T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2020/3667
Karar No : 2023/7667
TEMYİZ EDENLER : I- (DAVACI) ...
VEKİLİ : Av. ...
II- (DAVALI)... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF : I-(DAVALILAR)1- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
2-... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
3.(DAVALI YANINDA MÜDAHİL) ...
VEKİLİ : Av. ...
II-(DAVACI) ...
İSTEMİN KONUSU :... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının; davacı tarafından davanın reddine karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmı, davalı Samsun Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından dava konusu işlemin iptale ilişkin kısımlarına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem:Samsun ili, Atakum ilçesi, ... Mahallesi, ... sokak, No:... adresinde bulunan ... Apartmanı, 8 sayılı bağımsız bölüm maliki olan davacı tarafından, Atakum Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ve Samsun Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının tamamına ve anılan plan yapılan itirazın kısmen reddine dair Samsun Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli,... sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosydaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesi sonucu, dava konusu revizyon uygulama imar planı ile ilgili genel değerlendirme yapıldığında, plan bütününde ayrılan sosyal ve kültürel tesis alanı kullanımlarının planın nüfus kapasitesine göre Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin EK-2 tablosunda belirtilen asgari standartları sağlamadığı ve alan büyüklüklerine uyulmadığı ve anılan Yönetmelikte yer alan asgari alan büyüklüğünün karşılanamaması durumunda ilgili kamu kurum ve kuruluşunun görüşü alınarak alan büyüklüğünün plan ile belirleneceğine ilişkin istisnai hükmün sosyal ve kültürel tesis alanı kullanımlarına yönelik olmadığı anlaşıldığından, dava konusu 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planında bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmadığı,davacı tarafından, taşınmaz bilgileri verilerek hukuka aykırılık iddiasında bulunulan kullanım kararlarının numaralandırılarak ayrı ayrı değerlendirilmesi yapıldığında;
1-Önceki imar planında park alanı kullanımında bulunan ve imar uygulaması yapılmak suretiyle mülkiyeti kamuya terk olunan dava konusu Samsun ili, Atakum ilçesi, ... Mahallesi, ... sayılı adanın dava konusu plan ile getirilen "gelişme konut alanı" kullanım kararına yönelik olarak yapılan değerlendirmede; daha önce yürürlükte bulunan imar planı kararlarına göre parselasyon sonucu düzenleme ortaklık payı kapsamında kamu eline geçişinin sağlandığı anlaşılan ... sayılı adanın park alanının, kuzeyden gelen yeşil aks devamlılığının sonlandığı bir noktada bulunduğu ve yakın çevredeki konut bölgelerine hizmet edebilecek büyüklükteki tek park alanı olarak öne çıktığı hususu dikkate alındığında bölgede yaşayan insanlar bakımından ortaya çıkan aktif yeşil alan ve sosyal altyapı alanı ihtiyacını gidermesi açısından kamu yararına daha uygun olduğu,dava konusu taşınmazdaki park alanının parselasyon sonucu tüm parsel maliklerinden düşülen düzenleme ortaklık payı sonucu kamunun eline geçtiği ve getirilen kullanım kararının düzenleme ortaklık paylarının başka maksatla kullanılamayacağı hükmüne aykırılık oluşturduğu, dayanağı 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planının, ... idare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında dava konusu edilen adaya getirilen kullanım kararı yönünden iptal kararı verildiği hususları birlikte değerlendirildiğinde, 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının (uyuşmazlığa konu taşınmaza getirilen kullanım kararı yönünden) planlama esasları, şehircilik ilkeleri ve kamu yararına aykırı olduğu,
