T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/546
Karar No : 2023/2705
DAVACI : ... Derneği
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU :
1. 15 Kasım 2019 tarih ve 30949 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin;
a-) 13. maddesi ile Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 40. maddesinin 31. fıkrasında yapılan değişikliklerin tamamı,
b-) 24. maddesi ile Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 69. maddesine eklenen 7. fıkrasının tamamı,
c-) 24. maddesi ile Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 69. maddesine eklenen 8. fıkrasının tamamı ile,
2. 10 Ocak 2020 tarih ve 31004 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 9. maddesi ile Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 69. maddesinin 8. fıkrasına eklenen (c) bendinin tamamının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Getirilmek istenen U-ETDS'nin kişilik hak ve özgürlüklerine, mesleki ve ticari sırlara, kişisel verilere ve bunların korunmasına ilişkin usul ve esaslara aykırılık teşkil ettiği, U-ETDS’nin ve sisteme veri giriş zorunluluğunun Türk taşımacılık ve lojistik sektörüne dayatma niteliğinde olduğu, zamansal kayıplara ve ek maliyetlere sebebiyet vereceği, U-ETDS’nin kapsamına yabancı plakalı araçlar girmediği için Türk taşımacılık ve lojistik sektörü aleyhine haksız rekabete yol açacağı, söz konusu sisteme gerek bulunmadığı, zira U-ETDS kapsamında talep edilen bilgilerin zaten karayolu ile uluslararası eşya taşımacılığı sektöründe faaliyet gösteren firmalar tarafından Ticaret Bakanlığı nezdinde bulunan Gümrükler Genel Müdürlüğü’ne verildiği, davalı Bakanlık ile Ticaret Bakanlığı’nca oluşturulacak veri entegrasyonu ile bu bilgilerin maliyetsiz ve hızlı bir şekilde temin edilebileceği, sisteme veri girişinin zorunlu tutulduğu sürelerin çok kısa olduğu ve davacı Dernek üyelerine ağır sorumluluk ve yükümlülükler getirildiği, bu yükümlülüklere uyulmaması halinde uyarma, yetki belgelerinin iptali gibi yaptırımlara maruz kalacakları, davalı idarenin bu şekilde düzenleyici işlem tesis etme yetkisinin bulunmadığı, bulunsa bile sahip olduğu bu yetkiyi usul ve yasaya aykırı kullandığı, ölçülü davranmadığı, yetki saptırmasında bulunduğu, işlem ve uygulamalarda makul bir gerekçe bulunmadığı ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
Karayolu Taşıma Yönetmeliği yürürlüğe girmeden önce Yönetmelik taslağının davacı Derneğe de gönderildiği, Dernek tarafından sunulan görüşte Yönetmelik taslağı için çalıştay yapılması gerektiğinin belirtildiği, bu süreçte davacıyla da çalıştaylar yapıldığı, U-ETDS’ye veri giriş zorunluluğunun geçici hükümlerle ertelendiği, taşımacılara bu şekilde süre tanındığı, Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Yapan Araçlarda Kullanılan Takograf Cihazları Hakkında Yönetmeliğin 21.05.2010 tarih ve 27587 sayılı Resmi Gazete’de yayımlandığı, söz konusu Yönetmelikte ulusal otoritenin davalı Bakanlık olarak belirlendiği, sayısal takografın sürücülerin faaliyetlerini, aracın hızını, çalıştığı yeri, olayları ve ihlalleri kaydettiği ve depoladığı, TOBB’un takograf kartlarını verme konusunda yetkili kılındığı, U-ETDS’nin ise yolcu, kargo, yük taşıyan taşıtların çıkış yaptıkları nokta, izleyecekleri güzergah, taşıdıkları yük miktarı, yolcu sayısı ve varacakları nokta gibi bilgilerin elektronik olarak bildiriminin yapılacağı sistem olduğu, ulusal güvenlik ve taşımada düzen, güvenlik, disiplinin sağlanması açısından önem taşıdığı, U-ETDS’ye veri gönderiminin e-devlet, web servis veya mobil cihazlar üstünden sağlanabileceği, kullanıcılardan herhangi bir ücret alınmadığı, maliyetinin olmadığı, karayolu