T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2020/9913
Karar No : 2022/10703
DAVACI : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI İDARE YANINDA MÜDAHİL: ... Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU : Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 29/05/2020 tarihinde onaylanan Mersin-Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı (ÇDP) Değişikliğinin Mersin İli, Akdeniz İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Dava konusu parsel üzerinde ... Polipropilen Üretim Tesisi Yatırımı Projesine başlanılmak üzere alınan ÇED Olumlu kararının yargı kararı ile iptaline karar verildiği, ÇED olumlu kararına dayanılarak Cumhurbaşkanlığı tarafından Endüstri Bölgeleri Kanununun 4/ç hükmü uyarınca özel endüstri bölgesi ilan edildiği, bu işlemin iptali istemiyle açılan davanın derdest olduğu, anılan Cumhurbaşkanlığı kararının 1/100.000 ölçekli Adana-Mersin Çevre Düzeni Planına işlenmesi amacıyla yapılan dava konusu değişikliğin, çevre düzeni planının ana stratejik kararlarına aykırı olduğu, mer'i alt ölçekli plan kararlarını olumsuz etkilediği gibi Cumhurbaşkanlığı yatırım programında bulunan belediye projelerinin gerçekleştirilmesine engel teşkil ettiği, polipropilen tesisi yatırım kararının çevredeki tarım alanları ve yerleşim bölgeleri açısından yaşamsal tehlike yarattığı, bu haliyle çevreyle ilgili uluslararası sözleşmelere de aykırı olduğu, Mersin Büyükşehir Belediyesinin yetki ve sorumluluğundaki alanda, yerleşim alanlarına çok yakın, doğal çevreye geniş oranda etki edecek riskli bir tesisin kurulmasının önünün açıldığı, alanda serbest bölge ve enerji depolama alanı kullanım kararlarının getirilmesinin daha uygun olduğu, özel endüstri bölgesi kullanım kararının bu ihtiyaçları yanıtsız bırakması nedeniyle uygun olmadığı, yatırım kararının çevreye kümülatif etkilerinin değerlendirilmediği, hukuka aykırı olan dava konusu ÇDP değişikliğinin iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Uyuşmazlık konusu parselde yapılması planlanan ... Polipropilen Üretim Tesisi Yatırımı Projesine başlanılmak üzere ÇED Olumlu kararı alındığı, sonrasında Cumhurbaşkanlığı tarafından Endüstri Bölgeleri Kanununun 4/ç hükmü uyarınca özel endüstri bölgesi ilan edildiği, bunun üzerine ...Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin başvurusu ve Bilim, Teknoloji ve Sanayi Bakanlığının talebi üzerine dava konusu parselin tamamını içerecek şekilde ÇDP değişikliği yapıldığı, plan değişikliğinin ise özel endüstri bölgesi ilanına ilişkin plan kararının plana işlenmesine ilişkin olduğu, alt ölçekli planlarda gerçekleştirilmesi planlanan yatırımların dava konusu parselde getirilen özel endüstri bölgesi kullanım kararı dikkate alınarak gerçekleştirilmesinin mümkün olduğu, ÇDP'nda yapılan değişikliğin endüstri bölgelerine ilişkin plan notlarına uygun olarak yapıldığı, hukuka uygun tesis edilen işlemin iptali istemiyle açılan davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.
DAVALI YANINDA MÜDAHİLİN İDDİALARI :
Dava konusu 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliğinin ÇED olumlu kararından sonra yapıldığı, bu nedenle çevre üzerinde olumsuz etkilerinin bulunmadığı, davacıların iddialarının bilimsel temelden yoksun olduğu, çevre düzeni planı değişikliğinin kamu yararına aykırı olduğu iddiasının hukuki bir geçerliliğinin bulunmadığı, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Dava Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 29/05/2020 tarihinde onaylanan Mersin-Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin Mersin İli, Akdeniz İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
Uyuşmazlığa konu parselin bulunduğu alanda CFS Petrokimya Anonim Şirketi tarafından gerçekleştirilmesi planlanan ... Polipropilen Üretim Tesisi Yatırım Projesi ile ilgili olarak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı ÇED Olumlu kararının iptali istemiyle açılan davalarda, ...İdare Mahkemesince ... tarihinde verilen E:..., K:...; E:..., K:...; E:..., K:...sayılı kararlarla anılan ÇED Olumlu kararının iptaline karar verilmiştir. Anılan İdare Mahkemesi kararları Danıştay Altıncı Dairesinin 23/09/2021 tarih ve (sırasıyla) E:2021/5022, K:2021/10064; E:2021/6778, K:2021/10066; E:2021/5388, K:2021/10065 sayılı kararlarıyla onanarak kesinleşmiştir.