2-Önceki imar planında "spor alanı ve park alanı" kullanımında bulunan ... Bulvarı ile ... Bulvarı'nın kesiştiği alanda mülkiyeti Atakum Belediyesine ait yaklaşık 22 dönümlük spor alanının "özel proje alanı" olarak düzenlenmesine yönelik olarak yapılan değerlendirmede; konumu, ulaşım imkanları, büyüklüğü, yakın çevre kullanımları ve mülkiyet durumu gözetildiğinde kuzey ve doğu yönlerden ana ulaşım aksları ile çevrili ve kolay şekilde ulaşılabilir nitelikteki bahse konu alanın Atakum ilçe bütününe hizmet edecek yeni bir hizmet binası inşası için ayrılmasının uygun bir planlama yaklaşımı olduğu, alanın yaklaşık 2/3’lük kısmının Atakum ilçesine simgesel değer katacak ve belediye kullanımıyla da örtüşecek ve bütünleşecek şekilde “meydan” olarak düzenlenmesinin plan tasarımını ve kullanımların fonksiyonelliğini daha anlamlı ve uygulanabilir kıldığı, geçmiş dönemde kentin bu bölgesinde bu büyüklükte oluşturulmuş bir stadyum alanının konut bölgeleri içerisinde yer almasının uygun bir planlama yaklaşımı olmadığı gibi kentin gelişimine ve büyümesine bağlı olarak ortaya çıkan yeni duruma bağlı olarak bu alanın belediye hizmet alanı ve meydan alanı olarak tanımlanarak bu alandaki spor tesisi alanının başka bir alana taşınmasının şehircilik esaslarına, planlama ilke ve tekniklerine aykırılık taşımadığı birlikte değerlendirildiğinde, 1/1000 ölçekli revizyon uygulama planının (uyuşmazlığa konu taşınmaza getirilen kullanım kararı yönünden) planlama esasları, şehircilik ilkeleri ve kamu yararına uygun olduğu,
3-Önceki imar planında belediye spor tesisi kullanımındaki ... Deresi kenarında yaklaşık 17 dönümlük ... sayılı parselin, "belediye hizmet alanı" olarak düzenlenmesine yönelik olarak yapılan değerlendirmede; anılan parselin önceki imar planında "belediye hizmet alanı" temel kullanımına ek olarak "spor tesisi alanı" tanımlaması yapıldığı, ancak "spor tesisi alanı" kullanımının bugüne değin hayata geçirilmediği, üst ölçekli 1/5.000 ölçekli revizyon imar planı ile bu parseldeki kullanım kararının aynen korunmakla birlikte plan açıklama raporunda, parsel üzerindeki fiili duruma uygun bir şekilde "belediye hizmet alanı" temel kullanımına ek "Teknik Hizmetler" tanımlaması getirildiği, bir önceki imar planına göre alanın kullanım kararını değiştirmeyen ve parselin fiili kullanım durumuna uygun şekilde "teknik hizmetler" tanımlaması ilave eden dava konusu revizyon imar planının, düzenleme sonucu getirilen yeni kullanım kararının esas niteliğinin değişmediği hususu gözetildiğinde, 1/1000 ölçekli revizyon nazım imar planının (uyuşmazlığa konu taşınmaza getirilen kullanım kararı yönünden) planlama esasları, şehircilik ilkeleri ve kamu yararına uygun olduğu,
4-Önceki imar planında ... sayılı adada yer alan kültürel tesis alanının "ticaret alanı" olarak düzenlenmesine yönelik olarak yapılan değerlendirmede;