taşıma sektörünün kontrolünün diğer taşıma yöntemlerine göre daha zor olduğu, sisteme veri gönderme zorunluluğunun 2019 yılı itibarıyla başladığı, taşımacıların tamamına yakınının sisteme entegre olduğu, tüm verilerin 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu çerçevesimde gizli olarak tutulduğu ve üçüncü kişilerle paylaşılmadığı, pandemi döneminde sistemdeki verilerin virüsün diğer şehirlere yayılmasının önlenmesi amacıyla alınan tedbirlere ışık tuttuğu; davacı tarafından U-ETDS için talep edilen bilgilerin gümrük sisteminden temin edilebileceği ve sisteme gerek olmadığı ileri sürülmüş ise de, taşımacılık faaliyetinin sadece uluslararası olarak yürütülmediği, büyük bir kısmının yurt içinde gerçekleştiği, bu bağlamda gümrük sisteminden alınacak verilerin ülkenin gerçek taşımacılık potansiyelini yansıtmayacağı, U-ETDS’nin sadece davacının hitap ettiği uluslararası nakliyecilik sektörüyle ilgili olmadığı, uluslararası eşya taşımacılarının yanında yurt içi eşya, yolcu taşımacıları, nakliyat ambarları, lojistik işletmecileri, kargo işletmecileri, taşıma işleri organizatörleri ve terminal işletmecilerini de kapsadığı, ayrıca uluslararası eşya taşımacılığı faaliyetinde bulunmak üzere yetki belgesi alanların yurt içinde de faaliyet gösterdiği/gösterebileceklerinin de göz ardı edilmemesi gerektiği, söz konusu hükümlerin iptali halinde U-ETDS’nin tamamen hükümsüz kalacağı, 69. maddeye eklenen 7. fıkrada taşımacıların ödüllendirilmesine yönelik düzenlemeler getirildiği, davacının iptal talebinin U-ETDS’yi işlevsiz kılmayı amaçladığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın konusuz kalan kısımları yönünden karar verilmesine yer olmadığı, diğer kısımları yönünden ise reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : 15 Kasım 2019 tarih ve 30949 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 24. maddesi ile Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 69. maddesine eklenen 7. fıkrasının tamamı, 24. maddesi ile Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 69. maddesine eklenen 8. fıkrasının tamamı, 13. maddesi ile Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 40. maddesinin 31. fıkrasında yapılan değişikliklerin tamamı ile 10 Ocak 2020 tarih ve 31004 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 9. maddesi ile Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 69. maddesinin 8. fıkrasına eklenen (c) bendinin tamamının iptali istenilmektedir.
Dava konusu düzenlemelerin ödül ve yaptırıma ilişkin olup, sistemin işlerliğini arttırmak, ülke güvenliği ve ekonomiyi korumak amacıyla getirildiği, kararların sektör temsilcileriyle yapılan toplantı sonrasında alındığı, yaptırımlar için geçiş süreci tanındığı gibi bildirimlere uyma zorunluluğunun 01/01/2021' den sonra uygulanacağı, bildirimin sisteme ek bir maliyeti olmadığı ve e-devlet portalından kolayca yapılabildiği, idarenin bu hususta danışma hattı olduğu; taşımacılık faaliyetinin sadece uluslararası olmadığı; bu sebeple gümrükten elde edilecek verilerin tüm taşımacılığı kapsamayacağı anlaşıldığından davanın reddine karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden davacının 04.07.2021 tarihli ikinci savunmaya cevap ve 05.07.2021 tarihli Danıştay Savcılığı düşünce yazısına cevap dilekçelerinde yer verilen yürütmenin durdurulması talepleri hakkında karar verilmeksizin Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
