T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/7448
Karar No : 2023/7388
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- … Sanayi ve Ticaret A.Ş.
2- …
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla İli, Milas İlçesinde bulunan İR:…, sicil:… numaralı IV. Grup maden işletme ruhsatını uhdesinde bulunduran davacı tarafından, 29/08/2018 tarihli heyet raporu tespitlerine istinaden 2016 ve 2017 yıllarında yaptığı diaspor kristali satışı ile 2017 yılında yaptığı alüminyum cevheri satışı üzerinden devlet hakkının hesaplanmasında dikkate alınan ocak başı satış fiyatlarının Bakanlık heyetince tespit edilen ocak başı satış fiyarının altında kaldığından bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 13 ve 14'üncü maddeleri uyarınca tespit edilen devlet hakkı farklarının ödenmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Maden İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; madenin işletme yöntemi, tenör/kalite, üretilen bölge, aynı pazar ortamı ve diğer özellikleri ve benzer işletmelerdeki emsal fiyatları yeterince araştırılmadan davalı idarece, ilave Devlet hakkı bedeli hesabında ocak başı satış fiyatının mevzuat gereği, 2016 yılı diaspor kristali için 18,120 TL/kg, 2017 yılı disapor kristali için 21,900 TL/kg, 2017 yılı alüminyum cevheri için ise 45,00 TL/ton olarak belirlendiği ancak idarece ocak başı satış fiyatı tespitinin işletme yöntemi, tenör/kalite, üretilen bölge, aynı pazar ortamı ve diğer özellikler göz önünde bulundurularak belirlenmesi gerekirken, idarece yapılan ocak başı satış fiyatı hesabının, mevzuatta öngörülen şekilde belirlenmediği anlaşılmış olup, 2016 ve 2017 yılı için ocak başı satış fiyatının mevzuatta öngörülen kriterler ve geçmiş yıllara ilişkin ocak başı satış fiyatları dikkate alınmadan, davacı şirket tarafından beyan edilen ocakbaşı satış fiyatının hesaplanan ortalama satış fiyatının altında kaldığından bahisle ocakbaşı satış fiyatlarının revize edilerek devlet haklarının yatırılmasına ilişkin dava konusu … tarih ve … sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü işlemininde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, dava konusu hususla ilgili olarak mahallinde teknik heyet ruhsat sahibinin beyanlarını dikkate alarak hesaplamalar yapıldığı, yapılan bu hesaplamalar neticesinde; 2017 yılı için satışı yapılan 2509 kg ham Diyaspor kristalinin ocak başı satış fiyatının tespitinde iddia edildiğinin aksine %3'ün de %10'u alınarak yani binde üçü alınarak ve buna göre Diaspor kristalinin ocak başı satış fiyatının belirlendiği, ayrıca kaboşon kesimde de verimin %60-70 olarak değil %35 verim alındığı ve hesaplamaların buna göre yapıldığı, ayrıca mahallinde teknik heyetin raporunun ekinde verilen internet bilgilerinin sadece hazırlanan raporun teyidi ve ruhsat sahibinin Mahkemeye vermiş olduğu beyanlarının teyidi amacıyla verildiği, ocak başı satış fiyatının tespitinin mümkün olmadığı durumlarda Maden Kanununa tabi diğer tüm madenlerde olduğu gibi son satış fiyatından geriye doğru masrafların düşülerek ocak başı satış fiyatının tespit edildiği, aynı yöntemin görev olurunda belirtilen diğer Diaspor sahaları için de uygulandığı, tetkik tarihi itibariyle diaspor kristalinin hiç yurt içine satışının yapılmadığını, ham olarak tamamının yurt dışına satıldığının tespit edildiğini, ruhsat sahibi tarafından 2015,2016 ve 2017 yılları içinde beyan edilen diaspor kristalinin ocakbaşı satış fiyatında sürekli olarak bir önceki yıla göre düşüş gösterilerek devlet hakkı kaybı yatırıldığı ve Devletin zarara uğratıldığını yine mahallinde teknik heyetince söz konusu Diaspor kristalinin sadece ülkemizde üretiliyor olması nedeniyle yeterince değerlendirilmesi durumunda ülkemizin ekonomisi için önemli bir kaynak olabileceğinin belirtildiği, söz konusu kristalin hiç yurt içinde satışının yapılmadığı, bu nedenle yurt dışına çıkışlarında bu konuda yetki belgesi olan üniversitelerden ekspertiz raporunun alınmasına müteakip satışına izin verilmesinin hem Devlet hakkı kayıplarının önüne geçilmesi hem de hangi kalitede ne kadar ürünün yurt dışına satışının yapıldığının tespiti amacıyla tüm Diaspor ruhsatları içinde öneride bulunulduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Muğla ili, Milas ilçesinde bulunan İR:…, sicil:… numaralı IV. Grup (aliminyum ve diaspor kristali) maden işletme ruhsatı 15.05.2013 tarihinde davacı adına düzenlenmiştir.
