T.C.
D A N I Ş T A Y
DOKUZUNCU DAİRE
Esas No : 2020/642
Karar No : 2022/5288
TEMYİZ EDENLER :1-(DAVALI) … Vergi Dairesi Başkanlığı
2-(DAVACI) …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, taraflarca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı tarafından, kanuni temsilcisi olduğu ... Madeni Yağ Gıda Turizm İthalat İhracat San. ve Tic. Ltd. Şti'ne vergi borçlarının tahsili amacıyla düzenlenen ödeme emirlerinin iptali istemiyle açılan davalar sonucu ödenen vekalet ücretleri nedeniyle 104.000,00-TL maddi, uygulanan haciz işlemleri sebebiyle banka kredisi kullanılamadığından bayilik sözleşmesinin feshine sebep olunduğu ve ticari itibarının zedelendiğinden ise 75.000,00 TL manevi tazminatın ödenmesi istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, dosyasının incelenmesinden, ... Madeni Yağ Gıda Turizm İthalat İhracat San. ve Tic. Ltd. Şti'ne ait vergi borçlarının tahsili amacıyla kanuni temsilci sıfatıyla davacı adına düzenlenen … tarih ve …,… sayılı ödeme emirlerinin iptali istemiyle davacı tarafından açılan ve ... Vergi Mahkemesi E:…, … sayılı dosyaları ile görülen davalarda yürütmenin durdurulması isteminin reddi kararları verilmesi üzerine davalı idarece haciz işlemlerinin uygulandığı, 21/03/2018 tarihli yazı ile davaları takip hakkı saklı tutularak ödeme emirlerine konu kamu alacaklarının aynı tarihte 438.150,00-TL olarak ödendiğinin belirtildiği, anılan davalarda Mahkemece ödeme emirlerinin iptallerine karar verildiği ve davacının vekiline, dava değerinin %15'ine tekabül eden 52.000,00 TL vekalet ücreti ödemek zorunda olduğunu beyan ettiği, davalı idarenin haciz işlemleri nedeni ile banka kredisi kullanılamadığı, ödeme emirleri için yapılan ödeme nedeniyle diğer borçların da ödenmesinde sıkıntı yaşanıldığı ve tek ortağı ve kanuni temsilcisi olduğu ... Sanayi ve Ticaret A.Ş'de bu ekonomik sıkıntılar nedeniyle bayilik sözleşmesinin feshedilmek durumunda kalınıldığı, bu nedenle de uğranılan manevi zararın 50.000,00 TL olduğu, ödeme emirlerinin iptali üzerine davalı idareden, ödenilen 438.150,00 TL'nin geri verilmesi talebinde bulunulduğu, bu talep üzerine mahkeme kararı ile iptal edilen ödeme emirlerinde yer alan kamu alacakları için usuli eksiklikler giderilmek suretiyle … tarih ve …,… sayılı yeni ödeme emirlerinin düzenlenerek tebliğ edildiği ve bu ödeme emirlerinin de ... Vergi Mahkemesi E:…,… sayılı dosyalarında dava konusu edildiği, davalı idarece ikinci kere ödeme emri düzenlenerek kamu gücünün kötüye kullanılması nedeniyle uğranılan manevi zararın 25.000,00 TL olduğu ve açılan davalar nedeni ile de vekiline 52.000,00 TL vekalet ücreti ödemek zorunda olduğunu beyan ettiği olayda, davacı tarafından, ödenen vekalet ücretleri nedeniyle 104.000,00-TL maddi, uygulanan haciz işlemleri sebebiyle banka kredisi kullanılamadığından bayilik sözleşmesinin feshine sebep olunduğu ve ticari itibarının zedelendiğinden ise 75.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesi istemi ile açılan işbu davada, dosyaya sunulan bilgi ve belgelerden zararın miktarının somut deliller ile ortaya konulamadığı, gerçekleşmemiş zarar için maddi tazminat talebinde bulunulamayacağı, ibraz edilen serbest meslek makbuzlarına ilişkin olarak da, ödeme emirlerine karşı açılan davalarda "Kabul" kararları verilmesi neticesinde Mahkeme kararları ile yargılama giderleri arasında sayılan ve davacı lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca vekalet ücretlerine hükmedilmiş olması nedeniyle, davalarda haklı çıkan taraf olan davacının zararları Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nde belirlenen oran ve miktarda karşılanmış