T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2020/3994
Karar No : 2023/2903
DAVACI : ...Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ...Bakanlığı / ANKARA
VEKİLLERİ : Huk. Müş. ...
Huk. Müş. ...
DAVALI YANINDA MÜDAHİL : ...Havacılık Savunma Sanayi Tic. A.Ş.
VEKİLLERİ : 1- Av. ...
2- Av. ...
DAVANIN_KONUSU :
Tarım ve Orman Bakanlığı (mülga Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı) makamının oluruna istinaden Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünce oluşturulan Komisyon tarafından alınan; Gübre Takip Sistemi (GTS) kapsamında karekod ve DNA barkod teknolojisinin uygulanması noktasında Bakanlıkça hazırlanan idari ve teknik şartnameler çerçevesinde ...Havacılık Savunma Sanayi Ticaret A.Ş. ile pazarlık yapılarak sözleşme imzalanmasına ilişkin ...tarih ve ...sayılı kararın iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Danıştay Onuncu Dairesinin E:2019/12001 sayılı dosyasına sunulan savunma ve ekler üzerine dava konusu işlemden haberdar olunduğu, dava konusu işlemin hukuki dayanağının sadece Tebliğ olduğu, Gübre Takip Sistemi ile ilgili devrin; ancak açık kanun hükmü uyarınca gerçekleşmesi gerektiği, kolluk faaliyetinin tamamen özel teşebbüslere bırakılamayacağı, dava konusu işlemin kamu güvenliği amacıyla getirilmesinin hukuka aykırılıkları ortadan kaldırmadığı, hizmetin görülmesi amacıyla olağan bir ihale süreci yürütülmesi yerine, doğrudan ilgili şirketin tek yetkili olarak belirlenmesinin mevzuattaki usûle uygun olmadığı, Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınmadan işlem tesis edildiği, dava konusu işlemin yetki ve sebep unsuru bakımından hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Usûl yönünden, davanın süresinde açılmadığı; esas yönünden, Gübre Takip Sisteminin el yapımı patlayıcılarla mücadele kapsamında İçişleri Bakanlığı tarafından geliştirildiği, gübrenin gerek bu yönden gerekse tarımsal üretimde verimin artırılmasına yönelik katkısı yönünden takibinin elzem olduğu, bu hususlar göz önünde bulundurularak hazırlanan 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ'in yayımlanmasının ardından Bakanlık makamının 21/06/2017 tarih ve 1563883 sayılı oluru ile GTS'ye yönelik yetkinin Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğüne verildiği, Genel Müdürlük makamının 23/06/2017 tarih ve 1587893 sayılı oluru ile Komisyon oluşturulduğu, bu komisyonun ...tarih ve ...sayılı kararı ile karekod ve DNA barkod sistemi teknolojisine sahip tek firma olan ...Havacılık Savunma Sanayi Ticaret A.Ş. ile pazarlık yapılarak sözleşme yapılmasına karar verildiği, 07/07/2017 tarihinde de anılan şirket ile DNA Barkod ile Gübre Takip Sistemi Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi imzalandığı, dava konusu işlemin yetki bakımından kanuna ve ilgili düzenlemelere uygun olduğu, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
MÜDAHİLİN_SAVUNMASI : Davalı idarenin savunmasına benzer ifadelere yer verilerek ve dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu belirtilerek, davanın reddi gerektiği ifade edilmektedir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ'in verdiği yetki kapsamında alınan Komisyon kararında hukuka aykırılık bulunmadığından davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Davacı ...Tarım San.ve Tic.A:Ş vekili Av. ...tarafından, Tarım ve Orman Bakanlığı makamının oluruna istinaden Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünce oluşturulan Komisyon tarafından alınan; Gübre Takip Sistemi (GTS) kapsamında DNA karekod ve DNA barkod teknolojisinin uygulanması noktasında Bakanlıkça hazırlanan idari ve teknik şartnameler çerçevesinde ...Havacılık Savunma Sanayi Ticaret A.Ş. ile pazarlık yapılarak sözleşme imzalanmasına ilişkin ...tarih ve ...sayılı kararın iptali istenilmektedir.
