T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/3810
Karar No : 2023/6167
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … İnşaat Tesisat ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Adıyaman İli, Kahta ilçesi, ... köyü mevkiinde bulunan … Erişim … Nolu 1-A Grubu Maden(Kum-Çakıl) işletme ruhsatına sahip davacı şirket tarafından, Adıyaman İl Özel İdaresi Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü'nce gerçekleştirilen denetim sonucu; "dere yatağına müdahale edildiği, dere yatağından düzensiz bir şekilde malzeme alındığı, dere yatağının güzergahının değiştirildiği ve dere yatağında set yapıldığı" şeklinde tespitte bulunulması üzerine anılan ruhsatın iptaline ilişkin … tarih ve … sayılı Adıyaman Valiliği işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; Adıyaman İli, Kahta ilçesi, ... köyü mevkiinde bulunan ve … Erişim … Nolu 1-A Grubu Maden(Kum-Çakıl) işletme ruhsatına sahip alanda Adıyaman İl Özel İdaresi Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü'nce 17/07/2018 tarihinde denetim yapıldığı, 23/07/2018 tarihinde ise DSİ 203 şube müdürlüğünce denetim yağıldığı, yapılan denetim sonucu hazırlanan yazıda; davacı firmanın aykırı olan eylemlerinin … nolu Başbakanlık Genelgesi ile ilgili mevzuata ve İşletme Ruhsatı Sözleşmesinin 10 uncu maddesine aykırı olduğu ve söz konusu eylemlerin can ve mal kaybına yol açacak şekilde taşkınlara sebebiyet verilmemesi adına anılan ruhsatın iptali istenildiği, bunun üzerine, Adıyaman Valiliği'nce … tarih ve …. sayılı ruhsatın iptaline ilişkin işlemin tesis edildiğini; ancak, normlar hiyerarşisinde anayasal ve yasal düzenlemelerden sonra gelen idari düzenlemeler bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanır ve yasa hükümlerine açıklık getirilmesi suretiyle bu yasa hükümlerinin uygulama geçirilmesi amaçlandığını; Yasada ve üst düzenleyici işlemlerle düzenlenmemiş bir alanda -açıkça atıf yapıp kural koyma yetkisi vermediği sürece- Genelge (Başbakanlıkça çıkarılan ve 26284 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2006/27 sayılı Genelge) ile düzenlemesi (kural koyması) dayanak alınarak tesis edilen dava konusu işlem ile ruhsat iptalinin hukuka aykırılık oluşturduğu sonucuna varılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, DSİ 203 Şube Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısında; davacı firmanın, Kalburcu Çayı yatağına girerek müdahale ettiğini, dere yatağının güzergahını değiştirdiğini ve dere yatağında set yaptığını, bu durumun tutanaklarla kayıt altına aldığını ve ilgili mevzuata ve İşletme Ruhsatı Sözleşmesinin 10 uncu maddesine aykırı olan eylemlerin can ve mal kaybına yol açacak şekilde taşkınlara sebebiyet verilmemesi adına anılan ruhsatın iptal edildiğini işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Adıyaman İli, Kahta ilçesi, ... köyü sınırlarında ve davacı uhdesinde bulunan ve … Erişim … Nolu I-A Grubu Maden(Kum-Çakıl) işletme ruhsatının 25/03/2016 tarihinde düzlenmiştir.
Adıyaman İl Özel İdaresi Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü'nce 17/07/2018 tarihinde denetim yapıldığı, tutanakta "saha başlangıç ve bitiş noktalarının olmadığı, gerekli iş sağlığı ve iş güvenliği tedbirlerinin olmadığı, tehlike arz eden yerlerde tel örgü olmadığı " tespitlerine yer verilmiştir.
23/07/2018 tarihinde ise DSİ 203 şube müdürlüğün de denetim yapıldığı, yapılan denetim sonucu hazırlanan yazıda; davacı firmanın aykırı olan eylemlerinin 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesi ile ilgili mevzuata ve İşletme Ruhsatı Sözleşmesinin 10 uncu maddesine aykırı olduğu ve söz konusu eylemlerin can ve mal kaybına yol açacak şekilde taşkınlara sebebiyet verilmemesi adına anılan ruhsatın iptali istenildiği, bunun üzerine, Adıyaman Valiliği'nce … tarih ve … sayılı ruhsatın iptaline ilişkin işlemin tesis edilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
08.12.2007 tarihli 26724 Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kum, Çakıl ve Benzeri Maddelerin Alınması, İşletilmesi ve Kontrolü Yönetmeliğinin 6. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde "İşletme süresince akarsu yatağında yatak duraylılığını bozacak ve serbest akışa engel olacak şekilde malzeme alınması, mahfuz, servis yolu ve benzeri yapılar yapılarak suyun akış yönü değiştirilerek kıyı oyulmalarına, sedde bulunan yerlerde seddelere, bulunmayan yerlerde ise yatak kenarlarında bulunan ocak kullanım alanı dışında yer alan tarım alanları, meskun mahaller ve benzeri tesislere zarar verecek şekilde yatak üzerinde çalışma yapılması yasaktır.", aynı maddenin (e) bendinde ise, "Belirlenecek talveg kotundan daha fazla derine inilmez." kuralına yer verilmiştir.