olduğundan, davacının vekiline ödemek zorunda olduğu sözleşmeden doğan vekalet ücretlerinin karşılığı uğradığını iddia ettiği 104.000,00-TL maddi tazminata hükmedilmesi için gerekli şartların maddi olayda gerçekleşmediği anlaşıldığından, reddine karar verilmesi gerektiği, manevi zarar isteminin değerlendirilebilmesi için Mahkemelerince verilen ara kararı ile idarenin haciz işlemleri nedeni ile uğranılan manevi zarara ilişkin olarak reddedilen kredi başvurusu ve feshedilen bayilik sözleşmesine ile uğranılan zararlara dair bilgi ve belgelerin istenilmesine karşın, davacı tarafından verilen ara karar cevabında kredi başvurularına ve feshedilen bayilik sözleşmesine ilişkin somut bir belge ibraz edilmediği, iddia edilen manevi zarara sebep fiiller ile davalı idarenin işlem ve eylemleri arasında illiyet bağı olduğuna dair herhangi bir emareye rastlanılamadığı gibi davalının işlemlerinde kötü niyetle hareket ettiğine dair bir kanı da oluşmaması nedenleriyle davacının zedelenen ticari itibarı ile yaşadığı acı, ıztırap ve sıkıntılara karşılık toplam 75.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesi için gerekli şartların maddi olayda gerçekleşmediği anlaşıldığından, manevi tazminat talebininde reddi gerektiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Davacının istinaf başvurusuna ilişkin dilekçesinde ileri sürülen iddialar, Mahkeme kararının 104.000,00 Türk lirası maddi tazminat istemi yönünden reddi yolundaki hüküm fıkrasının dayandığı gerekçe ve nedenler karşısında, yerinde ve bu hüküm fıkrasının kaldırılmasını sağlayacak nitelikte bulunmadığı, istinaf başvurusunun manevi tazminata ilişkin kısmına gelince, uyuşmazlıkta, hukuka aykırılığı Mahkeme kararı ile sabit olan ve kanuni temsilci sıfatıyla davacıya başvurulabilmesi için gerekli koşulların oluşmadığının Mahkemece açıkça ifade edilmesi suretiyle iptaline karar verilen ve dava devam ederken ödemesi yapılmış bulunan amme alacağı sebebiyle idarece Mahkeme kararı uyarınca işlem tesis edilmesi gerekirken aksine Mahkeme kararı hilafına aynı amme alacakları sebebiyle davacı adına yeniden ödeme emirleri düzenlenerek davacının ödediği ve aynı zamanda davacıdan istenilmesinin hukuka aykırı olduğu sabit bulunan amme alacakları sebebiyle ikinci kez ödeme emirleri düzenlenmek suretiyle kamu gücü kullanılarak sürekli cebri icra tehdidi altında bırakılmasının davacıyı elem, keder ve üzüntüye uğratmış olduğu kanaatine varılmış olup takdiren 5.000,00 Türk lirası manevi tazminata hükmedilmesi gerektiğinden, Mahkeme kararının davanın 5.000,00 Türk lirası manevi tazminat istemi yönünden reddine dair hüküm fıkrasında hukuki isabet, 70.000,00 Türk lirası manevi tazminat istemi yönünden reddine dair hüküm fıkrasında ise isabetsizlik görülmediği gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kısmen reddine, kısmen kabulüne, Vergi Mahkemesi kararının manevi tazminat isteminin 5.000,00 Türk lirasına ilişkin kısmı yönünden davanın reddi yolundaki hüküm fıkrasının kaldırılmasına, manevi tazminat isteminin 5.000,00 Türk lirasına ilişkin kısmı yönünden davanın kabulü ile davalı idarece davacıya takdiren 5.000,00 Türk lirası manevi tazminatın ödenmesine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI:
