T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/10617
Karar No : 2023/2175
DAVACI : … Belediye Başkanlığı - …
VEKİLİ : Av…
DAVALI : … Bakanlığı - ANKARA
VEKİLİ : …
DAVANIN KONUSU : 09/10/2021 tarihli 31623 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına dair Yönetmeliğin 7. maddesi ile Sıfır Atık Yönetmeliğinin 10. maddesinin 4. fıkrasında yer alan "veya Bakanlıktan geçici faaliyet belgesi/çevre lisansı almış atık işleme tesislerine" ibaresinin; 8. maddesi ile Sıfır Atık Yönetmeliğinin 12. maddesine eklenen "Biriktirme ekipmanlarının temini ve bulundurulmasında belediye ile işbirliği yapılabilir." ibaresinin, 9. maddesi ile Sıfır Atık Yönetmeliğinin 14. maddesine eklenen 8. ve 12. fıkranın, 3. maddesi ile Sıfır Atık Yönetmeliğinin 5. maddesinin 11. fıkrasında yapılan değişikliğin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı Belediye tarafından; Sıfır Atık Yönetmeliğinin 12/07/2019 tarihli, 30829 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği, bu Yönetmelikle birlikte mahalli idarelere başta sınıf atık yönetimi sistemini kurarak belirli bir tarihe kadar Sıfır Atık Belgesi alınması gibi temel sorumluluklar yüklendiği, bu doğrultuda Belediyelerin gerekli alt yapıyı oluşturduğu, davacı Belediyenin ilçe genelinde ambalaj atığı toplanmasına yetki veren bu belgeyi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından aldığı, ancak dava konusu Yönetmelik değişikliği ile Belediye Kanunu ve Atık Yönetimi Yönetmeliğine göre ambalaj atıklarını kaynağında toplama konusunda tam yetkili belediyelerin etkisizleştirilmesinin amaçlandığı, yapılan yatırımlar ve saha içi uygulamaları ile hak kazanılan sıfır atık belgelerinin anlamsız hale getirildiği, gelen ek maddelerle, belediyelere yeni kaynak yaratılmaksızın, yeni sorumluluklar yüklendiği, maddi külfetin arttırıldığı, firmalar ile yapılan sözleşmelerden doğan kamu kaynağının riske atıldığı, 5393 sayılı Belediye Kanunu uyarınca katı atıkların belediyeler tarafından toplandığı, 5393 sayılı Kanun uyarınca geri dönüştürülebilir atıkların da belediyelerin yetki ve koordinasyonunda toplanması gerektiği, aksi durumun kentlerde büyük olumsuzluklar yaratacağı, yüzlerce sokakta ve caddede değişik firmalarca geri dönüştürülebilir atıkların toplanacağı, bu durumun çevresel bir kaos yaratacağı, asayiş ve güvenlik problemi yaratacağı, geri dönüşüm firmalarının kontrolünün belediye tarafından sağlanmamasının atıkların sokaklarda kalmasına neden olacağı, vatandaşın bu durumdan belediyeleri sorumlu tutacağı, bu nedenle belediyelerin yetkisiz kılınmaması, işin koordinasyon ve kontrolünün sağlanmasının büyük önem arz ettiği, kamu idaresinin kontrol edemediği bir sistemin yürütülemeyeceği, ayrıca, 5393 sayılı Belediye Kanununun 15. maddesinin (g) bendi hükmü ve Atık Yönetimi Yönetmeliğinin 8. maddesi, Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğinin 19. maddesi ve Sıfır Atık Yönetmeliği baz alınarak 13/07/2021 tarihinde ilçe genelinde "2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 36. maddesine göre Ambalaj Atıklarının ve Tekstil Atıklarının Kaynağında Ayrı Toplanması, Ayrıştırılması, Taşınması ve Geri Dönüştürülmesi İşi İhalesi"nin yapıldığı, sözleşmesinin imzalanarak hem ambalaj ve tekstil atıklarının sistemli bir şekilde toplanmasının sağlandığı, hem de belediyeye çevre yatırımları için kaynak yaratıldığı, Sıfır Atık Yönetmeliğinin 10. maddesinin 4. fıkrasında yapılan yeni düzenleme ile ihaleye dayanak olan maddenin değiştirilmesi ile sıfır atık belgesinin alınmasının anlamsız hale getirildiği işletmelere ve kamu dahil binalara satış izni verilerek ihalede öngörülen atık miktarında azalmaya neden olunduğu, bu değişikliğin, ilk defa 24/12/2020 tarihinde yürürlüğe giren Türkiye Çevre Ajansının Kurulması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Çevre Kanununun 11. maddesinde yer alan ifade ile 5393 sayılı Belediye Kanununun 15. maddesinin (g) bendinde yer alan belediyelerin imtiyazlarının etkisizleştirildiği, bu Yönetmelik hükmünün 5393 sayılı Kanunun 15. maddesinin (g) bendi ve Atık Yönetimi Yönetmeliğinin 8. maddesinin 4-ç bendinde yer alan "Belediye atıkları ile ilgili mevzuat kapsamında yönetiminden sorumlu olduğu atıkları kaynağında ayrı ayrı toplamak/toplattırmakla ve ikili toplama sistemleri kurmak/kurdurtmakla, toplanan atıklara ilişkin bilgi ve belgeleri Bakanlığa sunmakla yükümlüdürler." hükmü ile çeliştiği, değişikliğin kayıt dışılığın önünü açacağı, bu maddeye dayanarak satış noktaları, avm'ler, site şeklinde konutlar, ödenek ayrılması halinde kamu kurumlarının, belediyenin sıfır atık yönetim sistemine atıklarını vermeyebileceği, herhangi bir bildirimde bulunmayacakları, toplanan artıkların tartılmayacağı, bu şekilde Belediyece geri dönüşümlü atıkların izlenmesi, değerlendirilmesi çalışmalarının güçleşeceği, yapılan değişiklik ile Yönetmeliğin 12. maddesine eklenen fıkra ile Yönetmeliğin EK-1 listesinde yer alan uygulama takvimine göre site, apartman ve villa tipi müstakil konutlar tarafından, geri kazanılabilir kağıt, cam, metal, plastik atıkların