T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2020/9165
Karar No : 2024/1505
KARAR DÜZELTME İSTEMİNDE
BULUNANLAR : 1-(DAVALI) … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL)
… Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
DAVALI İDARE YANINDA
DİĞER MÜDAHİL : … A.Ş
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- …2- …3- …4- … 5- … 6- …7- …
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı dava konusu işlemin iptali yolundaki kararın onanmasına dair Danıştay Altıncı Dairesinin 02/07/2020 tarih ve E:2015/1569, K:2020/6589 sayılı kararının; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi uyarınca düzeltilmesi istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Pendik ilçesi, … Mahallesi, … parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda yapılan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğine ilişkin … tarihli, … sayılı büyükşehir belediye meclisi kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince; yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi üzerine düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu parselin önce sosyal ve kültürel tesis alanı, sonra belediye hizmet alanı ve dava konusu işlemle akaryakıt+LPG, servis ve bakım istasyonu alanı olarak belirlendiği, anılan plan değişikliği yapılırken plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, teknik ve sosyal donatı dengesini bozmadığının ortaya konulmadığı, kaldırılan sosyal ve teknik altyapının bölgesi içinde eşdeğer bir alanda sağlanması hususlarının yerine getirilmediği, dava konusu plan değişikliğini zorunlu kılan, dava dosyasında yer alan, geçerli hiçbir gerekçe ve açıklama tespit edilemediği, ulaşım açısından ise 40 metre ve 50 metre uzaklığındaki iki kavşakla birlikte düşünüldüğünde neden olacağı giriş çıkışlar ile trafik kazalarına yönelik riski arttırdığı, çevresel güvenlik açısından getirilen kullanımın önemli bir risk olduğu ve dava konusu idari işlem kapsamında bu riske yönelik hiç bir inceleme ve değerlendirme yapılmadığından şehircilik ilkeleri ve planlama teknikleri açısından hukuka ve mevzuata uygun olmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Davalının ve davalı yanında müdahillerin temyiz başvurusu üzerine Danıştay Altıncı Dairesince, temyize konu karar hukuk ve usule uygun bulunmuş ve kararın onanmasına karar verilmiştir.
KARAR DÜZELTME TALEP EDENLERİN İDDİALARI:
Davalı ve davalı yanında müdahil … Belediye Başkanlığı tarafından, usul ve yasaya uygun olmayan idare mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülerek Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın düzeltilmesi istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Karar düzeltme isteminin kabulü ile idare mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
6545 sayılı Türk Ceza Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 103. maddesinin b) bendi ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 54. maddesi yürürlükten kaldırılmış ise de; anılan Yasanın 27. maddesiyle 2577 sayılı Yasaya eklenen Geçici 8. maddenin 1. fıkrasındaki "Bu Kanunla idari yargıda kanun yollarına ilişkin getirilen hükümler, 2576 sayılı Kanunun, bu Kanunla değişik 3 üncü maddesine göre kurulan bölge idare mahkemelerinin tüm yurtta göreve başlayacakları tarihten sonra verilen kararlar hakkında uygulanır. Bu tarihten önce verilmiş kararlar hakkında, kararın verildiği tarihte yürürlükte bulunan kanun yollarına ilişkin hükümler uygulanır." kuralı uyarınca, bu maddeye göre kararın düzeltilmesi yolundaki istemin incelemesine geçildi. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 54. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendine göre kararın düzeltilmesi istemi yerinde görüldüğünden Dairemizin 02/07/2020 tarih ve E:2015/1569, K:2020/6589 sayılı kararı kaldırılarak işin esası incelendi:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :İstanbul Büyükşehir Belediye Meclis üyesi olan davacılar tarafından, İstanbul ili, Pendik ilçesi, … Mahallesi, … parsel sayılı taşınmazın önce sosyal ve kültürel tesis alanı, sonra belediye hizmet alanı kullanımnda iken ve dava konusu 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı değişikliğine ilişkin … tarihli, … sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ile akaryakıt+LPG, servis ve bakım istasyonu alanı olarak belirlendiği, anılan plan değişikliğinin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 5. maddesinde, nazım imar planı, varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan olarak tanımlanmıştır.
