T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2020/4990
Karar No : 2023/2160
DAVACI : … Yatırım ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av…
DAVALILAR : 1- … Bakanlığı-ANKARA
VEKİLİ : …, Hukuk Müşaviri (E-Tebligat)
2- … Valiliği
DAVANIN KONUSU : … ili, … ilçesi, … Mahallesi, … ada, … ve … parsel sayılı taşınmazlar üzerinde bulunan yapılara ilişkin düzenlenen …, …, …, …, …, … ve … belge numaralı yapı kayıt belgelerinin iptali istemiyle açılan davalarda, idari yargı mercilerince yürütmenin durdurulması veya iptal kararları verildiğinden bahisle, söz konusu yapı kayıt belgelerinin sistem üzerinde iptal edilmesine ilişkin Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarihli, E…. sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı niteliğindeki "Yapı Kayıt Belgesi ile alakalı davalar" konulu … tarihli, E…. sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : … ili, … ilçesi, … Mahallesi, … ada, … ve … parsel sayılı taşınmazlar üzerinde bulunan yapıların inşasına, 2016 yılında alınan yapı ruhsatlarına dayalı olarak başlanıldığı, anılan yapı ruhsatlarının dayanağı niteliğindeki imar planlarının ve yapı ruhsatlarının iptali istemiyle dava dışı üçüncü kişiler tarafından açılan davalarda, idari yargı mercilerince yürütmenin durdurulması kararları verildiği, bu aşamada davacı tarafından 31/12/2017 tarihine kadar betonarme imalatları tamamlanan ve birçok duvar/cephe gibi ince imalatlar yapılan inşaatta, eksik işlerin tamamlanmasını sağlamak amacıyla 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi uyarınca yapılan başvurular neticesinde, anılan Kanun hükmü uyarınca ilgili idare tarafından yapı kayıt belgelerinin düzenlendiği, yapı kayıt belgelerinin iptali istemiyle dava dışı üçüncü kişiler tarafından açılan davalarda, idari yargı mercilerince iptal veya yürütmenin durdurulması kararları verilmekle birlikte, söz konusu kararların kesinleşmediği; bu bağlamda, yapı kayıt belgelerinin sistemden tamamen silinmesine neden olacak biçimde iptal edilmesine yönelik tesis edilen Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarihli, E…. sayılı işlemi ile anılan işlemin dayanağı niteliğindeki … tarihli, E…. sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
DAVALILARIN SAVUNMASI : 1- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından, davanın 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesi uyarınca Danıştayda ilk derece mahkemesi olarak görülecek davalardan olmadığı; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğünün … tarihli, E…. sayılı işleminin idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülebilir nitelikte bir işlem olmadığı; dava açma süresinin geçip geçmediğinin re'sen araştırılarak, süre aşımının tespit edilmesi halinde, davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiği; idari yargı mercilerince verilen yürütmenin durdurulması veya iptal kararlarına istinaden yapı kayıt belgelerinin sistem üzerinden iptal edilmesine yönelik tesis edilen Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarihli, E…. sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı niteliğindeki Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğünün … tarihli, E…. sayılı işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.
2- Muğla Valiliği tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ : Dairemiz kararında belirtilen gerekçe doğrultusunda davanın reddedilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'IN DÜŞÜNCESİ : Dava, … İlçesi, … Mahallesi, … sokak, … pafta, … ada, … sayılı parselde bulunan yapılara ilişkin düzenlenen yapı kayıt belgelerinin yargı kararları uyarınca iptaline ilişkin … tarih ve … sayılı işlem ile bu işlemin dayanağı olan 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16ncı maddesi kapsamında alınan Yapı Kayıt Belgeleri ile ilgili olarak açılan davalarda verilen yargı kararının uygulanmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
Anayasanın 138.maddesinde, "Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." hükmüne yer verilmiş, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 28.maddesinde de, Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idarenin, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olduğu, bu sürenin hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemeyeceği, hüküm altına alınmıştır.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6/1. maddesinde, herkesin medeni hak ve yükümlülüklerinin karara bağlanmasını bir yargı yerinden isteme hakkına sahip olduğu belirtilmiş olup, yasaların bağlayıcılığı ve hukukun üstünlüğü değerleri etrafında şekillenen hukuk devleti ilkesinin gerekleri arasında yargı kararlarının uygulanması da önemli bir yere sahiptir. Kuşkusuz, yargı kararlarının uygulanması, etkin bir yargısal korumanın, hukuk devletinin ve hukuki güvenlik ilkesinin de göstergelerindendir. Adil yargılanma hakkına yargı kararlarının yerine getirilmesini sağlama yükümü de dahildir.