diğer atıklardan ayrı olarak biriktirilmesi için geri kazanılabilir atık miktarı kapasitesine uygun hacimde bir adet konteyner veya benzeri biriktirme ekipmanı bulundurulmasının zorunlu olduğu, biriktirme ekipmanının temini ve bulundurulmasında belediye ile işbirliği yapılabileceği ve/veya diğer bina veya yerleşkeler ile ortak hareket edilebileceği hükmünün, belediyenin konut yoğunluğu dikkate alındığında çok yüksek bir mali yük getireceği, yine belediyelerin Çevre Kanununun 29. maddesi gereği almayı beklediği teşviği, sıfır atık yönetimine geçmesi ve sıfır atık belgesi bulunmasına rağmen halen alamadığı, değişiklik Yönetmeliği ile Sıfır Atık Yönetmeliğinin 9. maddesine eklenen 8. fıkra ile “Zincir marketler ile 400 m2 ve üzeri kapalı satış alanına sahip satış noktaları, tüketiciler tarafından getirilen tehlikesiz nitelikteki kâğıt, cam, metal, plastik atıklar ile satışı yapılması durumunda pil, elektrikli küçük ev aletleri veya tekstil atıklarının ayrı olarak biriktirilmesi için rahatlıkla görülebilecek ve erişilebilecek yerlerde toplama noktaları oluşturmakla, çevre ve insan sağlığına yönelik tedbirleri almakla yükümlüdür.” düzenlemesine yer verildiği, eklenen 12. fıkrada da; “Alışveriş merkezleri, vatandaşlar tarafından atıkların getirilip bırakılabileceği toplama noktaları oluşturmak üzere, teknik ve idari hususları Bakanlıkça belirlenen kriterlere uygun olarak mobil atık getirme merkezi kurarlar. Atık getirme merkezine sahip alışveriş merkezinde kurulu bulunan zincir marketler ile 400 m2 ve üzeri satış alanı bulunan satış noktalarında sekizinci fikra ile getirilen toplama noktaları oluşturma yükümlülüğü aranmaz.” düzenlemesine yer verildiği, ancak, Atık Yönetimi Yönetmeliğinin "Belediyenin görev ve sorumlulukları" başlıklı 8.maddesinin 3. fikrasının (ç) bendinde; "Belediye atıkları ile ilgili mevzuat kapsamında yönetiminden sorumlu olduğu atıkları kaynağında ayrı toplamak/toplattırmakla, aktarma istasyonuna taşımakla ve ikili toplama sistemi ile atık getirme merkezi kurmak/kurdurtmakla, toplanan atıklara ilişkin bilgi ve belgeleri Bakanlığa sunmakla" görevli olduğu belirtilmekte, bu yeni eklenen maddelerin yine yürürlükte olan Atık Yönetimi Yönetmeliği ile çeliştiği, vatandaşlar tarafından biriktirilen geri dönüşüm atıklarının toplanması amacıyla yapılması gereken atık getirme merkezi ve mobil atık getirme merkezlerinin kurulması ve işletilmesi işi belediyelerin yetki ve sorumluluğundayken, avm'ler ve satış noktalarına da Yönetmelik değişikliği ile bu yetkinin verildiği, bu durumun kayıt dışılığa yol açacağı, 5393 sayılı Belediye Kanunu ile katı atıkların toplanması, taşınması, ayrıştırılması, geri kazanımı, ortadan kaldırılması ve depolanması ile ilgili bütün hizmetleri yapmak görevinin belediyelere verildiği, bu durumda değişiklik ile ambalaj atıklarının ayrıştırılması, toplanması, geri dönüştürülmesi hususlarının 5393 sayılı Kanunda yer alan bu hükmünden ve belediyelerin koordinasyonundan ayrı tutulamayacağı, ambalaj atıklarının kaynağında ayrıştırılması bilincinin Türkiye'de henüz oluşturulmadığı, evsel atık ile ambalaj atıklarının bir arada toplandığı, Yönetmelik ile yapılan bu değişikliğin belediyelerin çöp toplama sistemini bozacağı, evsel atıkların ambalaj atıklarıyla karışık atılabileceği, bunun hijyen sorunu yaratabileceği, atık dönüşüm merkezlerinin sayısının artıp, kontrolsüz bir şekilde toplama yapılacağından atık dönüşüm tesislerindeki katı atık miktarı artacağı, bunun belediyelere ayrı bir mali yük getireceği, belediyelerin sistemin dışında bırakılmaması, bizzat sistemi koordine etmesi gerektiği, Ankara ili için henüz bir il sıfır atık planı yapılmadığı, Ankara Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün, Ankara'daki tüm belediye başkanlıklarına yolladığı 26.11.2021 tarihli "Sıfır Atık Yönetmeliği" konulu, atık ilaçlar ile ilgili ekipmanların en kısa zaman içinde alınarak toplama noktalarının oluşturulması ve toplanan atıkların belediye sistemine teslim edilmesi; bertaraf işlerinin belediyeler tarafından yapılmasına ilişkin tebliğ niteliğinde yazının iletildiği, “atık ilaç biriktirme ekipmanları”nın yüksek maliyetli sorumluluk getirdiği, değişikliğin kamu yararına uygun olmadığı, bu Yönetmelik değişikliğinin, Büyükşehir Belediye Kanunu, Belediye Kanunu ve ilgili diğer yönetmeliklerle çelişkiler arz ettiği, ilçe belediyelerinin kamu kaynağı kullanarak yerine getirmiş oldukları yükümlülükleri (Sıfır Atık Yönetim Sistemi) boşa çıkardığı, sıfır atık yönetim sistemini kurmak ve devam ettirmek için katlanılan mali yükü finanse etmek için kullanılan kamu kaynağından belediyelerin yoksun bırakıldığı ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI: Sıfır Atık Projesinin 2017 yılında başlatıldığı, Cumhurbaşkanlığınca hazırlanan ve 2019-2023 yıllarını kapsayan On Birinci Kalkınma Planında "699.2. Sıfır Atık Projesi uygulamaları yaygınlaştırılacaktır." belirlemesi ile Sıfır Atık Projesinin ülke politikası haline geldiği, Sıfır Atık Yönetim Sisteminin kurulmasına ilişkin genel ilkelerin ve uygulama esaslarının belirlenmesini