Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2020/8351 E. , 2021/5438 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2020/8351
Karar No : 2021/5438
TEMYİZ EDENLER : 1- (DAVALI) … Genel Müdürlüğü - …
VEKİLİ : Av. …
2- MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) ... İnşaat Ticaret Madencilik ve Sanayi Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
DİĞER (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı - …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Zonguldak İli, Devrek İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz ve üzerinde bulunan üç katlı yapının maliki olan davacı tarafından; 16-17 Temmuz 2015 tarihinde meydana gelen heyelan nedeniyle hasara uğrayan üç katlı evinin 22/07/2015 tarihinde içerisindeki ev eşyalarının alınmasına izin verilmeksizin yıkılması nedeniyle, yıkılan yapısı ve ev eşyalarının karşılığı olmak üzere uğradığı 300.000,00-TL maddi ve idarelerin haksız eylemleri sebebiyle manevi olarak yıpranması nedeniyle 50.000,00-TL manevi zararın yıkımın gerçekleştiği 22/07/2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idarelerden tazminine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; … Sulh Hukuk Mahkemesinin E:… D.iş sayılı dosyasında yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen bilirkişi raporunda; ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz ve üzerindeki 3 katlı binanın keşif tarihi itibariyle değerinin 178.893,00-TL olarak tespit edildiği, davacının bilirkişi incelemesi ile somut verilerle ortaya konulan maddi zararının karşılanmasının gerektiğinden maddi tazminat isteminin yıkılan binaya ilişkin kısmının 178.893,00-TL olarak kabulü ile davacıya ödenmesi gerektiği; ayrıca davacının yıkılan bina içerisinde kalan ev eşyalarına ilişkin olarak İdare Mahkemesince yapılan araştırma ve inceleme neticesine göre 2015 yılında davacıya ait ev eşyalarının ortalama rayiç değerinin toplam 25.030,00-TL olarak belirlenmesi sonucunda 25.030,00-TL olarak ev eşyalarına ait toplam maddi zararın da davacıya ödenmesi gerektiği; söz konusu heyelan nedeniyle davacının yaşamakta olduğu evinden ve mahallesinden ayrılmak zorunda kaldığı, kendisine bu afet sonrasında ikamet edeceği bir yer sağlanmadığı ve konut tahsisi de yapılmadığı, hayatın olağan akışı içerisinde bu durumun kişide derin bir üzüntü ve eleme neden olacağının kuşkusuz olduğu göz önüne alındığında, davacının yaşadığı manevi zararın tazmini amacıyla 50.000,00-TL manevi tazminatın davacıya ödenmesi gerektiği; meydana gelen zarara her iki idarenin birlikte neden olduğu, bu zarar nedeniyle farklı nedenlere dayalı sorumluluklarının bulunduğu, her iki idarenin kusurunun birbirinden ayrılabilir ve oranlanabilir nitelikte olmadığı, bu nedenle ortaya çıkan zarardan müteselsilen sorumlu oldukları açık olduğundan, toplam 203.923,00-TL (178.893,00-TL+25.030,00-TL) maddi ve 50.000,00-TL manevi tazminatın müteselsilen davalı idarelerden tazmini gerektiği; yol yapım çalışmasını yürüten ... İnşaat Ticaret Madencilik ve Sanayi Limited Şirketi aleyhine adli yargıda açılan tazminat davası sonucunda davacıya ödeme yapılması durumunda, bu kararın mükerrer ödemeye yol açmayacak şekilde uygulanacağı; davacının 300.000,00-TL maddi tazminat isteminin 203.923,00-TL'lık kısmının kabulü ile kalan maddi tazminat isteminin reddine, 50.000,00-TL manevi tazminat isteminin kabulüne, kabul edilen maddi ve manevi tazminatın 22/07/2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idarelerce müteselsilen davacıya ödenmesine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının incelenmesi neticesinde; Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından yapılan istinaf başvurusunun "mahkeme kararının uygulanması aşamasında taraflarca yapılacak işlemlerin açıklanması gerekmektedir" başlığı altında belirtilen açıklama eklenmek suretiyle reddine, Devrek Belediye Başkanlığının istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkeme kararının gerekçesinden anılan idarenin sorumlu tutulmasına ilişkin kısmın kaldırılmasına, Mahkeme kararının geri kalan kısımlarına yönelik yapılan istinaf başvurularının reddine, kabul edilen maddi tazminata taşınmaz değerinin bilirkişi tarafından tespit edildiği tarihten (11/02/2016) ve manevi tazminata da dava tarihinden (13/01/2016) itibaren işletilecek yasal faiz uygulanmasına, Mahkeme kararının faize ilişkin kısmının bu şekilde düzeltilmesine, hüküm fıkrasında yer alan yargılama giderleri ve vekalet ücretine ilişkin kısımda yazılı bulunan "davalı idarelerden" ibaresi yerine "Karayolları Genel Müdürlüğünden" şeklinde yazılmasına karar verilmiştir.
