T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/10100
Karar No : 2022/9090
TEMYİZ EDENLER(DAVALILAR) :1- … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- … Bakanlığı -ANKARA
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACILAR) :1- …
VEKİLİ : Av. …
2- … 3- … 4- …
VEKİLLERİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Antalya ili Manavgat ilçesi, … Köyü, … Mevkii … parsel sayılı taşınmazın turizm konut alanından kısmen park kısmen günübirlik tesis alanına dönüştürülmesine ilişkin 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun 7. maddesi uyarınca Kültür ve Turizm Bakanlığınca 02.08.2013 tarihinde onaylanan 1/25000 ölçekli Doğu Antalya Çenger Turizm Merkezi Çevre Düzeni Planı Revizyonu, 1/5000 ölçekli Revizyon ve İlave Nazım İmar Planı, 1/1000 ölçekli Revizyon ve İlave Uygulama İmar Planının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; Danıştay Altıncı Dairesinin 16/03/2021 tarihli, E:2018/390, K:2021/3902 sayılı bozma kararına uyularak, dava konusu imar planları yapılırken Kıyı Kanunu ve Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik hükümlerinde belirtildiği şekilde imar adası bazında oluşan kısmi yapılaşma koşullarının değerlendirilmesi gerekmekte iken bu hususun dikkate alınmadığı, davacıların ve diğer parsel maliklerinin bu kapsamda korunması gerekli müktesep hakkının bulunup bulunmadığının tespit edilmediği, sahil şeridindeki her parsel için farklı kullanım kararları ve yapılaşma koşulları getirildiği, davaya konu imar planları yapılırken imar adası bazında oluşan kısmi yapılaşma koşulları değerlendirilmek suretiyle planlama yapılması gerekmekte iken kısmi yapılaşma koşulları göz önüne alınmadan parsel ölçeğinde yapılan değerlendirme sonucu tesis olunan dava konusu imar planlarında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
Davalı Kültür ve Turizm Bakanlığı vekili tarafından, dava konusu taşınmaza ilişkin onaylanan 1/1000 ölçekli mevzii imar planının parsel ölçeğinde onaylandığı, mevzi imar planında imar adası bulunmadığından kısmi yapılaşma koşullarının mevzi imar planı kapsamında imar adası bazında değerlendirilmesinin mümkün olmadığı, ayrıca dava konusu taşınmazın bulunduğu “Çenger Turizm Merkezi (Antalya-Manavgat) 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı" sınırları içerisinde parsel ölçeğinde ve/veya kıyı bütününde kısmi yapılaşma bulunduğuna dair ilgili idaresince yapılmış bir tespit veya alınmış bir kararın Bakanlığa iletilmediği, öte yandan dava konusu tasınmaza iliskin 11.07.1992 tarihinden önce onaylanan mevzi imar planı bulunmasına rağmen yapı ruhsatı 30.12.1992 tarihinde verildiğinden "Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik'te kısmi yapılaşmaya ilişkin tariflenen; “17 Temmuz 1992 tarihinden önce yürürlükte bulunan plan ve mevzuatına uygun olarak tamamlanmış yapılar ile ruhsat alınarak en az subaşman seviyesinde inşaatı tamamlanmmış yapıların bulunması" koşulunun sağlanamadığı, ayrıca Antalya ili, Manavgat ilçesi, … Köyü, … Mevkii, … sayılı parselin hissedarı olan başka bir davacı tarafından, anılan parselin turizm konut alanından kısmen park kısmen günübirlik tesis alanına dönüştürülmesine ilişkin yapılan ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca 02.08.2013 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından onaylanan 1/25000 ölçekli Doğu Antalya Çenger Turizm Merkezi Çevre Düzeni Planı Revizyonu, 1/5000 ölçekli Revizyon ve İlave Nazım İmar Planı, 1/1000 ölçekli Revizyon ve ilave Uygulama İmar Planının ve planlara parselde bulunan mevcut yapılaşmanın müktesep hak olarak değerlendirilerek konut alanı olarak plana işlenmesi istemiyle yapılan itirazın reddine ilişkin Bakanlığın … tarihli, … sayılı kararı ile Manavgat Belediye Başkanlığının … tarihli, … sayılı işleminin iptali talebiyle Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Manavgat Belediye Başkanlığı aleyhine açılan davada, ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile davanın reddine, davacının temyiz talebi üzerine Danıştay Altıncı Dairesi'nin 17.10.2017 tarihli ve E:2015/8944, K:2017/7789 sayılı kararı ile temyiz isteminin reddi ile anılan kararın onanmasına, davacının karar düzeltme talebi üzerine de Danıştay Altıncı Dairesi'nin 16.03.2021 tarihli ve 8:2018/1253, K:2021/3904 sayılı kararı ile; kararın düzeltme talebinin reddine karar verildiği, bu nedenlerle idare mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.
