T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2020/4621
Karar No : 2023/9233
DAVACI : …
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … / …
VEKİLİ : Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürü …
DAVANIN_KONUSU :İstanbul ili, Fatih ilçesinde bulunan Ayasofya Camiinin müzeye çevrilmesi hakkındaki 24/11/1934 tarih ve 2/1589 sayılı Bakanlar Kurulu kararının Danıştay Onuncu Dairesinin 02/07/2020 tarih ve E:2016/16015, K:2020/2595 sayılı kararıyla iptal edilmesi üzerine, Ayasofya Camiinin yönetiminin, 22/06/1965 tarih ve 633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki Kanunun 35. maddesi gereğince Diyanet İşleri Başkanlığı'na devredilerek ibadete açılmasına ilişkin 10/07/2020 tarih ve 31181 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 10/07/2020 tarihli ve 2729 sayılı Cumhurbaşkanı kararının iptali istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI : Danıştay Onuncu Dairesinin 02/07/2020 tarih ve E:2016/16015, K:2020/2595 sayılı kararının hukuka aykırı olduğu, 1934 yılında yürürlüğe konulan Bakanlar Kurulu kararına karşı yıllar sonra açılan davanın süresinde olmadığı, … Derneği tarafından Ayasofya'ya ilişkin olarak ilgili idarelere zaman zaman başvurularda bulunulduğu, anılan Bakanlar Kurulu kararının iptali istemiyle de muhtelif davaların açıldığı, bu kapsamda söz konusu dernek tarafından daha önce açılan davanın reddedilerek kesinleştiği, dolayısıyla konu ile ilgili daha önceden verilen kesin hüküm bulunduğu, anılan Derneğin temsilcisi … tarafından 25/08/2015 tarihinde, Ayosafya Müzesi'nin namaz kılınması için yılda bir gün açılması istemiyle yapılan başvurunun reddi üzerine açılan iptal davasında, davanın reddine karar verildiği, bu kararın Danıştay incelemesinden geçerek kesinleştiği, din ve vicdan özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne yapılan bireysel başvurunun da reddedildiği, İstanbul'un tarihi alanlarının en önemli parçalarında biri olan ve ortak miras olarak kabul edilen evrensel değerlere sahip Ayasofya'nın, müze olarak kullanılmasının gerek uluslararası alanda gerekse turizm geliri anlamında ülkemizin menfaatine olduğu, Ayasofya'nın UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer aldığı, dava konusu kararın Dünya Kültürel ve Doğal Mirasın Korunması Sözleşmesi ile getirilen yükümlülükleri ihlal ettiği, ayrıca Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8, 9, 10 ve 11. maddelerine, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme'nin Ek 1 Numaralı Protokolü'nün 2. maddesine, Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin 20. maddesinin 2. fıkrasına ve 26. maddesine, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin 15. maddesine ve Anayasa'nın 136. maddesine aykırı olduğu, Türkiye'de yaşayan Rum Ortodoks azınlığın haklarını ihlal ettiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ_SAVUNMASI : Öncelikle, usule ilişkin olarak, davacının subjektif dava ehliyetinin bulunmadığı, davanın menfaat yokluğu nedeniyle reddi gerektiği ileri sürülmüştür.
Esasa ilişkin olarak, Anayasa'nın 138. maddesinin son fıkrası ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, yargı kararının gereklerinin yerine getirilmesini teminen işlem tesis edildiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ :İstanbul İli, Fatih İlçesinde bulunan Ayasofya Camiinin müzeye çevrilmesi hakkındaki 24/11/1934 tarihli ve 2/1589 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, Danıştay Onuncu Dairesinin 2/7/2020 tarihli ve E:2016/1615, K:2020/2595 sayılı Kararı ile iptal edildiğinden, Ayasofya Camiinin yönetiminin 22/6/1965 tarihli ve 633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki Kanunun 35'inci maddesi gereğince Diyanet İşleri Başkanlığı'na devredilerek ibadete açılmasına ilişkin 10.07.2020 tarih ve 2729 sayılı Cumhurbaşkanı kararının iptali istenilmektedir.
Anayasanın 138. maddesinin son fıkrasında, "Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez. " hükmüne;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesinin birinci fıkrasında, "Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez." hükmüne yer verilmiştir.
