T.C.
D A N I Ş T A Y
BEŞİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/6195
Karar No : 2022/7335
DAVACI : …
DAVALI : … / …
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN KONUSU : 689 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname eki listede ismine yer verilmek suretiyle kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin işleme karşı yaptığı başvurusu Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu'nun … tarih ve … sayılı kararıyla reddedilen davacı tarafından, 12/07/2017 tarih ve 30122 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun Çalışmasına İlişkin Usul ve Esaslar'ın 14. maddesinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Dava konusu edilen düzenlemenin Anayasa'nın başlangıç hükümlerine, 2., 9., 10., 14., 15., 25., 37., 38., 129. maddelerine aykırı olduğu, Anayasa'ya aykırı şekilde idari mercilere keyfiyet hakkı tanıdığı, Anayasa ile sadece bağımsız mahkemelere tanınan yargı yetkisinin devri anlamını taşıdığı, savunma ve ispat hakkı ile adil ve etkin yargılanma hakkının da ihlal edildiği ileri görülerek uyuşmazlık konusu düzenlemenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI : Dava konusu Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun Çalışmasına İlişkin Usul ve Esaslar'ın 14. maddesinin; üst normlara uygun olarak düzenlendiği, düzenlemeye dayanak Kanun'a karşı açılan iptal davasının Anayasa Mahkemesince reddedildiği, davanın reddi gerektiği savunulmaktdır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'NIN DÜŞÜNCESİ: 12.7.2017 tarihli ve 30122 sayılı mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun Çalışmasına İlişkin Usul ve Esaslar”ın 14. maddesinin iptali istenilmektedir.
1/2/2018 tarihli ve 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 1. maddesinde, “Anayasanın 120 nci maddesi kapsamında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli ve 1116 sayılı Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararıyla onaylanan olağanüstü hal kapsamında, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan kanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmuştur.” hükmüne yer verilmiş, 9. maddesinde de, “Komisyon incelemelerini dosya üzerinden yapar. Komisyon, inceleme sonucunda başvurunun reddine veya kabulüne karar verebilir.” kuralı getirilmiştir.
7075 sayılı Kanun’un 13. maddesindeki “Başvurulara ve Komisyonun çalışmasına ilişkin usul ve esaslar, Komisyonun teklifi üzerine Cumhurbaşkanlığı tarafından belirlenir ve ilan edilir.” kuralına dayalı olarak da 12.7.2017 tarihli ve 30122 sayılı mükerrer sayılı Resmi Gazetede “Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun Çalışmasına İlişkin Usul ve Esaslar” yayınlanmıştır.
Usul ve Esasların iptali istenen 14. maddesinde; “(1) Komisyon incelemelerini dosya üzerinden yaparak başvurunun reddine veya kabulüne karar verir. (2) Komisyon, incelemelerini terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı yönünden yapar. (3) Sözlü ifade verme veya tanık dinletme talepleri dikkate alınmaz.” düzenlemesine yer verilmiştir.
7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 1. maddesi uyarınca Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun; olağanüstü hâl kapsamında doğrudan olağanüstü hâl KHK’larıyla kişi ve kuruluşlar hakkında hukuki sonuç doğuran kamu görevinden çıkarma, öğrencilikle ilişiğin kesilmesi ya da kuruluşların kapatılması gibi işlemlere karşı ilgililerin başvurularını değerlendirmek ve karara bağlamak amacıyla kurulduğu görülmekte olup, yapısı itibariyle yargılama makamı olmadığı ve kararlarının da yargısal nitelik taşımadığı, yalnızca olağanüstü hâl KHK’ları ile uygulanan tedbirlere karşı dava açmadan önce tüketilmesi zorunlu olan idari bir başvuru yolu olduğu anlaşılmaktadır.
Öte yandan, davaya konu Usul ve Esasların 14. maddesinde, hakkında tedbir kararı uygulanan ve bu yöndeki iptal talepleri Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunca reddedilen kişi ya da kuruluşların Komisyon kararlarına karşı idari yargıda açacağı iptal davalarında uygulanacak idari yargılama usulüne ilişkin kurallar yönünden herhangi bir kısıtlayıcı düzenleme bulunmadığı gibi adil yargılanmaya ilişkin tüm güvencelerin uygulanacağı kuşkusuzdur.
Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun Çalışmasına İlişkin Usul ve Esaslar'ın dayanağı olan 7075 sayılı Kanun’un 9. maddesinde de, Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun incelemelerini dosya üzerinden yapacağı kuralına yer verildiği ve Yasa koyucunun da, Komisyonun, süratli biçimde çalışmasını ve başvuruların biran evvel çözüme kavuşturulmasını amaçladığı dikkate alındığında, iptali istenen düzenlemelerin, dayanağı 7075 sayılı Kanun hükümlerine ayrılık taşımadığı, Anayasadaki adil ve etkin yargılanma ile savunma hakkını ihlal eder nitelikte olmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu nedenle, olağanüstü hâl kapsamında doğrudan KHK’lar ile uygulanan tedbirlere karşı Komisyona yapılan başvurular ve yargılama süreci bir bütün olarak değerlendirildiğinde, Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun Çalışmasına İlişkin Usul ve Esaslar”ın 14. maddesindeki düzenlenmelerin hukuka aykırılık taşımadığı ve davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Beşinci Dairesince, duruşma için taraflara önceden bildirilen 19/10/2022 tarihinde, davacının gelmediği, davalı vekili Av. …'ın geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı, gelen tarafa usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra gelen tarafa son kez söz verilip, duruşma tamamlandı.
Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki bilgi ve belgeler incelendikten sonra işin esasına geçildi, gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Adalet Bakanlığında infaz koruma memuru olarak görev yapmakta iken 29/04/2017 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 689 sayılı Kanun Hükmünde Kararname eki listede ismine yer verilmek suretiyle kamu görevinden çıkarılan ve bu işleme karşı yaptığı başvurusu Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu'nun … tarih ve … sayılı kararıyla reddedilen davacı tarafından, 12/07/2017 tarihli mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan "Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun Çalışmasına İlişkin Usul ve Esaslar"ın "Esastan inceleme ve karar" başlıklı 14. maddesinin iptali istenilmektedir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 1. maddesinde, “Anayasanın 120 nci maddesi kapsamında ilan edilen ve 21/07/2016 tarihli ve 1116 sayılı Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararıyla onaylanan olağanüstü hal kapsamında, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan kanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmuştur.” hükmüne yer verilmiş, 9. maddesinde de, “Komisyon incelemelerini dosya üzerinden yapar. Komisyon, inceleme sonucunda başvurunun reddine veya kabulüne karar verebilir.” hükmüne yer verilmiş, 11. maddesinde de "Komisyon kararlarına karşı Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenecek Ankara idare mahkemelerinde ilgilinin en son görev yaptığı kurum veya kuruluş aleyhine iptal davası açılabilir." kuralı getirilmiştir.
7075 sayılı Kanun’un 13. maddesindeki “Başvurulara ve Komisyonun çalışmasına ilişkin usul ve esaslar, Komisyonun teklifi üzerine Cumhurbaşkanlığı tarafından belirlenir ve ilan edilir.” kuralına dayalı olarak da 12/07/2017 tarihli ve 30122 sayılı mükerrer sayılı Resmi Gazetede “Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun Çalışmasına İlişkin Usul ve Esaslar” yayınlanmıştır.
Dava konusu edilen Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun Çalışmasına İlişkin Usul ve Esaslar'ın "Esastan inceleme ve karar" başlıklı 14. maddesinde; “(1) Komisyon incelemelerini dosya üzerinden yaparak başvurunun reddine veya kabulüne karar verir. (2) Komisyon, incelemelerini terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı yönünden yapar. (3) Sözlü ifade verme veya tanık dinletme talepleri dikkate alınmaz.” düzenlemesine yer verilmiştir.
Öte yandan 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 9. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “...dosya üzerinden...” ibaresinin "..olağanüstü hal KHK'ları ile kişi ve kurumlara savunma hakkı tanınmadan kamu görevinden çıkarma ya da kapatma gibi tedbirlerin uygulandığı, bu tedbirlerin uygulanması aşamasında ortaya çıkan aksaklıkların giderilmesi için kurulan Komisyona yapılacak başvurularda ve Komisyon tarafından yapılacak incelemede savunma hakkının eksiksiz olarak sağlanması gerektiği, dava konusu kuralla Komisyona sadece dosya üzerinden inceleme yetkisi verilmesinin, haklarında uygulanan tedbirlere karşı kişilerin savunma hakkını kullanılamaz hale getirdiği belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2.,17.,20.,36.,38. ve 70. maddelerine aykırı olduğu.." ileri sürülerek açılan davada; Anayasa Mahkemesinin 24/12/2019 tarih ve E:2018/74; K:2019/92 sayılı kararında; "..53. Dava konusu kuralda, Komisyonun incelemelerini dosya üzerinden yapacağı hüküm altına alınmıştır. 54.Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrasında “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir” denilerek yargı organlarına davacı ve davalı olarak başvurabilme hakkı ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Madde metninde açıkça ifade edildiği üzere söz konusu hak kapsamındaki güvenceler, esas olarak yargılama sürecine özgülenmiştir. 55. Komisyon; olağanüstü hâl kapsamında doğrudan olağanüstü hâl KHK’larıyla kişi ve kuruluşlar hakkında hukuki sonuç doğuran kamu görevinden çıkarma, öğrencilikle ilişiğin kesilmesi ya da kuruluşların kapatılması gibi işlemlere karşı ilgililerin başvurularını değerlendirmek ve karara bağlamak amacıyla kurulmuş idari bir kuruldur. Kanun’un genel gerekçesinde de Komisyonun özel bir idari komisyon olduğu ifade edilmiştir. Belirtilen yapısı gözetildiğinde Komisyon bir yargılama makamı olmadığı gibi kararları da yargısal nitelikte değildir. Komisyon, doğrudan olağanüstü hâl KHK’ları ile uygulanan tedbirlere karşı dava açmadan önce tüketilmesi zorunlu olan idari bir başvuru yoludur. 56. Anayasa’nın 36. maddesi kapsamındaki güvenceler, esas olarak yargılama sürecine uygulanmakla birlikte dava öncesi ya da sonrasındaki süreçte yaşanan birtakım ihlal veya eksikliklerin yargılamanın bir bütün olarak adilliğine zarar verebilecek nitelikte olması durumunda adil yargılanma hakkının sağladığı güvencelerin dava öncesi ya da sonrasındaki süreçler için de uygulanması gerekmektedir. Bu gereklilik adil yargılanma hakkının tam anlamıyla gerçekleştirilebilmesi ihtiyacından kaynaklanmaktadır. 57. Kanun’un 11. maddesinde; Komisyon kararlarına karşı HSK’ca belirlenecek Ankara idare mahkemelerinde ilgilinin en son görev yaptığı kurum veya kuruluş aleyhine iptal davası açılabileceği hüküm altına alınmıştır. Komisyon kararlarına karşı açılacak davalarda 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun uygulanacağı açık olup Kanun’da Komisyon kararlarına karşı açılacak davalarda uygulanacak yargılama kuralları yönünden herhangi bir kısıtlayıcı hükme yer verilmemiştir. Dolayısıyla hakkında tedbir kararı uygulanan ve bu yöndeki iptal talepleri Komisyonca reddedilen kişi ya da kuruluşların açtıkları davalarda, 2577 sayılı Kanun’da yer alan yargılama usulüne ilişkin tüm güvenceler uygulanacaktır. 58. Bu itibarla olağanüstü hâl kapsamında doğrudan KHK’lar ile uygulanan tedbirlere karşı Komisyona yapılan başvuru ve yargılama süreci bir bütün olarak değerlendirildiğinde, Komisyonun sadece dosya üzerinden inceleme yaparak başvurular hakkında karar vermesini öngören kural, yargılamanın adil bir şekilde yürütülmesini engelleyecek nitelikte değildir. 59. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 36. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir. Kuralın Anayasa’nın 2., 17., 20., 38. ve 70. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.." gerekçesiyle başvurunun reddine karar verilmiştir.
Bu durumda; her ne kadar davacı tarafından, sadece bağımsız mahkemelere tanınan yargı yetkisinin devredildiği, idari mercilere keyfiyet hakkı tanıdığı, savunma ve ispat hakkı ile, adil ve etkin yargılanma hakkının ihlal edildiği ileri sürülerek dava konusu düzenlemenin Anayasaya aykırı olduğu iddia edilmiş ise de; yukarıda yazılı Anayasa Mahkemesi kararında da belirtildiği üzere, 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunla kurulan Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu; olağanüstü hal kapsamında doğrudan Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnameleriyle kişi ve kuruluşlar hakkında hukuki sonuçlar doğuran kamu görevinden çıkarma, öğrencilikle ilişiğin kesilmesi ya da kuruluşların kapatılması gibi işlemlere karşı ilgililerin başvurularını değerlendirmek ve karara bağlamak amacıyla kurulmuş idari bir kurul olması, Kanunla belirtilen yapısı gözetildiğinde komisyonun yargılama makamı olmadığı gibi kararlarının da yargısal nitelikte olmadığı, komisyonun doğrudan Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnamesiyle uygulanan tedbirlere karşı dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu olan idari bir başvuru yolu olması, ayrıca komisyonca verilen kararlara karşı yargı yolunun açık olması ve komisyon kararlarına karşı açılacak davalarda uygulanacak yargılama kuralları yönünden de herhangi bir kısıtlayıcı hükme yer verilmediği gibi, dayanağı 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanuna aykırı bir husus içermediği anlaşılan uyuşmazlık konusu Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu'nun Çalışmasına İlişkin Usul ve Esasların 14. maddesinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 12/07/2017 tarih ve 30122 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun Çalışmasına İlişkin Usul ve Esaslar'ın 14. maddesinin iptali istemiyle açılan DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Posta gideri avansından varsa artan tutarın, kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 19/10/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.