Davalı idare tarafından, 29/08/2018 tarihinde "diaspor satış kristalinin satış fiyatının piyasa değerinin altında olduğuna dair ihbarları bulunması " nedeniyle maden ruhsat sahası mahalinde tetkik edilerek, mahallinde tetkik raporunun düzenlendiği, rapordaki tespitlere istinaden 2016 ve 2017 yıllarında yaptığı diaspor kristali satışı ile 2017 yılında yaptığı alüminyum cevheri satışı üzerinden devlet hakkının hesaplanmasında dikkate alınan ocak başı satış fiyatlarının heyet tarafından tespit edilen ocak başı satış fiyarının altında kaldığından bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 13 ve 14'üncü maddeleri uyarınca tespit edilen devlet hakkı farklarının ödenmesine ilişkin 06/11/2018 tarih ve 449907 sayılı (Mülga) Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü işleminin tesis edilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; Devlet hakkı; maden istihracı ile sağlanacak gelirden Devlet payına düşen ve ödeme yükümlülüğü ruhsat sahibine ait olan kısım olarak tanımlanmıştır.
Aynı kanunun "Devlet hakkı" başlıklı 14. maddesinde; "(Değişik birinci fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) (Değişik fıkra:14/2/2019-7164/14 md.) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ruhsat sahipleri tarafından Devlet haklarının beyanında kullanılan ocak başı satış fiyatı, Genel Müdürlükçe ilan edilen ocak başı satış fiyatından daha düşük olamaz. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır." kuralı yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer alan mevzuatın değerlendirilmesinden; Devlet hakkına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, beyanlar arasında birliği sağlayarak Devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla davalı idarenin dayanaklarını ortaya koymak suretiyle asgari emsal fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olduğu tartışmasız olup, üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde madenin devlet hakkına emsal olan ocak başı satış fiyatının tüvenan olarak belirlenmesi de gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, Muğla ili, Milas ilçesi hudutları dahilinde davacı uhdesinde bulunan Sicil:33872 sayılı IV. Grup maden işletme ruhsatlı sahada, boksit madeni ve Gem Diasporu/Türk Diasporu üretimi yapıldığı (Dosyada mevcut bilgilerden anılan ruhsata konu boksit cevheri üretiminin zaruri neticesi olarak diaspor üretiminin söz konusu olduğu anlaşılmaktadır.), dava konusu işlem öncesinde diaspor kristalleri için Genel Müdürlükçe ilan edilmiş ocakbaşı satış fiyatının bulunmadığı, sadece Ülkemizde ve Ülkemizin belirli bir bölgesinde (Muğla/Milas) üretimi yapılan ve yurt dışına satılan diaspor kristalinin devlet hakkına esas ocakbaşı satış fiyatının belirlenmesinde, davacı tarafından davalı idareye tevdi edilen 2015,2016 ve 2017 yılları için ocak başı satış fiyatının sürekli düşüş gösterdiği; davacı ruhsat sahibinin beyanının esas alındığı ve davacı tarafından 2015 yılı için 3.497,79TL/Kg, 2016 yılı için 2.199,55 TL/Kg, 2017 yılı için 1.102,93 TL/Kg ortalama ocakbaşı satış fiyatı beyan edildiği, ancak 'diaspor kristali satış fiyatının piyasa değerinin altında olduğuna dair ihbarlar üzerine' 27/06/2018 tarihinde yapılan mahalli tetkik neticesinde düzenlenen 29/08/2018 tarihli raporda ocakbaşı satış fiyatının 6.000,00 $/Kg olarak tespit edilmesi sonrasında anılan rapor esas alınmak suretiyle diaspor kristallerine ilişkin 2016 yılı devlet hakkına esas emsal ocak başı satış fiyatının 6.000,00 $(3,02Tl/ $) ve 2017 yılı için ise 6.000,00 $(3,65TL/ $) olarak tespit ve ilan edildiği anlaşılmaktadır.
Davacının işletmekte olduğu S:… sayılı IV. Grup maden (diaspor kristali) sahasında yapılan denetimlerde idareye ibraz edilen satış faturaları dikkate alınarak diaspor kristalinin Devlet hakkına esas emsal ocak başı satış fiyatının belirlendiği belirtilmiş; dünyada ve Türkiye'de tek bir bölgeden çıkan diaspor kristali üretiminin tamamına yakın bir kısmının davacı ruhsat sahibi tarafından yapılması sebebiyle davacının iktisadi anlamda piyasa kurucu olarak fiyat belirlemede başat aktörlerden olduğu. Diaspor kristalinin yurt içine hiç satılmadığı, ham olarak yurt dışına satıldığı hususunun gözetilmesi gerektiği savunulmuştur.
Her ne kadar davacı tarafından, 29/08/2018 tarihli Mahallinde Tetkik Raporununda, alüminyum cevheri için davacı şirket ile aynı yerde faaliyet göstermekte olan ve alüminyum cevheri üreten başka bir firmanın ocak başı satış fiyatının emsal olarak alınmasının hukuka uygun olmadığı iddia edilse de, emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı belirlenmesi gerektiğinden, davaya konu boksit madeni için Muğla, Milas ilçesi sınırlarında bulunan dava dışı emsal üretimlere ait ocak başı satış fiyatları baz alınarak 45/TL ton olarak belirlenmesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Bu durumda; davacı tarafından iddiasını ispatlayacak bilgi ve belgenin de dosyaya sunulmadığı dikkate alındığında; davalı idarece, diaspor kristali ve alüminyum cevherleri için davacı tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatının davalı idarece usulüne uygun olarak tespit edilen ocak başı satış fiyatının altında olduğundan bahisle, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 13 ve 14'üncü maddeleri uyarınca tespit edilen devlet hakkı farklarının ödenmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü işleminde dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen … Bölge İdare Mahkemesi İdari ... Dava Dairesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak 19/12/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.