28/03/2020 tarih ve 31082 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve dava konusu parselin, ... Tarım Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Mersin Özel Endüstri Bölgesi olarak ilan edilmesine ilişkin 27/03/2020 tarih ve 2318 sayılı Cumhurbaşkanı Kararnın iptali istemiyle açılan davada ise Danıştay Onuncu Dairesince, Cumhurbaşkanı Kararının dayanağını teşkil eden ve mevzuat uyarınca alınması zorunlu olan ÇED Olumlu kararının yargı kararıyla iptaline karar verilmiş olması nedeniyle mevzuatta aranan şartları sağlamadığı ve hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle ...tarih ve E:...sayılı yürütmenin durdurulması kararı verildiği, anılan karara davalı idareler ve davalılar yanında müdahil tarafından yapılan itirazların Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 23/09/2021 tarih ve YD İtiraz No:2021/603 sayılı kararıyla reddedildiği görülmektedir.
Dava konusu, 29/05/2020 tarihinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca onaylanan Mersin-Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin ise söz konusu parsele ilişkin yukarıda bahsi geçen Cumhurbaşkanı Kararı ile ÇED Olumlu kararı kapsamında alınan kararların plana işlenmesi amacıyla yapıldığı görülmektedir.
Bu durumda, dava konusu çevre düzeni planı değişikliğinin "sebep" unsurunu teşkil eden Cumhurbaşkanı Kararı halihazırda yürürlükte olmadığından, Mersin ili, Akdeniz ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alana ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 29/05/2020 tarihinde onaylanan Mersin-Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı değişikliğinde de hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'IN DÜŞÜNCESİ : Dava; Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 29/05/2020 tarihinde onaylanan Mersin-Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı değişikliğinin Mersin İli, Akdeniz İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu'nun "Özel endüstri bölgeleri" başlıklı 4/Ç maddesinde, "Üzerinde kurulu sanayi tesisi bulunan, arazi alanı yüz elli bin metrekareden büyük, kurulduğu dönemde geçerli olan imar plânları uyarınca gerekli izinleri alarak faaliyete geçmiş ve yeni yapılacak yatırım yeri için en az elli bin metrekare tevsi imkânı sağlayan alanlar veya üzerinde kurulu sanayi tesisi bulunmayan, iki yüz bin metrekareden büyük alanlar gerçek ya da tüzel kişilerin başvurusu, Cumhurbaşkanınca özel endüstri bölgesi olarak ilan edilir.
Özel endüstri bölgesi ilan edilecek alanlarda;
a) Gerçekleştirme süresi beş yılı geçmemek üzere 213 sayılı Kanun uyarınca Maliye Bakanlığınca belirlenen yeniden değerleme oranına göre güncellenmek kaydıyla en az dört yüz milyon Türk lirası tutarında yeni yatırım taahhüdünde bulunulması,
b) Başvuru sahibi gerçek veya tüzel kişilerin, önerilen alanın en az %51’inin mülkiyetine ve/veya varsa süreleri ile sınırlı olmak kaydıyla irtifak hakkına veya kullanma iznine sahip olması,
c) Yeni yatırıma ilişkin “ÇED Olumlu” kararı veya “ÇED Gerekli Değildir” kararının alınmış olması, şartları aranır..." hükmü yer almaktadır.
06/08/2019 tarih ve 30854 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Endüstri Bölgeleri Yönetmeliği'nin "Yer seçimi ve ilan" başlıklı 33. maddesinde ise, "(1) Bakanlıkça uygun bulunan başvurular için; bu Yönetmeliğin 5, 6 ve 7 nci maddelerinde açıklandığı şekilde yer seçimi etüdü yapılır ve özet değerlendirme raporu hazırlanır.