TEMYİZ EDEN … MÜDÜRLÜĞÜNÜN İDDİALARI : Devrek Belediyesinin bölgeyi imara açması nedeniyle kusurlu olduğu, heyelanın yol yapım çalışmasından kaynaklanmadığı aksi halde müdahil şirketin tazminattan sorumlu olması gerektiği, heyelanın yoğun yağışlar, yeterli olmayan kanalizasyon, isale ve atık su hatları, yer altı suları nedeniyle oluştuğu, yapıların ruhsatlı olup olmadıkları fen sağlık şartlarına uygunluklarının tespit edilmediği, yeniden heyelan konusunda uzman bilirkişilerle keşif ve bilirkişi incelemesi yapılması ve diğer idarelerin de kusur oranlarının belirlenmesi gerektiği, manevi tazminat şartlarının oluşmadığı, harçtan muaf oldukları, maddi tazminata faiz başlangıç tarihinin hatalı olduğu, reddedilen tazminat için vekalet ücretine hükmedilmesi ve davacı lehine verilecek vekalet ücreti için seri dava usulü uygulanması gerektiği hususları ileri sürülmektedir.
TEMYİZ EDEN MÜDAHİLİN İDDİALARI: Davanın süre aşımı nedeniyle reddi gerektiği, feri müdahil olduğunu, bölgeyi imara açan kusurlu belediyenin sorumluluğunun bilirkişi raporuna dayanılmaksızın kaldırılamayacağı, doğal nedenlerle (yoğun yağış, yamaç eğimi vb) heyelanın meydana geldiği yol yapım çalışmasının bir etkisinin bulunmadığı, adli yargıda itiraz edilen bilirkişi raporuna dayanılarak hüküm kurulamayacağı, afete maruz bölge kararı ve dayanağı jeolojik etüt raporundan heyelanın doğal sebeplerle oluştuğunun anlaşıldığı, 22.02.2019 tarihli bilirkişi raporunda; kusur oranlarının hukukçu bilirkişiler tarafından belirlenebileceğinin belirtildiği, imar iznine ilişkin bir inceleme yapılmadığı, tazminatı ödeyecek idare adına mülkiyet devri yapılması gerektiği, yol yapım çalışmalarının projeye uygun olarak yürütüldüğü, afete maruz bölge ilan edildiğinden Karayolları Genel Müdürlüğünün taraf sıfatının kalmadığı, bilirkişilerce taşınmazların hisseli mülkiyet durumlarının, imar izinlerinin, ruhsatlı olup olmadıklarının gerektiği gibi incelenmediği, arsa birim m² fiyatlarının keşif tarihine göre yüksek tespit edildiği, yapının yaşının beyana göre belirlendiği, arsa satış bedeli yerine arsa değer kaybının esas alınması gerektiği, can kaybı yaşanmadığından manevi tazminata hükmedilmemesi gerektiği, maddi tazminat faiz başlangıç tarihinin hatalı belirlendiği, davacı lehine verilecek vekalet ücreti için seri dava usulü uygulanması gerektiği hususları ileri sürülmektedir.