Dava konusu ... sayılı adanın konumu, ulaşım olanakları, yakın çevrede mevcut ve imar planı kararı ile de desteklenmiş yol boyu ticaret kullanımları gözetilerek getirilen "ticaret (T1) alanı" kullanım kararının yerine ve bölgesine bir aykırılık taşımadığı, dava konusu parsel ve yakın çevresi için getirilmiş olan mekânsal kullanım kararlarının birbiri ile ve üst ölçekli çevre düzeni planları ile uyumlu olduğu, bahse konu taşınmazın yer aldığı bölgede bulunan diğer kültürel amaçlı yapılar dikkate alındığında dava konusu plan kararıyla getirilen kullanım şeklinin planlama alanının bu bölgesinde kültürel tesis alanı ihtiyacı anlamında bir olumsuzluk oluşturmayacağı hususları gözetildiğinde, 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının (uyuşmazlığa konu taşınmaza getirilen kullanım kararı yönünden) planlama esasları, şehircilik ilkeleri ve kamu yararına uygun olduğu,
5-Önceki imar planında sanayi alanı kullanımındaki ...,..., ... ve ... sayılı adaların "konut alanı" olarak düzenlenmesine yönelik olarak yapılan değerlendirmede; imar planlarında belirli standartlar dahilinde ayrılma zorunluluğu bulunmayan, dolayısıyla da kaldırılmaları durumunda eşdeğerlik koşuluna tabi olmayan sanayi alanları için dava konusu revizyon imar planı ile ilçe bütünü gözetilerek bazı alanlarda sanayi ve küçük sanayi alanı düzenlemelerine gidildiği, buna göre geçmişte sadece belde sınırı gözetilerek ayrılmış ..., ..., ... ve ... adaların sanayi kullanımından çıkartılmasının bölge ihtiyaçlarına uygun olduğu ve bu adaların kuzeyinden geçen vadi alanı ile ilişkisi dikkate alındığında sanayi alanı yer seçiminin bu alandan kaldırılmasının da gerekli olduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde, 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının (uyuşmazlığa konu taşınmaza getirilen kullanım kararı yönünden) planlama esasları, şehircilik ilkeleri ve kamu yararına uygun olduğu,
6-Önceki imar planında ... Mahallesi ... (dava dilekçesinde sehven ... olarak belirtilen) sayılı parsel üzerinde bulunan jandarma alanı kullanımının "konut alanı" olarak düzenlenmesine yönelik olarak yapılan değerlendirmede; bahse konu parselin jandarma karakolu olarak kullanıldığı, bölgenin asayiş sorumluluğunun Emniyet birimlerine geçmesine bağlı olarak boşaltıldığı ve halihazır durumda kullanılmadığı, üzerinde herhangi bir askeri birliğin bulunmadığı, parselin maliki olan Maliye Hazinesi tarafından alana ilişkin olarak Defterdarlık Kızılırmak Milli Emlak Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı yazısıyla "jandarma karakol alanı" kullanımının "konut alanı" kullanımına çevrilmesinin talep edildiği, başka bir kamu kurumunun da parsele yönelik bir kullanım ihtiyacının davalı idareye iletilmediği, önceki imar planı ile getirilmiş askeri alan kullanım kararının dava konusu revizyon imar planı ile kullanıma duyulan ihtiyacın ortadan kalkması ve başka bir kamusal hizmetin verilmesi ihtiyacının bulunduğuna dair somut bir talebin bulunmaması hususları birlikte değerlendirildiğinde; 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının (uyuşmazlığa konu taşınmaza getirilen kullanım kararı yönünden) planlama esasları, şehircilik ilkeleri ve kamu yararına uygun olduğu,
7-... Mahallesi ... Caddesi üzerindeki park alanının, ... Mahallesi ... parselin cami alanı olarak düzenlenmesine, ... Mahallesi ... sayılı parselde bulunan cami yerinin, ... sayılı parselde bulunan ilköğretim okulu karşısındaki ... Sokakta yer alan park yeriyle değiştirilmesine ve ...Mahallesi ..., ...ve ... Sokaklar arasında bulunan cami alanının ... Caddesi ile ... sayılı parsel arasındaki cadde kenarı L tipi park alanına taşınmasına yönelik olarak yapılan değerlendirmede; ... Mahallesi ... Caddesi üzerindeki park alanının ve ... Mahallesi ...parselin çevresinde yer alan kullanım kararları bir bütün olarak