T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2020/3251
Karar No : 2022/4443
DAVACI : …
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Kurumu
VEKİLİ : Av. …
DAVALI YANINDA
MÜDAHİL : … Elektrik Üretim Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN KONUSU :
Erzincan ili, Kemaliye ilçesi sınırları içerisinde kurulması planlanan Gökçeköy Hidroelektrik Santrali (HES) üretim tesisinde 49 yıl süreyle faaliyette bulunmak üzere ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararı ile … Elektrik Üretim Ltd. Şti.'ye verilen … tarih ve … sayılı üretim lisansının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Projeye ilişkin Erzincan Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nce (Mülga İl ve Çevre Orman Müdürlüğü) verilen 16/03/2009 tarihli "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının iptali istemiyle açılan davada, … İdare Mahkemesi'nin … esasına kayıtlı dosyada iptal kararı verildiği, anılan dava dosyasına sunulan bilirkişi raporlarında işlemin hukuka aykırı olduğu yönünde tespitler bulunduğu, söz konusu Mahkeme kararı uyarınca "ÇED Gerekli Değildir" belgesi ile bunun dayanağını oluşturan Komisyon kararının hükümsüz kaldığı, bu bağlamda verilen üretim lisansının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
DAVALI VE DAVALI YANINDA MÜDAHİLİN SAVUNMASI :
Dava konusu işlemin mevzuata uygun olarak tesis edildiği, projeye ilişkin "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının sunulduğu, anılan belgenin iptali durumunda şirkete ÇED raporunun ibrazı için süre verileceği, raporun sunulamaması hâlinde ise lisansın sona erdirileceği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'IN DÜŞÜNCESİ: Erzincan ili, Kemaliye ilçesi sınırları içerisinde kurulması planlanan Gökçeköy Hidroelektrik Santrali üretim tesisinde 49 yıl süreyle faaliyet göstermek üzere, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile … Elektrik Üretim Limited Şirketine verilen … tarih ve … sayılı üretim lisansının iptali istemiyle Enerji Piyasası Düzenleme Kurumuna karşı açılan davada işlemin iptali yolunda Danıştay Onüçüncü Dairesince verilen 15/04/2019 tarih ve E:2012/390, K:2019/1186 sayılı kararın davalı idare ve yanında katılan şirket tarafından temyizi üzerine; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 26/02/2020 tarih ve E:2019/2776, K:2020/4870 sayılı kararı ile temyiz istemi kabul edilerek Daire kararının bozulmasına karar verildiği anlaşıldığından, bozma kararı üzerine dosya yeniden incelendi:
Anayasa'nın 56. maddesinde, "Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir. (...)" kuralına yer verilmiştir.
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 1. maddesinde, bu Kanun'un amacının, bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamak olduğu kurala bağlanmış; "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde, "Çevresel etki değerlendirmesi", gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmalar olarak tanımlanmıştır.
2872 sayılı Kanun'un 10. maddesinde, gerçekleştirmeyi planladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmelerin, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlü olduğu, "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemeyeceği, proje için yatırıma başlanamayacağı ve ihale edilemeyeceği kuralı yer almıştır.
İşlemlerin tesis edildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan hâliyle, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 1. maddesinde, bu Kanun'un amacının, elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterebilecek, malî açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması olduğu; 2. maddesinde, özel sektör üretim şirketleri tarafından üretim faaliyeti gerçekleştirilebileceği; 3. maddesinde, üretim lisansının, mevcut ve kurulacak olan üretim tesisleri için üretim şirketlerinin elektrik enerjisi üretimi ve üretilen elektriğin satışına yönelik olarak, her bir üretim tesisi için Kurumdan almak zorunda oldukları lisansı ifade ettiği, üretim lisansının alınma usul ve esaslarının yönetmelikle belirleneceği kurala bağlanmıştır.
Mülga Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 7. maddesinde lisans başvurusunun nasıl yapılacağı belirtildikten sonra, 9. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendinde, lisans başvurularının öncelikle ilgili mevzuatta öngörülen amaçlara uygunluk açısından incelenip değerlendirileceği belirtilmiştir.