sağlayarak sıfır atık yaklaşımının ülke genelinde uygulanması ve yaygınlaştırılması amacıyla Sıfır Atık Yönetmeliğinin 12/07/2019 tarih ve 30829 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği, Sıfır Atık Yönetmeliğinin; 24/12/2020 tarih ve 7261 sayı ile kabul edilerek ve 30/12/2020 tarihli ve 31350 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Çevre Ajansının Kurulması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanununun 8., 11., 12. ve 13. maddeleri ile uyumlu hale getirilmesi amacıyla 09/10/2021 tarihli ve 31623 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile dava konusu değişikliklerin yapıldığı, Türkiye Çevre Ajansının Kurulması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 2872 sayılı Çevre Kanununun 11. maddesine eklenen hükme istinaden Sıfır Atık Yönetmeliğinde değişiklik yapılarak Çevre Kanunu ile uyumlu hale getirildiği, "Atık Getirme Merkezlerinin Kurulması ve İşletilmesi İle Sıfır Atık Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar"ın yayınlandığı, bu kapsamda, belediye hizmet alanında sıfır atık yönetim sisteminin kurulduğunun göstergesi olan Sıfır Atık Belgesinin alınabilmesi için, belediye sınırları içeresinde oluşan atıkların Sıfır Atık Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak kaynağında ayrı toplanması için cadde ve sokaklara gerekli biriktirme konteynerlerinin konulması, geri kazanılabilir atıklar ve diğer atıkların ayrı toplanmasının sağlanması, belediye sınırları içerisinde yaşayanların atıklarını getirebileceği atık getirme merkezi ve mobil atık getirme merkezlerinin kurulması, toplama sisteminin oluşturulması gerektiği, sıfır alık belge sürecine, sıfır atık uygulamalarına dair tüm faaliyetlerin Sıfır Atık Bilgi Sistemi aracılığıyla yürütüldüğü, Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğinin 19. maddesinin 2 ve 3. fıkralarında ambalaj atıklarının, Sıfır Atık Yönetmeliği hükümleri esas alınarak, sıfır atık yönetim sistemi uygulamalarına ve İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planlarına uygun olarak toplanacağı, ambalaj atıklarının yetkili idareler tarafından belirli bir sistem dahilinde toplanarak geri kazanımlarının sağlanacağı, bu atıkların düzenli depolama tesislerine gönderilmemesi ve bu tesislerce de kabul edilmemesi için gerekli önlemleri almakla yükümlü oldukları düzenlemesine yer verildiği, mahalli idarelerce ambalaj atıklarının yönetiminin Sıfır Atık Yönetmeliği çerçevesinde yapılacağının belirtildiği, belediyelerin 2872 sayılı Çevre Kanununun 11. maddesi ve ilgili alt mevzuatı kapsamında atıkların yönetiminden sorumlu olduğu, atıkları kaynağında ayrı toplamak/toplattırmakla, aktarma istasyonuna taşımakla ve ikili toplama sistemi ile atık getirme merkezi kurmak/kurdurtmakla, toplanan atıklara ilişkin bilgi ve belgeleri Bakanlığa sunmakla yükümlü olduğu, katı atıkların belediyelerce toplanması, ayrıştırılması, ambalaj atıklarının düzenli depolama tesislerine gönderilmesinin belediyelerin asli görevleri arasında yer aldığı, ambalaj atığı tanımının, ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması ve belediyelerin bu hizmetleri yerine getirmesine bir engel teşkil etmediği, ambalaj atığı üreticilerinin de, ambalaj atıklarının biriktirilmesine, geçici depolanmasına, toplayıcılara teslim edilmesine, taşınmasına ve geri kazanımının sağlanmasına yönelik olarak 2872 sayılı Çevre Kanununa, Atık Yönetimi Yönetmeliği ve Sıfır
Atık Yönetmeliği hükümlerine uymakla yükümlü oldukları, ilgili mevzuat değişikliği ile sıfır atık yönetim sisteminin kurum ve kuruluşlarca uygulanabilirliğinin arttırılmasının, daha fazla kitleye sıfır atık yönetim sisteminin kurulumunun sağlanmasının amaçlandığı, belediyelerin hizmet alanında etkin sıfır atık sisteminin kurulmasının hedeflendiği, atıkların kaynağında diğer atıklardan ayrı olarak biriktirilmesi ve toplanması öngörülerek, daha büyük ölçüde ve kalitede geri dönüşüm yapılmasına olanak sağlanmaya çalışıldığı, Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelikte, evsel katı atıklar için toplama, taşıma, aktarma, geri kazanım (kompost, yakma) ve bertaraf tesisleri kurulması, işletilmesi, kapatılması ve kapatma sonrası izlenmesi ve bakımına, ait tam maliyet esaslı tarifelerin belirlenmesinde uyulacak usul ve esasların belirlendiği, Yönetmelikte evsel katı atık idareleri olarak büyükşehir belediyelerinin, diğer belediyelerin ve belediye birliklerinin gösterildiği, evsel katı atık süreçlerinin tanımladığı, Sıfır Atık Yönetmeliğinde de belediyelerin görev ve sorumluluklarının tanımlandığı; sıfir atık yönetim sisteminin kurulması, işletilmesi ve izlenmesine yönelik olarak Bakanlıkça hazırlanan kılavuz doğrultusunda gerekli iş ve işlemlerin gerçekleştirileceği, sisteme ilişkin tam maliyet esaslı tarifelerin belirleneceği ve uygulanacağının hüküm altına alındığı, atıkların kaynağında ayrı toplanmasının belediyelere fazladan bir mali külfet getirmeyeceği aksine depolama sahasına giden atık miktarını azaltacağından, düzenli depolama sahalarındaki yükün ortadan kaldırılmasını, sistem kurulumu için