değerlendirildiğinde, bu alanlara cami alanı kullanım kararının getirilmesinin yakın çevresi için getirilmiş olan mekânsal kullanım kararları ile uyumlu olduğu, yerine ve bölgesine bir aykırılık taşımadığı, dolayısıyla şehircilik ilkelerine uygun olduğu, yine önceki imar planında ... Mahallesi ...ada ve çevresinde düzenlenmiş bir cami alanı bulunmadığı ve bu parselin dava konusu imar planında park olarak tanımlandığı, önceki imar planında cami olarak tanımlı ... Mahallesi, ... Sokak, ... Sokak, ... Sokak kesişim noktasındaki alan ile ... Mahallesi ... ada kuzeyinin kullanım kararlarının dava konusu revizyon imar planında da cami alanı olarak aynen korunduğu, bu iki alanda önceki imar planı ile getirilmiş kullanım kararlarının dava konusu revizyon imar planı ile aynen sürdürüldüğü hususları dikkate alındığında; 1/1000 ölçekli revizyon nazım imar planının (uyuşmazlığa konu taşınmazlara getirilen kullanım kararları yönünden) planlama esasları, şehircilik ilkeleri ve kamu yararına uygun olduğu, sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu 1/1000 ölçekli imar planı ile anılan plana yapılan itirazın kısmen reddine dair Samsun Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararının "sosyal ve kültürel tesis alanı" kullanımlarının planın nüfus kapasitesine göre Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin EK-2 tablosunda belirtilen asgari standartların altında belirlenmesine ilişkin kısmı ile park alanı kullanımında bulunan ... Mahallesi, ... ada sayılı taşınmaza, dava konusu plan ile getirilen gelişme konut alanı kullanım kararına yönelik kısmının iptaline, dava konusu edilen diğer kısımlar yönünden ise davanın reddine, karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmına davalı idareler tarafından, davanın reddine ilişkin kısmına karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun; "davacı Hülya İnce tarafından, Samsun ili, ... ilçesi, ... ada, ...,... ,...,...,... ve ... parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alanda kültürel tesis alanı kullanımının ticaret alanı kullanımına dönüştürülmesine ilişkin 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğine yapılan itirazın reddine ilişkin Samsun Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararının ... İdare Mahkemesi'nin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararı ile iptaline karar verildiği, anılan kararın Danıştay Altıncı Dairesinin 03.05.2019 gün ve E:2014/9823, K:2019/3544 sayılı kararı ile bozulduğu,İdare Mahkemesince yeniden esas kaydına alınan dosyanın halen derdest olduğu" açıklaması ile istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI:
Davacı vekili tarafından, dava konusu işlemlerin tamamının iptaline karar verilmesi gerektiği bu nedenle idare mahkemesi kararının davanın reddi yolundaki kısmına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair idari dava dairesi kararının usul ve yasaya uygun olmadığı bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı Samsun Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından, dava konusu işlemlerin hukuka uygun olduğu bu nedenle dava konusu işlemlerin iptali yolundaki mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair idari dava dairesi kararının usul ve yasaya uygun olmadığı bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
SAVUNMALARIN ÖZETİ:
Davacı vekili tarafından, savunma verilmemiştir.
Davalı Samsun Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Atakum Belediye Başkanlığı tarafından, savunma verilmemiştir.