4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun'un "Ürünlere ilişkin teknik düzenlemeler" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasında "Ürünlere ilişkin teknik düzenlemeler yetkili kuruluşlar tarafından hazırlanır." ve Tebliğ'in yürürlüğe girdiği tarihten sonra yayımlanan 2. fıkrasında; "(Ek fıkra: 18/6/2017-7033/65 md.) Yetkili kuruluşlar, teknik düzenlemeleri insan sağlığının, can ve mal güvenliğinin, çevrenin, hayvan ve bitki sağlığının veya tüketicinin korunması veya enerji verimliliğinin sağlanması gibi bir kamu yararını gözeterek, rekabeti engellemeyecek şekilde ve gözettiği amacın ötesine geçmeyen, uygun, orantılı, açık ve uygulanabilir hükümler koyarak hazırlar." hükmü yer almaktadır.
639 sayılı Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Düzenleme yetkisi" başlıklı 28. maddesinde; "Bakanlık; görev, yetki ve sorumluluk alanına giren ve önceden kanunla düzenlenmiş konularda idarî düzenlemeler yapabilir." hükmüne yer verilmiştir.
06/04/2017 tarih ve 30030 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ'in 1. maddesinde, Tebliğ'in amacının, piyasaya arz edilen gübrelerin paketleme aşamasından son kullanıcıya kadar takibinin sağlanmasına ilişkin gerekli usûl ve esasları belirlemek olduğu ifade edilmiş, 2. maddesinde, Tebliğ'in, 18/03/2004 tarih ve 25406 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tarımda Kullanılan Kimyevi Gübrelere Dair Yönetmelik ile 29/3/2014 tarihli ve 28956 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tarımda Kullanılan Organik, Organomineral Gübreler ve Toprak Düzenleyiciler ile Mikrobiyal, Enzim İçerikli ve Organik Kaynaklı Diğer Ürünlerin Üretimi, İthalatı, İhracatı ve Piyasaya Arzına Dair Yönetmelik kapsamında yer alan gübrelerin son kullanıcıya kadar takibine yönelik içerik ve ambalajların işaretlenmesi ile gübre dağıtıcılarının depo ve/veya satış yerlerine kamera takılmasına ilişkin usûl ve esasları kapsadığı belirtilmiş, 3. maddesinde, dayanak mevzuat sayılmış, 4703 sayılı Kanun ve 639 sayılı KHK'nın 28. maddesi de bu mevzuat içinde yer almıştır.
Yukarıda alıntısı yapılan 4703 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 1. fıkrası (sonradan yürürlüğe girse de dava konusu düzenlemeleri destekler nitelikteki 2. fıkrası) ve 639 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 28. maddesi hükümleri incelendiğinde, davalı idarenin tebliğ ile Gübre Takip Sistemine ilişkin düzenlemeler yapmasında yetkisi bulunduğu anlaşılmaktadır.
2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ ile getirilen Gübre Takip Sistemi ile piyasaya arz edilen belirli gübrelerin paketleme aşamasından son kullanıcıya kadar takibinin sağlanması amaçlanmaktadır. Tarımsal faaliyetlerde verimin artırılmasında önemli etkenler arasında yer alan gübreler, tarım dışı olarak el yapımı patlayıcı (EYP) yapımında da kullanılmaktadır. Gübre Takip Sisteminin, gübrelerin el yapımı patlayıcı yapımında kullanılmasının önlenmesi ve böylece kamu güvenliğine yönelik tehditlerin bertaraf edilmesine ilişkin bir işlevi olduğu kadar tarımsal üretimde verimin artırılması bakımından önemli bir işlevi de bulunmaktadır. Tarımsal üretimde verimin artırılmasında hangi tür gübrenin kullanılacağı toprak analizlerine göre belirlenmektedir. Toprağın ihtiyacına göre doğru gübre kullanılması ve böylece tarımsal üretimde verimin artırılması, gübre desteğinin amaca uygun olarak yapılabilmesi, gübre üretim ve ithalatının doğru planlanabilmesinin Gübre Takip Sisteminden elde edilecek verilere dayanılarak yapılabileceği noktasında bir duraksama bulunmamaktadır. Bu nedenle, tarım arazilerinden nitelik ve nicelik yönünden en üst düzeyde verim alınabilmesi, ayrıca el yapımı patlayıcıların kamu güvenliğine yönelik tehditlerinin engellenebilmesi bakımından, kamu idarelerince çok yönlü yapılan çalışmaların ardından davalı idarece oluşturulan Gübre Takip Sisteminin hazırlanmasında ve uygulanmasında tarımsal üretimde verimliliğin artırılması ve kamu güvenliğinin sağlanması yönünden kamu yararı bulunduğu sonucuna varılmaktadır.
