T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/7703
Karar No : 2023/7373
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Sendikası
VEKİLLERİ : Av. … - Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Türkiye Taş Kömürü Kurumu Amasra Taşkömür İşletme Müessesi sınırları dahilinde bulunan alana ilişkin olarak … sicil numaralı ruhsatın tescil ve devrine yönelik TTK Yönetim Kurulu kararının ve ruhsat devir işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; Davacı İşçi Sendikasının madencilik işkolunda çalışan işçilerin ortak ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatlerinin korunması ve geliştirilmesi için kurulduğu ve mensuplarının tümünü ancak ortak çıkarlar doğrultusunda temsil etme yetkisine haiz olduğu hususları göz önünde bulundurulduğunda, madencilik iş kolunda çalışan üyelerinin … sicil numaralı ruhsatın tescil ve devrine yönelik TTK Yönetim Kurulu kararının ve ruhsat devir işlemine ilişkin dava konusu işlemlerin iptalini isteme konusunda meşru ve güncel bir menfaat ilişkilerinin bulunmadığı, ruhsat tescil ve devrine ilişkin bu işlemlerin üyelerinin sosyal ve mesleki hak ve menfaatleri ile doğrudan hiç bir bağlantısı olmadığı ve dolayısıyla subjektif anlamda dava açma ehliyeti bulunmadığı sonucuna varılarak davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, iptal davası açılabilmesi için kişisel hakkın ihlal edilmiş olmasının gerekmediğini, davacı … Sendikasının TTK işyerlerinin örgütlü sendikası olduğunu, sendikaya üye işçilerin davalı kurumun yaptığı işlem ile menfaatlerinin ihlal edildiğini, zira rödovansçı firma ile arasındaki ihale sözleşmesinde belirtilen koordinatları hukuka aykırı olarak değiştirip kanuna aykırı yeni bir ruhsat düzenlendiğini, bu nedenle davacı sendikaya üye işçilerin fiilen çalıştıkları yerlerin değiştirilmesi sonucu işçilerin çalışma şartları ve koşulları da değiştiğini ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Türkiye Taş Kömürü Kurumu Amasra Taşkömür İşletme Müessesi sınırları dahilinde bulunan alana ilişkin olarak 86970 sicil numaralı ruhsatın tescil ve devrine yönelik TTK Yönetim Kurulu kararı iptali talebi yönünden; davalı Kurum, 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'de belirtildiği üzere bir kamu iktisadi teşebbüsü sıfatına haiz olup, Teşebbüsler, belirtilen Kanun Hükmünde Kararname ile saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabi olduğu, idare hukukuna tabi olduğu hallerin ise iç yapı ve iş ilişkileri ile sınırlı olduğu açıktır.
İdari makamların, idare işlevine ilişkin faaliyetleri nedeniyle "kamu gücü" kullanarak tesis ettikleri kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemler, idari işlem olarak kabul edilmektedir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde; idari işlemler hakkında, yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka aykırı oldukları iddiasıyla iptali için menfaati ihlal edilenler tarafından dava açılabileceği; 14. maddesinin 3. fıkrasında, dilekçeler üzerine ilk incelemenin; a) görev ve yetki, b) idari merci tecavüzü, c) ehliyet, d) idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) süre aşımı, f) husumet, g) 3 ve 5 inci maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği,14. maddenin 6. fıkrasında, belirtilen hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağı; 15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; adli yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddine karar verileceği hüküm altına alınmıştır.
Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü Amasra Taşkömürü İşletme Müessesesinin uhdesindeki Amasra-B sahasının rödevans karşılığı işletmek İhale kararının kesinleşmesi üzerine sonrasında, 28.02.2019 tarhinde Maden Kanunun Ek 1. Maddesinin 3. Fıkrasında yapılana değişliklik ile " ... Kamu kurum ve kuruluşların ruhsat sahasındaki rödovansçılara, ruhstın devredilebileceği " düzenlendiği dikkate alınarak, rödovansçı şirketin " Amasra-B sahasının bölünerek firmaları adına ruhsatlandırılması " talebinde bulunması üzerine; tesis edilen Türkiye Taş Kömürü Kurumu Amasra Taşkömür İşletme Müessesi sınırları dahilinde bulunan alana ilişkin olarak 86970 sicil numaralı ruhsatın tescil ve devrine yönelik 16.09.2019 tarihli TTK Yönetim Kurulu kararı, 12.09.2019 tarihli protokolün iptali talebi şirket ile idare arasında imzalanacak sözleşme hükümlerinin uygulanmasından dolayı doğan uyuşmazlık olup, çözümüyse, özel hukuk alanında olması nedeniyle adli yargının görevine girdiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü Amasra Taşkömürü İşletme Müessesesinin uhdesindeki Amasra-B sahasının rödevans karşılığı işletmek üzere 14.02.2005 gününde açık ihale usulü ile yapılan ihalesinde, koordinatları ihale şartnamesinde belirtilen söz konusu sahanın işletilmesi konulu işe dair ihaleyi ... Endüstri A.Ş. unvanlı şirketin kazanması sonucu davalı Kurum ile şirket arasında 15.04.2005 tarihi itibarıyla sözleşme imzalanmış ve firmaya 10.05.2006 tarihinde yer teslimi yapılmıştır.
... Dış Ticaret A.Ş. Firmasının ünvanı sonradan ... Enerji ve Maden Tic. A.Ş. Olmuştur.
Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü'nün imtiyaz alanı dahilinde bulunan Amasra-B Sahasının ayrı bir ruhsat olarak belirlenmesi suretiyle Rödövans karşılığı işlettirilmesi kapsamında ... Enerji ve Maden Ticaret A.Ş. İle 12.09.2019 tarihinde "Amasra-B Sahasının Ayrı Bir Ruhsat Olarak Belirlenmesi ve Bu Ruhsatın Devri İle Rödövanslı Sahadaki İş ve İşlemlerin Düzenlenmesine İlişkin" 72582 sicil sayılı ruhsatın bölünerek ve Amasra Taşkömürü İşletme Müessesesi işletme sınırları içinde Kurum ve İşletmecinin çalışma alanları belirlenerek ruhsatın bölünmesi işleminin MAPEG'den talep edilmesi suretiyle yeni belirlenen 86970 sicil sayılı ruhsatın işletmeciye devri amacıyla Protokol yapılmıştır. Söz konusu protokolün onaylanmasına dair davalı idare Yönetim Kurulunun 16.09.2019 tarihli kararının davacı sendika tarafından iptali istemiyle dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunun Ek Madde 1. maddesinin 3. fıkrasında "...(Değişik üçüncü fıkra:14/2/2019-7164/20 md.) Türkiye Taşkömürü Kurumu ile Türkiye Kömür İşletmeleri, uhdelerinde bulunan maden ruhsatlarını işletmeye, işlettirmeye, bunları bölerek yeni ruhsat talep etmeye ve bu ruhsatları ihale etmeye yetkilidir. Bu fıkra kapsamında yapılacak ihale sonucunda Türkiye Taşkömürü Kurumu ile Türkiye Kömür İşletmeleri, ihaleyi kazananla yapacağı sözleşme hükümleri saklı kalmak kaydıyla ihale edilen sahayı devredebilir ve ihaleyi kazanan adına ruhsat düzenlenebilir. Ruhsat devrine esas olan sözleşme ilgili ruhsatın siciline şerh edilir. Genel Müdürlük bu sözleşmenin tarafı değildir. Ancak, Türkiye Taşkömürü Kurumunun halen kendisi tarafından doğrudan işletilen işletme izin alanlarında oluşturulacak ruhsatlar bu madde kapsamında ihale edilemez. Kamu kurum ve kuruluşları ruhsat sahalarındaki rödövansçılarının rödövansa konu olan kısmını ruhsat sahalarından bölerek rödövans sözleşmesinin