maliyeti azaltacağı, Atık Yönetimi Yönetmeliğinin 8. maddesinin 3. fıkrasının (ç) bendi ile çelişen bir durumun olmadığı, aksine düzenleme ile sıfır atık yönetim sisteminin ulusal ölçekte kurulumunun hızlandırılması, sitemin tüm noktalarda kurulması, bina ve yerleşkelerin, sıfır atık yönetim sistemini kurarak, uygulama takvimi doğrultusunda sıfır atık belgesi alınarak atık yönetiminin önünün açılacağı, atıkların geri kazanıma ulaştırılması amacıyla atık işleme tesislerine de verilebileceği, atığı üretenlerin kendi atıklarını kontrol altına alması ve yönetiminin sağlanması ile kontrol mekanizmasının işletilmesine yönelik etkin verimli bir model oluşturulduğu, bu çerçevede, mahalli idarelerin hizmet alanında cadde ve sokaklarda Sıfır Atık Yönetim Sistemini kurmaları ve sistemin sürdürülebilirliğini sağlamalarının gerektiği, hem Belediye Kanunu hem Çevre Kanunu kapsamında, katı atıkların toplanması, taşınması, ayrıştırılması, geri kazanımı, ortadan kaldırılması ve depolanması ile ilgili bütün hizmetlerin zaten belediyenin asli görevleri arasında yer aldığı, gerek Belediye Kanununda gerekse Çevre Kanununda yer alan katı atıkların yönetimi hususundaki görev, yetki ve sorumlulukların yerine getirilmesi noktasında, belediyelerin hizmet alanındaki cadde ve sokaklarda sistem kurulumu konusunda herhangi bir yol kat edemediğinin görüldüğü, yapılan değişikliğin, Kanun ve Yönetmelikle çelişmediği, atıkların kaynağında ayrı toplanması noktaaında belediyelere fazladan bir sorumluluk getirmediği, yaratılmış kamu kaynağında azalmaya neden olmayacağı, iddia edildiği üzere, oluşan atığın kayıt altına alınamaması, kayıt dışılığın önünü açılmasının söz konusu olmadığı, Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğinde belirtildiği üzere, alışveriş merkezleri gibi satış noktalarına sorumluluk paylaşımının sağlanmasının esas olduğu, Sıfır Atık Yönetmeliğinin 14. maddesinin 12. fıkrasında alışveriş merkezlerine mobil atık getirme merkezi kurma yükümlülüğü getirildiği, bina ver yerleşkelerin de kirleten öder prensibine göre binaların da sıfır atık yönetim sistemini kurmak zorunda oldukları, kendi sistemlerini kurarak kendi atıklarını ayrı biriktirerek, atıklarına bir değer kattıkları, sistem kurulumu maliyetlerini de kendileri karşıladıklarından, kendi mülkiyetindeki atıklarını Bakanlığın belirlemiş olduğu lisanslı atık işleme tesislerine verebilecekleri, yalnızca belediyeye verilmesi zorunluluğu olması durumunda rekabete aykırı bir durum oluşacağı, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak hazırlanan alt mevzuat çerçevesinde her bir atığın kendine özgü karakteristik yapısı (ambalaj atıkları, atık ilaçlar, elektronik atıklar, atık piller, evsel organik atıklar gibi) göz önüne alınarak, sürdürülebilir kalkınma ilkelerine uygun olacak şekilde yönetilerek en üst seviyede verim almak için o atığın kendi grubu içerisinde, diğer atıklarla etkileşime girmeden ayrı toplanması ve değerlendirilmelerine yönelik olarak, atıkların toplanması, taşınması, ayrıştırılması ve geri kazanım işlemlerini kapsayan yönetim sistemi oluşturulurken Büyükşehir Belediye Kanunu, Belediye Kanunu ile Çevre Kanunu gereğince ilgili idarelerin görev yetki ve sorumlulukları çerçevesinde düzenlenme yapıldığı, iptali istenilen maddelerin hukuka uygun olduğu savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Davacı tarafından ileri sürülen hususlar, davalı idarenin savunması ve ilgili Yönetmeliğin dayanağı Yasa hükümleriyle birlikte değerlendirildiğinde, iptali istenen Yönetmelik hükümlerinde hukuka aykırılık bulunmadığı, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'IN DÜŞÜNCESİ : Dava; 09/10/2021 tarih ve 31623 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 3. maddesi ile Sıfır Atık Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 11. fıkrasında yapılan değişikliğin; 7. maddesi ile değiştirilen esas Yönetmeliğin 10. maddesinin 4. fıkrasında yer alan "...veya Bakanlıktan geçici faaliyet belgesi/çevre lisansı almış atık işleme tesislerine..." ibaresinin; 8. maddesi ile esas Yönetmeliğin 12. maddesine eklenen "Biriktirme ekipmanlarının temini ve bulundurulmasında belediye ile işbirliği yapılabilir..." ibaresinin; 9. maddesi ile esas Yönetmeliğin 14. maddesine eklenen 8 ve 12. fıkraların iptali istemiyle açılmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması" başlıklı 56. maddesinin 1 ve 2. fıkralarında; "Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir." hükmü yer almaktadır.
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı, bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamaktır." hükmü, "Kirletme yasağı" başlıklı 8. maddesinde; "Her türlü atık ve artığı, çevreye zarar verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak, taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır. Kirlenme ihtimalinin bulunduğu durumlarda ilgililer kirlenmeyi önlemekle; kirlenmenin meydana geldiği hallerde kirleten, kirlenmeyi durdurmak, kirlenmenin etkilerini gidermek veya azaltmak için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdürler.