Karayolu ile uluslararası eşya ve emtia nakliyesi yapma işi ile iştigal edenler tarafından kurulan Dernek tarafından, 15 Kasım 2019 tarih ve 30949 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 13. maddesi ile Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 40. maddesinin 31. fıkrasında yapılan değişikliklerin, 24. maddesi ile Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 69. maddesine eklenen 7. ve 8. fıkrasının; 10 Ocak 2020 tarih ve 31004 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 9. maddesi ile de Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 69. maddesinin 8. fıkrasına eklenen (c) bendinin iptali istenilmektedir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
İlgili Mevzuat:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 20. maddesinde; "Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz. Herkes, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir.", 48. maddesinde; "Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir. Devlet, özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır." hükümlerine yer verilmiştir.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 4. maddesinde; "Taşımalar; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirilir.", 27. maddesinde; "Bu Kanun kapsamında faaliyet gösterenlere hangi hallerde uyarma, geçici durdurma ve iptal şeklinde idari müeyyideler uygulanacağına ilişkin hususlar yönetmelikle düzenlenir. Bu Kanuna göre verilen idari para cezaları, yönetmelikte düzenlenen uyarma, geçici durdurma ve iptal şeklindeki idari müeyyidelerin uygulanmasına engel teşkil etmez.", 34. maddesinde; "Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde; b) (...) uygulanacak idarî müeyyideleri, c) Taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapacakların yükümlülükleri, bagaj ve taşımanın yardımcı hizmetleri, f) Taşıma hizmetlerinin denetimi (...) ile ilgili esasları, düzenleyen yönetmelikler Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazetede yayımlanır." hükümlerine yer verilmiştir.
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 3. maddesinde; "d) Kişisel veri: Kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgiyi, e) Kişisel verilerin işlenmesi: Kişisel verilerin tamamen veya kısmen otomatik olan ya da herhangi bir veri kayıt sisteminin parçası olmak kaydıyla otomatik olmayan yollarla elde edilmesi, kaydedilmesi, depolanması, muhafaza edilmesi, değiştirilmesi, yeniden düzenlenmesi, açıklanması, aktarılması, devralınması, elde edilebilir hâle getirilmesi, sınıflandırılması ya da kullanılmasının engellenmesi gibi veriler üzerinde gerçekleştirilen her türlü işlemi, ğ) Veri işleyen: Veri sorumlusunun verdiği yetkiye dayanarak onun adına kişisel verileri işleyen gerçek veya tüzel kişiyi, ı) Veri sorumlusu: Kişisel verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen, veri kayıt sisteminin kurulmasından ve yönetilmesinden sorumlu olan gerçek veya tüzel kişiyi, ifade eder.", 4. maddesinde; (1) Kişisel veriler, ancak bu Kanunda ve diğer kanunlarda öngörülen usul ve esaslara uygun olarak işlenebilir. (2) Kişisel verilerin işlenmesinde aşağıdaki ilkelere uyulması zorunludur: a) Hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun olma. b) Doğru ve gerektiğinde güncel olma. c) Belirli, açık ve meşru amaçlar için işlenme. ç) İşlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma. d) İlgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilme."; 5. maddesinde; "(1) Kişisel veriler ilgili kişinin açık rızası olmaksızın işlenemez. (2) Aşağıdaki şartlardan birinin varlığı hâlinde, ilgili kişinin açık rızası aranmaksızın kişisel verilerinin işlenmesi mümkündür: f) İlgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek kaydıyla, veri sorumlusunun meşru menfaatleri için veri işlenmesinin zorunlu olması." hükümlerine yer verilmiş; 12. maddesinde ise veri güvenliğine ilişkin yükümlülükler belirtilmiştir.
Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle, 08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 4. maddesinde; "Ulaştırma Elektronik Takip ve Denetim Sistemi (U-ETDS): Kanun ve bu Yönetmeliğe göre faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilerin, faaliyetlerine ilişkin Bakanlıkça belirlenen verilerin tutulduğu, gerektiğinde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarıyla veri paylaşımına açık olduğu/olabileceği sistemi, ifade eder.", 40. maddesinin 3. fıkrasında; "A1, A2, B2 ve D2 yetki belgesi sahipleri, yapacakları arızi, grup veya mekik seferlerinde, sefere göndereceği taşıtın plakası ve ATS bilgileri, taşıtta görevli personel bilgileri ile birlikte yolculara ait, 37 nci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen bilgileri, seyahatin başlangıç saatinden en geç 1 saat öncesine, seyahati yapamayan veya tamamlamayan yolcu bilgilerinin ise, bu durumun meydana geldiği saatten en geç 30 dakika sonrasına kadar Bakanlığın U-ETDS sistemine işlemek/iletmek zorundadırlar. Yapılan denetimlerde, bu fıkrada belirtilen yükümlülüğün yerine getirildiğinin teyidi halinde, taşıma yapılan taşıttan taşıma sözleşmesinin ibrazı istenilmez.", 4. fıkrasında; "A1, B1 ve D1 ile kalkış veya varış yeri Büyükşehir olup tarifeli olarak faaliyet gösterecek D4 yetki belgesi sahipleri, yapacakları düzenli yolcu taşımacılığı faaliyetinde, onaylı zaman tarifesinde belirtilen saatteki sefere göndereceği taşıtın plakası ve ATS bilgileri, taşıtta görevli personel bilgileri ile birlikte yolculara ait, 36 ncı maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları ile 38 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen bilgileri, seyahat başlayıncaya kadar, seyahati yapamayan veya tamamlamayan yolcu bilgilerinin ise, bu durumun meydana geldiği saatten en geç 30 dakika sonrasına kadar Bakanlığın U-ETDS sistemine işlemek/iletmek zorundadırlar.", 5. fıkrasında; "C2, C3, K1, K3, L1, L2, N1, N2, R1 ve R2 yetki belgesi sahipleri; taşımasını üstlendikleri eşyalara ait, gönderici ve alıcılara ilişkin; ad ve soyad, unvan, gerçek kişilerde T.C. kimlik numarasını, Türk vatandaşı değilse uyruğu, pasaport numarasını veya varsa yabancı kimlik numarasını tüzel kişiliklerde vergi kimlik numarası ile adresini, herhangi bir araştırmaya ve anlaşmazlığa mahal vermeden gönderinin yollanabilmesini ve alıcının kolaylıkla bulunabilmesini sağlamaya yarayacak bilgileri tam ve doğru olarak kaydetmekle yükümlüdürler. Bu fıkraya uymayan yetki belgesi sahiplerine 5 uyarma verilir.", 6. fıkrasında; "C2, C3, K1, K3, L1, L2, N1, N2, R1 ve R2 yetki belgesi sahipleri; taşımasını üstlendikleri eşyalar için taşıma senedi ile birlikte, beşinci fıkrada belirtilen bilgileri, eşyanın kabul edildiği saatten, en geç 6 saat sonrasına kadar Bakanlığın U-ETDS sistemine işlemek/iletmek zorundadırlar.", 13. fıkrasında; "L1 ve N2 yetki belgesi sahipleri, havayoluyla gelen/giden/gidecek veya göndericinin tesliminde içeriğini gösterdiği veya kurumsal olarak hizmet verdikleri firmalara ait eşyalar/yükler hariç, merkezi adres, şube ve acentelerinde, kabul edecekleri 100 kilograma kadar eşyayı, elektronik olarak içeriğin kontrol edilebildiği cihazla/cihazlarla kontrol etmeleri ve varsa elde edecekleri verileri asgari 1 ay süreyle saklamaları ile bu verileri gerektiğinde ilgili makamlarla paylaşmaları zorunludur. Bu fıkraya uymayan yetki belgesi sahiplerine 5 uyarma verilir.", 43. maddesinin 3. fıkrasında; "M ve P türü yetki belgesi sahipleri, kabul ettikleri her bir kargo/gönderi için, taşıma senedi ile birlikte, ikinci fıkrada belirtilen bilgileri, kargonun/gönderinin kabul