Sürekli Vakıflar, Tarihi Eserlere ve Çevreye Hizmet Derneği tarafından, Ayasofya Camii’nin yeniden ibadete açılması istemiyle Başbakanlığa yapılan 31/08/2016 tarihli başvurunun Başbakanlığın bağlı kuruluşu olan Vakıflar Genel Müdürlüğü İstanbul 1. Bölge Müdürlüğünce reddine yönelik … tarih ve … sayılı işlemin dayanağı olan Ayasofya Camii'nin müzeye çevrilmesine ilişkin 24/11/1934 tarih ve 2/1589 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının iptali istemiyle açılan davada İstanbul İli, Fatih İlçesinde bulunan Ayasofya Camiinin müzeye çevrilmesi hakkındaki 24/11/1934 tarihli ve 2/1589 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, Danıştay Onuncu Dairesinin 2/7/2020 tarihli ve E:2016/1615, K:2020/2595 sayılı Kararı ile iptal edildiğinden ve bu karar da temyiz edilmeyerek kesinleştiğinden Cumhurbaşkanınca yargı kararını yerine getirmek üzere gereğine uygun olarak tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığından davanın reddi gerektiği düşünülmüştür.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
… Derneği tarafından, Ayasofya Camii’nin yeniden ibadete açılması istemiyle Başbakanlığa yapılan 31/08/2016 tarihli başvurunun, Başbakanlığın bağlı kuruluşu olan Vakıflar Genel Müdürlüğü İstanbul 1. Bölge Müdürlüğünce reddine yönelik … tarih ve … sayılı işlemin dayanağı olan Ayasofya Camii'nin müzeye çevrilmesine ilişkin 24/11/1934 tarih ve 2/1589 sayılı Bakanlar Kurulu kararının iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Onuncu Dairesinin 02/07/2020 tarih ve E:2016/16015, K:2020/2595 sayılı kararı ile "Bu durumda, Türk hukuk sisteminde kadimden beri korunarak yaşatılan Vakfa ait taşınmaz ve hakların vakfiyesi doğrultusunda istifadesine bırakıldığı toplum tarafından kullanılmasına engel olunamayacağı, vakıf senedinde sürekli olarak tahsis edildiği cami vasfı dışında kullanımının ve başka bir amaca özgülenmesinin hukuken mümkün olmadığı sonucuna varıldığından, bu hususlar dikkate alınmaksızın Ayasofya'nın cami olarak kullanımının sonlandırılarak müzeye çevrilmesi yönünde tesis edilen dava konusu Bakanlar Kurulu Kararında hukuka uygunluk görülmemiştir." gerekçesiyle anılan Bakanlar Kurulu kararının iptaline karar verilmiştir. Bu karar da temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.
10/07/2020 tarih ve 31181 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 10/07/2020 tarihli ve 2729 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla, Ayasofya Camiinin yönetiminin, 22/06/1965 tarih ve 633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki Kanunun 35. maddesi gereğince Diyanet İşleri Başkanlığı'na devredilerek ibadete açılmasına karar verilmiştir.
Bunun üzerine, davacı tarafından söz konusu kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idare tarafından, davacının subjektif dava ehliyetinin bulunmadığı, davanın menfaat yokluğu nedeniyle reddi gerektiği ileri sürülmektedir.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk Devleti olduğu; 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunun açık olduğu hükmüne yer verilmiştir
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, iptal davalarının, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılabilecekleri kurala bağlanmıştır.
Ülkemizin, kültürel mirasa sahip en önemli tarihi eserlerinden birisi olan ve UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde de yer alan Ayasofya Camii'nin, kullanım amacına ilişkin herhangi bir düzenlemenin toplumun tamamını ilgilendiren bir konu olduğu dikkate alındığında, Ayasofya Camiinin yönetiminin, 22/06/1965 tarih ve 633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki Kanunun 35. maddesi gereğince Diyanet İşleri Başkanlığı'na devredilerek ibadete açılmasına ilişkin 10/07/2020 tarihli ve 2729 sayılı Cumhurbaşkanı kararına karşı iptal davası açmakta davacı da dahil olmak üzere tüm vatandaşların subjektif ehliyeti bulunmaktadır.
Bu itibarla, davalı idarenin aksi yöndeki iddiasına itibar edilmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 138. maddesinin son fıkrasında, "Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." hükmü yer almaktadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesinin birinci fıkrasında, "Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez." hükmüne yer verilmiştir.
Hukuki Değerlendirme:
Uyuşmazlık incelendiğinde, İstanbul ili, Fatih ilçesinde bulunan Ayasofya Camii'nin müzeye çevrilmesine ilişkin 24/11/1934 tarih ve 2/1589 sayılı Bakanlar Kurulu kararının, Danıştay Onuncu Dairesinin 02/07/2020 tarih ve E:2016/16015, K:2020/2595 sayılı kararıyla Ayasofya'nın "vakıf senedinde sürekli olarak tahsis edildiği cami vasfı dışında kullanımının ve başka bir amaca özgülenmesinin hukuken mümkün olmadığı" gerekçesiyle iptal edildiği, söz konusu kararın temyiz edilmeyerek kesinleştiği anlaşıldığından, yukarıda aktarılan mevzuat kuralları uyarınca, kesinleşen yargı kararının gereğinin gerekçesi de dikkate alınmak suretiyle yerine getirilmesini teminen tesis edildiği anlaşılan 10/07/2020 tarihli ve 2729 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararında hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 28/12/2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.