Davalı yanında müdahil tarafından, davacının temyiz isteminin ususl ve yasaya uygun olmadığı reddi gerektiği, idare mahkemesi kararının davanın reddine ilişkin kısmına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair idari dava dairesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin taşınmazın "park alanı" kullanımı kararının dava konusu plan ile getirilen "gelişme konut alanı" kullanım kararı yönünden kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bu kısım yönünden bozulması, diğer yönlerden ise Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının gerekçeli onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :Samsun Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile kabul edilen 1/5.000 ölçekli revizyon nazım imar planından sonra, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonu hazırlanarak Atakum Belediye Meclisinin ... tarihli ... sayılı kararıyla kabul edilerek Samsun Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla değiştirilerek onaylandığı, askı süresi içinde yapılan itirazların reddine ilişkin Atakum Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararının, Samsun Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla sağlık alanları kullanım kararlarına ilişkin değişiklik yapılarak diğer itirazların reddine karar verildiği, anılan 1/1000 ölçekli uygulama imar planının değişikşikliğin kısmen kabul edilmesi üzerine 26.09.2017-26.10.2017 tarihleri arasında askıya çıkarıldığı, Samsun ili, Atakum ilçesi, ... Mahallesi, ... Sokak, No:... adresinde bulunan ... Apartmanı, 8 sayılı bağımsız bölüm maliki olan davacı tarafından, askı süresi içerisinde dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonunun tamamına ve anılan uygulama imar planına yapılan itirazların kısmen reddine dair Samsun Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar iptal davası olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanun'un 14. maddesinin 3. fıkrasında; dilekçelerin Danıştayda daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye tarafından a) görev ve yetki, b) idari merci tecavüzü, c) ehliyet, d) idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) süre aşımı, f) husumet, g) 3 ve 5'inci maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden sırayla inceleneceği belirtilmiş, aynı maddenin 6. fıkrasında; yukarıdaki hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağı düzenlenmiş, 15. maddenin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, dilekçelerde 14. maddenin 3/c bendine aykırılık görülmesi halinde davanın reddine karar verileceği hükme bağlanmıştır.
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde, "nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan; uygulama imar planı da; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan" olarak tanımlanmıştır. Aynı Kanunun 6. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde ise, planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından bölge planları ve imar planları olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas olan uygulama imar planları ve bu planın hazırlanmasındaki temel hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen nazım imar planları olarak sınıflandırılmış, her planın bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanması zorunluluğu getirilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu Samsun ili, Atakum ilçesi, ... Mahallesi, ... ada sayılı taşınmazın "park alanı" kullanımı kararının dava konusu plan ile getirilen "gelişme konut alanı" kullanım kararı ile uygulama imar planının tamamına yönelik olarak "sosyal ve kültürel tesis alanı" kullanımlarının planın nüfus kapasitesine göre Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin EK-2 tablosunda belirtilen asgari standartların altında belirlenmesine ilişkin kısmının iptali yönünden ve ... sayılı adada yer alan kültürel tesis alanının ticaret alanı kullanımına dönüştürülmesi kısmına yönelik davanın reddi dışındaki diğer kısımlar bakımından davanın reddine ilişkin temyize konu idari dava dairesi kararı değerlendirildiğinde ;
Yargısal denetim amacıyla her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması koşuluna ihtiyaç vardır. Her olay ve davada, dava açan kişinin menfaatinin, iptali istenen işlemle ne ölçüde ihlal edildiğinin takdiri yargı mercilerince yapılmaktadır.
İptal davası açılabilmesi için gerekli olan menfaat ilişkisi; kişisel, meşru ve güncel olması halinde gerçekleşecektir. Başka bir anlatımla, iptal davasına konu olan işlemin davacının menfaatini ihlal ettiğinden söz edilebilmesi için, davacıyı etkilemesi, davacının menfaatlerini ihlal etmesi, işlem ile davacı arasında ciddi ve makul bir ilişkinin bulunması gerekmektedir.
Bu ilişki, uyuşmazlığın niteliğine göre bazen mülkiyet hakkından, bazen de komşuluk hukukundan doğabilmektedir. Sonuç olarak; idari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesi için ön koşullardan olan "dava açma ehliyeti" iptal davasına konu idari işlemin niteliğine ve dava açanın hukuken korunması gereken menfaatlerine göre idari yargı yerince değerlendirilmektedir.
Bakılan uyuşmazlıkta, davacı tarafından 1/1000 ölçekli uygulama imar planının tamamımın iptaline karar verilmesi istenildiği gibi ayrıca taşınmaz bilgileri verilerek hukuka aykırılık iddiasında bulunulduğu, görülmüştür.