Yönetmeliğin 9. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendinde sayılan amaçlar arasında, 4628 sayılı Kanun'un 1. maddesinde belirtilen, elektriğin çevreye uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması amacının olduğunda kuşku bulunmayıp, Yönetmeliğe eklenen Geçici 36. madde ile bu amacı gerçekleştirmek için 30/09/2009 tarihinden önce lisans almış olan tüzel kişiler için lisansa konu proje bakımından Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında gerekli kararları tamamlama imkânı getirilmiştir.
Dava dosyası incelendiğinde; Erzincan ili, Kemaliye ilçesi sınırları içerisinde kurulması planlanan Gökçeköy Hidroelektrik Santrali üretim tesisinde 49 yıl süreyle faaliyet göstermek üzere, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile … Elektrik Üretim Limited Şirketine … tarih ve … sayılı üretim lisansının verildiği; bu tesis için Erzincan Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce (Mülga İl ve Çevre Orman Müdürlüğü) verilen … tarih ve … sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali istemiyle … İdare Mahkemesinin … esas sayılı dosyasına kayden açılan davada, Mahkemenin … tarih ve K:… sayılı kararıyla, anılan işlemin iptaline karar verildiği; bu kararın Danıştay Ondördüncü Dairesinin 26/06/2013 tarih ve E:2011/16872, K:2013/5222 sayılı kararıyla, "Mahkemece mahallinde iki defa keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırıldığı, dava dosyalarına sunulan aynı alana ilişkin bilirkişi raporlarında yer verilen tespit ve değerlendirmelerin birbiri ile çeliştiği; diğer taraftan Mahkemece bilirkişi heyetlerinin, yeterli ve gerekli uzmanlığa sahip kişilerden oluşturulmak suretiyle belirlenmediği, bu nedenle, projenin çevre açısından doğurabilecekleri olumsuz sonuçları ile projenin faaliyete geçmesi halinde bölgede oluşacak veya oluşabilecek etkiler dikkate alınarak, söz konusu yerde alanlarında uzman bilirkişilerce bir inceleme yaptırılması gerektiğinden, İdare Mahkemesince; ÇED gerekli değildir kararı bakımından ÇED sürecinin mevzuata uygun işletilip işletilmediği, yürütülmesi istenilen faaliyetin alanın niteliği, tarım alanları, su kaynakları, duyarlı yörelere etkisi, proje tanıtım dosyasının yeterliliği ve proje tanıtım dosyasında yer alan belirlemelerin çevreye ve ekolojik dengeye etkisinin tespiti amacıyla bir tanesi çevre mühendisi olmak üzere, konusunda uzman bilirkişilerden oluşturulacak bir kurul ile yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması gerektiği sonucuna ulaşıldığı" gerekçesiyle bozulduğu; bozma kararı sonrası … İdare Mahkemesince yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda, 02/10/2014 tarih ve E:…, K:… sayılı kararla davanın konusu olan işlemin yeniden iptal edildiği ve bu kararın Danıştay Ondördüncü Dairesinin 19/10/2015 tarih ve E:2014/11238, K:2015/7585 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği; bunun üzerine, "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararına ilişkin süreçten de bahsedilerek dava konusu üretim lisansının iptaline karar verilmesi gerektiği belirtilerek Erzincan ili, Kemaliye ilçesi sınırları içerisinde kurulması planlanan Gökçeköy Hidroelektrik Santrali üretim tesisinde 49 yıl süreyle faaliyet göstermek üzere … Elektrik Üretim Limited Şirketine verilen … tarih ve … sayılı üretim lisansının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun bozma kararında da belirtildiği üzere; her ne kadar uyuşmazlık konusu olayda, anılan HES projesi için Erzincan Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün (Mülga İl ve Çevre Orman Müdürlüğü) … tarih ve … sayılı işlemi ile verilen "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının yargı kararı ile iptaline karar