T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2020/3969
Karar No : 2023/8081
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- ...
2- ...
VEKİLLERİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü / ...
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
İSTEMİN_KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından; davacı ...'ın hissedar olarak maliki olduğu Antalya ili, ... ilçesi, ... mahallesinde bulunan, ... parsel numaralı taşınmazdaki hissesinin bir kısmını yine aynı parselde hissedar olan diğer davacı...'e satmak suretiyle devretmek için Serik Tapu Müdürlüğüne yapılan başvurunun reddine ilişkin Serik Kaymakamlığının ... tarih ve ... yevmiye sayılı işleminin, anılan işleme karşı yapılan itirazın reddine ilişkin Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü 6. Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve E.... sayılı işleminin ve Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Tapu Dairesi Başkanlığının ... tarih ve E.... sayılı işleminin iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .. İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; Danıştay Onuncu Dairesinin 23/10/2018 tarih ve E:2016/1844, K:2018/3276 sayılı göreve ilişkin bozma kararına uyularak, dava konusu taşınmazın tapu kaydında tarla vasıflı olduğu ve 2 hektar asgari tarımsal arazi büyüklüğü belirlendiği, taşınmazda sahibi olunan hissenin hisselendirme suretiyle bölünerek satışının 5403 sayılı Kanun şartlarında mümkün olmadığı, davacıya ait hissenin Kanun hükmü bazında ayrıksı durumlar kapsamında da olmadığı, dava konusu işlemlerde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından; Tarımsal Arazilerin Mülkiyetinin Devrine İlişkin Yönetmeliğe göre hisseli tapularda diğer hissedarlara satış yapılırken hisse ve büyüklük şartı aranmadığı, satış talebinin hukuka ve mevzuata uygun olduğu, gerekli inceleme ve araştırmanın yapılmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, davacıların temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dosyanın incelenmesinden; davacılardan ...'ın, Antalya ili, ... ilçesi, ... mahallesinde bulunan ... parsel numaralı 252.900,00 m² yüz ölçümlü tarla vasıflı taşınmazda yer alan 62720/2157400 oranındaki hissesine karşılık gelen 7.352,00 m²'lik payının, 2.118,00 m²'lik kısmına denk gelen 59304/7080895 oranındaki hissesini yine aynı taşınmazda hissedar olan diğer davacı ...'e satmak için 09/04/2015 tarihinde Serik Tapu Müdürlüğüne başvuruda bulunduğu, söz konusu satış işleminde 5403 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir sakınca olup olmadığının bildirilmesi için görüşü sorulan Serik Kaymakamlığı İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı cevap yazısında; dava konusu taşınmazda davacının sahibi olduğu hissenin hisselendirilerek satış şartlarını taşımadığı ve bahsi geçen satış işleminin mevzuata uygun olmadığının belirtilmesi üzerine davacıların satış taleplerinin Serik Kaymakamlığı Tapu Müdürlüğünün ... tarih ve ... yevmiye sayılı işlemi ile reddedildiği, bu karara karşı yapılan itiraz sonucunda Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü 6. Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve E.... sayılı kararı ile "... tarafından yapılan hisseli satış talebinin, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün (Tapu Dairesi Başkanlığı) ... tarih ve ... sayılı talimatında yazılı bulunan "Tapu Müdürlüklerince Doğrudan Yapılabilecek İşlemler" başlığı altındaki herhangi bir işlem sınıfına girmediği, bu nedenle, aynı talimatın "Diğer Hususların İrdelenmesi" başlıklı bölümü gereğince Serik İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne hisseli satış işleminin yapılmasında sakınca olup olmadığının sorulduğu ve alınan ... tarih ve... sayılı cevabi yazıda hisseli satış talebinin Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı "Tarımsal Arazilerin Mülkiyetinin Devrine İlişkin Uygulama Talimatı'nın 2. maddesinin e, f ve ğ fıkralarına uygun olmadığı belirtildiğinden talebin karşılanmasının mümkün olmadığı" gerekçesiyle itirazın reddine karar verildiği, ret işlemi ile onama kararına karşı yapılan itirazın ise Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E.... sayılı işlemi ile reddedilmesi üzerine, anılan işlemlerin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
A) Temyize Konu Kararın, Davacı ... Yönünden İncelenmesi:
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun ''Tarafların kişilik veya niteliğinde değişiklik'' başlıklı 26. maddesinde, dava esnasında ölüm veya herhangi bir sebeple tarafların kişilik veya niteliğinde değişiklik olursa, davayı takip hakkı kendisine geçenin başvurmasına kadar; gerçek kişilerden olan tarafın ölümü halinde, idarenin mirasçılar aleyhine takibi yenilemesine kadar dosyanın işlemden kaldırılmasına ilgili mahkemece karar verileceği, yalnız öleni ilgilendiren davalara ait dilekçelerin iptal edileceği hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
UYAP üzerinden yapılan sorgulama sonucu düzenlenen nüfus kayıt örneğinin incelenmesinden; davacılardan Halil Acar'ın 15/09/2023 tarihinde vefat ettiği anlaşılmaktadır.