edildiği saatten, en geç 1 saat sonrasına kadar Bakanlığın U-ETDS sistemine işlemek/iletmek zorundadırlar. Ancak, adi posta ve/veya tebligat evrakının bir kap (torba/kap/kafes) içerisine konularak gönderilmesi halinde bu kap tek bir kargo/gönderi olarak değerlendirilir.", 4. fıkrasında; "M ve P türü yetki belgesi sahipleri, havayoluyla gelen/giden/gidecek veya göndericinin tesliminde içeriğini gösterdiği veya kurumsal olarak hizmet verdikleri firmalara ait kargolar/gönderiler hariç sevk edecekleri diğer kargoları/gönderileri, kargo hizmetlerini yürüttükleri tasnif ve aktarma merkezlerinde, elektronik olarak içeriğin kontrol edilebildiği cihazla/cihazlarla kontrol etmeleri ve varsa elde edecekleri verileri asgari 1 ay süreyle saklamaları ile bu verileri gerektiğinde ilgili makamlarla paylaşmaları zorunludur. Bu fıkraya uymayan yetki belgesi sahiplerine 5 uyarma verilir.", 44. maddesinin 5. fıkrasında; "T1 ve T2 yetki belgesi sahipleri, terminale giren veya terminalden çıkan taşıtlara ilişkin, taşıt plakaları ile giriş/çıkış saatlerini tam ve doğru olarak kaydetmekle yükümlüdürler. Bu fıkraya uymayan yetki belgesi sahiplerine 5 uyarma verilir.", 6. fıkrasında; "T1 ve T2 yetki belgesi sahipleri, terminale giren veya terminalden çıkan taşıtlara ilişkin, beşinci fıkrada belirtilen bilgileri, taşıtın/taşıtların giriş/çıkış yaptığı saatten en geç 24 saat sonrasına kadar Bakanlığın U-ETDS sistemine işlemek/iletmek zorundadırlar. Bu fıkraya uymayan yetki belgesi sahiplerine 10 uyarma verilir.", 7. fıkrasında; "T1 ve T2 yetki belgesi sahipleri, hizmetlerini yürüttükleri merkezlerde, yolcuların otobüse binmeden önce, taşınacak yolcu ve bu yolculara ait bagajları, elektronik olarak içeriklerinin kontrol edilebildiği cihazla/cihazlarla kontrol etmeleri zorunludur. Bu fıkraya uymayan yetki belgesi sahiplerine 5 uyarma verilir.", 69. maddesinin 1. fıkrasında; "Bu maddenin sekizinci fıkrasındaki ihlallere verilecek uyarmalar hariç olmak üzere, yetki belgesi sahiplerine uyarma verilmesini gerektiren ayrı ayrı her bir ihlal için verilen uyarmanın tebliğ edildiği tarihten itibaren, uyarmaya konu olan ihlalin giderilmesi için onbeş gün beklenilir. Uyarmaya konu olan ihlalin devam etmesi halinde aynı yaptırım yeniden uygulanır ve bu süreç ihlal giderilinceye kadar tekrarlanır.", 5. fıkrasında; "Yetki belgesi sahiplerinin, bu Yönetmeliğe göre verilen uyarmaları kaldırabilmeleri için, uyarma başına 60 Türk Lirasını, Bakanlık döner sermaye hesaplarına ödemeleri şarttır. Söz konusu ödemenin yapılmasından sonra uyarmalar kaldırılır. Bu ücret, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Kanun uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında her takvim yılı başından geçerli olmak üzere arttırılır.", 6. fıkrasında; "Bakanlıkça, takvim yılı başından itibaren aylık dönemlerle re’sen yapılacak kontrollerde; yetki belgesi sahiplerinin, kontrol edilen dönem için, 40 ıncı maddenin üçüncü, dördüncü, altıncı ve onüçüncü fıkraları, 43 üncü maddenin üçüncü ve dördüncü fıkraları ile 44 üncü maddenin altıncı ve yedinci fıkralarındaki yükümlülüklerini yerine getirenlerin, kontrolü yapılan yetki belgesi faaliyetleri için, varsa daha önce verilmiş ve henüz kaldırılmamış olan uyarmalarından, toplam 20 uyarma iptal edilir. Bu fıkranın uygulanması sırasında, iptal edilebilecek toplam uyarma sayısının 20’den az olması halinde, iptal edilecek uyarma sayısı, mevcut olan uyarma sayısı olarak değerlendirilir. Ancak, bu fıkraya göre kaldırılmış olan uyarmaların, haksız yere iptal edildiğinin sonradan tespit edilmesi halinde, iptal edilen uyarmalar yeniden verilir." hükümleri yer almaktadır.