verilmiş ise de, iptal gerekçelerini ortadan kaldıran bilgi ve belgelerle birlikte müracaat hâlinde, yeni ÇED Belgesi alınabileceğinden ve bu kapsamda, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca, projeye ilişkin olarak 21/11/2019 tarihli "ÇED Olumlu Belgesi"nin düzenlendiği, bu belgenin geçerli olmadığına ilişkin taraflarca aksi yönde bir iddiada bulunulmadığı gibi, dava konusu edildiğine ilişkin bir bilgiye de ulaşılamadığından, Danıştay 13. Dairesince üretim lisansının iptali yönünde verilen kararın dayanağı olan eksikliğin hukuken geçerli durumdaki ÇED olumlu belgesi alınmak suretiyle giderildiğinin kabulü gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde, Danıştay'ın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davaların temyizen incelenmesi sonucunda Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nca verilen bozma kararlarına karşı dava dairelerine ısrar etme olanağı tanınmadığı da dikkate alındığında; bozma kararında yer alan gerekçe doğrultusunda davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Dairemizin 15/04/2019 tarih ve E:2012/390, K:2019/1186 sayılı dava konusu işlemin iptali yolundaki kararının, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 26/02/2020 tarih ve E:2019/2776, K:2020/487 sayılı kararıyla kesin olarak bozulması üzerine gereği yeniden görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Erzincan ili, Kemaliye ilçesi sınırları içerisinde kurulması planlanan Gökçeköy HES üretim tesisinde 49 yıl süreyle faaliyette bulunmak üzere … tarih ve … sayılı Kurul kararı ile … Elektrik Üretim Ltd. Şti.'ye … tarih ve … sayılı üretim lisansı verilmiştir.
Söz konusu üretim tesisi için Erzincan Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nce (Mülga İl ve Çevre Orman Müdürlüğü) … tarih ve … sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı verilmiş, bu kararın iptali istemiyle … İdare Mahkemesi'nin … esas sayılı dosyasına kayden açılan davada, Mahkemenin … tarih ve K:… sayılı kararıyla, anılan işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bu karar Danıştay Ondördüncü Dairesi'nin 26/06/2013 tarih ve E:2011/16872, K:2013/5222 sayılı kararıyla, "Mahkemece mahallinde iki defa keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırıldığı, dava dosyalarına sunulan aynı alana ilişkin bilirkişi raporlarında yer verilen tespit ve değerlendirmelerin birbiri ile çeliştiği; diğer taraftan Mahkemece bilirkişi heyetlerinin, yeterli ve gerekli uzmanlığa sahip kişilerden oluşturulmak suretiyle belirlenmediği, bu nedenle, projenin çevre açısından doğurabilecekleri olumsuz sonuçları ile projenin faaliyete geçmesi hâlinde bölgede oluşacak veya oluşabilecek etkiler dikkate alınarak, söz konusu yerde alanlarında uzman bilirkişilerce bir inceleme yaptırılması gerektiğinden, İdare Mahkemesince; ÇED gerekli değildir kararı bakımından ÇED sürecinin mevzuata uygun işletilip işletilmediği, yürütülmesi istenilen faaliyetin alanın niteliği, tarım alanları, su kaynakları, duyarlı yörelere etkisi, proje tanıtım dosyasının yeterliliği ve proje tanıtım dosyasında yer alan belirlemelerin çevreye ve ekolojik dengeye etkisinin tespiti amacıyla bir tanesi çevre mühendisi olmak üzere, konusunda uzman bilirkişilerden oluşturulacak bir kurul ile yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması gerektiği sonucuna ulaşıldığı" gerekçesiyle bozulmuştur.
Bozma kararı sonrası … İdare Mahkemesi'nce yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda, … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla dava konusu işlem yeniden iptal edilmiştir. İptal kararı Danıştay Ondördüncü Dairesi'nin 19/10/2015 tarih ve E:2014/11238, K:2015/7585 sayılı kararıyla kesin olarak onanmıştır.