3194 sayılı Yasanın 6.maddesinde, planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından bölge planları ve imar planları olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas olan uygulama imar planları ve bu planın hazırlanmasındaki temel hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen nazım imar planları olarak sınıflandırılmıştır. Anılan Yasanın 8.maddesinde ise, planların tanımlanmasına yer verilerek planlar bölge planı, çevre düzeni planı, nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak kademelendirilmiş ve alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, stratejilerine ve kararlarına uyumlu olması zorunluluğu getirilmiştir.
Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmeliğin "Kavşak Mesafesi" başlıklı 37. maddesinde, "Karayolu kenarında yapılacak ve açılacak tesislere ait geçiş yolu ekseninin taşıt yolu kenar çizgisi ile kesiştiği noktanın kavşak başlangıcına mesafesi; Karayolları Genel Müdürlüğünün bakım ağına dahil, bölünmüş devlet ve il yolları ile aynı yönde birden fazla şeridi olan iki yönlü devlet yollarında en az 100 metre, diğer devlet ve il yollarında en az 75 metre, Karayolları Genel Müdürlüğünün bakım ağındaki karayollarının diğer yollar ile teşkil etmiş olduğu kavşakların diğer yollardan yaklaşımında enaz 50 metredir." hükmüne, "Cephe Genişlikleri" başlıklı 40. maddesinde, "Devlet ve il yolları kenarında yapılacak ve açılacak tesisler için cephe genişliği;
a) Devlet ve il yolları kenarındaki akaryakıt istasyonları ile yolcu terminalleri için en az 40 metre.
b) Devlet ve il yolları kenarındaki diğer tesisler için münferit geçiş yolu talep edilmesi halinde enaz 20 metredir.
c) Devlet ve il yolları kenarındaki tesislere ait geçiş yolu ile adalar;
Akaryakıt istasyonları ile yolcu terminallerinde devlet ve il yolunun bölünmüş veya iki yönlü olma durumuna göre Ek-7 veya Ek-8 deki proje örneğine, diğer tesislerde devlet ve il yolunun bölünmüş veya iki yönlü olma durumuna göre Ek-9 veya Ek-10 daki proje örneğine uygun olarak düzenlenir. Cephe genişliğinin tahkikinde, mülkün karayolu sınır çizgisine kesintisiz olarak çakışan ortak uzunluğu esas alınır."
kuralına, yapı yaklaşma mesafesi başlıklı 41. maddesinde ise, "Tesisler bünyesindeki yapıların cephe hattı ile karayolu sınır çizgisi arasındaki mesafe;
a) Tesisler bünyesinde yapılacak olan yer üstü akaryakıt, sıvılaştırılmış gaz ve diğer tehlikeli madde depoları için en az 50 metre,
b) Her türlü yer altı depoları ile akaryakıt ve (LPG/CNG) istasyonları, akaryakıt ve sıvılaştırılmış gaz dolum istasyonları, umuma açık park yerleri ve garajlar, yolcu ve yük terminalleri, atölye, fabrika, işhanı, çarşı, pazar yerleri, ticari bina, sinema, tiyatro, gazino, gibi eğlence yerleri, turistik yapı ve tesisler, müstakil olarak yapılan otel-motel lokanta ve kahvehaneler, araç bakım ve onarım yerleri, araç teşhir ve satış yerleri, hububat, fındık, tütün, pamuk, pancar vb. tarım ürünlerinin muhafaza edildiği kapalı depolar, sürücü kurs yerleri, toptancı hal, üretme-besi çiftliği ve ahırlar, maden ve petrol şantiye, ocak ve tesisleri, havuzlar, sabit kantarlar, eğitim, sağlık, dini ve kültürel vb. kamu ve özel yapılar ile yukarıda sayılan tesislere ait her türlü ana binalar ve sundurmalar için en az 25 metredir." hükmüne yer verilmiştir.