Davalı … Belediye Başkanlığı vekili tarafından, İmar arşivinde yapılan incelemede; dava konusu alanın bulunduğu Çenger Turizm Merkezi (Manavgat-Antalya) 1/1000 ölçekli Revizyon Uygulama İmar Planı sınırları içerisinde parsel ölçeğinde ve/veya kıyı bütününde kısmi yapılaşma bulunduğuna dair ilgili idarelerce yapılmış bir tespit ve alınmış bir karar bulunmadığı, ayrıca dava konusu parselin; 11 Temmuz 1992 tarihinden önce onaylanan mevzi imar planı bulunmasına rağmen inşaat ruhsatının. - 30.12.1993 tarihli olduğu, dolayısıyla Kıyı Kanunu'nun Uygulanmasına Dair Yönetmelik'te kısmi yapılaşmaya ilişkin tariflenen; "17 Temmuz 1992 tarihinden önce yürürlükte bulunan plan ve mevzuata uygun olarak tamamlanmış yapılar ile ruhsat alımarak en az subasman seviyesinde inşaatı tamamlanmış yapıların bulunması" koşulunun sağlanamadığı yerel mahkeme kararının bu sebeplerle bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : İdare Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu belirtilerek temyiz istemlerin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :Davacıların hisseli malik olduğu Antalya ili, Manavgat ilçesi, … köyü, … mevkii, … parsel sayılı taşınmaz, Manavgat Belediye Meclisi'nin … tarihli, … sayılı kararıyla kabul edilen 1/1000 ölçekli mevzii uygulama imar planı ile ''kısmen turizm 2 konut alanı, kısmen park alanı'' olarak planlanmıştır. Anılan mevzi imar planı uyarınca taşınmaz için 30.12.1993 tarihli yapı ruhsatı düzenlenmiş ve üzerinde tatil sitesi inşa edilmiştir. Daha sonra 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca Kültür ve Turizm Bakanlığı'nca 02.08.2013 tarihinde onaylanan 1/25000 ölçekli Doğu Antalya Çenger Turizm Merkezi Çevre Düzeni Planı Revizyonu, 1/5000 ölçekli revizyon ve ilave nazım imar planı, 1/1000 ölçekli revizyon ve ilave uygulama imar planı ile anılan taşınmazın ilk 50 metresi park alanı ikinci 50 metresi günübirlik tesis alanı sonraki alanları ise turizm tesis alanı olarak planlanmış, davacıların maliki olduğu 32 sayılı bağımsız bölüm ise ''park alanında'' kalmıştır. Bunun üzerine davacılar tarafından anılan imar planı değişiklikleri ile kazanılmış haklarının ihlâl edildiği, mülkiyet haklarının ortadan kaldırıldığı, bitişik parsellerle bir bütünlük sağlanmadığı ileri sürülerek anılan imar planı değişikliklerinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
1982 Anayasasında da 1961 Anayasasındaki gibi kıyılar, 'Tabii kaynaklar ve servetler' olarak kabul edilmiş; ayrıca, ülkemiz açısından giderek artan ekonomik ve sosyal değerleri gözönünde bulundurularak bu konuda özel düzenlemeye gidilmiştir.
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, Kıyılardan yararlanma başlıklı 43. maddesinde: "Kıyılar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Deniz, göl ve akarsu kıyılarıyla, deniz ve göllerin kıyılarını çevreleyen sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararı gözetilir. Kıyılarla sahil şeritlerinin, kullanılış amaçlarına göre derinliği ve kişilerin bu yerlerden yararlanma imkân ve şartları kanunla düzenlenir." kuralı yer almıştır.
Kıyı konusunda, 6785 sayılı İmar Kanununun Ek 7. ve Ek 8. maddelerine göre çıkarılan Yönetmelik ile herkesin kıyılardan mutlak bir eşitlik ve serbestlikle yararlanmasını sağlamak, kıyıların doğal yapısının değiştirilmesini önlemek ve atıklarla kirletilmesini engellemek için kurallar getirilmiş ise de; anılan Yönetmelik 6785 sayılı İmar Kanunu ile birlikte yürürlükten kalkmış olup; Kıyılar yönünden, 1982 Anayasası döneminde yapılan ilk düzenleme 01.12.1984 tarihinde yürürlüğe giren 3086 sayılı Kıyı Kanunu ve buna dayanılarak çıkarılan ve 18.05.1985 günlü, 18758 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 3086 sayılı Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmeliktir.
3086 sayılı Yasanın tümü Anayasa Mahkemesinin 25.02.1986 günlü, 1985/1, K:1986/4 sayılı kararı ile iptal edilmiş; iptal kararının Resmî Gazetede yayımlandığı 10.07.1986 tarihini izleyen altı ay sonra ise 3086 sayılı Yasa yürürlükten kalkmıştır.
3086 sayılı Yasanın yerini, 17 Nisan 1990 günü yayımlanarak yürürlüğe giren 3621 sayılı Kıyı Kanunu almış ve Anayasanın kıyıya ilişkin kuralları Anayasa Mahkemesi kararının gerekçeleri de dikkate alınarak yaşama geçirilmiştir.