hükümleri saklı kalmak kaydıyla rödövans sözleşmesi sona erene kadar rödövans sözleşmesini yaptığı kişiye devredebilir ve rödövansçı adına ruhsat düzenlenebilir. Ruhsat devrine esas olan rödövans sözleşmesi ilgili ruhsatın siciline şerh edilir. Genel Müdürlük bu sözleşmenin tarafı değildir. (Ek cümle:25/11/2020-7257/4 md.) Bu ruhsat sahalarında, devralanın kurulu işletme kapasitesi veya şerh edilen sözleşmedeki kapasiteyi aşmayacağı yönünde vereceği taahhüde istinaden, ilgili alan için tanınan tüm muafiyetler ve bu Kanunun 7 nci maddesine istinaden alınmış bütün izinler devredilen ruhsatlarda da aynen korunur. Bu fıkra kapsamında devredilmiş olan ruhsat sahalarında yapılacak madencilik faaliyetlerinden doğacak Maden Kanunu, İş Kanunu, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili idari, mali ve hukuki sorumluluklar ruhsatı devralana aittir..." düzenlemesi mevcuttur.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesinde, idari davaların, idari işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdari dava türlerinden iptal davalarının tanımı kapsamındaki subjektif ehliyet koşulu konusunda mevzuatta açık bir belirleme olmamakla birlikte, iptal davalarının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki niteliği göz önüne alındığında; idare hukuku alanında kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen idari işlemlerin, ancak meşru, kişisel ve güncel menfaatlerinin varlığından söz edilmesi durumunda kişi yada kuruluşlarca yargı denetimine tabi tutulmasının istenebilmesi yeteneği olarak kabul edilmektedir. Bu anlamda, yargı mercilerince önlerine gelen davalarda objektif dava açma ehliyetinin varlığının tespiti yanında davaya konu idari işlem ile davayı açan arasında iptale konu işlem yönünden kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilişkisinin varlığının da tespiti gerekmektedir. Her olay ve davada, yargı merciine başvurarak dava açan kişinin menfaatinin, iptali istenen işlemle ne ölçüde ihlal edildiğinin takdiri de yargı mercilerine bırakılmıştır.
2821 sayılı Sendikalar Kanunu'nun 2. maddesinde sendikalar; işçilerin veya işverenlerin çalışma ilişkilerinde, ortak ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için meydana getirilen ve tüzel kişiliğe sahip kuruluşlar olduğu; "Sendikaların çalışma hayatına ilişkin faaliyetler"in düzenlendiği 32. maddesinin 3. fıkrasında; çalışma hayatından, mevzuattan, toplu iş sözleşmesinden, örf ve adetten doğan hususlarda işçileri ve işverenleri temsilen veya yazılı başvuruları üzerine, nakliye, neşir veya adi şirket mukaveleleri ile hizmet akdinden doğan hakları ve sigorta haklarında üyelerini ve mirasçılarını temsilen davaya ve bu münasebetle açtığı davadan ötürü husumete ehil olmak, hususları kurala bağlanmak suretiyle, Sendikaların üyelerinin ortak, ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatlerinin korunması ve geliştirilmesi için kurulmuş tüzel kişilikler olarak diğer tüm tüzel kişilere tanınan kuruluş amaçları çerçevesinde ve bu amaçları gerçekleştirecek ölçüde yetkili organları vasıtasıyla taraf ve dava ehliyetlerinin bulunduğu açıklanmıştır.
Davacı Genel Maden İşçileri Sendikası Ana Tüzüğü'ne göre, Genel Maden İşçileri Sendikası, Sendikalar Kanunu'nun 60. maddesinde sayılan 2 numaralı madencilik işkolunda faaliyet gösteren işyerlerinde çalışan işçileri temsil eder. Tüzük'ün 4. maddesinde ise, Sendikanın, üyelerinin hizmet akdinden doğan haklarında temsilen davada husumete ehil olduğu belirtilmiştir.