DAVACININ SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
… BELEDİYE BAŞKANLIĞININ SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ … DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Davacının mülkiyetinde bulunan Zonguldak İli, Devrek İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın ve üzerinde bulunan üç katlı yapının yer aldığı bölgede 16-17 Temmuz 2015 tarihlerinde heyelan meydana gelmiştir. Heyelan öncesi bölge Devrek Belediyesince yerleşime açılmış olup, Karayolları Genel Müdürlüğünden ihale ile yol yapım çalışması işini alan ... İnşaat Ticaret Madencilik ve Sanayi Limited Şirketi anılan yerde yol yapım çalışmalarını yürütmüştür. Bu heyelan dolayısıyla davacıya ait binanın da aralarında bulunduğu bir çok yapı hasara uğramış, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından davalı belediye aracılığıyla Temmuz 2015 tarihinde heyelan bölgesi tahliye edilmiştir. Devrek Belediye Başkanlığınca davacıya ait üç katlı yapı içerisindeki eşyaları ile birlikte 22/07/2015 tarihinde yıkılmıştır. Davacı tarafından, … Sulh Hukuk Mahkemesinin E:… D.iş sayılı dosyasında yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen bilirkişi raporu ile yıkılan bina ve arsanın keşif tarihindeki değeri 178.893,00-TL olarak tespit edilmiştir. 04/07/2016 tarih ve 2016/9056 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ... Mahallesi afete maruz bölge olarak ilan edilmiştir. Davacı tarafından, davalı idarelere tazminat başvurusunda bulunulmadan dava açılması üzerine İdare Mahkemesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararıyla merciine tevdi kararı verilmesi ve kararın taraflara tebliği sonrasında, zararlarının tazmini için uğranıldığı iddia olunan 300.000,00.TL maddi ve 50.000,00.-TL manevi tazminatın 22.07.2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinin son fıkrasında, “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.” hükmü düzenlenmiştir. Bu suretle idarenin sorumluluğu “Anayasa prensibi” olarak kabul edilmiştir. Ancak Anayasada idarenin sorumluluğunun hangi esaslara göre belirleneceği belirtilmemiş, bu meselenin halli doktrin ve yargı kararlarına bırakılmıştır. Bugün idarenin sorumluluğu hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkelerine dayandırılmaktadır. İster hizmet kusuru, ister kusursuz sorumluluk ilkelerine dayandırılsın, genel olarak idarenin tazmin borcunun doğabilmesi için bir zararın mevcudiyeti, zararla eylem arasında illiyet bağının bulunması zorunludur.
Belirtilen bu sorumluluk türlerinden idare hukuku öğretisinde “Hizmet Kusuru” olarak adlandırılan ve kusur esasına dayanan idari sorumluluk idari hizmetin kuruluş ve işleyişinden kaynaklanır. İdarenin yürütmekle yükümlü olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru, hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır.
Hizmet kusuru, idari bir işlem veya eylemden doğabileceği gibi, idarenin eksik işlemesinden, dikkatsizliğinden, tedbirsizliğinden, ihmalinden, yasal görevlerin beklendiği ya da gerektiği gibi yerine getirilmemiş olmasından kaynaklanabilir.
