T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/579
Karar No : 2024/1275
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Özel Eğitim ve Öğretim Kurumları A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İzmir Büyükşehir Belediyesi Servis Araçları Yönergesi'nin 'Yasaklar' başlıklı 24. maddesine "Özel Eğitim Kurumları özmal araçları ile ücret karşılığında öğrenci servis taşımacılığı yapamazlar." düzenlemesinin eklenmesine ilişkin İzmir Büyükşehir Belediyesi Ulaşım ve Koordinasyon Merkezinin (UKOME) … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; 5580 sayılı Kanun ve Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği ile, özel öğretim kurumlarının, sunacakları servis hizmeti için ücret talep edemeyecekleri yönünde yasaklayıcı bir düzenlemeye yer verilmediği gibi kurumların, sunacakları servis ve benzeri hizmetler için ücret talep edebileceklerinin açıkça kurala bağlandığı, ayrıca bunda kâr amacı güdülüp güdülmeyeceği yönünde herhangi bir kriter de belirlenmediği, bu durumda, 5580 sayılı Kanun ve Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliğinde yer almayan, anılan Kanun ve Yönetmeliğin "yasaklayıcı" hükümlerini aşan ve genişleten nitelikte "yasak" kural getiren"Özel Eğitim Kurumları özmal araçları ile ücret karşılığında öğrenci servis taşımacılığı yapamazlar." şeklindeki dava konusu düzenleme ve bu düzenlemenin tesisine ilişkin … tarih ve … sayılı UKOME kararında sebep, konu ve maksat unsurları yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, 5580 sayılı Kanun incelendiğinde kanun koyucunun eğitim faaliyetini özel teşebbüse bıraksa da kamusal niteliği ağır basan bu hizmet için denetim ve gözetim görevini devam ettirdiği, kurumların faaliyetlerini sadece kazanç sağlamak için yapamayacaklarının düzenlendiği, dava konusu işlemle özel okulların özmal araçları ile ücretli ya da ücretsiz öğrenci ya da personelinin taşınmasına engel olunmadığı, fahiş kar elde etmelerine engel olunmaya çalışıldığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'UN DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7. maddesinin I. fıkrasının (f) bendinde; büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarım, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarım belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.” (p) bendinde; taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek,belediyenin görev ve yetkileri arasındadır, kuralına yer verilmiş, 9. maddesinde; "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkam ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin katılacağı ulaşım koordinasyon merkezi kurulur. Bu kanunla büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini planlama, koondinasyon, güzergah belirleme ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir dahilindeki il trafik komisyonu yetkileri UKOME'ce kullanılır. hükmü bulunmaktadır. Bu kanunun 28. maddesinde ise; Belediye Kanunu ve diğer ilgili Kanunların bu kanuna aykırı olmayan hükümleri ilgisine göre büyükşehir ve ilçe belediyeleri hakkında da uygulanır, hükümleri bulunmaktadır.
5393 sayılı Belediye Kanunun 84 maddesinde; (Uygulanmayacak hükümler, başlıklı) "Bu Kanunla, belediyenin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle sınırlı olarak; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, 03.05.1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda, bu Kanun hükümlerine aykırılık bulunması durumunda bu Kanun hükümleri uygulanır." hükümleri yer almaktadır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; "... Personel servis aracı: (Ek: 17/10/1996-4199/1 md.) Herhangi bir kamu kurum ve kuruluşu veya özel veya tüzel kişilerin personelini bir akit karşılığı taşıyan şahıs veya şirketlere ait minibüs ve otobüs türündeki ticari araçlardır. Kamu kurum ve kuruluşları ile özel ve tüzel kişilere ait araçların kendi personelini veya yolcusunu taşıma işi bu tanımın kapsamına girmez. Umum servis aracı: (Ek: 17/10/1996-4199/1 md.) Okul taşıtları ile personel servis araçlarının birlikte değerlendirilmesidir. Okul taşıtı: Genel olarak okul öncesi, ilköğretim ve orta dereceli okulların öğrencileri ile sadece gözetici ve hizmetlilerin taşınmalarında kullanılan taşıttır. ..." kuralı yer almaktadır.