3621 sayılı Yasanın 4. maddesinde: "Sahil Şeridi: Kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde;
a) Uygulama imar plânı yapılacak alanlarda yatay olarak en az 20 metre genişliğindeki alanı,
b) Uygulama imar planı bulunmayan belediye ve mücavir alan sınırları içinde veya dışındaki yerleşik alanlarda, çevre düzeni ve/veya nazım imar planı bulunsun veya bulunmasın, yatay olarak en az 50 metre genişliğindeki alanı,
c) Belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışındaki iskân dışı alanlarda çevre düzeni ve/veya nazım imar planı bulunsun veya bulunmasın yatay olarak en az 100 metre genişliğindeki alanı" ifade edeceği şeklinde tanımlanmıştır.
Anayasanın Mahkemesinin 18.09.1991 günlü, E:1990/23, K:1991/29 sayılı kararı ile bu tanımlardan 4. maddenin 1. fıkrasının a) bendindeki tanım iptal edilmiştir.
İptal kararından sonra yasa koyucu tarafından 4. maddenin sahil şeridine ilişkin kuralları 3830 sayılı Yasa ile yeniden düzenlenmiştir. Bu düzenleme ile: "Sahil şeridi Kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde yatay olarak en az 100 metre genişliğindeki alan" olarak tanımlanmıştır.
Anayasa Mahkemesince Anayasaya aykırı görülemeyen 3086 sayılı Yasanın Geçici 2. maddesinin 2. ve 3. fıkraları ve 1. fıkrasında yer alan '...bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki mevzuata ve imar planına uygun olarak yapılan yapılar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz' biçimindeki kuralın yerini, 3621 sayılı Kıyı Kanunu ile getirilen Geçici Maddedeki "Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce mevzuat hükümlerine uygun olarak onanmış ve kısmen veya tamamen yapılaşmış 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarının sahil şeritleri ile ilgili hükümleri geçerlidir. Ancak, 8 inci maddenin ikinci fıkra hükümleri saklıdır." kuralı almıştır.
11 Temmuz 1992 tarihinde yürürlüğe giren 3830 sayılı Kıyı Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun Geçici Maddesiyle de; kısmen veya tamamen yapılaşmamış alanlarla ilgili imar planı revizyonlarının bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde tamamlanması öngörülmüştür.
Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik 03.08.1990 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yönetmeliğin 4. maddesinde kısmi yapılaşma tanımlanmıştır.
Buna göre: "Kısmi Yapılaşma: 17 Nisan 1990 tarihinden önce onaylanmış uygulama imar planlarındaki imar adalarında yer alan parseller ile üzerine birden fazla yapı yapılması mümkün olan parsellerin yüzde ellisinden fazlasında yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan imar plânı ve mevzuata uygun olarak tamamlanmış yapılarla, ruhsat alınarak en az su basman seviyesine kadar inşaatı tamamlanmış yapıların bulunması durumudur."
Anılan Yönetmelikteki kısmi yapılaşma tanımında, 30.03.1994 günlü, 21890 sayılı Resmi Gazete yayımlanan Yönetmelikle değişikliğe gidilmiştir. Bu değişikliğe göre:
"Kısmi Yapılaşma: a) Belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışında; 11 Temmuz 1992 tarihinden önce belirli bir kullanım amacına dayalı olarak onaylanmış 1/1000 ölçekli mevzii imar planlarının, kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde 100 metrelik kesim içerisindeki imar adalarında; üzerinde yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan plan ve mevzuata uygun olarak tamamlanmış yapılar ile ruhsat alınarak en az subasman seviyesinde inşaatı tamamlanmış yapıların bulunduğu parsellerin sayısının veya kullanılan toplam taban alanının imar adasındaki toplam parsel sayısının veya toplam taban alanının yüzde ellisinden fazla olması durumudur.
Üzerinde birden fazla yapı yapılması mümkün olan parseller, en az subasman seviyesinde inşaatı tamamlanmış olmak kaydı ile taban alanı veya yapı sayısı itibariyle bu kapsamda değerlendirilir.
b) Kentsel ve kırsal yerleşmelerde; meskun ve gelişme alanlarını kapsamak yerleşmenin mevcut ve projeksiyon nüfusuna dayalı gerekli tüm kullanım ve fonksiyonları içermek üzere hazırlanmış ve 11 Temmuz 1992 tarihinden önce onaylanmış uygulama imar planlarının kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde 100 metrelik bandı içerisinde kalan kesiminde yer alan imar adalarının sayısının yüzde ellisinden fazlasında, (a) bendindeki tanıma uygun yapılaşma olması durumudur. Aksi halde (a) bendi hükümleri geçerlidir.
c) (Değişik:RG-24/10/2020-31284) 2634 sayılı Turizm Teşvik Kanununa tabi alanlarda; bu Kanun kapsamında 11 Temmuz 1992 tarihinden önce onaylanmış turizm amaçlı uygulama imar planlarının, kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde 100 metrelik bandı içerisinde kalan kesimindeki imar adalarının yüzde ellisinden fazlasında, (a) bendindeki tanıma uygun yapılaşma olması durumudur. Aksi halde (a) bendi hükümleri geçerlidir.
d) (Değişik:RG-24/10/2020-31284) 2634 sayılı Turizm Teşvik Kanununa tabi alanlarda; turizm dışı kullanımlara yönelik olarak hazırlanmış ve 11 Temmuz 1992 tarihinden önce onaylanmış uygulama imar planlarının ilgi ve kapsamına göre (a) veya (b) bentlerindeki tanımlara uygun yapılaşmış olması durumudur." kuralına yer verilmiştir.
İşlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 5. maddesinde, Çevre Düzeni Planı; ülke ve bölge plan kararlarına uygun olarak konut, sanayi, tarım, turizm, ulaşım gibi yerleşme ve arazi kullanılması kararlarını belirleyen planlar, Nazım İmar Planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmaküzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan planlar, Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak Nazım İmar Planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren planlar olarak tanımlanmış, 8. maddesinde, planların hazırlanması ve yürürlüğe konulmasıyla ilgili hükümlere yer verilmiştir.
İşlem tarihinde yürürlükte bulunan anılan Kanun hükmüne istinaden hazırlanan ve Resmî Gazete'nin 02/11/1985 gün ve 18916 (Mükerrer) sayılı nüshasında yayımlanarak yürürlüğe konulan Mülga Plân Yapımına Ait Esaslara Dair Yönetmelik'in 1'inci maddesinde, bu Yönetmelik'in amacının; insan, toplum, çevre münasebetlerinde kişi ve aile mutluluğu ile toplum hayatını yakından etkileyen fiziksel çevreyi sağlıklı bir yapıya kavuşturmak, yatırımlarının yer seçimlerini ve gelişme eğilimlerini yönlendirmek ve toprağın korunma, kullanma dengesini en rasyonel biçimde belirlemek üzere hazırlanacak her tür ve ölçekteki plânın ve bu plânlar üzerinde yapılacak değişikliklerin hangi esaslar dâhilinde yapılacağını belirtmek olduğu kurala bağlanmış; 3'üncü maddesinde, Yönetmelik'te geçen "Nâzım İmar Plânı" ve "Uygulama İmar Plânı" terimleri 3194 sayılı Kanun'a paralel olarak tarif edildikten sonra, "Plân Değişikliği" terimi, "Plân ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, teknik ve sosyal donatı dengesini bozmayacak nitelikte, bilimsel, nesnel ve teknik gerekçelere dayanan, kamu yararının zorunlu kılması hâlinde yapılan plân düzenlemeleridir.", "Revizyon Plânı" terimi, "Her tür ve ölçekteki plânın ihtiyaca cevap vermediği veya uygulamasının mümkün olmadığı veya sorun yarattığı durumlar ile üst ölçek plân kararlarına uygunluğun sağlanması amacıyla plânın tamamının veya plân ana kararlarını etkileyecek bir kısmının yenilenmesi sonucu elde edilen plândır."; "İmar Plânı" terimi ise, "Belde halkının sosyal ve kültürel gereksinimlerini karşılamayı, sağlıklı ve güvenli bir çevre oluşturmayı, yaşam kalitesini artırmayı hedefleyen ve bu amaçla beldenin ekonomik, demografik, sosyal, kültürel, tarihsel, fiziksel özelliklerine ilişkin araştırmalara ve verilere dayalı olarak hazırlanan, kentsel yerleşme ve gelişme eğilimlerini alternatif çözümler oluşturmak suretiyle belirleyen, arazi kullanımı, koruma, kısıtlama kararları, örgütlenme ve uygulama ilkelerini içeren pafta, rapor ve notlardan oluşan belgedir. İmar plânı, nâzım imar plânı ve uygulama imar plânı olmak üzere iki aşamadan oluşur." şeklinde tanımlanmış; 16'ncı maddesinde, hazırlanacak her ölçekteki imar plânlarının yapım ve değişikliklerinde plânlanan beldenin ve bölgenin şartları ile gelecekteki gereksinimleri göz önünde tutularak sosyal ve teknik donatı alanlarında EK-1'deki tabloda belirtilen asgarî standartlara uyulacağı belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasada 'kıyılardan yararlanma' koşulları düzenlenirken sadece kıyıların Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğunun belirtilmesi ile yetinilmeyip ayrıca deniz, göl ve akarsu kıyılarıyla, deniz ve göllerin kıyılarını çevreleyen sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararının gözetileceği ve kıyılarla sahil şeritlerinin, kullanış amaçlarına göre derinliği ve kişilerin bu yerlerden yararlanma imkan ve şartlarının yasayla düzenleneceğine ilişkin kurallara da yer verilmiştir.
3086 sayılı Kıyı Kanununun 4,5,6,9,12,13,17. Maddelerinin ve Geçici 2.maddesinin iptali istemiyle açılan davada, Anayasa Mahkemesinin 25.02.1986 günlü, 1985/1, K:1986/4 sayılı kararının " Geçici 2. maddenin Anayasa'ya aykırılığı sorunu" başlıklı bölümünde:
"Geçici 2. maddede, '1972 yılından önce Kıyıda doğmuş özel mülkiyete konu yapılar ile bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki mevzuata ve imar planına uygun olarak yapılan yapılar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz.