2017/17 nolu tebliğin 5'inci maddesinin 1. fıkrası "Bakanlık, teknik düzenleme çerçevesinde karekod ve DNA barkodlu takip sistemi ile kamera sisteminin kurulum ve işletilmesi ili ilgili faaliyetler ayrı ayrı veya bir bütün olarak yapar veya yaptırır." hükmüne,2. fıkrasında ise, üreticiler, piyasaya arz edilecek gübrelerde izlenebilirliği sağlayacak şekilde karekod ve DNA barkod içeren işaretleyici etiketli takip sistemin kurmak ve uygulamak zorundadır." hükmüne yer verilmiştir.
Gıda ve Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından bakan oluruyla tebliğ ile getirilen G.T.S.'nin (Gübre Takip Sisteminin ) EYP ile (El yapımı patlayıcı) etkin mücadele kapsamında önemli bir uygulama olması nedeniyle Milli güvenlik ve gizlilik gözetilerek yaptırılması için komisyon oluşturulmasına karar verildiği ve Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü tarafından; 22/06/2017 tarihinde komisyon oluşturulduğu ve G.T.S. Teknolojinin Türkiye 'de ilk ve tek olması nedeniyle ve patent alınması gerektiğinden bahisle 2886 sayılı Kanunun 51/1 maddesi uyarınca uygulama yapılmasına karar verildiği, söz konusu Genel Müdürlük kararı sonrasında oluşan komisyonda ...tarih ve ...sayılı karar alındığı ve bu kararda, G.T.S.'nin temelinde; EYP ile etkin mücadelenin yer alıyor olması sebebiyle açık ilan ve çağrı yapılmamasına, Türkiye'de DNA barkod teknolojisinin uygulanmasını tek olarak elinde bulunduran ...Havacılık ve Savunma San. Tic. A.Ş. ile Bakanlıkla hazırlanan idari ve teknik şartname çerçevesinde 2886 sayılı Yasanın 51/1 fıkrası uyarınca pazarlık usulü ile sözleşme yapılmasına karar verildiği, 07/07/2017 tarihinde anılan şirket ise DNA Barkod ile Gübre Takip Sisteminin Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi imzalandığı, sözleşmenin 5. maddesinde DNA barkod ve karekod birimi fiyatları ve yıllık fiyat güncellenebilirliğinin belirlendiği anlaşılmaktadır.
Davacı tarafından dava konusu edilen, ...tarih ve ...sayılı komisyon kararıyla; uygulama birim fiyatlarının belirlendiği ve GTS web sayfasında 1 Temmuz ila 31 Aralık 2018 tarihlerini kapsayacak şekilde ilan edildiği anlaşılmaktadır.
Davacı tarafından; ... Havacılık Sav. San. ve Tic. A.Ş. Tarafından belirlenen fiyatlarda belirsizlik olduğu ileri sürülmekte ise de; Bakanlık tarafından oluşturulan komisyonca «tavan» fiyatların belirlendiği, 2019 yılı için belirlenen fiyatlarda artışa gidilmediği, 2020 yılı için ise, TÜFE oranında (%12) bir artışa gidildiği anlaşılmakta olup dava konusu komisyon kararında hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Davacı vekili tarafından, G.T.S. uygulamasında yüklenici firma konumunda olan ... Havacılık Savunma San. Tic. A.Ş. İle davalı idare arasında imzalanan 07/07/2017 tarihli DNA Barkod ile Gübre Takip Sistemi Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi hukuka aykırı olduğu, söz konusu denetim görevinin «kolluk görevi» niteliğinde olması nedeniyle özel hukuk tüzel kişisi eliyle bu hizmetin gördürülemeyeceği, kamu eliyle bu hizmetin görülmesi gerektiği iddiası ve, ayrıca üretici firmalara bu maliyetin yüklenmesinin "diğer mali yükümlülük" olduğu ve kanunilik ilkesi gereğince ancak yasa ile böyle bir mali yükümlülük yüklenilebileceği ileri sürülmekte ise de: 2017/17 sayılı tebliğ de Takip Sisteminin, Tarım Bilgi Sistemi ile entegre çalışacağı ve takip sistemi ve kameraların Bakanlığa eş zamanlı olarak veri akışını sağlayacak şekilde olacağı düzenlendiğinden, yüklenici firma ... Havacılık Savunma San. ve Tic. A.Ş.'nin G.T.S işleyişini sağlayacak nitelikteki DNA sıvısını/tozunu ürettiği ve DNA'yı gübreye enjekte edecek makineyi icat ettiği, bu G.T.S. Sistem ile Bakanlık Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü'nün kimin, nerede, ne zaman, ne şekilde ve kime ne kadar gübre sattığının takip edilebileceği anlaşıldığından, söz konusu «denetim hizmetinin» yine kamu idaresi tarafından yürütüldüğü, özel hukuk tüzel kişisine denetim görevi (kolluk Görevi) verilmediği açık olduğundan bu iddiaya da itibar edilmemiştir.