" hükmüne, "İzin alma, arıtma ve bertaraf etme yükümlülüğü" başlıklı 11. maddesinde; "Üretim, tüketim ve hizmet faaliyetleri sonucunda oluşan atıklarını alıcı ortamlara doğrudan veya dolaylı vermeleri uygun görülmeyen tesis ve işletmeler ile yerleşim birimleri atıklarını yönetmeliklerde belirlenen standart ve yöntemlere uygun olarak arıtmak ve bertaraf etmekle veya ettirmekle ve öngörülen izinleri almakla yükümlüdürler. .... Atık üreticileri uygun metot ve teknolojiler ile atıklarını en az düzeye düşürecek tedbirleri almak zorundadırlar. Atık üreticileri, atıklarının yönetimini atık yönetim sorumlusu olarak yetki verilmiş firmalar aracılığıyla da yerine getirebilirler... Atık üreticilerinin sorumlulukları ile atık yönetim sorumlusu firmaların yetkilendirilmesine ve yükümlülüklerine ilişkin usul ve esaslar, Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Atıkların üretiminin ve zararlarının önlenmesi veya azaltılması ile atıkların geri kazanılması ve geri kazanılabilen atıkların kaynağında ayrı toplanması esastır. Sıfır atık yönetim sistemini kurarak belge alanlar, türlerine göre kaynağında ayrı biriktirdikleri atıklarını, Bakanlıktan çevre lisansı almış atık işleme tesislerine geri kazanımı sağlanmak üzere verebilirler. Atık yönetim plânlarının hazırlanmasına ve sıfır atık yönetim sistemine ilişkin usul ve esaslar, Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle belirlenir ve bu çerçevede sıfır atık yönetim sisteminin kurulması ve işletilmesi zorunludur... Geri kazanım imkânı olmayan atıklar, yönetmeliklerle belirlenen uygun yöntemlerle bertaraf edilir. .... Üretici, ithalatçı ve piyasaya sürenlerin sorumluluğu kapsamında yükümlülük getirilen üreticiler, ithalatçılar ve piyasaya sürenler, ürünlerinin faydalı kullanım ömrü sonucunda oluşan atıklarının toplanması, taşınması, geri kazanımı, geri dönüşümü ve bertaraf edilmelerine dair yükümlülüklerinin yerine getirilmesi ve bunlara yönelik gerekli harcamalarının karşılanması, eğitim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi amacıyla Bakanlığın koordinasyonunda bir araya gelerek tüzel kişiliği haiz birlikler oluştururlar. Bu kapsamda yükümlülük getirilen kurum ve kuruluşların sorumluluklarının bu birliklere devrine ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir. .... Tehlikeli atık üreticileri, yönetmelikle belirlenecek esaslara göre atıklarını bertaraf etmek veya ettirmekle yükümlüdürler... " hükmüne; aynı Kanunun 12.ve 13. Maddelerinde de "Denetim, bilgi verme ve bildirim yükümlülüğü" ; "Tehlikeli kimyasallar ve atıklar"la ilgili düzenlemelere yer verilmiştir. 24/12/2020 tarihli ve 7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 1. maddesinde; bu Kanunun amacı;" çevre kirliliğini önlemek ve yeşil alanların korunmasına, iyileştirilmesine ve geliştirilmesine katkı sağlamak, döngüsel ekonomi ve sıfır atık yaklaşımı doğrultusunda kaynak verimliliğini artırmak ile ulusal ölçekte depozito yönetim sistemi kurulmasına, işletilmesine, izlenmesine ve denetime yönelik faaliyetlerde bulunmak üzere Türkiye Çevre Ajansının kurulması" olarak hükme bağlanmıştır.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin 97.maddesinin 1.fıkrasının (b) bendinde; "Çevrenin korunması, iyileştirilmesi, çölleşme ve erozyonla mücadele ile çevre kirliliğinin önlenmesine yönelik prensip ve politikaların belirlenmesi amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, standart ve ölçütler geliştirmek, programlar hazırlamak; bu çerçevede eğitim, araştırma, projelendirme, eylem planları ve kirlilik haritalarını oluşturmak, bunların uygulama esaslarını tespit etmek ve izlemek, iklim değişikliği ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek" Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 8. maddesinde, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü'nün; a) Çevre kirliliğinin önlenmesi ve kontrolü ile ilgili mevzuatı hazırlamak, standart geliştirmek, ölçüm, tespit ve kalite ölçütlerini belirlemek; alıcı ortam özelliklerine göre çevre kirliliği yönünden görüş vermekle; h) Atık ve kimyasalların yönetimine ilişkin hedef, politika ve ölçütleri belirlemekle; i) Atıkların kaynağında en aza indirilmesi, sınıflara ayrılması, toplanması, taşınması, geçici depolanması, geri kazanılması, bertaraf edilmesi, yeniden kullanılması, arıtılması, enerjiye dönüştürülmesi ve nihai depolanması konularında politika ve strateji belirlemek ve mevzuat oluşturmakla görevli olduğu düzenlenmiştir.
2872 sayılı Çevre Kanununun 8., 11. ve 12.ve 13. maddeleri ile 24/12/2020 tarihli ve 7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanuna ve 10/07/2018 tarihli, 30474 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97.,103., ve 104. maddelerine dayanılarak hazırlanan ve 12/07/2019 tarihli, 30829 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sıfır Atık Yönetmeliğinin 1. maddesinde Yönetmeliğin amacının hammadde ve doğal kaynakların etkin yönetimi ile sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda atık yönetimi süreçlerinde çevre ve insan sağlığının ve tüm kaynakların korunmasını hedefleyen sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasına, yaygınlaştırılmasına, geliştirilmesine, izlenmesine, finansmanına, kayıt altına alınarak belgelendirilmesine ilişkin genel ilke ve esasların belirlenmesi olduğu düzenlenmiş;" Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; bu yönetmeliğin, mahalli idareler ve EK-1 listede tanımlı diğer yerler ile gönüllülük esasına dayalı olarak sıfır atık yönetim sistemini kurmak isteyenler için sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasına, izlenmesine, sıfır atık belgesi düzenlenmesine ilişkin esasları kapsayacağı hükmüne yer verilmiş; "Mahalli idarelerin görev yetki ve yükümlülükleri" başlıklı 9.maddesinde Büyükşehir belediyelerinin, büyükşehir entegre atık yönetim planını, İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planına uyumlu hale getirmekle ve ilçe belediyeleri tarafından yürütülen sıfır atık yönetim sistemi uygulamalarının iyileştirilmesi ve yaygınlaştırılması ile sıfır atık yönetim sistemine yönelik işbirliği ve koordinasyonu sağlamakla yükümlü olduğu; Büyükşehir ilçe belediyeleri, il, ilçe, belde belediyeleri...nin tüm faaliyetlerinde bu Yönetmelikte belirlenen genel esaslara uymakla... Evlerden kaynaklanan atık ilaçların yönetimini sağlamakla yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 124. maddesinde; "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler. Hangi yönetmeliklerin Resmî Gazetede yayımlanacağı kanunda belirtilir." hükmüne yer verilmiştir.