5307 sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Kanunu Ve Elektrik Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunda kilometre tahdidi; şehir içi veya şehirlerarası trafiğe açık yollarda aynı istikamette iki akaryakıt ve otogaz istasyonu arasındaki Kurul tarafından çıkarılacak yönetmelikte belirlenecek asgarî mesafe olarak tanımlanmış, 17.06.2004 tarihli, 25945 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinin "Mesafe kısıtlamaları" başlıklı 45. maddesinde; iki akaryakıt ve/veya LPG istasyonu arasındaki mesafenin, aynı yönde olmak üzere; şehirler arası yollarda on, şehir içi yollarda bir kilometreden az olamayacağı kuralına, Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Lisans Yönetmeliğinin 37. maddesinde ise, "Şehir içi veya şehirlerarası trafiğe açık yollarda aynı istikamette iki akaryakıt ve/veya otogaz istasyonu arasındaki mesafe, aynı yönde olmak üzere; şehirlerarası yollarda on, şehir içi yollarda bir kilometreden az olamaz." kuralına yer verilmiştir.
Dava konusu planın yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan ve plan yapımına dair teknik kuralları belirleyen Plan Yapımına Ait Esaslara Dair Yönetmeliğin 16.maddesinde, hazırlanacak her ölçekteki imar planlarının yapım ve değişikliklerinde planlanan beldenin ve bölgenin şartları ile gelecekteki gereksinimleri gözönünde tutularak sosyal ve teknik donatı alanlarında EK 1 deki tabloda belirtilen asgari standartlara uyacağı hükme bağlanmıştır.
Aynı yönetmeliğin 27. maddesinde, "İmar planlarında bulunan sosyal ve teknik alt yapı alanlarının kaldırılması, küçültülmesi veya yerinin değiştirilmesine dair plan değişiklikleri zorunluluk olmadıkça yapılmaz. Zorunlu hallerde böyle bir değişiklik yapılabilmesi için:
1) İmar planındaki durumu değişecek olan sosyal ve teknik alt yapı alanındaki tesisi gerçekleştirecek ilgili yatırımcı Bakanlık ve kuruluşların görüşü alınacaktır.
2) İmar planındaki bir sosyal ve teknik alt yapı alanının kaldırılabilmesi ancak bu tesisin hizmet götürdüğü bölge içinde eşdeğer yeni bir alanın ayrılması suretiyle yapılabilir.
3) İmar planında yeni bir sosyal ve teknik alt yapı alanı ayrılması durumunda 1 inci bentdeki esaslara uyulur.
4) Plan müellifinin gerekçeli uygun görüşünün alınması şarttır.
Dini yapı alanlarına ilişkin planlarda ve değişikliklerinde il müftülerinin görüşü alınır." düzenlemesi yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İmar planlarının, planlanan yörenin bugünkü durumunun, olanaklarının ve ilerideki gelişmesinin gerçeğe en yakın şekilde saptanabilmesi için coğrafi veriler, beldenin kullanılışı, donatımı ve mali bilgiler gibi konularda yapılacak araştırma ve anket çalışmaları sonucu elde edilecek bilgiler ışığında, çeşitli kentsel işlevler arasında var olan ya da sağlanabilecek olanaklar ölçüsünde en iyi çözüm yollarını bulmak belde halkına iyi yaşama düzeni ve koşulları sağlamak amacıyla kentin kendine özgü yaşayış biçimi ve karakteri, nüfus, alan ve yapı ilişkileri, yörenin gerek çevresiyle ve gerekse çeşitli alanları arasında olan bağlantıları, halkın sosyal ve kültürel gereksinimleri, güvenlik ve sağlığı ile ilgili konular gözönüne alınarak hazırlanması gerekmektedir.
Anılan ölçütlere göre hazırlanan imar planları da zamanla planlanan alandaki koşulların zorunlu kıldığı biçimde ve yasalarda öngörülen yöntemlere uygun olarak değiştirilebilir.