Diğer taraftan yine tebliğ'in 5.'inci maddesinin 2. fıkrasında ve 6. fıkrasında 7. fıkrasında üreticileri ve dağıtıcıların G.T.S. Sistemi için gerekli alt yapıyı oluşturacağı kuralları yer almaktadır.
Bu durumda, ... Havacılık Savunma San. ve Tic. A.Ş. Tarafından üretici ve ithalatçı firmalardan istenen bedelin barkod ve bandrol bedelleri olduğu ve "diğer mali yükümlülük" sayılmayacağı,2017/17 sayılı Tebliği'nin 5. Maddesinin 2,6 ve7 Fıkrası uyarınca üretici firmalara takip sistemini kurma yükümlülüğü de getirildiği göz önüne alındığında işlemin bu yönüyle de hukuka uygun olduğu anlaşılmaktadır.
Ayrıca, Gübre Üreticileri ,İthalatçı ve İhracatçıları Derneği tarafından, 06/04/2017 tarih ve 30030 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ'in ve anılan Tebliğ uyarınca tesis edilen Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün 29/06/2018 tarih ve 1800925 sayılı işleminin iptali istemiyle Danıştay 10.Dairesinde açılan davada, davanın reddine karar verildiği, söz kararın temyiz edilmesi sonucu Danıştay İdari Dava Daireleri kurulunca onama kararı verildiği anlaşılmaktadır.
Bu Durumda, Danıştay 'da hukuka uygunluk denetiminden geçen 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ' nin uygulanması amacına yönelik tesis edilen dava konusu, Gübre Takip Sistemi (GTS) kapsamında DNA karekod ve DNA barkod teknolojisinin uygulanması noktasında Bakanlıkça hazırlanan idari ve teknik şartnameler çerçevesinde ... Havacılık Savunma Sanayi Ticaret A.Ş. ile pazarlık yapılarak sözleşme imzalanmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Komisyon kararının hukuka uygun olduğu anlaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 30/05/2023 tarihinde, davacıyı temsilen Av. ... 'in, davalı idareyi temsilen Huk. Müş. ... ile Huk. Müş. ... 'in ve davalı yanında müdahili temsilen Av. ... ile Av. ... 'ün geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usûlüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
İşlem tarihindeki ismiyle Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından, piyasaya arz edilen gübrelerin paketleme aşamasından itibaren son kullanıcıya kadar olan takibinin sağlanmasına ilişkin gerekli usûl ve esasları belirlemek amacı ile 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ hazırlanmış ve bu Tebliğ, 06/04/2017 tarih ve 30030 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Bakanlık makamının 21/06/2017 tarih ve 1563883 sayılı oluruna istinaden Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü makamının 23/06/2017 tarih ve 1587893 sayılı oluruyla oluşturulan Komisyonun 03/07/2017 tarih ve 1 sayılı kararı ile Gübre Takip Sistemi (GTS) kapsamında karekod ve DNA barkod teknolojisinin uygulanması noktasında Bakanlıkça hazırlanan idari ve teknik şartnameler çerçevesinde ülkemizde DNA barkod teknolojisi uygulamasına sahip tek şirket olması nedeniyle ... Havacılık Savunma Sanayi Ticaret A.Ş. ile pazarlık yapılarak sözleşme imzalanmasına karar verilmiştir.
Anılan Tebliğ uyarınca usûl ve esasları belirlenen Gübre Takip Sisteminin (GTS) uygulanmasında yüklenici firma konumundaki ... Havacılık Savunma Sanayi Ticaret A.Ş. ile davalı idare arasında 07/07/2017 tarihinde DNA Barkod ile Gübre Takip Sistemi Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi imzalanmıştır.