03/02/2005 tarih ve 25716 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Kanunu'nun I (A) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği'nin dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan 10. maddesinde; "I (a) Grubu madenlerin işletme ruhsat süresi beş yıldan az olmamak üzere rezerve göre belirlenir. Ruhsat süresinin bitiminden önce talep harcı ve yeni bir projeyle uzatma talebinde bulunulması, sahada projesine uygun üretim yapılmış, maden rezervinin yeterli ve verimli bir şekilde işletilmesi için gerekli yatırımların ve tesislerin inşa edilmiş olması ve temdit projesinin uygun bulunması durumunda ruhsat süresi uzatılabilir. Toplam ruhsat süresi altmış yılı geçemez. Altmış yıldan sonraki sürenin uzatılmasına Bakanlar Kurulu yetkilidir." hükmü yer almıştır.
Yönetmeliğin "Faaliyetlerin İncelenmesi ve Denetlenmesi" başlıklı 23. Maddesinde ise "I (a) Grubu maden ruhsatlı alanlarda inceleme ve denetim, Genel Müdürlüğün veya il özel idaresinin gerek duyduğu zamanlarda yapılır. İnceleme ve denetimler Genel Müdürlük tarafından ve il özel idaresince, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü başta olmak üzere ildeki ihtisaslaşmış, diğer kamu kuruluşlarının inceleme ve denetimin gerektirdiği mesleki tecrübeye sahip teknik ve mali elemanlarından yararlanılarak yapılır. Denetimleri yapacak heyet en az üç kişiden oluşur. İnceleme ve denetimlerde sahanın teknik nezaretçisi ve/veya ruhsat sahibinin kendisi ya da vekalet ile görevlendirdiği bir kişi denetimlerde hazır bulunmak zorundadır. İnceleme ve denetimlerde ruhsat sahibi, teknik ve mali belgelerin hazırlanmasına esas olacak bütün belgelerin asıllarını, yapılmış hesapları talep halinde heyet üyelerine göstermek zorundadır.
" hükmü, 29. maddesinde ise " Ruhsat sahibince; ruhsat sahası içinde faaliyette bulunulmuş olması durumunda, sahada can ve mal güvenliği ile ilgili önlemlerin alınması zorunludur." hükmü bulunmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Maden Kanununun I (a) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği hükümleri gereği, I (a) Grubu maden ruhsatlı alanlarda idare tarafından inceleme ve denetim yapılması gerekliliği ile ruhsat sahibi tarafından ise ruhsat sahası içinde faaliyette bulunulmuş olması durumunda, sahada can ve mal güvenliği ile ilgili önlemlerin alınması zorunlu olduğu açıktır.
08.12.2007 tarihli 26724 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kum, Çakıl ve Benzeri Maddelerin Alınması, İşletilmesi ve Kontrolü Yönetmeliğinin 6. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, işletme süresince, akarsu yatağında yatak duyarlılığını bozacak ve serbest akışa engel olacak şekilde malzeme alınmasının ve yatak kenarlarında bulunan ocak kullanım alanı dışında yer alan tarım alanları, meskun mahaller ve benzeri tesislere zarar verecek şekilde yatak üzerinde çalışma yapılmasının yasak olduğu, aynı maddenin (e) bendinde de, belirlenecek talveg kotundan daha derine inilemez kuralına yer verildiği, söz konusu Yönetmeliğin de dayanağının 2872 sayılı Çevre Kanunu Ek-1. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi olduğu anlaşılmaktadır.
Adıyaman İl Özel İdaresi Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü'nce 17/07/2018 tarihinde denetim yapıldığı, tutanakta "saha başlangıç ve bitiş noktalarının olmadığı, gerekli iş sağlığı ve iş güvenliği tedbirlerinin olmadığı, tehlike arz eden yerlerde tel örgü olmadığı, talveg kotundan daha fazla derine inildiği " tespitlerine yer verildiği,23/07/2018 tarihinde ise DSİ 203 şube müdürlüğün de denetim yapıldığı, "Kalburçayı yatağına girildiği, ruhsat sahası dışında kalan dere yatağına müdahalelerin olduğu, dere yatağının güzergahının değiştirildiği, dere yatağına set yapıldığı, ruhsata konu alan dışında hiçbir şekilde çalışma yapılması mümkün değil iken, iş makinalarının ruhsat alanı dışında yaptığı çalışmaların fotoğrafları ile tespit edildiği bu nedenle, faaliyetlerin ruhsat sözleşmesine de aykırı olduğu ve söz konusu eylemlerin can ve mal kaybına yol açacak şekilde taşkınlara sebebiyet verilmemesi adına anılan ruhsatın iptali gerektiği" yönündeki değerlendirmeler kapsamında, yukarıda yer verilen Yasa, Yönetmelik ve 2004/27 sayılı Başbakanlık Genelgesi uyarınca dava konusu işlemin tesisinde kamu yararına ve hukuka aykırılık görülmemiştir.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki …. İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 23/11/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.