14/09/2011 tarih, 2011/350 nolu UKOME Genel Kurul Kararı ile uygun görülen, 13/01/2016 tarih, 2016/15 nolu UKOME Kararı ile güncellenen İzmir Büyükşehir Belediyesi Servis Araçları Yönergesinin "Amaç" başlıklı 1. maddesi; "Bu Yönerge, İzmir Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nce (UKOME) belirlenen güzergahlarda yolcu taşıma izni verilen servis araçlarının, kamu / resmi kurum ve kuruluşları, özel şirketlerin personeli ile okulların öğrenci / personeli için taşıma sözleşmesi ile kiraladıkları S plakalı araçlar ile / öz mal servis araçlarının, çalışma esas ve usulleri ile servis taşımacılığı yapan "S" Plakalı her türlü servis araçlarının, çalışma esas ve usullerini, ruhsat alma esaslarını, uygulamayı yürütecek ve denetleyecek olan kuruluş ve organların yetki ve sorumluluk alanlarını belirlemek ve servis taşımacılığında hizmet kalitesinin yükseltilmesini sağlamak amacıyla hazırlanmıştır.","Kapsam" başlıklı 2. maddesi; "Bu Yönerge; Minibüs veya Otobüs statüsündeki "S" Plakalı araçlar, öz mal araçlar ve ücretsiz olarak; otogar, büyük market ve benzeri alışveriş merkezlerine / çarşılara; "S" Plakalı, Öz mal veya öz mal olmayan İzmir iline kayıtlı yolcu taşımacılığında kullanılan ticari araçlar ile yapılan yolcu taşımacılığını kapsar. Bunun dışındaki araçlarla servis taşımacılığı yapılamaz. ...(2)Okul öncesi, ilköğretim, orta ve yüksek öğretim öğrencilerini taşımak üzere okul servis aracı olarak kullanılan "S" Plakalı ve öz mal araçları, ... (6) (2017/724 nolu UKOME Gen. Kur. Kar.) Özel Öğretim Kurumları, özel hastaneler ve sağık kuruluşları, rehabilitasyon merkezleri, spor kulüpler veya spor derneklerine, kamu yararına çalışan dernek ve vakıflar, özel ve/veya tüzel kişilere ait öğrenci yurtlarının özmal araçları ile ücretsiz olarak yapılan servis taşımacılığını, ((2017/724 nolu UKOME Gen. Kur. Kar.) Özel Öğretim Kurumları ve öğrenci yurtlarının öğrenci ve öğretmenlerinin servis taşımacılığını yapan özmal araçları ile bu amaçla çalıştırılan S plakalı araçlar Okul Servis Araçları Hizmet Yönetmeliği ve bu Yönerge hükümlerine uygun koşulları taşıyacaklardır ve "Okul Taşıtı" olarak değerlendirileceklerdir.) kapsar., "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; "...(12) Okul: Okul öncesi, ilköğretim, orta ve yüksek öğretim veren özel veya kamu kuruluşlarını, (14) Servis Aracı: Resmi ya da özel kuruluşlara veya öğrencilere, ücreti karşılığında toplu taşıma hizmeti vermek amacı ile kullanılan ve İzmir Valiliği İl Trafik Komisyonunun almış olduğu plaka tahdit kararına göre, İzmir Emniyet Müdürlüğü Trafik Tescil Şube Müdürlüğü'nün "S" Plaka serisine kayıtlı araçlar ile şahıs ve şirket üzerine kayıtlı olup kendi personelini / müşterisini / kendi öğrencilerini ücretsiz taşımak üzere tescilli olan özel plakalı araçları ve öz mal servis taşımacılığı yapan araçları, (15) Okul Taşıtı: Okul öncesi eğitim, İlköğretim, orta ve yüksek öğretim öğrencileri ve (2017/724 nolu UKOME Gen. Kur. Kar.) Özel Öğretim Kurumları ve yurt öğrencileri ile sadece rehber / öğretmen / okul personeli taşımalarında kullanılan, servis taşımacılığı yapan araçları,...", "Okul Servis Taşımacılığı ile ilgili Hükümler" başlıklı 6. maddesinde; Okul servis taşımacılığı yapan "S" Plakalı ve Özmal araçların; (1) Bu Yönerge hükümleri ile birlikte İzmir Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde yapılan öğrenci taşımacılığında "İzmir İli Okulları Öğrenci Taşımacılığı Yönergesi" ve " Okul Servis Araçları Hizmet Yönetmeliği" uygulanır. ...