2577 sayılı Kanun'un 26. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "Yalnız öleni ilgilendiren davalara ait dilekçeler iptal edilir." hükmünden kastedilen; münhasıran ölenin şahsına sıkı sıkıya bağlı olan, başkalarına devir ve temliki veya miras yoluyla intikali mümkün olmayan haklarla ilgili davalardır. Bunun dışında, Türk Medeni Kanunu hükümleri uyarınca, ölene ait bulunan bütün haklar, mallar ve borçlar mirasçılara geçeceğinden, açılmış bulunan bu tür davaları ölenin mirasçılarının takip etme hakkı bulunduğunun kabulü gerekmektedir.
Bu durumda; İdare Mahkemesince, davacılardan ...ın vefat etmiş olduğu ve uyuşmazlığın yalnız öleni ilgilendiren bir dava niteliğinde bulunmadığı gözetilerek, 2577 sayılı Kanun'un 26. maddesinin 1. fıkrası uyarınca davayı takip hakkı kendisine geçen mirasçıların başvurmasına kadar dosyanın davacı ... yönünden işlemden kaldırılmasına karar verilmesi gerekmektedir.
B) Temyize Konu Kararın, Davacı ... Yönünden İncelenmesi:
İLGİLİ MEVZUAT:
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, "...(d) Tarım arazisi: Toprak, topografya ve iklimsel özellikleri tarımsal üretim için uygun olup, hâlihazırda tarımsal üretim yapılan veya yapılmaya uygun olan veya imar, ihya, ıslah edilerek tarımsal üretim yapılmaya uygun hale dönüştürülebilen arazileri, (e) Mutlak tarım arazisi: Bitkisel üretimde; toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerinin kombinasyonu yöre ortalamasında ürün alınabilmesi için sınırlayıcı olmayan, topografik sınırlamaları yok veya çok az olan; ülkesel, bölgesel veya yerel önemi bulunan, hâlihazır tarımsal üretimde kullanılan veya bu amaçla kullanıma elverişli olan arazileri, (f) Özel ürün arazisi: Mutlak tarım arazileri dışında kalan, toprak ve topografik sınırlamaları nedeniyle yöreye adapte olmuş bitki türlerinin tamamının tarımının yapılamadığı ancak özel bitkisel ürünlerin yetiştiriciliği ile su ürünleri yetiştiriciliğinin ve avcılığının yapılabildiği, ülkesel, bölgesel veya yerel önemi bulunan arazileri, (g) Dikili tarım arazisi: Mutlak ve özel ürün arazileri dışında kalan ve üzerinde yöre ekolojisine uygun çok yıllık ağaç, ağaççık ve çalı formundaki bitkilerin tarımı yapılan, ülkesel, bölgesel veya yerel önemi bulunan arazileri, (ğ) Marjinal tarım arazisi: Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri ve dikili tarım arazileri dışında kalan, toprak ve topografik sınırlamalar nedeniyle üzerinde sadece geleneksel toprak işlemeli tarımın yapıldığı arazileri, (h) (Değişik: 30/4/2014-6537/3 md.) Asgari tarımsal arazi büyüklüğü: Üretim faaliyet ve girdileri rasyonel ve ekonomik olarak kullanıldığı takdirde, bir tarımsal arazide elde edilen verimliliğin, söz konusu tarımsal arazinin daha fazla küçülmesi hâlinde elde edilemeyeceği Bakanlıkça belirlenen en küçük tarımsal parsel büyüklüğünü, (ı) (Değişik: 30/4/2014-6537/3 md.) Yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü: Bölge farklılıkları göz önünde bulundurularak il ve ilçelerin ekli (1) sayılı listede belirlenen yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerini, (i) Tarım dışı alanlar: Üzerinde toprak bulunmayan çıplak kayaları, daimi karla kaplı alanları, ırmak yataklarını, sahil kumullarını, sazlık ve bataklıkları, askeri alanları, endüstriyel, turizm, rekreasyon, iskân, altyapı ve benzeri amaçlarla plânlanmış arazileri, (j) Sulu tarım arazisi: Tarımı yapılan bitkilerin büyüme devresinde ihtiyaç duyduğu suyun, su kaynağından alınarak yeterli miktarda ve kontrollü bir şekilde karşılandığı arazileri ifade eder." hükümlerine; "Tarım arazilerinin sınıflandırılması, asgari tarımsal arazi büyüklüklerinin belirlenmesi" başlıklı 8. maddesinde, "Tarım arazileri; doğal özellikleri ve ülke tarımındaki önemine göre, nitelikleri Bakanlık tarafından belirlenen mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ve marjinal tarım arazileri olarak sınıflandırılır. Ayrıca Bakanlık tarım