DAVACININ İDDİALARI:... Madeni Yağ Gıda Turizm İthalat İhracat San. ve Tic. Ltd. Şti'nin vergi borçları sebebiyle kanuni temsilci düzenlenen … tarih ve …,… sayılı ödeme emirlerine karşı açlan davalarda, yürütmenin durdurulması isteminin reddi üzerine davalı idarece haciz işlemlerinin uygulandığı, takip hakkı saklı tutularak ödeme emirlerine konu kamu alacaklarının aynı gün 438.150,00 TL olarak ödendiği, ödeme emirlerinin iptaline karar verildiği ve davalar nedeniyle dava değerinin %15'ine tekabül eden 52.000,00-TL vekalet ücreti ödenmek zorunda kalındığı ve bu tutarda maddi zararının oluştuğu, tek ortağı ve kanuni temsilcisi olunan ... Sanayi ve Ticaret A.Ş'nin, davalı idarenin haciz işlemleri nedeni ile banka kredisi kullanamadığı, anılan ödeme emirleri için yapılan ödeme nedeniyle diğer borçlarında ödenmesinde sıkıntı yaşandığı ve bayilik sözleşmesinin feshedilmek durumunda kalındığı, bu nedenle de uğradığı manevi zararın 50.000,00-TL tazminat ile giderilebileceği, ödeme emirlerinin iptali üzerine davalı idareden ödediği 438.150,00 TL'nin geri verilmesi talebinde bulunulduğu, bu talep üzerine mahkeme kararı ile iptal edilen ödeme emirlerinde yer alan kamu alacaklarını içeren … tarih ve …/…,… takip no'lu yeni ödeme emirlerinin düzenlenerek tebliğ edildiği, bu ödeme emirlerinin iptali istemiyle açılan davalar nedeni ile de 52.000,00-TL vekalet ücreti ödenmek zorunda kalındığı ve bu tutarda ikinci kez maddi zararı oluştuğu, davalı idarenin kamu gücünü kötüye kullanarak ikinci kere ödeme emirleri düzenlenmesi nedeni ile uğranılan manevi zararın 25.000,00-TL ile tazmin edilebileceği, davalı idarenin hukuka aykırı işlemleri nedeni ile ticari itibarının zedelendiği, acı, ıztırap ve sıkıntılar yaşadığı iddialarıyla kararın aleyhe olan kısmının bozulması istenilmektedir.
DAVALININ İDDİALARI: Davacının kanuni temsilcisi olduğu ... Madeni Yağ Gıda Turizm İthalat İhracat San. ve Tic. Ltd. Şti'nin kamu alacaklarını süresinde ödememesi ve kamu alacaklarının haciz işlemleri ile de tahsil edilememesi üzerine kanuni temsilci sıfatıyla davacı adına ödeme emirlerinin düzenlendiği, ödeme emirlerinin iptali istemiyle açılan dava devam ederken davacının kendi rızası ile ödeme yaptığı, anılan davalarda davacının kanuni temsilcisi olduğu şirket adına kayıtlı iki aracın yakalama ve satılması amacıyla işlem tesis edilmediğinden usul eksiklikleri nedeni ile Mahkeme kararları ile ödeme emirlerinin iptaline karar verildiği, Mahkeme kararlarında belirtilen eksikliklerin tamamlanması üzerine davacı adına 20.04.2018 tarih ve 2018/1,2 sayılı yeni ödeme emirlerinin düzenlenerek tebliğ edildiği, amacın amme alacağının tahsili olup, idarelerinin kasıt bir eylemi ya da kusuru sebebiyle davacının hak mahrumiyetine sebebiyet verilmediği, davacı kendi eylemi ile zarara uğramış yani vergi borcunun ödenmemesi sebebiyle bir kısıtlamaya tabi tutulmuş ise de bu durumun, davacının kendi kusurundan kaynaklandığı, idareleri ile bağlantı kurulmasının mesnetsiz olduğu iddialarıyla kararın aleyhe olan kısmının bozulması istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI: Davacı tarafından savunma verilmemiştir. Davalının savunması yasal dayanaktan yoksun olan temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Daire kararında belirtilen gerekçe ile davalı idarenin temiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının davacıya 5.000,00-TL manevi tazminatın ödenmesine ilişkin kısmının bozulması gerekeceği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Davacı tarafından, kanuni temsilcisi olduğu ... Madeni Yağ Gıda Turizm İthalat İhracat San. ve Tic. Ltd. Şti'ne vergi borçlarının tahsili amacıyla düzenlenen ödeme emirlerinin iptali istemiyle açılan davalar sonucu ödenen vekalet ücretleri nedeniyle 104.000,00-TL maddi, uygulanan haciz işlemleri sebebiyle banka kredisi kullanılamadığından bayilik sözleşmesinin feshine sebep olunduğu ve ticari itibarının zedelendiğinden ise 75.000,00-TL manevi tazminatın ödenmesi istenilmektedir.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasa'nın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında idarenin kendi eylem ve işleminden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükmüne yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12. maddesinde," ilgililer haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde de ilgililerin 11. madde uyarınca idareye başvurma hakları saklıdır." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