Bu durumda, davacının planının tamamının iptalini istemede, kişisel, güncel ve meşru bir menfaati olmadığı gibi, hukuka aykırılık iddiasında bulunduğu taşınmazlara komşu olmayan davacının, anılan taşınmazlar yönünden kişisel, güncel ve meşru bir menfaat ilişkisinin varlığını ortaya koyacak nitelikte bir iddiasının bulunmadığı anlaşıldığından, bakılan davayı açma ehliyetinin bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, 1/1000 ölçekli uygulama imar planının ... sayılı adada yer alan kültürel tesis alanının ticaret alanı kullanımına dönüştürülmesi dışındaki diğer kısımlar yönünden davanın reddi yolundaki karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair idari dava dairesi kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair idari dava dairesi kararında ise isabet görülmemiştir.
8425 sayılı adada yer alan kültürel tesis alanının ticaret alanı kullanımına dönüştürülmesi kısmına yönelik davanın reddi bakımından uyuşmazlık değerlendirildiğinde:
Davacının Samsun ili, Atakum ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın maliki olduğu, dolayısıyla ... ada ...,...,...,... ve ... parsellere komşu parsel maliki olduğu görüldüğünden söz konusu 1/1000 ölçekli plan kararına açılan davada anılan parseller bakımından dava açma ehliyeti bulunmakla birlikte, UYAP üzerinde yapılan incelemede; davacı tarafından, Samsun ili, Atakum ilçesi, ... ada, ...,...,...,...,...ve ...parsel sayılı taşınmazlara ilişkin önceden yürürlükte olan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğine yapılan itirazın reddi yolundaki Samsun Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararının iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Altıncı Dairesinin 03/05/2019 tarih ve E:2014/9823, K:2019/3544 sayılı bozma kararına uyularak "taşınmazların bulunduğu Atakum ilçesinde büyükşehir belediyesince Kent Park ve Kültür Merkezinin yapılarak hizmete alındığı, Atakum Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile Atakum ilçesi merkezine ve yakın çevresine hizmet verecek düğün salonu, sinema salonu, eğlence merkezi vb. kullanımlar için plan değişikliği yapıldığı ve anılan değişikliğin büyükşehir belediye meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylandığı, yine Atakum ilçesinde kültür merkezi yapılabilmesi amacıyla anlan belediye meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararının büyükşehir belediye meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylandığı, davalı idare tarafından da bölgenin kültürel tesis alanı gereksinimi olmadığından yıllardır kamulaştırılmadığının beyan edildiği hususları bir arada değerlendirildiğinde, dava konusu taşınmazların bulunduğu alanda dava konusu taşınmazların kültürel tesis alanı olarak belirlenmesinden sonra yeterince kültürel tesis alanına yer verildiği, bu durumda, dava konusu taşınmazların kültürel tesis alanı kullanım kararlarının devam etmesi yönünde bir zorunluluk bulunmadığı ulaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir." gerekçesi ile davanın reddi yolunda ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Danıştay Altıncı Dairesinin 19/10/2023 tarihli E:2020/4885 K:2023/7664 sayılı kararı ile onanmasına karar verilmiştir.
Bu itibarla davanın reddine ilişkin Mahkeme kararına yapılan istinaf başvurusunun açıklamalı reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalı idarelerden Samsun Büyükşehir Belediye Başkanlığının temyiz isteminin kabulüne, davacının temyiz isteminin reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının iptale ilişkin kısımının oyçokluğuyla BOZULMASINA, davanın reddine ilişkin kısımlarının yukarıda anılan gerekçeler ile ... sayılı adada yer alan kültürel tesis alanının ticaret alanı kullanımına dönüştürülmesi kısmına yönelik oy birliğiyle, anılan kısım dışındakiler bakımından oy çokluğuyla ONANMASINA,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 19/10/2023 tarihinde, kesin olarak, karar verildi.