Birinci fıkrada sözü edilen yapılara eklenti yapılamaz. Ancak bu yapıların herhangi bir sebeple yıkılması halinde 6 ncı madde hükümlerine göre yapılanmaya izin verilir.
Kıyı ve sahil şeridinde Hazineye ait arazi ve arsalar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler üzerinde gerçek ve tüzel kişiler tarafından 1 Ekim 1983 tarihinden önce izinsiz ve kaçak olarak inşa edilen liman, iskele, rıhtım, balıkçı barınağı ve dayanma duvarları gibi kıyıda bulunması zorunlu tesisler ile sanayi ve turizm tesislerinden ilgili Bakanlıklarca millî ekonomiye katkısı veya kamu yararı olduğu kararlaştırılanlar hakkında 12 nci madde hükümleri uygulanır. Bu arsa ve araziler, Maliye ve Gümrük Bakanlığınca, kullananlara veya tesis sahiplerine kiraya verilebilir...' denilmektedir.
Görüldüğü gibi, maddenin birinci fıkrasında iki tür yapılanma Yasanın kapsamı dışında tutulmuştur. Bunlardan ilki, 1972 yılından önce kıyıda doğmuş özel mülkiyete konu yapılar, ikincisi, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki mevzuata ve imar planına uygun olarak yapılan yapılardır. Bunlardan birinci gruba giren yapılarda mevzuata ve im,ar planına uygun olma koşulu aranmadığına göre, bununla kıyıda .1972 yılından önce mevzuata aykırı olarak yapılan yapıların kastedildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kıyı konusunda da bazı hükümler getiren 11/7/1972 günlü, 1605 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 1972 yılından önce kıyıda kaçak olarak yapılmış olan yapılar bu hükmün kapsamına girmektedir. Kanunun 4. Maddesi incelenirken belirtildiği gibi Anayasa'nın 43/1. maddesindeki 'Kıyıların Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu'nu belirleyen hükmü karşısında, özel mülkiyete konu olamayan kıyıda, 1972 yılından önce mevzuata aykırı olarak yapılan yapılar yönünden 'kazanılmış hakların saklı tutulacağı kuralı uygulanamaz. Çünkü yasalara aykırı durumlara dayanılarak kazanılmış hak iddiasında bulunulamayacağı, hukukun temel ilkelerinden birini teşkil etmektedir. Yine 6. maddenin incelenmesi sırasında, Anayasa koyucunun kıyıda kamu yararı yanında, kişilerin de bazı haklarının bulunduğu gerçeğini gözönünde tutarak, kamu yararı ile kişi haklarını bağdaştırmaya çalıştığı ve sonuçta bu madde ile ulaşılmak istenen amacın, kıyıda mevzuata ve hukuka uygun olarak kazanılmış hakları korumakla birlikte kıyıları kamuya açmak olduğu belirtilmiştir.
Maddenin birinci fıkrasında yer alan '...bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki mevzuata ve imar planına uygun olarak yapılan yapılar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz.' biçimindeki kural ile kazanılmış haklar saklı tutulmuş, ikinci ve üçüncü fıkralardaki hükümlerde de, kazanılmış bir kısım haklar dikkate alınarak, bazı koşulların mevcudiyeti halinde ilgililere bu yapı ve tesislerden yararlanma imkanının idarece verilebileceği kabul edilmiştir.
Dava konusu Geçici 2. maddenin birinci fıkrasında yer alan '1972 yılından önce kıyıda doğmuş özel mülkiyete konu yapılar ile...' biçimindeki ibarenin kıyıda, mevzuata aykırı olarak yapılan yapılar için 3086 sayılı Kanunun uygulanmayacağı belirtilmek suretiyle kazanılmış hakların korunacağı kuralından yararlanmaları olanağı bulunmayan yapılar için bu hakkın tanınmış olması Anayasa'nın 43. maddesine aykırı düşmektedir.
Açıklanan nedenlerle, 3086 sayılı Kanun'un 5., 12., 17. maddeleriyle Geçici 2.maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları ve birinci fıkrasında yer alan '...bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki mevzuata ve imar planına uygun olarak yapılan yapılar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz' biçimindeki ibare Anayasa'ya aykırı olmadığından iptal davasının bu maddeler ve hükümlere yönelik kısımları red edilmeli....."
gerekçesine yer verilmiş; bu çerçevede, 3086 sayılı Yasanın Geçici 2. maddesinin 2. ve 3. fıkraları ve 1. fıkrasında yer alan '...bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki mevzuata ve imar planına uygun olarak yapılan yapılar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz' biçimindeki ibare Anayasaya aykırı bulunmamıştır.
Anayasal durumu ortaya konulan kamusal kullanımının engellenmemesi gereken kıyılar üzerinde "kazanılmış hak" kavramının kapsam ve sınırları, Kıyı Kanunu ve bu Kanunun uygulanması yönünden büyük önem taşımaktadır.