Bölge İdare Mahkemesi kararının, 104.000,00-TL maddi ve 5.000,00-TL'yi aşan manevi tazminat istemine ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, davacı tarafından dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının, 5.000,00-TL manevi tazminatın davacıya ödenmesine ilişkin hüküm fıkrasına karşı davalı idare tarafından yapılan temyiz istemine gelince;
Dosyanın incelenmesinden; ... Madeni Yağ Gıda Turizm İthalat İhracat San. ve Tic. Ltd. Şti'ne ait vergi borçlarının tahsili amacıyla kanuni temsilci sıfatıyla davacı adına düzenlenen … tarih ve …,… sayılı ödeme emirlerinin iptali istemiyle davacı tarafından açılan ve ... Vergi Mahkemesi E:…, … sayılı dosyaları ile görülen davalarda yürütmenin durdurulması isteminin reddi kararları verilmesi üzerine davalı idarece haciz işlemlerinin uygulandığı, 21/03/2018 tarihli yazı ile davaları takip hakkı saklı tutularak ödeme emirlerine konu kamu alacaklarının aynı tarihte davacı tarafından 438.150,00-TL olarak ödendiği, …. Vergi Mahkemesi … tarih ve E:…, …, K:…,… sayılı kararları ile davalı idarece şirket adına kayıtlı iki adet aracın satışının sağlanması amacıyla araçların yakalanması için gerekli hukuki prosedürler yerine getirilerek söz konusu araçlar hakkında yapılacak değerleme ile tespit edilen bu değerlerin kamu alacağını karşılamayacağının tereddüte yer vermeyecek bir biçimde ortaya konulmadığı, 6183 sayılı Kanunun menkul malların haczine ilişkin 77 ilâ 81. maddelerinde belirtilen usul ve esaslara uyulmadan, söz konusu amme alacağının şirketten tahsili olanağı kalmadığından bahisle düzenlenen ödeme emirlerinde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle ödeme emirlerinin iptallerine karar verildiği, bu arada tek ortağı ve kanuni temsilcisi olunan ... Sanayi ve Ticaret A.Ş'nin, davalı idarenin haciz işlemleri nedeni ile banka kredisi kullanamadığı, anılan ödeme emirleri için yapılan ödeme nedeniyle diğer borçlarında ödenmesinde sıkıntı yaşandığı ve bayilik sözleşmesinin feshedilmek durumunda kalındığı, bu nedenle de uğradığı manevi zararın 50.000,00-TL olduğu, anılan ödeme emirlerinin iptal edilmesi nedeniyle de davalı idareden, 18/04/2018 tarihli dilekçe ile ödenmiş olan 438.150,00-TL'nin geri verilmesi talebinde bulunulduğu, davalı idare tarafından; Mahkeme kararlarında belirtilen araçların yakalanması için Emniyet Müdürlüğüne yazılar yazılmasına rağmen araçların yakalanamadığı, araçların değerinin belirlenebilmesi ve satılabilmesi amacıyla dairelerine teslimi için yazılar yazılarak 22,23/01/2018, 31/03/2018 tarihlerinde şirketin kanuni temsilcisi olan, davacı, ...'ya tebliğ edildiği fakat araçlar teslim edilmediği gibi araçlarla ilgili herhangi bir bilgi verilmediği, bu sebeple şirket kanuni temsilcisi olan davacı adına aynı kamu alacakları nedeniyle … tarih ve …,… sayılı yeni ödeme emirlerinin düzenlenerek tebliğ edildiği ve önceki ödeme emirleri nedeniyle yapılan 438.150,00-TL ödemenin yeniden düzenlenen ödeme emirlerinden mahsubunun yapılması nedeniyle davacıya iade yapılmadığının bildirildiği, bu arada da Mahkeme kararlarının gerekçesinde belirtilen usuli eksiklikler giderilmek suretiyle şirket hakkında mal varlığı araştırması tamamlanarak davacı