Bu itibarla, Davacı Sendikanın örgütlü olduğu, Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü'nün imtiyaz alanı dahilinde bulunan Amasra-B Sahasının ayrı bir ruhsat olarak belirlenmesi suretiyle Rödövans karşılığı işlettirilmesi kapsamında ... Enerji ve Maden Ticaret A.Ş. İle 12.09.2019 tarihinde "Amasra-B Sahasının Ayrı Bir Ruhsat Olarak Belirlenmesi Ve Bu Ruhsatın Devri İle Rödövanslı Sahadaki İş ve İşlemlerin Düzenlenmesine İlişkin" 72582 sicil sayılı ruhsatın bölünerek ve Amasra Taşkömürü İşletme Müessesesi işletme sınırları içinde Kurum ve İşletmecinin çalışma alanları belirlenerek ruhsatın bölünmesi işleminin MAPEG'den talep edilmesi suretiyle yeni belirlenen 86970 sicil sayılı ruhsatın işletmeciye devri amacıyla yapılan protokol ve söz konusu protokolün onaylanmasına dair davalı idare Yönetim Kurulunun 16.09.2019 tarihli kararının, ihale sözleşmesinde belirtilen rödovansa koordinatların değiştirilmesi nedeniyle davacı Sendikaya üye olan işçilerin fiilen çalıştıkları yerler değiştirilerek işçilerin çalışma şartları ve koşullarının da değiştirildiği, bu nedenle Sendikanın bütün üyelerinin ortak çıkarlarını ilgilendiren bir yönünün de olduğu, davacı sendikanın menfaatinin etkilendiği kuşkusuz olup, dava konusu idari işleme karşı idari yargıda subjektif dava açma ehliyetinin bulunduğu açıktır.
2577 sayılı İdarî Yargılama Usûlü Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrasının (f) bendinde, idarî dava dileçelerinin "husumet" yönünden inceleneceği belirtilmiş, 6. fıkrasında, ilk incelemeye tâbi hususların tespiti hâlinde davanın her aşamasında 15. maddenin uygulanacağı hükme bağlanmış; 15. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde ise, "3/f bendine göre, davanın hasım gösterilmeden veya yanlış hasım gösterilerek açılması hâlinde, dava dilekçesinin tespit edilecek gerçek hasma tebliğine" karar verileceği ifade edilmiştir.
Davacının dava dilekçesinde, Türkiye Taş Kömürü Kurumu Amasra Taşkömür İşletme Müessesi sınırları dahilinde bulunan alana ilişkin olarak 86970 sicil numaralı ruhsatın tescil ve devrine yönelik TTK Yönetim Kurulu kararının ve ruhsat devir işlemlerinin iptalini istediği görülmekle, dava konusu maden ruhsatının devir ve tescilnin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonunca 27.12.2019 tarihinde uygun görüldüğü tespit edildiğinden davanın hem Bakanlık hem de MAPEG husumetiyle görülüp karara bağlanması gerektiğinden Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ve Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün de hasım mevkiine alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Öte yandan, dava konusu maden işletme ruhsatlı saha ile ilgili olarak,Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü'nün imtiyaz alanı dahilinde bulunan Amasra-B Sahasının ayrı bir ruhsat olarak belirlenmesi suretiyle Rödövans karşılığı işlettirilmesi kapsamında faaliyet gösteren ... Enerji ve Maden Ticaret A.Ş. Şirketinin menfaatini etkileyecek nitelikte olup davanın ihbarı için geçerli koşulların oluştuğu anlaşıldığından Mahkemece yeniden karar verilirken davanın res'en ... Enerji ve Maden Ticaret A.Ş.'e ihbar edilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, davanın ehliyet yönünden reddi yönündeki Zonguldak İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Ankara Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak 19/12/2023 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY :
(X)- Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 49. maddesinde yer alan nedenlerin bulunmasına bağlıdır.
… Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen kararın dayandığı gerekçe usul ve yasaya uygun olup, temyiz isteminin reddi ile temyize konu kararın aynen onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.