T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/3573
Karar No : 2024/349
TEMYİZ EDEN (DAVACI): S.S. … Kooperatifi
VEKİLİ: Av. …
DAVACI YANINDA MÜDAHİL: …
KARŞI TARAF (DAVALI): … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ: Av. …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:…, T:… sayılı kararının kaldırılarak, … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı kooperatif tarafından; üyesi olan … ticari tahditli plaka sahibi …'in özel toplu taşıma aracına dönüşüm talebinin kabulüne, dönüşüm sürecine ilişkin usul ve esasların belirlenmesine, dönüşüm nedeniyle artan kapasiteye, elektronik ücret toplama sistemine, dönüşüme katılan ve katılmayanlara ilişkin düzenlemelere ilişkin Muğla Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezinin … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:..., K:… sayılı kararda; dava konusu işlem ile özel toplu taşıma aracı olarak dönüşüme geçmeyen araçların çalışmasının engellenmesi ya da ortadan kaldırılması gibi bir düzenlemenin yapılmadığı, isteyen araçların mevcut hali ile faaliyetini sürdürmesine engel bir durumun olmadığı, dolayısı ile mevcut toplu taşımacıların müktesep haklarına halel getirilmeksizin işlem tesis edildiği, artan yolculuk talebi halinde öncelikli olarak ihtiyacın davalı idarece karşılanmasının doğrudan menfaat ihlali anlamına gelmeyeceği, nitekim sonrasında tesis edilen kararlarla güzergah yer ve saatlerinin ayrıca belirlendiği, özel toplu taşıma aracına dönüşüm süreci ile 65 yaş ve üstü vatandaşlar ile engelli, şehit yakını ve gazi olan vatandaşlara ücretsiz taşıma hizmeti sunuluyor olması yanında daha modern ve güvenli bir taşımacılığın da yapılıyor olması hususları birlikte değerlendirildiğinde, uyuşmazlığa konu kararın kamu yararı ile hizmetin gereklerine uygun olduğu, müdahil … tarafından 16/01/2019 tarihinde yapılan başvuru kapsamında, … tarihinde yapılan toplantıda aynı tarih ve … sayılı karar ile dava konusu işlemin tesis edildiği, sonrasında yine müdahil tarafından … tarih ve … yevmiye no'lu ihtarname ile talebinden vazgeçtiğinin ihtaren bildirildiği, buna göre uyuşmazlık konusu işlem tamamlanıp, yürürlüğe girdikten sonra dava konusu işlemin geri alınması yönünde yapılan müdahil başvurusunun, doğrudan işlemin sakatlanması sonucunu doğurmayacağının açık olduğu, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun kesin olarak reddine karar verilmiştir.
Davacı tarafından anılan kararın temyiz edilmesi üzerine, … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:…, T:… sayılı kararıyla; isteme konu kararın, 2577 sayılı Kanunun 46. maddesinde sayılan kararlar arasında yer almadığı ve Bölge İdare Mahkemesince verilen kararın kesin nitelikte olduğu gerekçesi ile temyiz isteminin incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından; dava konusu işlemin genel düzenleyici işlem niteliğinde olduğundan temyiz isteminin incelenmeksizin reddi kararının kaldırılarak, istinaf başvurusunun reddi kararının bozulması gerektiği, ihalesiz olarak koltuk kapasite artışı yapıldığı, tahditli minibüs plakasının otobüs plakasına dönüştürülmek suretiyle kazanılmış haklarının kaybedileceği, 15 koltuklu minibüsün 26 koltuklu otobüse dönüştürülmesiyle diğer kooperatif üyelerinin kazançları yönünden zarara uğratıldıkları hususları ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin incelenmeksizin reddine dair kararın kaldırılarak, davacının temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince; bakılmakta olan davada verilen kararın düzenleyici işlem niteliğinde olan dava konusu UKOME kararına ilişkin olduğu anlaşıldığından, 2577 sayılı Kanunun 46. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca davada temyiz yolunun açık olduğu sonucuna varıldığından, İzmir Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:…, T:… sayılı temyiz isteminin incelenmeksizin reddine dair kararı kaldırılarak, dosyanın tekemmül ettiği anlaşıldığından yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Marmaris İlçe sınırları içerisinde 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu kapsamında ve İl Trafik Komisyonunun 08.12.1992 tarih ve 1992/28 sayılı kararı ile tahdit kapsamına giren, ticari tahditli plakalı araçlarla fiilen çalışan davacı kooperatifin, üyesi olan ticari tahditli plaka sahibi müdahil … tarafından, … plakalı aracının (14+1 koltuk kapasiteli) özel toplu taşıma aracına dönüştürülmesi yönündeki davalı idareye yaptığı 16.01.2019 günlü başvurusunun kabulüne, en az 18 koltuklu ve en fazla 8 ayakta yolcu (26 yolcu kapasiteli) taşımaya uygun BB plakalı otobüslere dönüştürülmesine, dönüşümden kaynaklı artan kapasite nedeniyle araçların dönerli yatırılmasına, dönüşüm sürecine ilişkin muhtelif usul ve esasların belirlenmesine, elektronik ücret toplama sistemine, dönüşüme katılan ve katılmayanlara dair düzenlemelere ilişkin olarak Muğla Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezince … tarih ve … sayılı karar tesis edilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7. maddesinin (f) alt bendinde; “Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini planlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergahlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek,” görevi, Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmış, 9. maddesinde; Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin katılacağı ulaşım koordinasyon merkezi kurulacağı belirtildikten sonra maddenin 2. paragrafında; bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini planlama, koordinasyon ve güzergah belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin, ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağı, kurala bağlanmıştır.