Hukuki Değerlendirme
I-)15 Kasım 2019 tarih ve 30949 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 13. maddesi ile Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 40. maddesinin 31. fıkrasında yapılan değişiklikler yönünden yapılan incelemede;
08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 40. maddesinin 31. fıkrasında; "Yetki belgesi sahipleri, sayısal takograf kullanılması zorunlu olan ve yetki belgesi eki taşıt belgesinde kayıtlı bulunan taşıtları için sayısal takograf ünitelerindeki verileri, taşıtların trafiğe çıktığı tarihten itibaren üçer aylık dönemler halinde elektronik ortamda arşivlemek ve bu veriyi ayda bir defa Bakanlıkça belirlenen kart verme otoritesine göndermek zorundadır. Bu fıkraya uymayan yetki belgesi sahiplerine her taşıt için 2 uyarma verilir." hükmü yer almakta iken dava konusu değişiklik sonrası söz konusu hüküm; "Yetki belgesi sahipleri, sayısal takograf kullanılması zorunlu olan ve yetki belgesi eki taşıt belgesinde kayıtlı bulunan taşıtları için sayısal takograf ünitelerindeki verileri, taşıtların trafiğe çıktığı tarihten itibaren aylık dönemler halinde elektronik ortamda arşivlemek ve bu veriyi takip eden ay Bakanlıkça belirlenen kart verme otoritesine göndermek zorundadır. Bu fıkraya uymayan yetki belgesi sahiplerine her taşıt için 2 uyarma verilir." halini almıştır.
Dava sürerken anılan hükümde 21.11.2020 tarihli Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değişiklik yapılmış; “trafiğe çıktığı tarihten itibaren” ibaresinden sonra gelmek üzere “3’er” ibaresi eklenmiş ve aynı fıkrada yer alan “her taşıt için” ibaresi yürürlükten kaldırılmıştır.
Dava konusu edilen değişiklikte, maddenin ilk halinde yer alan üç aylık sürenin bir aya düşürüldüğü ve bu süreye göre takip eden ay verilerin gönderileceği kural altına alınmış iken dava sürerken anılan maddede yapılan değişiklik sonrası üç aylık sürenin yeniden getirildiği ve her taşıt yerine yetki belgesi sahiplerine iki uyarma verileceğinin düzenlendiği, böylece dava konusu düzenlemeden önceki sürenin tekrardan geçerlilik kazandığı ve yaptırımın uygulanma şekli değiştiğinden davanın bu kısım yönünden konusuz kaldığı, işin esasının incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
II-) 15 Kasım 2019 tarih ve 30949 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 24. maddesi ile Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 69. maddesine eklenen 7. ve 8. fıkra ile 10 Ocak 2020 tarih ve 31004 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 9. maddesi ile Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 69. maddesinin 8. fıkrasına eklenen (c) bendi yönünden yapılan incelemede;
Davaya konu olan düzenlemeler şu şekildedir:
Uyarma
MADDE 69 –
(7) Bu Yönetmeliğin 40 ıncı maddesinin üçüncü, dördüncü, altıncı ve onüçüncü fıkraları, 43 üncü maddenin üçüncü ve dördüncü fıkraları ile 44 üncü maddesinin altıncı ve yedinci fıkralarındaki yükümlülüklerle ilgili, Bakanlıkça yapılacak kontroller neticesinde, yetki belgesinin geçerlilik süresi içerisinde;
a) Hiç uyarma almayanlara 1 yıllık süre,
b) En fazla 50 uyarma alanlara 6 aylık süre,
yetki belgelerinin yenilenmesi sırasında, 17 nci maddenin birinci fıkrasındaki süreye eklenir. Ancak, bu fıkraya göre verilmiş sürelerin haksız yere verildiğinin sonradan tespit edilmesi halinde, verilen süreler, ilgili yetki belgesinin ilk yenilenmesi sırasında 17 nci maddenin birinci fıkrasındaki sürelerden düşülür.