Davacı tarafından, "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptal edildiğinden bahisle, dava konusu üretim lisansının iptaline karar verilmesi gerektiği belirtilerek Erzincan ili, Kemaliye ilçesi sınırları içerisinde kurulması planlanan Gökçeköy HES üretim tesisinde 49 yıl süreyle faaliyette bulunmak üzere … tarih ve … sayılı Kurul kararı ile …Elektrik Üretim Ltd. Şti.'ye verilen … tarih ve … sayılı üretim lisansının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Dairemizin 15/04/2019 tarih ve E:2012/390, K:2019/1186 sayılı dava konusu işlemin iptali yolundaki kararı, davalı ve davalı yanında müdahilin temyizi üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 26/02/2020 tarih ve E:2019/2776, K:2020/487 sayılı kararı ile;
"Her ne kadar uyuşmazlık konusu olayda, anılan HES projesi için Erzincan Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün (Mülga İl ve Çevre Orman Müdürlüğü) …tarih ve …sayılı işlemi ile verilen "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının yargı kararı ile iptaline karar verilmişse de, iptal gerekçelerini ortadan kaldıran bilgi ve belgelerle birlikte müracaat hâlinde, yeni ÇED Belgesi alınabileceğinden ve bu kapsamda, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca, projeye ilişkin olarak 21/11/2019 tarihli "Çed Olumlu Belgesi"nin düzenlendiği anlaşıldığından, bu yeni hukukî durum dikkate alınmak suretiyle uyuşmazlık hakkında yeniden karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolundaki Daire kararında hukukî isabet bulunmamaktadır." gerekçesiyle bozulmuştur.
Herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkının bulunduğu, çevreyi geliştirme, çevre sağlığını koruma ve çevrenin kirlenmesini önlemenin Devletin ve vatandaşların ödevi olduğu Anayasa'da açıkça belirtildiğine, 2872 sayılı Çevre Kanunu ile bu konuda gerekli düzenlemelere yer verildiğine ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde üretilmiş elektriğin tüketicilerin kullanımına sunulması amaçlandığına göre, Kurul'un bu konularda yapılan lisans başvurularını çevre mevzuatı yönünden de incelemesi zorunlu bulunmaktadır. Dolayısıyla, davaya konu proje ile ilgili olarak hazırlanan fizibilite raporu çerçevesinde projenin "çevreyle uyumlu" olup olmadığının, çevre mevzuatı açısından zorunlu olan "ÇED Olumlu Kararı" veya "ÇED Gerekli Değildir Kararı" alınmasına ilişkin yasal sürecin mevzuatta belirtilen süre içerisinde tamamlanmış olması, lisans ve lisans kapsamında yürütülecek faaliyetler için bir şart olarak yer almaktadır.
Bu kapsamda, Gökçeköy HES, Kırma-Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi projesi için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından … tarih ve …sayılı ÇED Olumlu Kararı alınmış, söz konusu kararın iptali istemiyle açılan dava …İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:…sayılı kararıyla reddedilmiş, ret kararı üzerine yapılan temyiz başvurusu sonucunda, Danıştay Altıncı Dairesi'nin 06/10/2021 tarih ve E:2021/8301, K:2021/10702 sayılı kararıyla, anılan karar kesin olarak onanmıştır.
Diğer taraftan, davalı yanında müdahil şirket tarafından … tarih ve …sayılı ÇED Olumlu Kararının davalı idareye sunulması üzerine, Dairemizce iptaline karar verilen dava konusu …tarih ve … sayılı üretim lisansının devamı mahiyetinde … tarih ve … sayılı yeni bir üretim lisansı verilmiştir.
Söz konusu lisansın verilmesine ilişkin … tarih ve …sayılı Kurul kararının iptali istemiyle açılan dava ise, … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla reddedilmiş, bu karara karşı yapılan istinaf başvurusu da … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla reddedilmiştir.
Bu itibarla, Gökçeköy HES, Kırma-Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi projesine ilişkin olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından verilen ÇED olumlu kararının hukuka uygun olduğuna Mahkemece karar verildiği için hukuken geçerli bir ÇED olumlu kararı bulunduğundan, müdahil şirkete eskisinin devamı mahiyetinde yeni bir üretim lisansı verildiğinden ve anılan lisansın iptali istemiyle açılan dava reddedilerek hükmün kesinleştiği anlaşıldığından, konusuz kalan dava nedeniyle dava konusu üretim lisansının esası hakkında karar verilmesine gerek bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. KONUSU KALMAYAN DAVA HAKKINDA KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücreti ile temyiz aşamasında yapılan toplam …-TL tebligat giderinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalı yanında müdahile verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra taraflara ve davalı yanında müdahile ayrı ayrı iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 29/11/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.