arazilerinin korunması, geliştirilmesi ve kullanımı ile ilgili farklı sınıflandırmalar yapabilir. (Değişik fıkra: 30/4/2014-6537/4 md.) Asgari tarımsal arazi büyüklüğü, bölge ve yörelerin toplumsal, ekonomik, ekolojik ve teknik özellikleri gözetilerek Bakanlık tarafından belirlenir. Belirlenen asgari büyüklüğe erişmiş tarımsal araziler, bölünemez eşya niteliği kazanmış olur. (Değişik fıkra: 30/4/2014-6537/4 md.) Asgari tarımsal arazi büyüklüğü; mutlak tarım arazileri, marjinal tarım arazileri ve özel ürün arazilerinde 2 hektar, dikili tarım arazilerinde 0,5 hektar, örtü altı tarımı yapılan arazilerde 0,3 hektardan küçük belirlenemez. Bakanlık asgari tarımsal arazi büyüklüklerini günün koşullarına göre artırabilir. Tarım arazileri Bakanlıkça belirlenen büyüklüklerin altında ifraz edilemez, hisselendirilemez, Hazine taşınmazlarının satış işlemleri hariç olmak üzere pay ve paydaş adedi artırılamaz. Ancak, tarım dışı kullanım izni verilen alanlar veya çay, fındık, zeytin gibi özel iklim ve toprak ihtiyaçları olan bitkilerin yetiştiği alanlarda arazi özellikleri nedeniyle belirlenen asgari tarımsal arazi büyüklüğünden daha küçük parsellerin oluşması gerekli olduğu takdirde, Bakanlığın uygun görüşü ile daha küçük parseller oluşturulabilir..." hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Tarım alanlarının korunmasını ve amacına uygun olarak kullanılmasını sağlamak için 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun çıkarıldığı, anılan Kanun'un 8. maddesinde yer alan düzenlemenin, tarım arazilerinin miras veya diğer sebeplerden dolayı bölünmesinin ve tarımsal yapının bozulmasının önlenmesi, tarım alanlarında meydana gelen kayıpların engellenmesi, parçalı araziler için harcanan emek, zaman ve masrafların azaltılması, tarım yapılmasının kolaylaştırılması ve tarımsal işletmelerin ekonomiye kazandırılması için kamu yararı amacıyla getirildiği tartışmasızdır.
Uyuşmazlığın, davacının hissedarı olduğu taşınmazdaki hissesinin bir kısmının yine aynı parselde hissedar olan diğer davacıya satış suretiyle devrine ilişkin olduğu, mevzuatta, asgari tarımsal arazi büyüklüğünün mutlak tarım arazileri, marjinal tarım arazileri ve özel ürün arazilerinde 2 hektar, dikili tarım arazilerinde 0,5 hektar, örtü altı tarımı yapılan arazilerde 0,3 hektardan küçük belirlenemeyeceği hükmünün bulunduğu, dosyadaki bilgi ve belgelerden dava konusu taşınmazın tapuda tarla vasfında olduğu görülse de 5403 sayılı Kanun'a göre hangi nitelikte tarım arazisi olduğunun, dolayısıyla hisselendirilerek satışa uygun olup olmadığının tespit edilemediği ayrıca davacının hissesinin bir kısmını yine aynı parseldeki başka bir hissedara satmak istediği, bu durumun da Kanun'un amacına aykırı düşmediği göz önüne alındığında, dava konusu taşınmazın; mutlak, marjinal, özel ürün ya da dikili tarım arazisi mi yoksa örtü altı tarımı yapılan arazilerden mi olduğunun, büyüklüğünün, davacıların hisse oranlarının ve satışı talep edilen alanın satılması ve alınması sonucu davacıların yeni oluşacak hissesinin taşınmazın tespit edilecek niteliğine göre asgari tarımsal arazi büyüklüğünün altında kalıp kalmayacağının tespit edilmesi suretiyle hisselendirilerek satışa uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir.
Bu itibarla; yukarıda belirtilen araştırmalar yapılarak buna göre bir karar verilmesi gerekirken davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacıların temyiz isteminin KABULÜNE,
2. Davanın reddine ilişkin temyize konu .... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararının davacı ... yönünden 2577 sayılı Kanun'un 26. maddesi hükümlerinin uygulanmasını teminen BOZULMASINA, davacı ... yönünden esastan BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanun'un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 15 (on beş) gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 12/12/2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.