(8) 40 ıncı maddenin üçüncü, dördüncü ve altıncı fıkraları ile 43 üncü maddenin üçüncü fıkrasındaki yükümlülüklerle ilgili olarak U-ETDS’ye;
a) Yapılan sefere ilişkin bilgi/veri iletmeyenlere, her sefer için 15 uyarma,
b) İletilen seferlerde, sefer başına (gidiş veya dönüş) 10 adedi geçmemek üzere eksik/yanlış bilgi/veri gönderenlere, her eksiklik/yanlışlık için 1 uyarma,
c) Taşıtta görevli personel bilgisinin hiç bildirilmemesi veya eksik/yanlış bildirilmesi halinde, her sefer için 10 uyarma,
yetki belgesi sahibine verilir. Ancak, bu maddeye göre yaptırım uygulanan firmanın, bu kabahatinin sonradan suç unsuru teşkil ettiğinin tespiti halinde, yetki belgesi sahibine ayrıca 150 uyarma verilir.
Davacı Dernek Tüzüğünde, Derneğin Türkiye’de karayolu ile uluslararası eşya ve emtia nakliyesi yapma işi ile iştigal edenlerce kurulduğu; “Üyelik” başlıklı 6. maddesinde; uluslararası eşya taşımacılığı, uluslararası lojistik işletmeciliği, uluslararası taşıma işleri organizatörlüğü, uluslararası kargo işletmeciliği ve ev, büro eşyası taşımacılığı işiyle uğraşan taşımacıların derneğin asli üyeleri olduğu belirtilmiştir. Bu nedenle, dava konusu edilen hükümler davacı Dernek üyelerini ilgilendiren 40. maddenin 6. fıkrası ile 43 üncü maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarında getirilen yükümlülükler yönünden incelenmiştir.
02.07.2021 tarihli Yönetmelik değişikliği ile uluslararası kargo işletmecilerine ilişkin hükümleri içeren Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 43. maddesi ve 43. maddeye atıfta bulunan diğer Yönetmelik hükümleri -dava konusu edilen 69. maddenin 7. ve 8. fıkranın ilgili kısımları da- yürürlükten kaldırılmıştır. Bu itibarla, 69. maddenin 7. fıkrasında yer alan "43 üncü maddenin üçüncü ve dördüncü fıkraları" ifadeleri ile 8. fıkrasında yer alan "43 üncü maddenin üçüncü" ifadesi yönünden işin esasının incelenme olanağı bulunmamaktadır.
69. maddenin 7. ve 8. fıkralarının 40. maddenin 6. fıkrasına yönelik incelenmesi ;
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 1. maddesinde, Kanunun amacının; karayolu taşımalarını ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlemek, taşımada düzeni ve güvenliği sağlamak, taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyoncuları ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ve benzeri hizmetlerin şartlarını belirlemek, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin niteliklerini, haklarını ve sorumluluklarını saptamak, karayolu taşımalarının, diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılmasını sağlamak olduğu belirtilmiş, aynı Kanunun 34. maddesine dayanılarak yürürlüğe konulan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nde de Kanunda sayılanlar ve benzeri nitelikte olan diğer taşıma türleri kapsamında faaliyette bulunan taşımacıların yerine getirmesi gereken yükümlülükler kural altına alınmıştır.
Öte yandan, 4925 sayılı Kanunun 27. maddesinde de; bu Kanun kapsamında faaliyet gösterenlere hangi hallerde uyarma, geçici durdurma ve iptal şeklinde idari müeyyideler uygulanacağına ilişkin hususların yönetmelikle düzenleneceği ve bu Kanuna göre verilen idari para cezalarının, yönetmelikte düzenlenen uyarma, geçici durdurma ve iptal şeklindeki idari müeyyidelerin uygulanmasına engel teşkil etmeyeceği belirtildiğinden davalı idarenin dava konusu düzenlemeleri yürürlüğe koyma konusunda yetkili olduğu sonucuna varılmıştır.