Anılan Komisyonun ... tarih ve ... sayılı kararı ile 01/07/2018 tarihinden itibaren nitratlı gübreler ile azotlu tekli gübrelere uygulanacak DNA barkod ve karekod birim fiyatının KDV hariç 2,50 TL, amonyum sülfat için ise KDV hariç 2,00 TL olarak belirlenmesine, katı / sıvı nitratlı ürünler ile gübre olarak tescil edilen nitrik asite de DNA barkod ve karekod uygulanacağından uygulama birim fiyatının 50 kg/lt ambalaj büyüklüğü için KDV hariç 2,50 TL, diğer ambalajlar için bu rakam baz alınarak fiyatlandırma yapılmasına, 2018 yılı için tavan fiyatın KDV dahil 75 kuruş olarak belirlenmesine, ürün çeşidi, ambalaj boyutuna göre fiyatlandırmanın bu fiyat baz alınarak yüklenici firma tarafından belirlenmesine, Komisyonun ... tarih ve ... sayılı kararında 2018 yılı için belirlenen KDV dahil 75 kuruş DNA barkodlu karekod etiket birim fiyatının tavan fiyat olarak yüklenici firmaya bildirilmesine, ürün çeşidi, fiyatı, üretim miktarı, ambalaj boyutu, büyüklüğü ve diğer faktörler dikkate alınarak fiyatlandırmanın bu fiyat baz alınarak yüklenici firma tarafından belirlenmesine, Bakanlığın onayı alındıktan sonra uygulamaya konulmasına, belirlenen uygulama birim fiyatlarının 01/07/2018 - 31/12/2108 tarihleri arasında uygulanmasına, birim fiyatlara ilişkin bilgilerin GTS internet sayfasında her bir firmanın kendi kişisel ekranlarında 01/07/2018 - 31/12/2108 tarihleri arasını kapsayacak şekilde ilan edilmesine karar verilmiştir.
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı, "Gübre Takip Sistemi" konulu, bütün gübre firmalarına dağıtımlı işlemi ile Tebliğ uyarınca bütün gübrelerde ambalaj içerisinin DNA barkod, ambalaj dışının da karekod ile etiketlenerek kimliklendirilmesi şeklinde yapılacak uygulamanın bir kısım gübrelerde 01/01/2018, bir kısım gübrelerde ise 01/07/2018 tarihinde başlayacağının belirtildiği; ancak uygulamada yapılan değişiklikle, bazı ürünlerde geçiş dönemi amacıyla ambalaj üzeri sadece karekod ile etiketlendirilerek piyasaya arz edileceği, bu kapsamda 01/07/2018 tarihinden itibaren nitratlı gübreler (AN, CAN, potasyum nitrat ve sodyum nitrat) ile azotlu tekli gübrelere (üre, %21 AS) ambalaj içine DNA barkod ve ambalaj dışına karekod uygulanacağı, bunların dışında kalan diğer gübrelerin her boyuttaki ambalajlarına sadece karekod uygulanacağı; ancak ambalaj dışına uygulanacak karekod etiketlerin DNA barkodlu (DNA bandrol) olacak ve bütün ürünleri kapsayacak şekilde uygulanacağı, diğer yandan patlayıcı imalinde kullanılan veya kullanılması muhtemel katı/sıvı nitratlı ürünler ile gübre olarak tescil edilen nitrik asite de DNA barkod ve karekod uygulanacağı, GTS internet sayfasında fiyatlandırmanın yer alacağı, GTS ile ilgili tüm iş ve işlemlerin ... Havacılık Sav. San. Tic. A.Ş. tarafından yürütüleceği, piyasaya arz edilecek tüm gübrelerin satış ve sevk işlemleri 01/07/2018 tarihinden itibaren GTS üzerinden yapılacağından, gübre sektöründe faaliyet gösteren Bakanlıktan lisanslı gerçek ve tüzel kişilerin ivedilikle GTS'ye kayıt olmaları gerektiği belirtilmiştir.
Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile söz konusu fiyatlandırma, davacı tarafından öğrenilmiştir.
Bunun üzerine, 18/11/2019 tarihinde kayda giren dilekçe ile anılan Sözleşme'nin ve fiyatlandırmaya ilişkin Komisyon kararının iptali istemiyle Danıştay Onuncu Dairesinin 2019/12001 sayılı esasına kayden dava açılmıştır.