adına tekrar düzenlenen … tarih ve …,… sayılı yeni ödeme emirlerinin de …. Vergi Mahkemesi E:…,… sayılı dosyalarında dava konusu edildiği ve yargılama sürecine devam edildiği, davalı idarece ikinci kere ödeme emri düzenlenerek kamu gücünün kötüye kullanılması nedeniyle uğranılan manevi zararın 25.000,00-TL olduğu, davacı tarafından, davalı idarenin hukuka aykırı işlemleri nedeni ile ticari itibarının zedelendiği, acı, ıztırap ve sıkıntılar yaşadığı ileri sürülerek uğranılan manevi zararın tazmini amacıyla toplam 75.000,00-TL manevi tazminata hükmedilmesi istemiyle işbu davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Manevi zarar, idarenin bir eylem veya işlemi ile bir kimsenin kişi olarak haiz olduğu ve hukukça korunan hayat, vücut bütünlüğü, sağlık, hürriyet, isim, şeref, haysiyet ve ruhsal bütünlük gibi kişilik değerlerine yapılan saldırılar sonucu kişinin bu saldırıdan dolayı duyduğu bedeni ve/veya ruhsal acı ve üzüntü olarak tanımlanmakta; manevi tazminatla, kişinin bu acı ve üzüntüsünün kısmen de olsa tatmin edilmesi amaçlanmaktadır.
Manevi tazminata hükmedilebilmesi için idarenin ağır hizmet kusurunun bulunması veya hukuka aykırı bir işlem veya eylemi sonucunda ağır bir elem ve üzüntünün duyulmuş olması ya da kişilerin şeref ve haysiyetlerinin rencide edilmiş olmasının gerektiği, bu sebeple idari işlemlerin yargı kararı ile iptal edilmiş olmasının, her durumda mutlaka idarenin tazminat sorumluluğunu gerektirmeyeceği açıktır.
Olayda, Mahkemece verilen ara karar ile davacıdan, idarenin haciz işlemleri nedeniyle uğranılan manevi zarara ilişkin olarak reddedilen kredi başvurusu ve feshedilen bayilik sözleşmesi sebebiyle uğranılan zararlara dair bilgi ve belgelerin istenilmesine karşın, herhangi bir belge ibraz edilemediği, bu durumda, iddia edilen manevi zarara neden olan fiil ile davalı idarenin işlem ve eylemleri arasında illiyet bağı olduğunun somut olarak ortaya konulamadığı, ayrıca davacı adına düzenlenen ödeme emirlerinin Mahkeme kararları ile iptal edilmesi üzerine, davalı idare tarafından Mahkeme kararlarında belirtilen gerekçe doğrultusunda usuli eksikliklerin giderilmeye çalışıldığı, hatta kanuni temsilci olan davacıdan, şirketin sahip olduğu araçlar ile ilgili bilgi istenilmesine rağmen bir cevap alınamadığı, bu şekilde şirketle ilgili malvarlığı araştırması tamamlanarak, davacı adına aynı vergi borçlarına ilişkin yeniden ödeme emri düzenlenerek tebliğ edildiği, idarenin, kasten ve kötü niyetle hareket ederek, davacıya yönelik olarak şeref, haysiyet, kişilik haklarına yönelmiş bir saldırı niteliğinde eylem ya da işlem tesisinin söz konusu olmadığı, davalı idarenin ağır hizmet kusurunun bulunmadığı ve davacının manevi tazminat yoluyla giderilebilecek bir zararının oluştuğunun somut olarak ortaya koyulamadığı, bu durumda da tazminata hükmedilmesi için gerekli şartların maddi olayda gerçekleşmediği anlaşıldığından, Vergi Mahkemesi kararının manevi tazminat isteminin 5.000,00-TL'sına ilişkin kısmının kaldırarak, bu kısım yönünden davanın kabulü ile davalı idarece davacıya takdiren 5.000,00-TL manevi tazminatın ödenmesine hükmeden Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısmında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kabulüne, davacının temyiz isteminin reddine,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, manevi tazminat isteminin …-TL'ye ilişkin kısmının BOZULMASINA, kalan kısmının ONANMASINA
3. Temyiz isteminde bulunan davacıdan …-TL maktu harç alınmasına,
4. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesine gönderilmesine, 01/11/2022 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.