Kamu idareleri, yapmakla yükümlü oldukları kamu hizmetlerini yürütürken hizmetin işleyişini sürekli olarak denetlemek ve hizmetin ifası esnasında gerekli önlemleri almakla yükümlüdürler. İdarenin bu yükümlülüğü yerine getirmeyerek hizmetin kötü veya geç işlemesi veyahut gereği gibi işlememesi ve bu yüzden zarara neden olunması halinin idareye bu zararın hizmet kusuru kriterlerine göre tazmini sorumluluğunu yükleyeceği, bireylerin uğradıkları özel nitelikteki zararların, idari faaliyet ile zarar arasında nedensellik bağının bulunması koşuluyla tazmin edilebileceği idare hukukunun genel ilkeleridir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2/1-b maddesinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanunun 2. maddesinde, "... yer sarsıntısı, yer kayması, kaya düşmesi ve çığ gibi afetlere uğramış veya uğrayabilir bölgeler ise, İmar ve İskan Bakanlığınca tespit ve bunlardan şehir ve kasabalarda meydana gelen ve gelebileceklerin sınırları imar planına, imar planı bulunmayan kasaba ve köylerde de belli edildikçe harita veya krokilere işlenmek suretiyle, afete maruz bölge olarak İmar ve İskan Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca kararlaştırılır ve bu suretle tespit olunan sınırlar, İmar ve İskan Bakanlığının isteği üzerine ilgili valiliklerce mahallinde ilan olunur." kuralı yer almıştır.
Anılan Kanunun 13. maddesinin ç) fıkrasında: "Yer kayması, kaya düşmesi gibi afetlerde, tehlikenin devamı veya tekrarı ihtimali üzerine boşaltılan binaların tehlikeye karşı kesin tedbir alınıncaya kadar işgaline veya hasara uğrayanların tamirine müsaade edilmez. Tedbir alınamayacağına karar verildiği takdirde tehlikeli mahal içindeki binalar, yukardaki esaslar dahilinde yıktırılır. İmar ve İskan Bakanlığınca afete karşı arazide gerekli tedbirlerin alınması, tehlikeye maruz yapıların yıkılması ve topluluğun başka yere taşınmasından daha ekonomik görülürse, bu tedbirlerin alınması için lüzumlu ödenek 33 üncü maddede yazılı fondan ödenir. Tehlikenin giderilmesiyle ilgili tedbirler için yapılan harcamalar borçlanmaya tabi tutulmaz." hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanunun 14. maddesi, "İkinci madde gereğince tespit ve ilan olunan afet bölgelerine dahil şehir, kasaba ve köylerde bina ve mesken yapımı, fen kurullarınca tehlikeli görülen ve sınırları krokilerle tespit olunan yerler, İmar ve İskan Bakanlığınca yapı ve ikamet için yasaklanmış afet bölgeleri sayılır ve durum, belediyesi olan yerlerde belediyesince, köylerde ise ihtiyar meclislerince hemen ilan edilir. Belediyesi olan yerlerde belediyeler, olmıyan yerlerde ihtiyar meclisleri bu yasaklanmış afet bölgesi hükmünü uygulamakla görevlidir. Hilafına hareket edildiği takdirde, mevcut ve yapılmakta olan binalar, yıkma parası yıkıntı malzemesinden karşılanmak, yetmemesi halinde kalan kısmı afetler fonundan tamamlanmak üzere vali ve kaymakamların emri ile yıktırılır. Yasaklanmış afet bölgesi sınırları, alınacak tedbirlerle tehlikenin önlenmesi oranında daraltılır veya tamamen kaldırılır. Bu husus da aynı şekilde duyurulur.