(2) ÇED mevzuatı uyarınca “ÇED Olumlu” veya “ÇED Gerekli Değildir” kararının alınmasının ardından; alanın, Cumhurbaşkanı kararı ile özel endüstri bölgesi olarak ilan edilmesine karar verilir.
(3) Başvuru sahibinin, Cumhurbaşkanı kararından önce özel endüstri bölgesi olarak ilan edilecek alanların yönetim ve işletilmesinden sorumlu olmak üzere 6102 sayılı Kanuna göre bir anonim şirket kurması zorunludur.
(4) Özel endüstri bölgesi olarak ilan edilen alanlar yatırım için gerekli olan sosyal, idari, lojistik, ticari ve benzeri faaliyetler haricinde hiçbir şekilde başka amaçlarla kullanılamaz." düzenlemesine yer verilmiştir.
14/06/2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, "Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı ifade eder." tanımı yer almaktadır.
Aynı Yönetmeliğin;
"Planlama alanı" başlıklı 18. maddesinde, "Çevre düzeni planı; coğrafi, sosyal, ekonomik, idari, mekânsal ve fonksiyonel nitelikleri açısından benzerlik gösteren bölge, havza veya en az bir il düzeyinde yapılır." düzenlemesi;
"Plan ilke ve esasları" başlıklı 19. maddesinin birinci fıkrasında, "Çevre düzeni planları hazırlanırken; a) Varsa mekânsal strateji planlarına uygunluğun sağlanması, b) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerin dikkate alınması, c) İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının mekânsal kararları etkileyecek nitelikteki bölge planı, strateji planı ve belgesi, sektörel yatırım kararlarının dikkate alınarak değerlendirilmesi, ç) Sürdürülebilir kalkınma amacına uygun olarak ekolojik ve ekonomik kararların bir arada değerlendirilmesi, d) Tarihi, kültürel yapı ile orman alanları, tarım arazileri, su kaynakları ve kıyı gibi doğal yapı ve peyzajın korunması ve geliştirilmesi, e) Doğal yapının, ekolojik dengenin ve ekosistemin sürekliliğinin korunması amacıyla arazi kullanım bütünlüğünün sağlanması, f) Ulaşım ağının arazi kullanım kararlarıyla birlikte ele alınması suretiyle imar planlarında güzergahı netleştirilecek yolların güzergah ve yönünün genel olarak belirlenmesi, g) Çevre sorunlarına neden olan kaynaklara yönelik önleyici strateji ve politikaların belirlenerek arazi kullanım kararlarının oluşturulması, ğ) İmar planlarına esas olacak şematik ve grafik dil kullanılarak arazi kullanım kararları ile koruma ve gelişmenin sağlanması, h) Afet tehlikelerine ilişkin mevcut raporlar ve jeolojik etütler dikkate alınarak afet risklerini azaltıcı önerilerin dikkate alınması esastır.",
İkinci fıkrasında, "Çevre düzeni planlarının hazırlanması sürecinde, planlama alanı sınırları kapsamında aşağıda genel başlıklar halinde belirtilen konular ile diğer konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veriler elde edilir; bu veriler kapsamında analiz, etüt ve araştırmalar yapılır: a) Sınırlar. b) İdari ve bölgesel yapı. c) Fiziksel ve doğal yapı. ç) Sit ve diğer koruma alanları, hassas alanlar, doğal karakteri korunacak alanlar. d) Ekonomik yapı. e) Sektörel gelişmeler ve istihdam. f) Demografik ve toplumsal yapı. g) Kentsel ve kırsal yerleşme alanları ve arazi kullanımı. ğ) Altyapı sistemleri. h) Yeşil ve açık alan kullanımları. ı) Ulaşım sistemleri. i) Afete maruz ve riskli alanlar. j) Askeri alanlar, askeri yasak bölgeler ve güvenlik bölgeleri. k) Planlama alanına yönelik bölgesel ölçekli kamu projeleri ve yatırım kararları. l) Her tür ve ölçekteki plan, program ve stratejiler. m) Göller, barajlar, akarsular, taşkın alanları, yeraltı ve yüzeysel su kaynakları ve benzeri hidrolojik, hidrojeolojik alanlar. n) Çevre sorunları ve etkilenen alanlar.",
Dördüncü fıkrasında, "Plan hazırlık sürecinde ihtiyaç duyulan veri, bilgi ve belgeler; ilgili veriyi hazırlamakla sorumlu kurum ve kuruluşlardan, bilimsel çalışmalardan ve uzmanlarca arazide yapılacak çalışmalardan elde edilir.",
Beşinci fıkrasında, "Planlama sürecinde coğrafi bilgi sistemleri ve uzaktan algılama yöntemleri kullanılarak güncellenebilir ve sorgulanabilir sayısal veri tabanı oluşturulur." düzenlemeleri yer almaktadır.