İdarelerin, yönetmeliklerle yapacakları düzenlemelerin üst kurallara aykırı olmaması, düzenlemenin yasalarla idarelere tanınan yetkiler çerçevesinde ve yasayla belirlenen sınırlara bağlı olarak, tamamlayıcı, açıklayıcı ve üst normların uygulanmasına yönelik olması gerekmektedir.
Bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamak amacıyla yürürlüğe konulan 2872 sayılı Çevre Kanunununda döngüsel ekonomi ve sıfır atık yaklaşımı doğrultusunda atık oluşumunun önlenmesi/azaltılması, yeniden kullanıma öncelik verilmesi suretiyle çevre ve insan sağlığının ve tüm kaynakların korunmasının ilke olarak kabul edildiği, atıkların geri kazanılmasını düzenleyen ve eden hükümlere yer verildiği görülmektedir.
Bu kapsamda, 24/12/2020 tarihli ve 7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 2872 sayılı Çevre Kanununun 11.maddesinin değiştirilen 9.fıkrasında; atıkların üretiminin ve zararlarının önlenmesi veya azaltılması ile atıkların geri kazanılması ve geri kazanılabilen atıkların kaynağında ayrı toplanmasının esas olduğu; sıfır atık yönetim sistemini kurarak belge alanların, türlerine göre kaynağında ayrı biriktirdikleri atıklarını, Bakanlıktan çevre lisansı almış atık işleme tesislerine geri kazanımı sağlanmak üzere verebilecekleri ve atık yönetim plânlarının hazırlanmasına ve sıfır atık yönetim sistemine ilişkin usul ve esasların, Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle belirleneceği kuralına yer verilmiştir.
Hammadde ve doğal kaynakların etkin yönetimi ile sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda atık yönetimi süreçlerinde çevre ve insan sağlığının ve tüm kaynakların korunmasını hedefleyen sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasına, yaygınlaştırılmasına, geliştirilmesine, izlenmesine, finansmanına, kayıt altına alınarak belgelendirilmesine ilişkin genel ilke ve esasların belirlenmesi amacıyla 12/07/2019 tarihli, 30829 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sıfır Atık Yönetmeliğinin 5. maddesinin 11. fıkrasında; 09/10/2021 tarih ve 31623 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 3. maddesi ile yapılan dava konusu değişiklikle; evlerden kaynaklanan atık ilaçların, ilaç satışı yapılan yerler ile İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planında toplama noktası olarak belirlenen diğer toplama noktalarında ve atık getirme merkezlerinde toplanacağı; atık ilaç biriktirme ekipmanlarının ilaç satışı yapılan yerler ve toplama noktalarınca temin edileceği; evlerden kaynaklanan atık ilaçların yönetiminin mahalli idareler tarafından sağlanacağı yolunda düzenleme yapıldığı; anılan düzenlemenin, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak hazırlanan alt mevzuat çerçevesinde her bir atığın kendine özgü karakteristik yapısı (ambalaj atıkları, atık ilaçlar, atık piller ...gibi ) göz önüne alınarak mümkün mertebe diğer atıklarla etkileşime girmeden ayrı toplanması ve değerlendirilmelerine ve bu tür atıkların kontrollü bir şekilde bertarafının sağlanmasına yönelik yönetim sistemi oluşturulması amacıyla ilgili idarelerin Belediye ve Çevre kanunlarında tanımlanan görev, yetki ve sorumlulukları çerçevesinde yapıldığı anlaşıldığından dava konusu değişiklikte üst hukuk normlarına ve hukuka aykırılık görülmemiştir.
Dava konusu Yönetmeliğin 7. maddesi ile değiştirilen esas Yönetmeliğin 10. maddesinin 4. fıkrasında yer alan; "...Bu Yönetmelik kapsamında sıfır atık yönetim sistemini kurarak belge alanlar, türlerine göre kaynağında ayrı biriktirdikleri atıklarını, sıfır atık belgesini alan mahalli idarelerin toplama sistemine veya Bakanlıktan geçici faaliyet belgesi/çevre lisansı almış atık işleme tesislerine geri kazanımı sağlanmak üzere verirler." hükmünün "...veya Bakanlıktan geçici faaliyet belgesi/çevre lisansı almış atık işleme tesislerine..." ibaresinin iptali istemi açısından; davalı idarece, söz konusu düzenlemenin ; 2872 sayılı Çevre Kanununun 11.maddesinin 9.fıkrasında yer alan; "Atıkların üretiminin ve zararlarının önlenmesi veya azaltılması ile atıkların geri kazanılması ve geri kazanılabilen atıkların kaynağında ayrı toplanması esastır. Sıfır atık yönetim sistemini kurarak belge alanlar, türlerine göre kaynağında ayrı biriktirdikleri atıklarını, Bakanlıktan çevre lisansı almış atık işleme tesislerine geri kazanımı sağlanmak üzere verebilirler. Atık yönetim plânlarının hazırlanmasına ve sıfır atık yönetim sistemine ilişkin usul ve esaslar, Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle belirlenir ve bu çerçevede sıfır atık yönetim sisteminin kurulması ve işletilmesi zorunludur." hükmüne uyumlu hale getirmek amacıyla yapıldığı ileri sürülmekte ise de Kanunda açıkça "Bakanlıktan çevre lisansı almış atık işleme tesisleri"nden söz edildiği; Yönetmeliğin iptali istenen maddesinde yer alan ibarede ise "Bakanlıktan geçici faaliyet belgesi" almış atık işleme tesislerinin de "Bakanlıktan çevre lisansı almış atık işleme tesisleri" ile aynı kapsama alınması suretiyle Kanunun kapsamının Yönetmelik hükmüyle genişletildiği anlaşıldığından, yönetmeliğin 7. maddesi ile esas Yönetmeliğin 10. maddesinin 4. fıkrasında yer alan "...veya Bakanlıktan geçici faaliyet belgesi/çevre lisansı almış atık işleme tesislerine..." ibaresinin "geçici faaliyet belgesi" kısmında üst hukuk normlarına uyarlık görülmemiştir.