Uyuşmazlık konusu olayda ,3194 sayılı Kanun'un Geçici 16.maddesi kapsamında alınan yapı kayıt belgelerinin iptali talebiyle açılan davalarda dava konusu işlemin (Yapı Kayıt Belgesinin) "yürütülmesinin durdurulması" veya dava neticesinde "iptali" yönünde karar verilmesi durumunda ,söz konusu kararlara karşı itiraz /temyiz haklarının kullanılması ile birlikte yargı kararı uyarınca işlem yapılması adına "davaya konu edilen Yapı Kayıt Belgesinin "sistem üzerinden iptal edilmesi gerektiğine ilişkin dava konusu … tarih ve … sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yazısı üzerine … İlçesi ,… Mahallesi ,… sokak ,… pafta ,… ada ,… sayılı parselde bulunan yapılara ilişkin düzenlenen yapı kayıt belgelerinin yargı kararları uyarınca iptaline ilişkin … tarih ve …-E…. sayılı işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.
İdarenin yargı kararlarına uyması ve bu kararların gereklerine göre gecikmeksizin işlem ya da eylemde bulunmak zorunda olması aynı zamanda hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Anayasanın 2.maddesinde yer alan bu ilke karşısında idarenin mahkeme kararlarını “aynen” ve “gecikmeksizin” uygulamaktan başka bir seçeneği bulunmamaktadır. Bu durumda artık idarenin “takdir yetkisi” değil “bağlı yetki” durumu söz konusudur. Ayrıca idareler yargı kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda işlem tesis edeceklerdir.
Bu itibarla dava konusu … İlçesi ,… Mahallesi ,… sokak ,… pafta ,… ada ,….sayılı parselde bulunan yapılara ilişkin düzenlenen yapı kayıt belgelerinin yargı kararları uyarınca iptaline ilişkin … tarih ve …-E…. sayılı işlem ile bu işlemin dayanağı olan 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16ncı maddesi kapsamında alınan Yapı Kayıt Belgeleri ile ilgili olarak açılan davalarda verilen yargı kararının uygulanmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı işleminde hukuka ve mevzuata aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
… ili, … ilçesi, … Mahallesi, … ada, … ve … parsel sayılı taşınmazlar üzerinde bulunan yapılara ilişkin düzenlenen …, …, …, …, …, … ve … belge numaralı yapı kayıt belgelerinin iptali istemiyle açılan davalarda, idari yargı mercilerince yürütmenin durdurulması veya iptal kararları verildiğinden bahisle, söz konusu yapı kayıt belgeleri, Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarihli, E…. sayılı işlemi ile sistem üzerinden iptal edilmiştir.
Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarihli, E…. sayılı işleminde dayanak olarak gösterilen "Yapı Kayıt Belgesi ile alakalı davalar" konulu … tarihli, E…. sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü işleminde ise; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi kapsamında düzenlenen yapı kayıt belgelerinin iptali talebiyle açılan davalarda, "yürütmenin durdurulması" veya "iptal" kararı verilmesi durumunda, söz konusu kararlara karşı itiraz/temyiz haklarının kullanılması ile birlikte, yargı kararı uyarınca işlem yapılması adına, Anayasa'nın 138. maddesi ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesi uyarınca "davaya konu edilen yapı kayıt belgesinin" sistem üzerine iptal edilmesi gerektiği, 81 İl Valililiğine bildirilmiştir.
Bakılan dava, Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarihli, E…. sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı niteliğindeki … tarihli, E…. sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasa'nın 2. maddesinde "Cumhuriyetin nitelikleri" arasında sayılan hukuk devleti ilkesi, vatandaşların hukuki güvenlik içinde bulundukları, devletin işlem ve eylemlerinin hukuk kurallarına bağlı olduğu bir sistemi ifade etmektedir. Anayasa Mahkemesi de, hukuk devletini "İnsan haklarına saygılı ve bu hakları koruyucu âdil bir hukuk düzeni kuran ve bunu devam ettirmekle kendisini yükümlü sayan, bütün eylem ve işlemleri yargı denetimine bağlı olan devlet" biçiminde tanımlamıştır.