Bu bağlamda, iptal edilen 3086 sayılı Yasanın yerini alan ve halen yürürlükte olan 3621 sayılı Yasanın Geçici Maddesinin incelenmesi gerekmektedir. Bu maddede 3621 sayılı Yasanın yayım tarihinden (17 Nisan 1990) önce kısmen veya tamamen yapılaşmış alanlara ilişkin mevzuata uygun olarak onanmış 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarının sahil şeritleri ile ilgili hükümlerinin geçerli olduğu kabul edilmiştir. Kıyı Kanununda değişiklik yapan 3830 sayılı Yasanın Geçici Maddesiyle de; kısmen veya tamamen yapılaşmamış alanlarla ilgili imar planı revizyonlarının 11 Temmuz 1992 tarihinden itibaren bir yıl içinde tamamlanması zorunluluğu getirilmektedir.
Bu yasal çerçeveye göre, sahil şeritlerinde 17 Nisan 1990 tarihinden önce mevzuata uygun olarak onaylanmış uygulama imar planları kapsamında; kısmen veya tamamen yapılaşmış alanlarda plan kararlarının uygulanmasına devam edileceği hüküm altına alınmış ve kısmen veya tamamen yapılaşmamış alanlara ilişkin ilgili imar planı revizyonlarının 11 Temmuz 1992 tarihinden itibaren bir yıl içinde yapılması öngörülmüştür.
Kısmı yapılaşma tanımı ise, 03.08.1990 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelikle yapılmış, Yönetmelikte, 3621 sayılı Yasanın yayım tarihinden önce onaylanmış uygulama imar planlarındaki imar adalarında yer alan parsellerin yüzde ellisinden fazlasında, yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan imar plânı ve mevzuata uygun olarak tamamlanmış yapılarla, ruhsat alınarak en az subasman seviyesine kadar inşaatı tamamlanmış yapıların bulunması durumu kısmi yapılaşma olarak tanımlanmıştır. 3830 sayılı Yasanın yürürlüğe girmesinden sonra Yönetmelikte yapılan değişiklikle kısmi yapılaşma benzer şekilde yeniden tanımlanırken; farklı olarak kısmi yapılaşmanın olmadığı alanlardaki plan revizyonları için Yasaya paralel olarak, 3830 sayılı Yasanın yayım tarihi olan 11 Temmuz 1992 tarihinden itibaren 1 yıl süre verilmiştir.
Kanuna, Kıyı Kanunundan önce oluşmuş hakların nasıl ve hangi ölçüler içinde korunabileceğini belirlemek için geçici madde eklenmiş ve buna uygun olarak Yönetmelikle kısmi yapılaşma tanımlanmış ve mevcut hakların sınırları belirlenmiştir.
3621 sayılı Kıyı Kanununun Geçici Maddesi kapsamında geçerli kabul edilebilecek planlar, kısmen veya tamamen planlanmış alanlardaki sahil şeritleri iken, 3830 sayılı Yasa ile gelen Geçici Madde ise, kısmen veya tamamen yapılaşmamış sahil şeritlerinde plan revizyonu yapılmasını öngörmüş, başka bir ifade ile 3621 sayılı Kanunun geçici maddesi ile Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki sahil şeridine ilişkin plan kararları geçerli kabul edilirken, 3830 sayılı Kanunun geçici maddesi ile 11 Temmuz 1992 tarihinden itibaren 1 yıl süre içinde onaylanan plan kararlarınında geçerli olduğu kabul edilmiş, 3621 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra hiç yapılaşmamış alanlara ilişkin olan revizyonun 3621 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılması, diğer bir ifade ile idarelere 3621 sayılı Kanun ve buna dayalı olarak çıkarılan Yönetmelik hükümlerine göre kısmı yapılaşma koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğine göre yapılaşma ya da yapılaşmaya uygun olmayan parselleri (dolayısıyla 3621 sayılı Kanunun yürürlükteki 100 metrelik sahil şehidi hükümlerine göre) belirleme suretiyle plan revizyonu yapma yükümlülüğü getirilmiştir.
Ancak idarenin bu yükümlülüğüne uymayarak verilen süre içerisinde plan revizyonlarını yapmadığı alanlara ilişkin sonraki tarihlerde de kısmı yapılaşma tespit ve araştırılması yapılarak plan revizyonlarının yapılabileceği, yapılmadığı hallerde ise yargı yerlerince de anılan hükümler çerçevesinde bu tespitin yapılabileceği kabul edilmiştir.
Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik hükümleri uyarınca, imar planının uygulama imar planı ya da mevzi imar planı olma durumuna göre kısmi yapılaşma durumları imar adası veya imar planı bazında değerlendirilmektedir. Kısmi yapılaşma değerlendirmesi mevzi imar planlarında imar adası bazında, uygulama imar planlarında ise sahil şeridinde kalan imar adalarının bütününe göre olması gerekmektedir. Mevzi imar planlarının olduğu yerlerde imar adası bazında değerlendirme yapılmış ve yapıların bulunduğu parsellerin sayısının veya kullanılan toplam taban alanının imar adasındaki toplam parsel sayısının veya toplam alanın yüzde ellisinden fazla olması durumu, uygulama imar planlarının olduğu yerde de plan kapsamındaki imar adalarının sayısının yüzde ellisinden fazlasında anılan koşulların bulunması kişilere korunacak haklar sağlayan ölçüt olarak ele alınmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat ve yapılan açıklamalar ve Yönetmelik maddelerinde yer alan bu düzenleme göz önüne alındığında, sahil şeridinden yararlanmanın kamunun kullanımına açılmasında kamu yararı olduğu kabul edilmekle birlikte, 3621 sayılı Kanundan önce yürürlükteki mevzuata uygun olarak onaylanmış plan kararları uyarınca yapılaşmış veya yapılaşmamış olsa dahi belli koşulların gerçekleşmesi şartıyla (geçerli bir kıyı kenar çizgisinin esas alınması suretiyle 11.07.1992 tarihinden önce onaylanmış imar planlarına göre kısmi yapılaşma koşullarının gerçekleştiği haller ) yasanın eşitlik ilkesi çerçevesinde tanıdığı haktan yararlanan taşınmazların hukuki statüsünün geçerli olduğu kazanılmış hak kavramı çerçevesinde kabul edilerek daha önce kanunla belirlenmiş hakların korunması ve kişilerin mağdur edilmemesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır.
Bilindiği üzere imar planları belde halkına iyi yaşama düzeni ve koşulları sağlamak amacıyla kentin kendine özgü yaşayış biçimi ve karakteri, nüfus planı ve yapı ilişkileri, yörenin gerek çevresiyle ve gerekse çeşitli alanları arasında olan bağlantıları, halkın sosyal ve kültürel gereksinimleri, güvenlik ve sağlığı ile ilgili konular gözönüne alınarak koşulların zorunlu kıldığı biçim ve zamanda mevzuatta öngörülen yöntemlerle değiştirilebilir ve yeni kullanımlar getirilebilir.
Bu bağlamda kanun ve yönetmelik hükmü gereği kazanılmış hakkı bulunduğu kabul edilen sahil şeridinde bulunan taşınmazlara ilişkin sonraki tarihli planlarda yapılacak düzenlemelerin şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararı göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bir başka ifadeyle, kanun ve yönetmelik gereği önceki mevzuata göre yapılaşma veya kısmi yapılaşma koşullarını taşıdığı için hukuken kabul edilen imar haklarının, tıpkı diğer yürürlükteki mevzuata göre getirilmiş mevcut plan kararları gibi zorunlu durumlarda revizyon ve değişikliğe tabi tutulabileceğinde duraksama bulunmamaktadır.
Kıyı Kanunun söz konusu hükümleri ile ilgili uyuşmazlıklara genel olarak bakıldığında, idarece, plan kararlarının önceki mevzuata uygun olarak yapılaşma veya kısmi yapılaşma koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğine yönelik olarak üretildiği, yargısal denetimin de bu kapsamda yapıldığı görülmektedir. Ancak unutmamak gerekir ki, kıyıda yer alan taşınmazlara ilişkin diğer bütün alanlarda olan taşınmazlar gibi idarece yasal zorunluluk ortaya çıktığı zaman yapılacak revizyon ve değişiliklerin plan yapım, yöntem ve tekniklerine, şehircilik ilkelerine kamu kararına uygunluk bakımından inceleneceği tabidir.
Bakılan davada idare mahkemesince davanın reddi yolundaki karar Danıştay Altıncı Dairesinin 16/03/2021 tarihli, E:2018/390, K:2021/3902 sayılı kararı ile, dava konusu taşınmazın olduğu bölgede 11 Temmuz 1992'den önce yukarıda aktarılan Kıyı Kanunu ve Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik hükümlerine göre kısmi yapılaşma durumunun tespit edilip buna göre karar verilmesi gerektiği gerekçesi ile bozulmuş ise de, İdare Mahkemesince kısmi yapılaşma ile ilgili araştırma yapılmadan karar verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, davalı idarelerin karar düzeltme dilekçelerinde; dava konusu taşınmaza ilişkin onaylanan 1/1000 ölçekli mevzii imar planının parsel ölçeğinde onaylandığı, mevzi imar planında imar adası bulunmadığından kısmi yapılaşma koşullarının anılan mevzi imar planı kapsamında imar adası bazında değerlendirilmesinin mümkün olmadığı, dava konusu taşınmazın bulunduğu “Çenger Turizm Merkezi (Antalya-Manavgat) 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı" sınırları içerisinde parsel ölçeğinde ve/veya kıyı bütününde kısmi yapılaşma bulunduğuna dair ilgili idaresince yapılmış bir tespit veya alınmış bir kararın Bakanlığa iletilmediği, dava konusu tasınmaza iliskin 11.07.1992 tarihinden önce onaylanan mevzi imar planı bulunmasına rağmen yapı ruhsatı 30.12.1992 tarihinde verildiğinden "Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik'te kısmi yapılaşmaya ilişkin tariflenen; “17 