Dava konusu Yönetmeliğin 8. maddesi ile esas Yönetmeliğin 12. maddesine eklenen (7) fıkrasında yer alan "...Biriktirme ekipmanlarının temini ve bulundurulmasında belediye ile işbirliği yapılabilir..." ibaresinin; söz konusu değişikliğin davacı belediyeye çok yüksek bir mali yük getireceği, belediyelerin mevcut bütçeleri ile bu külfeti karşılamalarının mümkün olmadığı gerekçesiyle iptali istenilmekte ise de; anılan madde hükmüyle, Yönetmelik kapsamında belge alma zorunluluğu bulunmayan yerlerde vatandaşların geri kazanılabilir atıklar için biriktirme ekipmanı koyarak belediyelere destek olmasına yönelik düzenleme yapıldığı; bu düzenleme ile herhangi bir zorunluluk getirilmeksizin, belediyelere kendi hizmet sınırları içerisindeki Yönetmeliğin EK-1'deki uygulama takviminde yer almayan site, apartman ve villa tipi müstakil konutlara biriktirme ekipmanlarının temini konusunda destek sağlayabilme olanağı verildiği; destek sağlayıp sağlamama konusunun belediyenin insiyatifinde olduğu; anılan düzenleme ile bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasının ve sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasının, yaygınlaştırılmasının ve geliştirilmesinin hedeflendiği anlaşıldığından anılan maddede yer alan dava konusu ibarede üst hukuk normlarına ve hukuka aykırılık görülmemiştir.
Dava konusu Yönetmeliğin 9. maddesi ile esas Yönetmeliğin 14. maddesine eklenen 8. ve 12. fıkraların iptali istemine gelince; dava konusu maddeler ile; Zincir marketler ile 400 m2 ve üzeri kapalı satış alanına sahip satış noktaları, tüketiciler tarafından getirilen tehlikesiz nitelikteki kağıt, cam, metal, plastik atıklar ile satışı yapılması durumunda pil, elektrikli küçük ev aletleri veya tekstil atıklarının ayrı olarak biriktirilmesi için rahatlıkla görülebilecek ve erişilebilecek yerlerde toplama noktaları oluşturmakla, çevre ve insan sağlığına yönelik tedbirleri almakla yükümlü tutulmuşlar; Alışveriş merkezlerinin ise vatandaşlar tarafından atıkların getirilip bırakılabileceği toplama noktaları oluşturmak üzere, teknik ve idari hususları Bakanlıkça belirlenen kriterlere uygun olarak mobil atık getirme merkezi kuracakları, atık getirme merkezine sahip alışveriş merkezinde kurulu bulunan zincir marketler ile 400 m2 ve üzeri satış alanı bulunan satış noktalarında sekizinci fıkra ile getirilen toplama noktaları oluşturma yükümlülüğünün aranmayacağı hükme bağlanmıştır.
Anılan hükümlerle, sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasının, yaygınlaştırılmasının ve geliştirilmesinin hedeflendiği, geliştirilmiş üretici sorumluluğu ve kirleten öder ilkesine uygun düzenlemeler getirildiği görülmektedir.
Bu itibarla, 2872 sayılı Çevre Kanununun yukarıda yer verilen ilkelerine uygun olarak ve Kanun hükmünün uygulanması amacıyla yapılan dava konusu düzenlemelerde dayanak Kanun hükmüne, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu Yönetmeliğin 7. maddesi ile değiştirilen esas Yönetmeliğin 10. maddesinin 4. fıkrasında yer alan "...veya Bakanlıktan geçici faaliyet belgesi/çevre lisansı almış atık işleme tesislerine..." ibaresinin " geçici faaliyet belgesi" kısmının iptaline; dava konusu ibarenin diğer kısımları ile Yönetmeliğin dava konusu edilen; 3. maddesi ile Sıfır Atık Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 11. fıkrasında yapılan değişikliğin; 8. maddesi ile esas Yönetmeliğin 12. maddesine eklenen "Biriktirme ekipmanlarının temini ve bulundurulmasında belediye ile işbirliği yapılabilir..." ibaresinin; 9. maddesi ile esas Yönetmeliğin 14. maddesine eklenen 8 ve 12. fıkraların iptali istemi açısından ise davanın reddine karar verilmesinin uygun olacağı, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Hammadde ve doğal kaynakların etkin yönetimi ile sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda atık yönetimi süreçlerinde çevre ve insan sağlığının ve tüm kaynakların korunmasını hedefleyen sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasına, yaygınlaştırılmasına, geliştirilmesine, izlenmesine, finansmanına, kayıt altına alınarak belgelendirilmesine ilişkin genel ilke ve esasların belirlenmesi amacıyla, mahalli idareler ve Yönetmelik eki listede belirtilen diğer yerler ile gönüllülük esasına dayalı olarak sıfır atık yönetim sistemini kurmak isteyenler için sıfır atık yönetim sisteminin kurulması, izlenmesi, sıfır atık belgesi düzenlenmesine ilişkin esasları belirlemek üzere Sıfır Atık Yönetmeliği 12/07/2019 tarihli, 30829 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiş, 09/10/2021 tarihli, 31623 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına dair Yönetmelik ile de Sıfır Atık Yönetmeliğinde bazı değişiklikler yapılmıştır. Bakılmakta olan davada, Yönetmeliğin;