." hükmündedir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava, Zonguldak İli, Devrek İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz ve üzerinde bulunan üç katlı yapının maliki olan davacı tarafından; 16-17 Temmuz 2015 tarihinde meydana gelen heyelan nedeniyle hasara uğrayan üç katlı evinin 22/07/2015 tarihinde içerisindeki ev eşyalarının alınmasına izin verilmeksizin yıkılması nedeniyle, yıkılan yapısı ve ev eşyalarının karşılığı olmak üzere uğradığı 300.000,00-TL maddi ve idarelerin haksız eylemleri sebebiyle manevi olarak yıpranması nedeniyle de 50.000,00-TL manevi zararın, yıkımın gerçekleştiği 22/07/2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idarelerden tazminine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Zonguldak İdare Mahkemesince; 06.04.2016 günlü jeolojik etüt raporu ve bu rapora istinaden Bakanlar Kurulunun … gün ve … sayılı kararı ile söz konusu alanın "afete maruz bölge" ilan edildiği, Karayolları Genel Müdürlüğü Devrek Ereğli Yolu KM:3+630-3+760 Kesimi Heyelanı Stabilite Sorunları Jeolojik-Jeoteknik ve Geoteknik Raporu, Orman ve Su İşleri Bakanlığı Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü … günlü, … sayılı yazıya ekli Arazi İnceleme Raporu, Bülent Ecevit Üniversitesi tarafından 20/07/2015-08/08/2015 tarihleri arasında yapılan çalışmalara dayalı olarak hazırlanan Devrek Heyelanı Çalışma Raporu, Devrek Cumhuriyet Savcılığınca yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlene rapor, yol yapım işini üstlenen müdahil şirket aleyhine ... Asliye Hukuk Mahkemesinin E:… sayılı dosyasına kayıtlı olarak açılan tazminat davasında yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu Karadeniz Teknik Üniversitesinden bilirkişiler tarafından hazırlanan rapor ve ek rapor, Afete Maruz Bölge ilanına ilişkin Bakanlar Kurulu kararının iptali istemiyle açılan davada Danıştay Ondördüncü Dairesinin 25.04.2018 tarih ve E:2016/1140, K:2018/3042 sayılı kararıyla verdiği davanın reddi kararında belirtilen hususlar birlikte değerlendirilerek; söz konusu bölgenin heyelan riski altında olduğu resmi raporlar ile tespit edilmiş iken bu durum göz ardı edilerek ve bölgenin özelliğine göre gerekli önlemler alınmayarak bölgenin imara açılması ve neticesinde yapılaşmaya gidilmesinde Devrek Belediye Başkanlığının hizmet kusurunun bulunduğu, yine Karayolları Genel Müdürlüğü ile yapılan sözleşme sonucu heyelanın meydana geldiği bölgedeki karayolu yapımını üstlenen, davalı idare yanında davaya katılan müdahil şirketin yol yapım çalışmasını yürütürken gerekli ve yeterli önlemleri almayarak heyelanı tetiklediği, bu suretle heyelanın meydana gelmesinde kusurunun bulunduğu, kara yollarının bakım, yapım ve onarım görevinin Karayolları Genel Müdürlüğüne ait olduğu, idarenin yapmakla yükümlü olduğu bir görevi özel veya tüzel kişilere yaptırmasının ve zararın bu hizmetin yürütümü sırasında meydana gelmesinin yürütülen hizmetin kamu hizmeti niteliğini değiştirmeyeceği, idarenin tazmin sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağından, anılan idarenin de yüklenici firma ile birlikte müteselsilen sorumlu olduğu belirtilmiştir.
İdare Mahkemesince; … Sulh Hukuk Mahkemesinin E:… D.iş sayılı dosyasında yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde Harita ve İnşaat Mühendisi bilirkişilerce düzenlenen uyuşmazlığa konu yapı ve arsanın değerinin keşif tarihi itibariyle 178.893,00-TL olarak tespitine ilişkin bilirkişi raporu hükme esas alınıp, davacının bilirkişi incelemesi ile somut verilerle ortaya konulan maddi zararının karşılanması gerektiğinden maddi tazminat isteminin yıkılan binaya ilişkin kısmının 178.893,00-TL olarak kabulüne ve davacıya ödenmesine; ayrıca davacının yıkılan bina içerisinde kalan ev eşyalarına ilişkin olarak Mahkemece yapılan araştırma ve inceleme sonucunda 2015 yılında davacıya ait ev eşyalarının ortalama rayiç değerinin toplam 25.030,00-TL olarak belirlenmesi üzerine 25.030,00-TL olarak ev eşyalarına ait maddi zararın davacıya ödenmesine; söz konusu heyelan nedeniyle davacının yaşamakta olduğu evinden ve mahallesinden ayrılmak zorunda kaldığı, kendisine bu afet sonrasında ikamet edeceği bir yer sağlanmadığı ve konut tahsisi de yapılmadığı, hayatın olağan akışı içerisinde bu durumun kişide derin bir üzüntü ve eleme neden olacağının kuşkusuz olduğu göz önüne alındığında, davacının yaşadığı manevi zararın tazmini amacıyla 50.000,00-TL manevi tazminatın davacıya ödenmesine; toplam 203.923,00-TL (178.893,00-TL+25.030,00-TL) maddi ve 50.000,00-TL manevi tazminatın müteselsilen davalı idarelerden tazminine; davacının 300.000,00-TL maddi tazminat isteminin 203.923,00-TL'lık kısmının kabulü ile kalan maddi tazminat isteminin reddine, 50.000,00-TL manevi tazminat isteminin kabulüne, kabul edilen maddi ve manevi tazminatın 22/07/2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idarelerce müteselsilen davacıya ödenmesine karar verilmiştir.
… Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin temyize konu kararında ise; Karadeniz Teknik Üniversitesinden ikisi inşaat yüksek mühendisi, ikisi harita yüksek mühendisi ve ikisi jeoloji yüksek mühendisi öğretim üyeleri tarafından düzenlenen ek bilirkişi raporunda; davaya konu heyelanın gelişiminde yalnız ve yalnız yağışın heyelan gelişiminde etkili olduğu, yol kazı ve dolgu çalışmalarının hiçbir surette etkisinin olmadığının iddia edilmesinin bilimsel olarak mümkün görünmediği yönündeki tespit ve değerlendirmelerin dosyadaki diğer raporlarda yapılan tespitlerle uyuştuğu, bölgenin daha sonra Afete Maruz Bölge olarak ilan edildiği, bu haliyle davalı idarelerden Karayolları Genel Müdürlüğünün heyelanın meydana gelmesinde tümüyle kusurlu olduğu belirtilmiştir.
Bunun yanında, Devrek Belediye Başkanlığının imar planı çalışmalarıyla yapılaşmaya açılan bölgenin jeolojik yapısından kaynaklı olarak söz konusu zararın oluşmadığı, heyelan riski taşıyan alanda Karayolları Genel Müdürlüğünün yeni yol yapımı için açma mevcut yolun genişletilmesi çalışmalarıyla birlikte ortaya çıkan hafriyatın aynı bölgede dolgu malzemesi olarak kullanılması ve aynı zamanda varlığı bilinen riske karşı gerekli önlemlerin de alınmamasıyla oluşan durumdan davalı belediye başkanlığının hukuki sorumluğunun bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Yukarıda özetine yer verilen Mahkeme kararları, dava dilekçesi, dosyadaki raporlar ve temyiz dilekçelerinde öne sürülen hususlar birlikte değerlendirildiğinde; davacı tarafın, heyelan nedeniyle hasara uğrayan ve sonrasında davalı belediye tarafından içerisindeki ev eşyaları ile birlikte yıkılan yapısı nedeniyle uğradığı maddi ve manevi zararların tazmini istemiyle davalı idarelere karşı açılan davada Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda, yıkılan yapı ve arsa değerinin keşif tarihi itibariyle tespit edildiği, kusurlular ve kusur oranlarının belirlenmediği görülmektedir. Bunun yanında, binaya ait yapı ruhsatının, yapı kullanma izin belgesinin ve imar affı başvurusunun bulunup bulunmadığı, yıkılan yapının enkazının davacının uhdesinde kalıp kalmadığı hakkında da inceleme yapılmasının gerekli olduğu anlaşılmaktadır.