Dosyanın incelenmesinden; Mersin İli, Akdeniz İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda, hisselerinin tamamı ... Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ne ait olan ...Petrokimya Anonim Şirketi tarafından gerçekleştirilmesi planlanan ...Polipropilen Üretim Tesisi Yatırım Projesi ile ilgili olarak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından ... tarih ve .. sayılı ÇED Olumlu kararı verildiği, ÇED sürecinin tamamlanmasının ardından 28/03/2020 tarih ve 31082 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 27/03/2020 tarih ve 2318 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Mersin İli, Akdeniz İlçesinde bulunan söz konusu alanın 4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu'nun 4/Ç maddesi gereğince ... Tarım Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Mersin Özel Endüstri Bölgesi olarak ilan edildiği; anılan kararlar doğrultusunda, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 29/05/2020 tarihinde onaylanan Mersin-Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı değişikliği ile Mersin İli, Akdeniz İlçesi, ... Mahallesi, ...ada, ... parsel sayılı taşınmazı da kapsayan alanın "Endüstri Bölgesi" olarak çevre düzeni planına işlenmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı; ... Polipropilen Üretim Tesisi Yatırım Projesi ile ilgili olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından verilen ...tarih ve ... sayılı ÇED Olumlu kararının iptali istemiyle açılan davalar neticesinde ise, ...İdare Mahkemesince ...tarihinde verilen E:..., K:...; E:..., K:...; E:..., K:...sayılı kararlarla anılan ÇED Olumlu kararının iptaline karar verildiği, bu kararların Danıştay Altıncı Dairesinin 23/09/2021 tarihinde verilen (sırasıyla) E:2021/5022, K:2021/10064; E:2021/6778, K:2021/10066; E:2021/5388, K:2021/10065 sayılı kararlarıyla onanarak kesinleştiği; uyuşmazlık konusu alanın ... Tarım Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Mersin Özel Endüstri Bölgesi olarak ilan edilmesine ilişkin 28/03/2020 tarih ve 31082 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 27/03/2020 tarih ve 2318 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının iptali istemiyle açılan davada ise, Danıştay Onuncu Dairesinin 26/05/2021 tarih ve E:2020/5426 sayılı kararıyla dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği; bu karara davalı idareler ve yanında müdahil tarafından yapılan itirazların Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 23/09/2021 tarih ve YD İtiraz No:2021/603 sayılı kararıyla reddedildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, 28/03/2020 tarih ve 31082 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 27/03/2020 tarih ve 2318 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Mersin İli, Akdeniz İlçesinde bulunan sınırları belirli alanın ... Tarım Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Mersin Özel Endüstri Bölgesi olarak ilan edildiği ve bu ilan doğrultusunda, yasal zorunluluk gereği, "Endüstri Bölgesi" kullanım kararının plana veri/girdi olarak yansıtılması amacıyla dava konusu çevre düzeni planı değişikliğinin yapıldığı anlaşılmakta ise de; söz konusu alanın ... Tarım Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Mersin Özel Endüstri Bölgesi ilan edilmesine ilişkin Cumhurbaşkanı Kararının, dayanağını teşkil eden ve mevzuat uyarınca alınması zorunlu olan ÇED Olumlu kararının yargı kararıyla iptal edilmiş olması nedeniyle mevzuatta aranan şartları sağlamadığı ve hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle Danıştay Onuncu Dairesinin 26/05/2021 tarih ve E:2020/5426 sayılı kararıyla yürütülmesinin durdurulması, anılan karara davalı idareler ve yanında müdahil tarafından yapılan itirazların ise Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 23/09/2021 tarih ve YD İtiraz No:2021/603 sayılı kararıyla reddedilmesi karşısında dava konusu çevre düzeni planı değişikliğinin "sebep" unsurunu teşkil eden Cumhurbaşkanı Kararı halihazırda yürürlükte olmadığından, Mersin İli, Akdeniz İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alana ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 29/05/2020 tarihinde onaylanan Mersin-Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı değişikliğinde de hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 07/12/2022 tarihinde, davacı Mersin Büyükşehir Belediye Başkanlığının vekili Av. ...'nin, davalı idare vekili Av. ...'un ve davalı idare yanında müdahil ... Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin vekili Av. ...'in geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Aynı gün Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 29/10/2021 tarihli ve 31643 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 85 sayılı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 1. maddesi ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Altıncı Kısmının Dördüncü Bölümünün başlığının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2. maddesi ile de aynı Kararnamenin 97. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan "Çevre ve Şehircilik" ibaresinin "Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği" şeklinde değiştirildiği görüldüğünden, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının davalı olarak belirlenmesi suretiyle işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Mersin İli, Akdeniz İlçesi, ...Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz, 1/100.000 ölçekli Adana-Mersin ÇDP'nda sanayi alanı olarak planlanmış iken bu alanda 03/04/2017 tarihli Çevre ve Şehircilik Bakanlığı kararıyla onaylanan ÇDP revizyonu ile taşınmazın fonksiyonu serbest bölge alanı olarak plana işlenmiştir. Parsel maliki olan ... Tarım Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından anılan reviyonun iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen Danıştay Altıncı Dairesinin 28/09/2021 tarih ve E:2017/7318, K:2021/10212 sayılı karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
Dava konusu parselin serbest bölge alanı ve enerji depolama alanı olarak planlanmasına yönelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 19/07/2017 tarihinde onaylanan 1/100.000 ölçekli Adana-Mersin ÇDP değişikliğinin iptali istemiyle parsel maliki olan ... Tarım Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından açılan davada ise dava konusu işlemin iptali yolunda Danıştay Altıncı Dairesince verilen 28/09/2021 tarih ve E:2017/7318, K:2021/10212 sayılı karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
Bu kez, uyuşmazlık konusu parselde, hisselerinin tamamı ... Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ne ait olan CFS Petrokimya Anonim Şirketi tarafından gerçekleştirilmesi planlanan ...Polipropilen Üretim Tesisi Yatırım Projesi ile ilgili olarak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından ...tarih ve ... sayılı ÇED Olumlu kararı verilmiştir.
ÇED sürecinin tamamlanmasının ardından 28/03/2020 tarih ve 31082 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 27/03/2020 tarih ve 2318 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Mersin ili, Akdeniz ilçesinde bulunan söz konusu alan 4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu'nun 4/ç maddesi uyarınca ... Tarım Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Mersin Özel Endüstri Bölgesi olarak ilan edilmiştir.
Anılan kararlar doğrultusunda, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 29/05/2020 tarihinde onaylanan Mersin-Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı değişikliği ile Mersin İli, Akdeniz İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ...parsel sayılı taşınmazı da kapsayan alanın "Endüstri Bölgesi" olarak çevre düzeni planına işlenmesi üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.
... Polipropilen Üretim Tesisi Yatırım Projesi ile ilgili olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından verilen ...tarih ve ... sayılı ÇED Olumlu kararının, ...İdare Mahkemesince ...tarihinde verilen E:..., K:...; E:..., K:...; E:..., K:...sayılı kararlarla iptaline karar verilmiş, bu kararlar Danıştay Altıncı Dairesinin 23/09/2021 tarihinde verilen (sırasıyla) E:2021/5022, K:2021/10064; E:2021/6778, K:2021/10066; E:2021/5388, K:2021/10065 sayılı kararlarıyla onanarak kesinleşmiştir.