15/06/2006 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Büyükşehir Belediyesi Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin 18.maddesinin (ç) bendinde; UKOME'nin kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile kara yolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla görevli ve yetkili olduğu; aynı maddenin (d) bendinde de; Ulaşım Koordinasyon Merkezinin “Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara
izin ve çalışma ruhsatı vermekle” görevli olduğu kurala bağlanmış bulunmaktadır.
Bakanlar Kurulunun 02.04.1986 tarihli ve 86/10553 sayılı Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Kararının 04.06.1998 tarih ve 23362 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile değişik 1. maddesinde; bu kararda amacın, vatandaşın ulaşım ihtiyacını karşılamak üzere taşımacılığın geliştirilmesi ve disiplin altına alınması, korsan taşımacılığın önlenmesi ve fiilen çalışmakta olan şoför esnafının haklarının korunması maksadıyla taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçlarına verilecek ticari plakaların sayısı, verilme usul ve esaslarını tespit etmek olduğu belirtilmiş, 5. maddesinde de ticari plakaların kapalı teklif usulü ile maddede belirtilen esaslar dikkate alınarak verileceği kurala bağlanmış, aynı kararın 3. maddesinde yer alan düzenleme gereğince de anılan esasların taksi, dolmuş, minibüs ile umum servis araçları için geçerli olduğu belirlenmek suretiyle şehir içinde toplu taşım aracı olarak kullanılan "otobüs" anılan esaslar dışında tutulmuş bulunmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve dosyada yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesi neticesinde;
86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile fiilen çalışmakta olan şoför esnafının haklarının korunması maksadıyla taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçlarına verilecek plakaların sayısı, verilme usul ve esasları belirlenmiş ve tescilli plakaların ihale suretiyle verileceği kurala bağlanmış bulunmaktadır.
Uyuşmazlık konusu olayda; Marmaris İlçe sınırları içerisinde 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı kapsamında ve İl Trafik Komisyonunun 08.12.1992 tarih ve 1992/28 sayılı kararı ile ticari tahdit kapsamına alınan ve ticari tahditli plakalı araçlarla fiilen çalışan davacı kooperatifin, ticari tahditli plaka sahibi olan bir üyesinin … plakalı aracının (14+1 koltuk kapasiteli) özel toplu taşıma aracına dönüştürülmesi yönündeki talebinin kabul edilerek (daha sonra … tarih ve … yevmiye no'lu ihtarname ile bu talebinden vazgeçtiği), davacıyla birlikte dönüşüme girenlerin araçlarının en az 18 koltuklu ve en fazla 8 ayakta yolcu (26 yolcu taşıma kapasiteli) taşımasına uygun BB plakalı otobüslere dönüştürülmesine, dönüşümden kaynaklı artan kapasite nedeniyle araçların dönerli yatırılmasına, dönüşüm sürecine ilişkin muhtelif usul ve esasların belirlenmesine, elektronik ücret toplama sistemine, dönüşüme katılan ve katılmayanlara dair düzenlemelere ilişkin olarak Muğla Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezince dava konusu kararın alındığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı kapsamında ve İl Trafik Komisyonunun 08.12.1992 tarih ve 1992/28 sayılı kararı çerçevesinde, ticari tahditli plaka sahibi olan davacı kooperatifin üyesi müdahil Mustafa Dönmez'in ticari tahditli plakalı minibüsünün (14+1 koltuk kapasiteli) otobüs cinsinden (26 yolcu taşıma kapasiteli) BB plakalı araca dönüşüm sürecinde davalı belediyece ihale yoluna başvurulmadığı, 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile getirilen plaka tahdidi uygulaması neticesinde tescili yapılan azami 14+1 oturma kapasiteli minibüs aracı yerine 26 yolcu taşıma kapasitesine sahip otobüse dönüşümde yolcu kapasite artışından kaynaklanan değer artışının ihale yapmaksızın, tahditli plakanın kaldırarak normal plakalı otobüsle toplu taşıma faaliyetini sürdürmesine imkan veren dava konusu kararda, kamu yararına ve hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk görülmemiştir.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki … İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Kullanılmayan … TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 02/02/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.