(X)KARŞI OY : Dava, Samsun ili, Atakum ilçesi, ... Mahallesi, ... sokak, No:... adresinde bulunan ... Apartmanı, 8 sayılı bağımsız bölüm maliki olan davacı tarafından, Atakum Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ve Samsun Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının tamamına ve anılan plan yapılan itirazın kısmen reddine dair Samsun Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli,... sayılı kararının iptali istemiyle açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin (a) fıkrasında, idari davaların idari işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddenin 3/c bendinde dilekçenin ehliyet yönünden inceleneceği, 15. maddenin 1/b bendinde ise bu hususta kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır.
Yargısal denetim amacıyla her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması aranmaktadır. Her olay ve davada, yargı merciine başvurarak dava açan kişinin menfaatinin, iptali istenen işlemle ne ölçüde ihlal edildiğinin takdiri de yargı mercilerine bırakılmıştır. İptal davası açılabilmesi için gerekli olan menfaat ilişkisi kişisel, meşru ve güncel olmalıdır. Başka bir anlatımla, iptal davasında dava ehliyetinin varlığından söz edilebilmesi için, davacıyı etkilemesi, yani davacının kişisel menfaatini ihlal etmesi, işlem ile davacı arasında ciddi ve makul bir ilişkinin bulunması gerekmektedir.
İdari bir karar münhasıran davacıyı etkileyebileceği gibi, uyuşmazlığın niteliğine göre vatandaş veya belde sakini sıfatıyla da iptal davası açılabilmesinin hukuken olanaklı olduğu açıktır.
Nitekim çevre ve kültürel değerlerin korunması amacıyla kamu yararını yakından ilgilendiren konularda Danıştay içtihatlarıyla belde sakini olmak dava açmak için yeterli görülmüştür.
Uyuşmazlık konusu taşınmazların dava konusu 1/1000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile park alanı kullanımı kararının dava konusu plan ile getirilen gelişme konut alanı, ... Mahallesinde Jandarma Karakol alanının konut alanına çevrilmesi, ... Mahallesinde bulunan caminin ...Mahallesine taşınması, ...Mahallesinde bulunan park alanının cami alanına çevrilmesi, ...Mahallesinde bulunan park alanının cami alanına çevrilmesi, Mevlana Mahallesinde bulunan park alanının cami alanına çevrilmesi, ... Deresi kenarında belediye spor tesisi alanının belediye hizmet alanına dönüştürüldüğü görülmektedir.
İdari bir karar münhasıran davacıyı etkileyebileceği gibi, uyuşmazlığın niteliğine göre vatandaş veya belde sakini sıfatıyla da iptal davası açılabilmesinin hukuken olanaklı olduğu, ticari kar ve ekonomik menfaat kavramlarının da ehliyet kapsamında değerlendirilmesi gerektiği açıktır.
Davacının dava dilekçesindeki iddiaları incelendiğinde; Samsun ilinde mülkiyet sahibi olduğu ve aynı zamanda ikamet ettiği, planlama alanı ile doğrudan ilişki içinde olduğu ve planlama bölgesinin aynı ilde ikamet ediyor olması ve dava konusu işlemin ekonomik menfaatlerine aykırı olması nedeniyle iptali istenilen işlemle arasında meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilişkisinin bulunduğu, dolayısı ile davacının bakılan davada ehliyetli olduğu açıktır.
Bu durumda, işin esasının incelenmesi suretiyle bir karar verilmesi gerektiği oyuyla Dairemiz kararının ... sayılı adada yer alan kültürel tesis alanının ticaret alanı kullanımına dönüştürülmesi kısmına yönelik davanın reddine ilişkin kararının değişik gerekçeyle onanması dışındaki kısımlarına katılmıyorum.