Uyuşmazlık konusu alanın ... Tarım Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Mersin Özel Endüstri Bölgesi olarak ilan edilmesine ilişkin 28/03/2020 tarih ve 31082 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 27/03/2020 tarih ve 2318 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının iptali istemiyle açılan davada ise, Danıştay Onuncu Dairesinin 26/05/2021 tarih ve E:2020/5426 sayılı kararıyla dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiş; bu karara davalı idareler ve yanında müdahil tarafından yapılan itirazlar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 23/09/2021 tarih ve YD İtiraz No:2021/603 sayılı kararıyla reddedilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu'nun "Özel endüstri bölgeleri" başlıklı 4. maddesinin ç) bendinde, "Üzerinde kurulu sanayi tesisi bulunan, arazi alanı yüz elli bin metrekareden büyük, kurulduğu dönemde geçerli olan imar plânları uyarınca gerekli izinleri alarak faaliyete geçmiş ve yeni yapılacak yatırım yeri için en az elli bin metrekare tevsi imkânı sağlayan alanlar veya üzerinde kurulu sanayi tesisi bulunmayan, iki yüz bin metrekareden büyük alanlar gerçek ya da tüzel kişilerin başvurusu, Cumhurbaşkanınca özel endüstri bölgesi olarak ilan edilir. Özel endüstri bölgesi ilan edilecek alanlarda; a) Gerçekleştirme süresi beş yılı geçmemek üzere 213 sayılı Kanun uyarınca Maliye Bakanlığınca belirlenen yeniden değerleme oranına göre güncellenmek kaydıyla en az dört yüz milyon Türk lirası tutarında yeni yatırım taahhüdünde bulunulması, b) Başvuru sahibi gerçek veya tüzel kişilerin, önerilen alanın en az %51’inin mülkiyetine ve/veya varsa süreleri ile sınırlı olmak kaydıyla irtifak hakkına veya kullanma iznine sahip olması, c) Yeni yatırıma ilişkin “ÇED Olumlu” kararı veya “ÇED Gerekli Değildir” kararının alınmış olması, şartları aranır..." hükmü yer almaktadır.
06/08/2019 tarih ve 30854 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Endüstri Bölgeleri Yönetmeliği'nin "Yer seçimi ve ilan" başlıklı 33. maddesinde ise, "(1) Bakanlıkça uygun bulunan başvurular için; bu Yönetmeliğin 5, 6 ve 7 nci maddelerinde açıklandığı şekilde yer seçimi etüdü yapılır ve özet değerlendirme raporu hazırlanır. (2) ÇED mevzuatı uyarınca “ÇED Olumlu” veya “ÇED Gerekli Değildir” kararının alınmasının ardından; alanın, Cumhurbaşkanı kararı ile özel endüstri bölgesi olarak ilan edilmesine karar verilir. (3) Başvuru sahibinin, Cumhurbaşkanı kararından önce özel endüstri bölgesi olarak ilan edilecek alanların yönetim ve işletilmesinden sorumlu olmak üzere 6102 sayılı Kanuna göre bir anonim şirket kurması zorunludur. (4) Özel endüstri bölgesi olarak ilan edilen alanlar yatırım için gerekli olan sosyal, idari, lojistik, ticari ve benzeri faaliyetler haricinde hiçbir şekilde başka amaçlarla kullanılamaz." düzenlemesine yer verilmiştir.
14/06/2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, "Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı ifade eder." tanımı yer almaktadır.
