T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/549
Karar No : 2022/3271
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN TARAFLAR:
1) DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
2) DAVALI : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU :... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, taraflarca aleyhe olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davalı idarede zabıta memuru olarak görev yapan davacının, 2013 yılı Kasım ve Aralık ayı ile 2014 yılı Ocak ve Mart ayında eksik ödenen, 2012 yılı Ocak ayı, 2013 yılı Ağustos ayı ve 01/04/2014 - 31/12/2016 tarihleri arasında ise hiç ödenmeyen sosyal denge tazminatlarının ödenmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin 08/08/2017 tarihli işlem ile ... Sendikası (... -Sen) arasında, 16/08/2011 tarihinde imzalanan ve 16/08/2011 - 30/03/2014 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 21/f maddesinin, 27/06/2014 tarihinde imzalanan 31/03/2014-31/12/2015 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan "Emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmaz" şeklindeki düzenlemenin ve 08/01/2016 tarihinde imzalanan ve 01/01/2016 - 31/12/2017 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 24. maddesinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davanın, 16/08/2011-30/03/2014 dönemini kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 21. maddesinin (f) bendine ilişkin kısmı yönünden karar verilmesine yer olmadığına, dava konusu 08/08/2017 tarihli işlemin; davacının uyarma cezası alması nedeniyle kesilen 2012 Ocak ve 2013 Ağustos aylarına ve emekliliği hak etmesi nedeniyle ödenmeyen 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arası döneme ilişkin sosyal denge tazminatlarının ödenmesi isteminin reddine ilişkin kısmının iptaline, davacının 2014 Mart ve Ocak aylarına ait eksik ödendiğini iddia ettiği sosyal denge tazminatının ödenmesi isteminin reddine ilişkin kısmı yönünden davanın reddine, dava konusu işlemin; 01/01/2016 - 31/12/2016 tarihleri arası döneme ilişkin ödenmeyen sosyal denge tazminatının ödenmesi isteminin reddine ilişkin kısmı ile 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arası dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. ve 01/01/2016 - 31/12/2017 tarihleri arası dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 24. maddesinin iptali istemi yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve taraflarca ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
Davacı tarafından, dava konusu işlemin dayanağı olan Sözleşme hükümlerinin İstanbul 12. İdare Mahkemesince iptaline karar verildiği, iptal kararının hüküm ve sonuçlarından yararlandırılması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı idare tarafından, sosyal denge sözleşmelerinin toplu sözleşme olmadığı, dolayısıyla toplu sözleşmeden farklı hükümler içerebileceği, karşılıklı müzakere sonucu imzalandığından hukuka aykırılığının ileri sürülemeyeceği, dava konusu düzenleme bireysel ve subjektif bir işlem olmadığından eşitlik ilkesine aykırılığının söz konusu olmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı ve davalı idarece savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Kararda belirtilen gerekçelerle; davalı idarenin temyiz isteminin reddi, davacının temyiz isteminin ise kısmen reddi ile kısmen kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
16/08/2011 tarihinde ... (... -Sen) arasında imzalanan ve 16/08/2011-30/03/2014 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 24. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "Emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmaz" şeklindeki düzenlemenin ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararıyla iptali üzerine; davalı idarece anılan Sosyal Denge Sözleşmesinin kapsadığı 16/08/2011-30/03/2014 tarihleri arasındaki döneme ilişkin olarak davacıya sosyal denge tazminatı ödenmiştir.
Davacı tarafından, 07/07/2017 tarihinde yapılan başvuruda; kendisine eksik ödeme yapıldığından bahisle, 2013 yılı Kasım ve Aralık ayı ile 2014 yılı Ocak ve Mart ayında eksik ödenen, 2012 yılı Ocak ayı, 2013 yılı Ağustos ayı ve 01/04/2014 - 31/12/2016 tarihleri arasında ise hiç ödenmeyen sosyal denge tazminatlarının yasal faiziyle birlikte ödenmesi talep edilmiştir.
Davalı idare tarafından söz konusu başvuru üzerine tesis edilen 08/08/2017 tarihli işlemle; yargı kararı gereğince 16/08/2011 - 30/03/2014 tarihleri arasındaki döneme ilişkin olarak ödenen sosyal denge yardımının 2011 tarihli Sosyal Denge Sözleşmesinin 21. maddesi gereğince aylık performans değerlendirmeleri de dikkate alınarak yapıldığı, 2014 yılı Mart ayında eksik yapıldığı iddia edilen ödemenin, sözleşmenin 30/03/2014 tarihinde sona ermesi nedeniyle 15 günlük ödemeden kaynaklandığı, 31/03/2014-31/12/2015 tarihleri arasındaki dönemine ilişkin olarak, 27/06/2014 tarihinde imzalan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan "Emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmaz" şeklindeki düzenleme gereğince ödeme yapılmadığı, 01/01/2016-31/12/2016 tarihleri arasındaki ödemelerin ise, 2016 tarihli Sosyal Denge Sözleşmesinin 24. maddesi gereğince 2016 yılı içerisindeki aylık performans değerlendirmeleri nedeniyle ödenmediği bildirilmiştir.