Dava konusu hükümlerde atıfta bulunulan yükümlülükler arasında, taşımacıların taşımasını üstlendikleri eşyalara ait taşıma senedinde yer alan bilgiler ile gönderici ve alıcılar hakkındaki bazı bilgilerin U-ETDS'ye işlenmesi gerekliliği yer almaktadır.
U-ETDS hakkında dosya kapsamında sunulan bilgiler ile yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden; U-ETDS'nin, karayolu taşımacılığını disiplin altına alma, karayollarındaki güvenlik açıklarını kapatma, her türlü yük ve yolcu taşımasını kayıt altına alma, sektördeki verilere ilk kez gerçek zamanlı ve doğru şekilde ulaşma, ulusal güvenlik açısından taşıma verilerinin anlık paylaşımını sağlama, veri analizlerine dayalı gelecek planlaması yapabilme açısından önem taşıdığı, U-ETDS’ye veri giriş zorunluluğunun geçici hükümlerle ertelendiği, taşımacılara bu şekilde süre tanındığı görülmektedir.
Bu itibarla, davalı idare tarafından taşımacılıkta düzen ve güvenliğin sağlanması, planlama yapılması ve politika oluşturulması amacına yönelik getirilen U-ETDS'ye bildirim yükümlülüklerinin etkili biçimde uygulanabilmesi için yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere yaptırım uygulanmasının, yerine getirenlerin ise ödüllendirilmesinin öngörülmesinde kamu yararı ve hizmet gerekleri yönünden hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Diğer yandan, dava konusu hükümlerde yer alan yaptırımların, davalı idarenin düzenleme amacı ile orantılı olduğu ve ölçülülük ilkesine aykırı bir yönünün de bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Davacı tarafından sisteme veri giriş zorunluluğunun dayatma niteliğinde olduğu, süre kaybına ve maliyet artışına sebep olacağı belirtilmiş ise de, sisteme entegrasyonun sağlanması için taşımacılara geçiş hükümleriyle gerekli planlamayı yapabilmeleri açısından zaman tanındığı, davalı tarafından e-devlet portalı, web servis veya mobil cihazlar üzerinden U-ETDS'ye veri göndermenin mümkün olduğunun belirtildiği; öte yandan, 69. maddenin 7. fıkrasında yükümlülüğünü yerine getiren taşımacıların yetki belgelerinin geçerlilik süresinin herhangi bir bedel alınmaksızın uzatılması suretiyle ödüllendirildikleri, ayrıca Karayolu Taşıma Yönetmeliği 69. maddesinin 6. fıkrasında, yapılan kontrollerde yükümlülüğünü yerine getiren taşımacılar hakkında tesis edilen belli sayıda uyarma yaptırımının iptal edilmesinin öngörüldüğü anlaşıldığından söz konusu düzenlemelerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Davacının dava konusu hükümlerin kişilik hak ve özgürlüklerine, mesleki ve ticari sırlara, kişisel verilere ve bunların korunmasına ilişkin usul ve esaslara aykırılık teşkil ettiği yönelik iddiası yönünden yapılan değerlendirmede ise, söz konusu bilgilerin veri sorumlusunun Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı olduğu, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 5/2-(f) bendi kapsamında verilerin işlendiği, davalı Bakanlığın Kanun kapsamında verilerin güvenliğini sağlama konusunda yükümlülüğünün de bulunduğu göz önüne alındığında bu yönden de dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 15 Kasım 2019 tarih ve 30949 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 13. maddesi ile Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 40. maddesinin 31. fıkrasında yapılan değişiklikler ile, 24. maddesi ile Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 69. maddesine eklenen 7. fıkrada yer alan "43 üncü maddenin üçüncü ve dördüncü fıkraları" ifadeleri ve 8. fıkrasında yer alan "43 üncü maddenin üçüncü" ifadesi yönünden KONUSU KALMAYAN DAVA HAKKINDA KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2. Davaya konu diğer Yönetmelik hükümleri yönünden DAVANIN REDDİNE,
3. Dava kısmen karar verilmesine yer olmadığı, kısmen ret ile sonuçlandığından ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin ...-TL'sinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, kalan kısmının davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
5. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
6. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
7. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
17/05/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.