Aynı Yönetmeliğin; "Planlama alanı" başlıklı 18. maddesinde, "Çevre düzeni planı; coğrafi, sosyal, ekonomik, idari, mekânsal ve fonksiyonel nitelikleri açısından benzerlik gösteren bölge, havza veya en az bir il düzeyinde yapılır." düzenlemesi; "Plan ilke ve esasları" başlıklı 19. maddesinde, "(1)Çevre düzeni planları hazırlanırken; a) Varsa mekânsal strateji planlarına uygunluğun sağlanması, b) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerin dikkate alınması, c) İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının mekânsal kararları etkileyecek nitelikteki bölge planı, strateji planı ve belgesi, sektörel yatırım kararlarının dikkate alınarak değerlendirilmesi, ç) Sürdürülebilir kalkınma amacına uygun olarak ekolojik ve ekonomik kararların bir arada değerlendirilmesi, d) Tarihi, kültürel yapı ile orman alanları, tarım arazileri, su kaynakları ve kıyı gibi doğal yapı ve peyzajın korunması ve geliştirilmesi, e) Doğal yapının, ekolojik dengenin ve ekosistemin sürekliliğinin korunması amacıyla arazi kullanım bütünlüğünün sağlanması, f) Ulaşım ağının arazi kullanım kararlarıyla birlikte ele alınması suretiyle imar planlarında güzergahı netleştirilecek yolların güzergah ve yönünün genel olarak belirlenmesi, g) Çevre sorunlarına neden olan kaynaklara yönelik önleyici strateji ve politikaların belirlenerek arazi kullanım kararlarının oluşturulması, ğ) İmar planlarına esas olacak şematik ve grafik dil kullanılarak arazi kullanım kararları ile koruma ve gelişmenin sağlanması, h) Afet tehlikelerine ilişkin mevcut raporlar ve jeolojik etütler dikkate alınarak afet risklerini azaltıcı önerilerin dikkate alınması esastır. (2) Çevre düzeni planlarının hazırlanması sürecinde, planlama alanı sınırları kapsamında aşağıda genel başlıklar halinde belirtilen konular ile diğer konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veriler elde edilir; bu veriler kapsamında analiz, etüt ve araştırmalar yapılır: a) Sınırlar. b) İdari ve bölgesel yapı. c) Fiziksel ve doğal yapı. ç) Sit ve diğer koruma alanları, hassas alanlar, doğal karakteri korunacak alanlar. d) Ekonomik yapı. e) Sektörel gelişmeler ve istihdam. f) Demografik ve toplumsal yapı. g) Kentsel ve kırsal yerleşme alanları ve arazi kullanımı. ğ) Altyapı sistemleri. h) Yeşil ve açık alan kullanımları. ı) Ulaşım sistemleri. i) Afete maruz ve riskli alanlar. j) Askeri alanlar, askeri yasak bölgeler ve güvenlik bölgeleri. k) Planlama alanına yönelik bölgesel ölçekli kamu projeleri ve yatırım kararları. l) Her tür ve ölçekteki plan, program ve stratejiler. m) Göller, barajlar, akarsular, taşkın alanları, yeraltı ve yüzeysel su kaynakları ve benzeri hidrolojik, hidrojeolojik alanlar. n) Çevre sorunları ve etkilenen alanlar.(...) (4) Plan hazırlık sürecinde ihtiyaç duyulan veri, bilgi ve belgeler; ilgili veriyi hazırlamakla sorumlu kurum ve kuruluşlardan, bilimsel çalışmalardan ve uzmanlarca arazide yapılacak çalışmalardan elde edilir. (5) Planlama sürecinde coğrafi bilgi sistemleri ve uzaktan algılama yöntemleri kullanılarak güncellenebilir ve sorgulanabilir sayısal veri tabanı oluşturulur." düzenlemeleri yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlıkta, 28/03/2020 tarih ve 31082 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 27/03/2020 tarih ve 2318 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Mersin İli, Akdeniz İlçesinde bulunan sınırları belirli alanın ... Tarım Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Mersin Özel Endüstri Bölgesi olarak ilan edildiği ve bu ilan doğrultusunda, "Endüstri Bölgesi" kullanım kararının plana veri/girdi olarak yansıtılması amacıyla dava konusu çevre düzeni planı değişikliğinin yapıldığı anlaşılmaktadır.
Davaya konu parselin bulunduğu alanda ÇED olumlu kararının iptali istemiyle açılan davalarda verilen iptal kararlarının onanarak kesinleşmesi ve alanın özel endüstri bölgesi olarak ilan edilmesine ilişkin Cumhurbaşkanlığı Kararının iptali istemiyle açılan davada işlemin yürütmesinin durdurulması karşısında ÇED olumlu raporu doğrultusunda yapılan özel endüstri bölgesi ilanına ilişkin plan kararının 1/100.000 ölçekli ÇDP'na işlenmesi maksadıyla yapılan değişikliğin dayanaksız kaldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, dava konusu çevre düzeni planı değişikliğinin "sebep" unsurunu teşkil eden Cumhurbaşkanı Kararı halihazırda yürürlükte olmadığından, Mersin ili, Akdeniz ilçesi, ...Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alana ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 29/05/2020 tarihinde onaylanan Mersin-Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı değişikliğinde de hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu işlemin İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL
yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ...-TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Müdahilin yaptığı yargılama gideri masraflarının üzerinde bırakılmasına,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 07/12/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.