(3) Özel ve / veya tüzel kişilere ait öğrenci yurtlarına, kreş, gündüz bakım evi, rehabilitasyon merkezleri, çocuk bakım evi, okul öncesi eğitime, (2017/724 nolu UKOME Gen. Kur. Kar.) Özel Öğretim Kurumlarına yapılan servis taşımacılığı, okul servis taşımacılığı olarak değerlendirilecektir. Özel Öğretim Kurumları adına kayıtlı araçlar Özel Öğretim Kurumlarına kaydı bulunmayan öğrenciyi taşıyamaz.", "Yasaklar" başlıklı 24. maddesinde; "(1) "S" Plakası olmadan servis taşımacılığı yapılamaz. ...(21) Öz mal araçları ile kendi personeli haricinde ücret karşılığı servis taşımacılığı yapılamaz. ... (41) (2018/700 No.lu UKOME Gen. Kur. Kar. ) Özel Eğitim Kurumları öz mal araçları ile ücret karşılığında öğrenci servis taşımacılığı yapamazlar. (İdare Mahkemesinin iptal kararı üzerine 10/07/2019 tarih, 2019/360 Nolu UKOME Kararı ile iptali uygun görülmüştür.)" düzenlemeleri yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; belediyelerin her türlü servis aracının çalışma şekil ve şartlarını belirleme ve ruhsatlarını vermede yetkili olduğu konusunda duraklama bulunmasa da, bu yetki kapsamına girecek servis araçlarının niteliğinin ortaya konulması gerekmektedir.
Belediyenin yetki ve görevlerini belirleyen belediye mevzuatında servis araçlarının tanım ve nitelik yönünden ortaya konulamaması nedeniyle bu tür araçlara ilişkin belirleme yapılan ve bu konuda belediyelerin de yetki sınırını belirleyen Karayolu Trafik Kanunu'ndaki düzenlemede; servis araçlarının ticari araçlar olduğu ve kişi ve kurumların kendi araçları ile kendi personelleri ve yolcularını taşıma işinin servis taşımacılığı kapsamında olmadığı belirtilerek; bu tür taşımacıların servis taşımacıları için getirilen kuralların sağlanmasına gerek olmaksızın yolcu taşımacılığı yapmasına cevaz verildiği görülmektedir. Yalnız, bu tür taşımalar için de belediyelerin, trafikle ilgili yetkileri kapsamında güzergah belirleme, bunlara ilişkin trafik güvenliği ilkelerini belirleme ve denetleme yetkisi bulunmaktadır.
Dava konusu işlemin yer aldığı "İzmir Büyükşehir Belediyesi Servis Araçları Yönergesi"nde; İzmir İlinde servis taşımacılığının tahditli ticari plakalarla - (S) plaka ile yapılacağı, öz mal araçlarla ancak ücretsiz servis taşımacılığı yapılabileceği, öz mal araçlarla ücretli servis taşımacılığı yapılabilmesi için bu araçların "S" plaka alması gerektiği hususu dava konusu UKOME kararı öncesinde kurala bağlandığından, söz konusu düzenlemelerin iptaline dair mahkeme kararı da bulunmadığından; mevzuata uygun dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 08/03/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.