Davacı tarafından, 2019/12001 esas sayılı davada, idare tarafından dosyaya sunulan savunma ve ara kararı cevabı ile eklerinde yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesi üzerine Komisyonun ... tarih ve ... sayılı kararının 09/07/2020 tarihinde öğrenildiği ileri sürülerek 04/08/2020 tarihinde kayda giren dilekçe ile bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USÛL YÖNÜNDEN:
Davaya konu Komisyon kararının herhangi bir mecrada yayımlanmadığı ve davacıya tebliğ edilmediği, davacı tarafından açılan başka bir davada idarece dosyaya sunulan belgeler arasında yer aldığından 09/07/2020 tarihinde tebellüğ edilmekle öğrenildiği, dolayısıyla tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde, 04/08/2020 tarihinde açılan davanın süresinde olduğu anlaşıldığından, davalı idarenin süre itirazı yerinde görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan, 05/03/2020 tarih ve 7223 sayılı Kanun'la yürürlükten kaldırılan 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun'un "Ürünlere ilişkin teknik düzenlemeler" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasında, "Ürünlere ilişkin teknik düzenlemeler yetkili kuruluşlar tarafından hazırlanır." hükmü; Tebliğ'in yürürlüğe girdiği tarihten sonra yayımlanan 18/06/2017 tarih ve 7033 sayılı Kanun'la eklenen 2. fıkrasında, "Yetkili kuruluşlar, teknik düzenlemeleri insan sağlığının, can ve mal güvenliğinin, çevrenin, hayvan ve bitki sağlığının veya tüketicinin korunması veya enerji verimliliğinin sağlanması gibi bir kamu yararını gözeterek, rekabeti engellemeyecek şekilde ve gözettiği amacın ötesine geçmeyen, uygun, orantılı, açık ve uygulanabilir hükümler koyarak hazırlar." hükmü yer almaktadır.
Yine işlem tarihinde yürürlükte bulunan (mülga) 639 sayılı Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü" başlıklı 8. maddesinde,
"(1) Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır:
...
b) Bitkisel üretimde kullanılan girdilerin ve üretim teknolojilerinin kullanımının uygunluğunu ve standartlarını belirlemek ve denetlemek.
...
e) Bitkisel üretim ile ilgili bilgi sistemlerini kurmak ve kullanılmasını sağlamak.
" hükmüne;
"Düzenleme yetkisi" başlıklı 28. maddesinde, "Bakanlık; görev, yetki ve sorumluluk alanına giren ve önceden kanunla düzenlenmiş konularda idarî düzenlemeler yapabilir." hükmüne yer verilmiştir.
06/04/2017 tarih ve 30030 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ'in 1. maddesinde, Tebliğ'in amacının, piyasaya arz edilen gübrelerin paketleme aşamasından son kullanıcıya kadar takibinin sağlanmasına ilişkin gerekli usûl ve esasları belirlemek olduğu ifade edilmiş; 2. maddesinde, Tebliğ'in, 18/03/2004 tarih ve 25406 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tarımda Kullanılan Kimyevi Gübrelere Dair Yönetmelik ile 29/3/2014 tarihli ve 28956 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tarımda Kullanılan Organik, Organomineral Gübreler ve Toprak Düzenleyiciler ile Mikrobiyal, Enzim İçerikli ve Organik Kaynaklı Diğer Ürünlerin Üretimi, İthalatı, İhracatı ve Piyasaya Arzına Dair Yönetmelik kapsamında yer alan gübrelerin son kullanıcıya kadar takibine yönelik içerik ve ambalajların işaretlenmesi ile gübre dağıtıcılarının depo ve/veya satış yerlerine kamera takılmasına ilişkin usûl ve esasları kapsadığı belirtilmiş; 3. maddesinde, dayanak mevzuat sayılmış; 4. maddesinde tanımlara yer verilmiş; 5. maddesinin 1. fıkrasında, Bakanlığın, teknik düzenleme çerçevesinde karekod ve DNA barkodlu takip sistemi ile kamera sisteminin kurulum ve işletilmesi ile ilgili faaliyetleri ayrı ayrı veya bir bütün olarak yapacağı veya yaptıracağı; 9. maddesinde, Bakanlığın, bu Tebliğ'in uygulanması ile ilgili her türlü düzenlemeyi yapmaya yetkili olduğu kural altına alınmıştır.