Bu şekilde değiştirilen imar planlarının yargısal denetiminde, bu değişikliği zorunlu kılan nedenlerle birlikte getirilen kullanım kararının plan bütünlüğü göz önünde bulundurularak planlanan yörenin tümünün çevre, ulaşım, trafik gibi ilişkilerine etkisi irdelenmeli, taşınmazda öngörülen kullanım kararının yerin büyüklüğü yanısıra, konum ve işlev açısından uygun olup olmadığının şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararı çerçevesinde araştırılması gerekmektedir.
Dava konusu planın yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan Plan Yapımına Ait Esaslara Dair Yönetmeliğin belirlediği teknik ve asgari standartların sağlanabilmesi için imar planı değişikliğiyle bir sosyal donatı alanı başka bir sosyal donatı alanı olarak belirlenecek olsa bile imar planı değişikliğinin imar mevzuatı hükümleri gözetilerek yapılması, her bir sosyal donatı alanının asgari standartlarındaki farklılıklar gözetilerek arada oluşacak fark kadar eşdeğer alan ayrılması gerekmektedir.
Davalı yanında müdahil … Belediye Başkanlığı tarafından, planlamaya konu alanda eski ve yeni nazım imar planları karşılaştırıldığında sosyal kültürel tesis alanı ile belediye hizmet alanı sayısısının arttırıldığı ileri sürülmüş ise de temyize konu mahkeme kararına esas alınan bilirkişi raporunda, planlama alanının tamamı göz önüne alınarak yönetmelik eki tabloda belirtilen standartlara uyulup uyulmadığına ilişkin somut, bilimsel ve teknik bir değerlendirmeye yer verilmediği, bu kapsamda taşınmazın bulunduğu bölgede planlanan sosyal kültürel tesis alanı ve belediye hizmet alanı kullanımlarının anılan yönetmelikte yer alan standardı sağlayıp sağlamadığının tespit edilemediği görülmüştür.
Akaryakıt istasyonu foksiyonu yönünden ise taşınmazın Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelikte öngörülen kavşak mesafesi yönünden bilirkişi raporunda net olarak ölçüm yapılmamış, akaryakıt istasyonuna kuzey yönde yaklaşık 45 metre ve güney yönde de yaklaşık 50 metre uzaklıkta iki ayrı kavşağın olduğu ifadelerine yer verilmiş ancak, davalı idare yanında müdahil Pendik Belediye Başkanlığı tarafından ise karar düzeltme dilekçe ekinde yer alan hava fotoğrafı üzerinde yapılan ölçüm sonucu taşınmazın Mehtap Sokağa uzaklığının 85,69 m, Cibran Sokağın başlangıcına uzaklığının ise 53,42 m olduğu dava konusu yerde tek kavşak bulunduğu belirtilmiştir.
Bu durumda, aralarında trafik ve ulaşım konusunda uzman bir bilirkişinin de bulunduğu bilirkişi heyetiyle yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması suretiyle tartışmaya mahal vermeyecek şekilde dava konusu taşınmazın bulunduğu alanda belediye hizmet alanı kullanımının akaryakııt istasyonu olarak değişitirilmesinde taşınmazın bulunduğu bölgede planlanan diğer belediye hizmet alanı kullanımları da göz önünde bulundurularak değişikliğin yukarıda anılan mevzuat hükümlerine uygun olup olmadığı ile Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelikte öngörülen parsel genişliği, parsel derinliği, kavşak mesafesi ve iki istasyon arasında asgari mesafe koşulunu sağlayıp sağlamadığı, alanda getirilen akaryakıt istasyonunun faaliyete geçmesi halinde trafik yoğunluğunun can ve mal güvenliği açısından olumsuzluk yaratıp yaratmayacağı hususlarının açıklığa kavuşturularak sonucuna göre uyuşmazlığın esası hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla dava konusu işlemin iptali yolundaki idare mahkemesi kararında isabet görülmemiiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının ve davalı yanında müdahillerin temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin, ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 04/03/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.