Bunun üzerine; anılan işlemin ve dayanağı olan düzenlemelerin iptali istemiyle temyizen bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT VE HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın, 16/08/2011-30/03/2014 dönemini kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 21. maddesinin (f) bendine ilişkin kısmı yönünden karar verilmesine yer olmadığına, 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinin iptali istemi yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddine, dava konusu işlemin; 2014 yılı Mart ayında eksik ödenen sosyal denge tazminatının ödenmesi isteminin reddine ilişkin kısmı yönünden davanın reddine, 2012 yılı Ocak ayı ve 2013 yılı Ağustos ayı sosyal denge tazminatlarının ödenmesi isteminin reddine ilişkin kısmının iptali yolunda verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kısmında usul ve hukuka aykırılık bulunmadığından, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Temyize konu karar; 01/04/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasında ödenmeyen sosyal denge tazminatlarının ödenmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin kısmı yönünden incelendiğinde;
İdare Hukuku ilkelerine göre, iptal kararları, iptali istenilen işlemi tesis edildiği tarih itibarıyla ortadan kaldırarak, o işlemin tesisinden önceki hukuki durumun geri gelmesini sağlar. Bir genel düzenleyici işlemin iptal edilmesi durumunda, verilmiş olan yargı kararının, sadece o davayı açanı değil, bu genel düzenleyici işlem ile ilgili diğer kişileri de etkileyeceği kuşkusuzdur.
Genel düzenleyici nitelikteki bir işlemin iptali yolundaki kararın, o düzenleme ile ilgili herkes için hüküm ifade edeceği dikkate alındığında; dava konusu işlemin dayanağı olan 27/06/2014 tarihinde imzalanan ve 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinin ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptal edilmesi sebebiyle, davacının da söz konusu iptal kararının sonuçlarından yararlandırılması ve bu kapsamda kendisine 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasındaki döneme ilişkin sosyal denge tazminatlarının ödenmesi gerekmektedir.
Bu duruma göre; İdare Mahkemesince dava konusu işlemin anılan kısmının iptali yönünde verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık görülmemiştir.
Temyize konu karar; dava konusu işlemin, 2013 yılı Kasım ve Aralık ayında eksik ödenen sosyal denge tazminatının ödenmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin kısmı yönünden incelendiğinde;
Yargılama hukukunun temel ilkelerinden biri olan "taleple bağlılık" ilkesi uyarınca, yargı mercileri davacının istemi ile bağlı olup, istemi genişletecek veya daraltacak biçimde karar verilmesi mümkün değildir.
Davacının başvurusunda, 2013 yılı Kasım ve Aralık ayında eksik ödenen sosyal denge tazminatının da ödenmesi talebinde de bulunduğu ve reddi üzerine söz konusu işlemin iptali istemiyle temyizen bakılan davanın açıldığı, ancak İdare Mahkemesince dava konusu işlemin bu kısmına ilişkin olarak hüküm kurulmadığı görüldüğünden, eksik hüküm nedeniyle hukuka aykırı olan karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Temyize konu karar; 2014 yılı Ocak ayında eksik ödenen sosyal denge tazminatının ödenmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin kısmı yönünden incelendiğinde;
Dava dosyası ile UYAP kayıtlarının incelenmesinden; Fatih Belediyesinde görev yapan bir başka personel tarafından, ... Sendikası (... -SEN) arasında 08/04/2011 tarihinde imzalanmış olan 16/08/2011 - 30/03/2014 dönemine ilişkin Sosyal Denge Sözleşmesinin 21. maddesinin (f) bendinin iptali istemiyle ... İdare Mahkemesinde açılan davada, anılan mahkemenin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarının, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenmesi hukuken mümkün olmakla birlikte; somut uyuşmazlıkta, personelin Performans Değerlendirme Formu ile amirin kişisel değerlendirmesine tabi kılındığı; dolayısıyla performans değerlendirmesinin subjektif ölçütler taşıdığı, oysa sosyal denge tazminatının aylık tutarının, personelin amir tarafından kişisel olarak değerlendirilmesine dolayısıyla subjektif ölçütlere göre değil; personelin görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere, dolayısıyla objektif ölçütlere göre belirlenmesi gerektiğinden, söz konusu sözleşme maddesinde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle, "Belediyenin tüzel kişiliğini ve yöneticilerini rencide edecek, çalışma düzenini ve çalışanların huzurunu bozacak nitelikte faaliyetlerde ve beyanda bulunan, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125. maddesindeki fiileri işleyen, performansının düşük olduğu amirleri tarafından tespit edilen memurların, aylık sosyal denge yardımının, kurul tarafından belirlenecek miktarda kesileceğine" ilişkin düzenlemenin iptaline karar verildiği ve bu mahkeme kararının, kanun yollarına başvurulmayarak kesinleştiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda; dava konusu 08/08/2017 tarihli işlemin dayanağını teşkil eden 08/04/2011 tarihli Sözleşmenin 21. maddesinin (f) bendi, ... İdare Mahkemesinin kanun yollarına başvurulmayarak kesinleşmiş olan ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla hukuka aykırılığı saptanarak iptal edilmiş olduğundan ve düzenleyici işleme ilişkin iptal kararları, bu düzenleyici işlemden etkilenen üçüncü kişiler yönünden de sonuç doğurduğundan; dava konusu bireysel işlemin, performans değerlendirme notu nedeniyle davacının 2014 yılı Ocak ayı sosyal denge tazminatının eksik ödenmesi istemine ilişkin kısmının hukuki dayanaktan yoksun kaldığı açık olup, dava konusu işlemin bu kısmının iptali istemi yönünden verilen davanın reddine ilişkin karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdaresi Mahkemesi kararında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Temyize konu karar; 08/01/2016 tarihinde imzalanan ve 01/01/2016 - 31/12/2017 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 24. maddesi ile dava konusu işlemin, 01/01/2016 - 31/12/2016 tarihleri arasında ödenmeyen sosyal denge tazminatlarının tarafına ödenmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin kısmının yönünden incelendiğinde;
4688 sayılı Kanun'un 32. maddesi uyarınca; 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 15. maddesi hükümleri çerçevesinde belediyelerde, toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içinde sosyal denge tazminatına ilişkin sözleşme yapılabileceği, yapılacak sözleşmenin, toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanacağı ve sözleşme süresinin hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemeyeceği kurala bağlanmıştır.