Anayasa'nın "Mahkemelerin bağımsızlığı" başlıklı 138. maddesinde "Hakimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanı kanaatlerine göre hüküm verirler. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hakimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz. Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya herhangi bir beyanda bulunulamaz. Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." hükmü yer almaktadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Kararların sonuçları" başlıklı 28. maddesinin birinci fıkrasında "Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez..." hükmüne yer verilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesinde "Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir.
Yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenen yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında alınacak kayıt bedeli başvuru sahibi tarafından genel bütçenin (B) işaretli cetveline gelir kaydedilmek üzere merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır. 6306 sayılı Kanun kapsamında kullanılmak üzere kaydedilen gelirler karşılığı Bakanlık bütçesine ödenek eklemeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödenek, dönüşüm projeleri özel hesabına aktarılarak kullanılır. Kayıt bedeline ilişkin oranı iki katına kadar artırmaya, yarısına kadar azaltmaya, yapının niteliğine ve bölgelere göre kademelendirmeye, ayrıca başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadar uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.
Yapı Kayıt Belgesi yapının kullanım amacına yöneliktir. Yapı Kayıt Belgesi alan yapılara, talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilir.
Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun (İptal ibare: Anayasa Mahkemesinin 24/9/2020 tarihli ve E:2019/21; K:2020/51 sayılı Kararı ile) (…) uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir.(1)
Yapı ruhsatı alıp da yapı kullanma izin belgesi almamış veya yapı ruhsatı bulunmayan yapılarda, Yapı Kayıt Belgesi ile maliklerin tamamının muvafakatinin bulunması ve imar planlarında umumi hizmet alanlarına denk gelen alanların terk edilmesi halinde yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilir. Bu durumda, ikinci fıkrada belirtilen bedelin iki katı ödenir.
Beşinci fıkra uyarınca kat mülkiyetine geçilmiş olması 6306 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin uygulanmasına engel teşkil etmez.
Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazlar Bakanlığa tahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin 31/12/2022 tarihine kadar yapacakları satın alma talepleri üzerine taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. (Ek cümleler:8/4/2022-7394/13 md.) Satış bedelinin tamamının peşin ödenmesi hâlinde yüzde yirmi, en az yarısının ödenmesi hâlinde yüzde on indirim uygulanır. Taksitli satışlarda satış bedelinin en az yüzde onu peşin ödenir, kalan bedel ise beş yıla kadar taksitlendirilir. Taksit tutarlarına kanunî faiz oranının yarısı uygulanır. Elde edilen gelirlerin yüzde yirmibeşi Bakanlığın dönüşüm projeleri özel hesabına gelir olarak kaydedilir. Kalanı ise bu maddenin ikinci fıkrasına göre genel bütçeye gelir kaydedilir. Ayrıca bu gelirler hakkında 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 5 inci maddesinin beşinci fıkrası, yapı ve tesisler hakkında ise onbirinci fıkrası hükmü uygulanmaz. Yapı kayıt belgesine konu taşınmaz için 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre tapu tahsis belgesi alınması ve bu belgeye esas arsa bedellerinin ödenmiş olması hâlinde bu madde uyarınca ayrıca satış bedeli alınmaz. Yapı kayıt belgesi alınan taşınmazların satışa konu edilen kısımlarından yapı kayıt belgesi tarihi ile satış tarihi arasındaki dönem için ecrimisil alınmaz, tahakkuk ettirilen ecrimisiller terkin edilir, satış tarihi itibarıyla tahsil edilen ecrimisil tutarı satış bedelinden mahsup edilir, bu tutardan fazlası iade edilmez.
Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların belediyelere ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan satılır.
Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz.
Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir. Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır. Yapının depreme dayanıklılığı hususu malikin sorumluluğundadır.
Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir." hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarelerden Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
Dava konusu "Yapı Kayıt Belgesi ile alakalı davalar" konulu … tarihli, E…. sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali isteminin incelenmesi:
Yukarıda belirtilen hükümler karşısında, idarenin maddi ve hukuki koşullarına göre uygulanabilir nitelikte olan bir yargı kararını "aynen" ve "gecikmeksizin" uygulamaktan başka bir seçeneği bulunmamaktadır.
Öte yandan, idare hukukunda bir işlemin iptaline karar verilmesi durumunda, bu işlem ve doğurduğu sonuçlar işlemin tesis edildiği andan itibaren hukuk düzeninden kalkmaktadır. Bu nedenle, işlemi iptal edilen idarenin, iptal kararındaki gerekçeler doğrultusunda yeni bir işlem tesis etmesi gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta; yapı kayıt belgelerinin iptali istemiyle dava dışı üçüncü kişiler tarafından açılan davalarda, idari yargı mercilerince iptal veya yürütmenin durdurulması kararları verilmekle birlikte, söz konusu kararların kesinleşmediği; bu bağlamda, yapı kayıt belgelerinin sistemden tamamen silinmesine neden olacak biçimde iptal edilmesine yönelik tesis edilen Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarihli, E…. sayılı işlemi ile anılan işlemin dayanağı niteliğindeki … tarihli, E…. sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı davacı tarafından ileri sürülmekte ise de; dava konusu Bakanlık işleminde, yapı kayıt belgelerinin iptali istemiyle açılan davalarda, dava konusu işlemin (yapı kayıt belgesinin) "yürütülmesinin durdurulması" veya "iptali" yönünde karar verilmesi durumunda, söz konusu kararlara karşı itiraz/temyiz haklarının kullanılması ile birlikte yargı kararı uyarınca işlem yapılması adına "davaya konu edilen yapı kayıt belgesinin" sistem üzerinden iptal edilmesi gerektiğinin belirtildiği, bu bağlamda, yürütmenin durdurulması kararına karşı yapılan itirazın kabul edilerek yürütmenin durdurulması isteminin reddine karar verilmesi ya da istinaf/temyiz aşamalarında dava konusu işlemin iptali yolunda verilen idari yargı kararının bozulması gibi durumlarda, değişen duruma göre, yapı kayıt belgesinin tekrar aktif hale getirilmesine yönelik bir işlem tesis edilmesinin önünde bir engel bulunmadığı; ayrıca, idari yargı kararı uyarınca yapı kayıt belgesinin sistem üzerinden iptal edilebilmesi için, bu konuda (yürütmenin durdurulması veya dava konusu işlemin iptali yolunda) verilen idari yargı kararının kesinleşmesine gerek olmadığı, aksine yukarıda yer verilen mevzuat hükmü uyarınca idari yargı kararlarının icaplarının yerine getirilmesi için gecikmeksizin işlem tesis etmek zorunda olan idarenin, yargı kararın icaplarını, söz konusu kararın tebliğinden itibaren otuz günü aşmayacak bir zaman diliminde yerine getirmekle yükümlü kılındığı; dolayısıyla 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi kapsamında alınan yapı kayıt belgelerinin iptali istemiyle açılan davalarda, dava konusu işlemin (yapı kayıt belgesinin) "yürütülmesinin durdurulması" veya "iptali" yönünde karar verilmesi durumunda; söz konusu kararlara karşı itiraz/temyiz haklarının kullanılması ile birlikte yargı kararı uyarınca işlem yapılması adına "davaya konu edilen yapı kayıt belgesinin" sistem üzerinden iptal edilmesi gerektiğini, 81 İl Valiliğine duyuran Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğünün dava konusu 14/11/2019 tarihli, E.264816 sayılı işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı ve söz konusu işlemin Anayasa'nın 138/4. maddesi ile 2577 sayılı Kanun'un 28/1. maddesinde yer alan ve yargı kararlarının yerine getirilmesi zorunluluğunu içeren kurallara uygun biçimde tesis edildiği sonucuna varılmaktadır.
Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarihli, E…. sayılı işleminin incelenmesine gelince;
Dava dosyasının ve UYAP (Ulusal Yargı Ağı Projesi) kayıtlarının birlikte incelenmesinden; Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün dava konusu … tarihli, E…. sayılı işleminin tesis edildiği 17/01/2020 tarihi itibarıyla;
… ili, … ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan A,B,C,D,E,F ve G Bloklar hakkında 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi uyarınca düzenlenmiş 19/12/2018 tarihli, … numaralı yapı kayıt belgesinin iptali istemiyle söz konusu taşınmaza komşu taşınmazın malikleri tarafından açılan davada, ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline (davalı yanında müdahilin istinaf başvurusunun … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı; davalının istinaf başvurusunun ise … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile kesin olarak reddedildiği görülmektedir.);
… ili, … ilçesi, … Mahallesi, … ada, …parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan I Blok hakkında 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi uyarınca düzenlenmiş 21/09/2018 tarihli, … numaralı yapı kayıt belgesinin iptali istemiyle söz konusu taşınmaza komşu taşınmazın malikleri tarafından açılan davada, … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline (davalılardan … Valiliği ve davalılar yanında müdahilin istinaf başvurularının ise, … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile kesin olarak reddedildiği görülmektedir.);
… ili, … ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan J Blok hakkında 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi uyarınca düzenlenmiş … tarihli, … numaralı yapı kayıt belgesinin iptali istemiyle söz konusu taşınmaza komşu taşınmazın malikleri tarafından açılan davada, … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline (davalılar ve davalılar yanında müdahilin istinaf başvurularının ise, … Bölge İdare Mahkemesi .. İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile kesin olarak reddedildiği görülmektedir.);
… ili, … ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan A Blok hakkında 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi uyarınca düzenlenmiş … tarihli, … numaralı yapı kayıt belgesinin iptali istemiyle söz konusu taşınmaza komşu taşınmazın malikleri tarafından açılan davada, …. İdare Mahkemesinin ….tarihli, E:… sayılı kararı ile yürütmenin durdurulmasına karar verildiği (anılan davada, dava konusu işlemin iptali yolunda … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararına karşı davalılar ve davalılar yanında müdahil tarafından yapılan istinaf başvurularının ise, … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile kesin olarak reddedildiği görülmektedir.);
… ili, … ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan B Blok hakkında 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi uyarınca düzenlenmiş … tarihli, … numaralı yapı kayıt belgesinin iptali istemiyle söz konusu taşınmaza komşu taşınmazın malikleri tarafından açılan davada, … İdare Mahkemesinin … tarihli, E:… sayılı kararı ile yürütmenin durdurulmasına karar verildiği (anılan davada, dava konusu işlemin iptali yolunda …. İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararına karşı davalılar ve davalılar yanında müdahil tarafından yapılan istinaf başvurularının ise, … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E…, K… sayılı kararı ile kesin olarak reddedildiği görülmektedir.);
… ili, … ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan J Blok hakkında 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi uyarınca düzenlenmiş … tarihli, … numaralı yapı kayıt belgesinin iptali istemiyle söz konusu taşınmaza komşu taşınmazın malikleri tarafından açılan davada, ... İdare Mahkemesinin … tarihli, E:… sayılı kararı ile yürütmenin durdurulmasına karar verildiği (anılan davada, dava konusu işlemin iptali yolunda … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararına karşı davalılardan Muğla Valiliği ve davalılar yanında müdahil tarafından yapılan istinaf başvurularının ise, … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile kesin olarak reddedildiği görülmektedir.);
… ili, … ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan yapı hakkında 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi uyarınca düzenlenmiş 19/12/2019 tarihli, … numaralı yapı kayıt belgesinin iptali istemiyle söz konusu taşınmaza komşu taşınmazın malikleri tarafından açılan davada, ... İdare Mahkemesinin … tarihli, E:… sayılı kararı ile yürütmenin durdurulmasına karar verildiği (anılan davada, dava konusu işlemin iptali yolunda …. İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararına karşı davalılar ve davalılar yanında müdahil tarafından yapılan istinaf başvurularının ise, … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile kesin olarak reddedildiği görülmektedir.) anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlık konusu yapılar hakkında 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi uyarınca düzenlenen 7 adet yapı kayıt belgesinin iptali istemiyle açılan davalarda, (dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla) yürütmenin durdurulması veya dava konusu işlemlerin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararlarına istinaden, 2577 sayılı Kanun'un 28. maddesi uyarınca, dava konusu yapı kayıt belgelerinin sistem üzerinden iptal edilmesine yönelik Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarihli, E…. sayılı işleminin tesis edildiği; anılan yapı kayıt belgelerinin iptali istemiyle açılan davalarda (anılan davaların bir kısmında, … tarihli, E…. sayılı işleminin tesis edildiği 17/01/2020 tarihinden önce, bir kısmında ise anılan tarihten daha sonra) dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararlarına karşı yapılan istinaf başvurularının ise, 2577 sayılı Kanun'un 45/6 maddesi hükmü uyarınca kesin olarak reddedildiği görülmektedir.