Dava Konusu Komisyon Kararının İncelenmesi:
Bitkisel üretimde girdi olarak kullanılan ve verimin artırılmasında önemli bir rolü bulunan, aynı zamanda içerikleri itibarıyla hayvan ve insan sağlığı ile doğrudan ilgili olan gübrenin uygunluğunu ve standartlarını belirleyip takip ve denetimini yapmak, süreç ve girdiler dahil olmak üzere bir bütün olarak bitkisel üretim ile ilgili bilgi sistemleri kurmak ve kullanılmasını sağlamak ile görevli bulunan davalı Bakanlığın, anılan konularda görevinin gereklerini yerine getirebilmek için idari düzenlemeler ve sözleşmeler yapabileceğinde duraksama bulunmamaktadır.
Nitekim, dava konusu kararın dayanağı olan 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ'in tamamının iptali istemini de içeren dava sonucunda; Danıştay Onuncu Dairesinin 08/10/2020 tarih ve E:2018/3874, K:2020/3574 sayılı kararı ile mülga 4703 sayılı Kanun ve 639 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında, Bakanlık yetkisi dahilinde, gerek tarımsal üretimde verimin artırılmasına yönelik önemli bir girdi olması, gerekse el yapımı patlayıcı yapımında kullanılması nedeniyle piyasaya arz edilen gübrelerin paketleme aşamasından son kullanıcıya ulaşmasına kadar takibini öngören, dolayısıyla millî güvenlik, kamu sağlığı ve kamu yararı gözetilerek çıkarılan Tebliğ'de hukuka ve mevzuata aykırı bir yön bulunmadığı gerekçesiyle Tebliğ'in iptali istemi bakımından davanın reddine karar verilmiş, bu karar, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 31/01/2022 tarih ve E:2021/788, K:2022/229 sayılı kararı ile onanarak kesinleşmiştir.
Anılan Tebliğ'in 5. maddesinin 1. fıkrasında, Bakanlığın, teknik düzenleme çerçevesinde karekod ve DNA barkodlu takip sistemi ile kamera sisteminin kurulum ve işletilmesi ile ilgili faaliyetleri ayrı ayrı veya bir bütün olarak yapacağı veya yaptıracağı; 9. maddesinde, Bakanlığın bu Tebliğ'in uygulanması ile ilgili her türlü düzenlemeyi yapmaya yetkili olduğu; 12. maddesinde de, Tebliğ hükümlerini Bakanın yürüteceği kurala bağlanmıştır. Tebliğ'in anılan maddeleri uyarınca Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü tarafından düzenlemeler yapılmasına yönelik Bakanlık makamının oluruna istinaden Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünce oluşturulan Komisyonun 03/07/2017 tarih ve 1 sayılı kararı ile Gübre Takip Sistemi (GTS) kapsamında karekod ve DNA barkod teknolojisinin uygulanması noktasında Bakanlıkça hazırlanan idari ve teknik şartnameler çerçevesinde müdahil ... Havacılık Savunma Sanayi Ticaret A.Ş. ile pazarlık yapılarak sözleşme imzalanmasına karar verilmiş, ardından, müdahil şirket ile davalı idare arasında, 07/07/2017 tarihinde, DNA Barkod ile Gübre Takip Sistemi Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi imzalanmıştır.
Bu durumda, hukuka uygunluğu yargı kararıyla tespit edilen Tebliğ'in verdiği yetki çerçevesinde Bakanlık makamının oluruna istinaden Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünce oluşturulan Komisyon tarafından alınan ve DNA barkod teknolojisine ülkede sahip tek şirket olan müdahil ile sözleşme imzalanmasına, dolayısıyla Gübre Takip Sisteminin ivedilikle uygulamaya konularak yukarıda bahsedilen milli güvenlik ve kamu sağlığına yönelik kamu yararını gecikme olmaksızın sağlamaya yönelik bulunan kararda hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ve davacı tarafından ödenen toplam ... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, yine aşağıda ayrıntısı gösterilen ve müdahil tarafından ödenen toplam ... TL yargılama giderinin davacıdan alınarak müdahile verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarların kararın kesinleşmesinden sonra aidiyetine göre davacıya ve müdahile ayrı ayrı iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 30/05/2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.