Temmuz 1992 tarihinden önce yürürlükte bulunan plan ve mevzuatına uygun olarak tamamlanmış yapılar ile ruhsat alınarak en az subaşman seviyesinde inşaatı tamamlanmış yapıların bulunması" koşulunun sağlanamadığı, ayrıca Antalya ili, Manavgat ilçesi, Örenşehir Köyü, Tepealtı Mevkii, 613 sayılı parselin hissedarı olan başka bir davacı tarafından, anılan parselin turizm konut alanından kısmen park kısmen günübirlik tesis alanına dönüştürülmesine ilişkin yapılan ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca 02.08.2013 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından onaylanan 1/25000 ölçekli Doğu Antalya Çenger Turizm Merkezi Çevre Düzeni Planı Revizyonu, 1/5000 ölçekli Revizyon ve İlave Nazım İmar Planı, 1/1000 ölçekli Revizyon ve ilave Uygulama İmar Planının ve anılan imar planlarına parselde bulunan mevcut yapılaşmanın müktesep hak olarak değerlendirilerek konut alanı olarak plana işlenmesi istemiyle yapılan itirazın reddine ilişkin Bakanlığın … tarihli, … sayılı kararı ile Manavgat Belediye Başkanlığının ... tarihli, ... sayılı işleminin iptali talebiyle Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Manavgat Belediye Başkanlığı aleyhine açılan davanın reddi yolundaki ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının Danıştay Altıncı Dairesi'nin 17.10.2017 tarihli ve E:2015/8944, K:2017/7789 sayılı kararı ile onandığı, Danıştay Altıncı Dairesi'nin 16.03.2021 tarihli ve 8:2018/1253, K:2021/3904 sayılı kararı ile; karar düzeltme talebinin reddine karar verildiği beyanlarında bulundukları görülmüştür.
UYAP üzerinden yapılan incelemede uyuşmazlık konusu Antalya ili, Manavgat ilçesi, … Köyü, … Mevkii, ... sayılı parselin hissedarı olan başka bir davacı tarafından açılan davada ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K… sayılı kararı ile;"yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesi sonucu dava konusu taşınmazın … tarihli, … sayılı Manavgat Belediye Meclisi Kararı ile kabul edilen 1/1000 ölçekli mevzi imar planı değişikliği ile turizm konut alanı olarak belirlendiği, anılan plan uyarınca davacıya 30.12.1993 tarihli yapı ruhsatı verildiği, Belediye Başkanlığının 15.5.2015 tarihli yazısında, 11 Temmuz 1992 tarihinden önce sahil şeridi planının mevzi imar planı ile belirlendiği, imar planlarının bütüncül olarak değil, tek tek parsel bazında yapıldığı, davaya konu ... sayılı parselin bağlı bulunduğu bir ada olmadığı gibi parselin tek bir ada olarak kabul edildiği ve yalnızca 613 sayılı parsel için 1989 yılında 1/1000 ölçekli mevzi uygulama imar planı yapıldığı, bu parsel üzerinde 11 Temmuz 1992 tarihinden önce üzerinde yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan plan ve mevzuata uygun olarak tamamlanmış veya ruhsat alınarak en az su basman seviyesinde inşaatı tamamlanmış herhangi bir yapılaşmanın bulunmadığı, bu nedenle kısmi yapılaşmanın gerçekleşmediğinin belirtildiği bu durumda, taşınmazın mevzi imar planı kapsamında kalması ve mevzi imar planının kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde 100 metrelik band içerisinde kalan kesiminde yer alan parselde planın yapıldığı 11/07/1992 tarihi itibariyle yapılaşmanın gerçekleşmemiş olması karşısında dava konusu taşınmaz açısından Kıyı Kanunu ve Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelikte öngörülen kısmi yapılaşmanın gerçekleştiğinin kabulünün olanaklı olmadığı, Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmeliğin 16.maddesinin 1.fıkrasının (b) bendinde belirtilen onaylı imar planındaki sahil şeridinin de geçerli olmayacağı, kıyı mevzuatı hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilen Antalya İli, Manavgat İlçesi, … Köyü, … Mevkii, … parseli kapsayan alanda yapılan 1/25.000 ölçekli Doğu Antalya Çengir Turizm Merkezi Çevre Düzeni Planı Revizyonu, 1/5.000 ölçekli Revizyon ve İlave Nazım İmar Planı ve 1/1.000 ölçekli Revizyon Uygulama İmar Planı Değişikliğinin şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun olduğundan dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı " gerekçesi ile davanın reddine karar verilmesi anılan kararın temyiz ve karar düzeltme aşamasından geçerek kesinleşmesi karşısında uyuşmazlık konusu taşınmazın Kıyı Kanunu ve Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik kapsamında kısmi yapılaşma koşulunu sağlamadığı bu halde sahil şeridinde kalan taşınmazın ilk 50 metresinin park alanı ikinci 50 metresinin günübirlik tesis alanı sonraki alanların ise turizm tesis alanı olarak planlanmış, olmasının Kıyı Kanunu, İmar Kanunu şehircilik ve planlama ilkeleri ile kamu yararına uygun olduğu bu itibarla davanın reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla dava konusu işlemin iptaline ilişkin idare mahkemesi kararında isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalıların temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin temyize konu ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 01/11/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.