hükmedilmemesine dair kısmının ONANMASINA, davacılardan anne ile baba ve kardeşler hakkında takdir edilen manevi tazminat tutarlarına ilişkin kısımlarının BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ...Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 01/11/2023 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.