Davaya konu 01/01/2016 - 31/12/2017 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin "Sosyal Denge Yardımı" başlıklı 14. maddesinde; sosyal denge yardımının, çalışılan her ayın 15'inde maaşlar ile birlikte ödeneceği düzenlenmiştir.
Yukarıda yer verilen düzenlemelerin değerlendirilmesinden; Sosyal denge sözleşmesinin, belirli bir dönemde ilgili belediye veya mahalli kuruluşta görev yapan kamu görevlilerine uygulanmak üzere sosyal denge yardımı ve buna ilişkin hususlarda hükümler içeren genel düzenleyici işlem niteliğindeki olduğu, sözleşmenin kapsadığı dönem boyunca uygulanacağı ve sosyal denge yardımı ödemelerinin de her ayın on beşinde kamu görevlilerinin aylıkları ile birlikte ödeneceği anlaşılmaktadır.
Bu durumda; davaya konu sözleşmenin 01/01/2016 - 31/12/2017 tarihleri arasındaki dönemde uygulanmak üzere yürürlüğe konulduğu ve anılan süre boyunca her ay davacı ve diğer çalışanlar hakkında uygulandığı dikkate alındığında, davacı tarafından, anılan sözleşme süresi içerisinde 07/07/2017 tarihinde yapılan başvurunun reddi üzerine açılan davanın süresinde olduğunun kabulü gerekmektedir.
Buna göre; uyuşmazlığın esası hakkında bir karar verilmesi gerekirken davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kısmen reddi ile ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının; davanın, 27/06/2014 tarihinde ... Sendikası (...-Sen) arasında imzalanan ve 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan düzenlemenin iptali istemi yönünden süre aşımı nedeniyle reddine, dava konusu işlemin, 2014 yılı Mart ayında eksik ödenen sosyal denge tazminatının ödenmesi isteminin reddine ilişkin kısmı yönünden davanın reddine dair kısmına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının ONANMASINA,
2. Davalı idarenin temyiz isteminin reddi ile 16/08/2011 - 30/03/2014 dönemini kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 21. maddesinin (f) bendine ilişkin kısmı yönünden karar verilmesine yer olmadığı ve dava konusu işlemin 2012 yılı Ocak ayı ve 2013 yılı Ağustos ayında ödenmeyen sosyal denge tazminatının ödenmesi isteminin reddine ilişkin kısmının iptali yolunda verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının ONANMASINA,
3. Davalı idarenin temyiz isteminin reddi ile 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasındaki döneme ilişkin ödenmeyen sosyal denge tazminatının ödenmesi isteminin reddine ilişkin kısmının iptali yolundaki karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA,
4. Davacının temyiz isteminin kısmen kabulü ile 08/01/2016 tarihinde imzalanan ve 01/01/2016 - 31/12/2017 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 24. maddesi ile 01/01/2016 - 31/12/2016 tarihleri arasında ödenmeyen sosyal denge tazminatlarının ödenmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin kısmının iptali istemi yönünden verilen davanın süre aşımı nedeniyle reddine; dava konusu işlemin, 2014 yılı Ocak ayında eksik ödenen sosyal denge tazminatının ödenmesi isteminin reddine ilişkin kısmı yönünden davanın reddine dair karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi ile 2013 yılı Kasım ve Aralık ayında eksik ödenen sosyal denge tazminatının ödenmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin kısmı yönünden hüküm kurulmamasına ilişkin kısmının BOZULMASINA,
5. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... Dava Dairesine gönderilmesine, 02/06/2022 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.