İdare Mahkemesi kararında belirtilen diğer raporlarda da; heyelan nedeniyle oluşan zararlardan kimlerin (Karayolları Genel Müdürlüğü, Devrek Belediye Başkanlığı, ... İnşaat Ticaret Madencilik ve San. Ltd. Şti., davacıl, arsa sahibi, yapı müteahhidi, fenni mesuliyet üstlenenler gibi) sorumluluğunun bulunduğunun, kusur oranlarının ne kadar olduğunun tespit edilmediği gözlenmektedir.
Bu itibarla; heyelan ve heyelanın verdiği zararların tespiti, kusurluların ve kusur oranlarının belirlenmesinde uzman olan bilirkişilerden (öncelikle üniversitelerin ilgili bölümlerinden seçilecek) oluşturulacak yeni bir bilirkişi heyeti vasıtasıyla; heyelan nedeniyle tahliye edilen/yıkılan davacıya ait yapı, yapının bulunduğu arsa ve yıkılan yapı içerisindeki ev eşyalarına ait bedellerin; davacının taşınmazından yararlanma imkanının kalmadığı zararın meydana geldiği yıkım tarihi itibariyle davacının mülkiyet durumu, binanın yapı ruhsatının, yapı kullanma izin belgesinin ya da imar affı başvurusunun bulunup bulunmadığı hususları, binanın yıpranma miktarı, varsa davacının uhdesinde kalan enkaza ait değer de dikkate alınarak ( Binanın maliyet bedeli tespit edilirken, her yıl güncellenen Mimarlık ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Tebliğ hükümlerine göre hesaplama yapılması ve bu hesaplama yapılırken yıkılan yapının yapı maliyet bedeli belirlendikten ve bu bedelden yıpranma payı düşüldükten sonra, ortaya çıkacak miktara hesap edilen arsa değerinin ve yapının içerisinde kalan ev eşyaları miktarının da eklenmesi ve varsa davacının uhdesinde kalan enkaza ilişkin bedelin de düşülmesi suretiyle) tespit edilmesi; davacının, arsa sahibinin ve yapı müteahhidi ile yapıya ilişkin projeler nedeniyle fenni mesuliyet üstlenen kişilerin taşıdığı hukuki sorumluluklar, yapının bulunduğu alanın heyelan riski taşıyan bir bölge olması nedeniyle, yapıdaki olası imalat hatalarının zemine ek yük getirerek, heyelanın meydana gelmesinde etkisi olup olmadığı hususları da dikkate alınarak, kusurları olup olmadığı hususlarının da irdelenmesi suretiyle, idarelerin tazminat istemine konu zararların oluşmasındaki kusurlarının belirlenerek, tazminat miktarının kusur oranları nispetinde idarelere ayrı ayrı yükletilmesi ve neticesine göre yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, heyelan konusunda uzman olan bilirkişi heyetince düzenlenecek raporunun incelenmesi neticesinde yeniden verilecek kararda; manevi tazminatın, maddi tazminat gibi bir tazmin aracı olmayıp ilgilinin davalıların hukuka aykırı olan eylem ve/veya işlemi nedeniyle duyduğu elem ve üzüntüyü sebepsiz zenginleşmeye yol açmayacak biçimde kısmen de olsa hafifletmeyi amaçlayan bir tatmin aracı olduğu göz önüne alındığında, manevi tazminat isteminin koşullarının oluşup oluşmadığı değerlendirilerek ulaşılacak sonuca göre yeniden karar verileceği; maddi tazminatın kabul edilen kısmına yapının yıkım tarihinden ve manevi tazminata ise dava tarihinden itibaren yasal faiz uygulanacağı; davanın kesinleşen kısmı dışındaki kabul edilen tazminat miktarıyla sınırlı olarak inceleme yapılarak karar verileceği, yargılama giderlerinin ise tarafların davadaki haklılık durumuna göre hükme bağlanacağı tabiidir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan tarafların temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle maddi tazminata ilişkin kısmının kısmen kabul kısmen reddine manevi tazminatın ise kabulüne ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvuruları üzerine kısmen kabul kısmen ret kısmen kaldırma yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 13/04/2021 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.