Davacı tarafından yapı kayıt belgelerinin iptali istemiyle dava dışı üçüncü kişiler tarafından açılan davalarda, yürütmenin durdurulmasına veya dava konusu işlemlerin iptal edilmesine gerekçe olarak gösterilen uyuşmazlık konusu yapıların 3194 sayılı Kanun'un geçici 16. maddesi hükmüne aykırı biçimde 31/12/2017 tarihinden sonra inşa edildiği olgusunun gerçek durumu yansıtmadığı, 31/12/2017 tarihine kadar betonarme imalatları tamamlanan ve birçok duvar/cephe gibi ince imalatlar yapılan inşaatta, eksik işlerin tamamlanmasının söz konusu olduğuna yönelik davacı tarafından ileri sürülen iddiaların ise, yukarıda yer verilen İdare Mahkemesi ve Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararlarında değerlendirildiği ve anılan davalarda dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararlarına karşı yapılan istinaf başvurularının 2577 sayılı Kanun'un 45/6 maddesi hükmü uyarınca kesin olarak reddedildiği anlaşıldığından; gelinen aşamada, söz konusu iddialar ile ilgili Dairemizce yeniden bir değerlendirme yapılmasına gerek ve olanak bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
Davacı tarafından yapı kayıt belgelerinin iptali istemiyle dava dışı üçüncü kişiler tarafından açılan davalarda, idari yargı mercilerince iptal veya yürütmenin durdurulması kararları verilmekle birlikte, söz konusu kararların kesinleşmediği; bu bağlamda, yapı kayıt belgelerinin sistem üzerinden iptal edilmesine yönelik tesis edilen …. Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarihli, E…. sayılı işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı, zira bu şekilde sistem üzerinden iptal edilen yapı kayıt belgelerinin sistemden "tamamen silineceği" ileri sürülmekte ise de; yukarıda belirtildiği üzere, yürütmenin durdurulması kararına karşı yapılan itirazın kabul edilerek yürütmenin durdurulması isteminin reddine karar verilmesi ya da istinaf/temyiz aşamasında dava konusu işlemin iptali yolunda verilen idari yargı kararının bozulması gibi durumlarda, değişen duruma göre, yapı kayıt belgesinin tekrar aktif hale getirilmesine yönelik bir işlem tesis edilmesinin önünde bir engel bulunmadığı; kaldı ki, yukarıda yer verildiği üzere yapı kayıt belgelerinin iptali istemiyle açılan davalarda, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararlarına karşı yapılan istinaf başvurularının 2577 sayılı Kanun'un 45/6 maddesi hükmü uyarınca kesin olarak reddedildiği anlaşıldığından; davacının yukarıda yer verilen iddia ve itirazları yerinde görülmemiştir.
Bu itibarla; uyuşmazlık konusu yapılar hakkında 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi uyarınca düzenlenen yapı kayıt belgelerinin iptali istemiyle açılan davalarda, (dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla) yürütmenin durdurulması ve dava konusu işlemlerin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararlarına istinaden, 2577 sayılı Kanun'un 28. maddesi uyarınca, dava konusu yapı kayıt belgelerinin sistem üzerinden iptal edilmesine yönelik … Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarihli, E…. sayılı işleminde, (7 adet yapı kayıt belgesinin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararlarına karşı yapılan istinaf başvurularının 2577 sayılı Kanun'un 45/6 maddesi hükmü uyarınca kesin olarak reddedildiği hususu da göz önüne alınarak) hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelerden vekil ile temsil edilen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına verilmesine,
4. Varsa posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 02/03/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.