"Genel Esaslar" başlıklı 5. maddesinde eklenen "Evlerden kaynaklanan atık ilaçlar, ilaç satışı yapılan yerler ile İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planında toplama noktası olarak belirlenen diğer toplama noktalarında ve atık getirme merkezlerinde toplanır. Atık ilaç biriktirme ekipmanları ilaç satışı yapılan yerler ve toplama noktalarınca temin edilir. Evlerden kaynaklanan atık ilaçların yönetimi mahalli idareler tarafından sağlanır." şeklindeki 11. fıkranın;
"Sıfır atık yönetim sistemi kuran bina ve yerleşkelerin yükümlülükleri" başlıklı 10. maddesinin 4. fıkrasında yer alan "Sıfır atık yönetim sistemi kapsamında biriktirilen atıklar, mahalli idarelerin sıfır atık belgesi bulunması ve atıkları ayrı toplaması halinde mahalli idare tarafından kurulan toplama sistemine; mahalli idarenin sıfır atık belgesi bulunmaması halinde sıfır atık yönetim sistemi kapsamında biriktirilen atıklar Bakanlık ve/veya il müdürlüğünden gerekli izin ve/veya çevre lisansı almış atık işleme tesislerine verilebilir." düzenlemesinin 09/10/2021 tarihli 31623 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına dair Yönetmeliğin 7. maddesi ile "Bina ve yerleşkelerin, sıfır atık yönetim sistemini kurarak EK-1’de yer alan uygulama takvimi doğrultusunda sıfır atık belgesi almaları zorunludur. Bu Yönetmelik kapsamında sıfır atık yönetim sistemini kurarak belge alanlar, türlerine göre kaynağında ayrı biriktirdikleri atıklarını, sıfır atık belgesini alan mahalli idarelerin toplama sistemine veya Bakanlıktan geçici faaliyet belgesi/çevre lisansı almış atık işleme tesislerine geri kazanımı sağlanmak üzere verirler.
" şeklinde değiştirilmesi üzerine maddenin son halinde yer alan "veya Bakanlıktan geçici faaliyet belgesi/çevre lisansı almış atık işleme tesislerine" ibaresinin;
"Sıfır atık yönetim sistemini kurma yükümlülüğü" başlıklı 12. maddesine; Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına dair Yönetmeliğinin 8. maddesi ile eklenen fıkrada yer alan "Biriktirme ekipmanının temini ve bulundurulmasında belediye ile işbirliği yapılabilir ..." ibaresinin;
"Atıkların biriktirilmesi, toplanması ve biriktirme ekipmanlarının özellikleri" başlıklı 14. maddesine eklenen " Zincir marketler ile 400 m2 ve üzeri kapalı satış alanına sahip satış noktaları, tüketiciler tarafından getirilen tehlikesiz nitelikteki kâğıt,cam, metal, plastik atıklar ile satışı yapılması durumunda pil, elektrikli küçük ev aletleri veya tekstil atıklarının ayrı olarak biriktirilmesi için rahatlıkla görülebilecek ve erişilebilecek yerlerde toplama noktaları oluşturmakla, çevre ve insan sağlığına yönelik tedbirleri almakla yükümlüdür.
" şeklindeki 8. fıkrasının ve "Alışveriş merkezleri, vatandaşlar tarafından atıkların getirilip bırakılabileceği toplama noktaları oluşturmak üzere, teknik ve idari hususları Bakanlıkça belirlenen kriterlere uygun olarak mobil atık getirme merkezi kurarlar. Atık getirme merkezine sahip alışveriş merkezinde kurulu bulunan zincir marketler ile 400 m2 ve üzeri satış alanı bulunan satış noktalarında sekizinci fıkra ile getirilen toplama noktaları oluşturma yükümlülüğü aranmaz." şeklindeki 12. fıkrasının iptali istenilmektedir.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın "Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması" başlıklı 56. maddesinde; "Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir..." hükmüne yer verilmiştir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkileri arasında 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde; Çevrenin korunması, iyileştirilmesi, çölleşme ve erozyonla mücadele ile çevre kirliliğinin önlenmesine yönelik prensip ve politikaların belirlenmesi amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, standart ve ölçütler geliştirmek, programlar hazırlamak; bu çerçevede eğitim, araştırma, projelendirme, eylem planları ve kirlilik haritalarını oluşturmak, bunların uygulama esaslarını tespit etmek ve izlemek, iklim değişikliği ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek" düzenlemesine; (c) bendinde "Faaliyetleri sonucu alıcı ortamlara katı, sıvı ve gaz halde atık bırakarak kirlilik oluşturan veya oluşturması muhtemel her türlü tesis ve faaliyetin, çevresel etkilerini değerlendirmek; alıcı ortamlar ile ilgili ölçüm ve izleme çalışmalarını yapmak; bahse konu tesis ve faaliyetleri izlemek, izin vermek, denetlemek ve gürültünün kontrol edilmesini sağlamak" hususlarına yer verilmiş, 103. maddesinde de, çevre kirliliğinin önlenmesi ve kontrolü ile ilgili mevzuat hazırlamak, yeraltı ve yerüstü sularının, denizlerin ve toprağın korunması, kirliliğin önlenmesi veya bertaraf edilmesi maksadıyla kirletici unsurlar ile kirliliğin giderilmesi ve kontrolüne ilişkin usul ve esasları tespit etmek ve uygulamayı sağlamak, acil müdahale planları yapmak ve yaptırmak, çevrenin korunması maksadıyla uygun teknolojileri belirlemek ve bu maksatla kurulacak tesislerin vasıflarını tespit etmek ve bu çerçevede gerekli tedbirleri almak ve aldırmak; atıkların kaynağında en aza indirilmesi, sınıflara ayrılması, toplanması, taşınması, geçici depolanması, geri kazanılması, bertaraf edilmesi, yeniden kullanılması, arıtılması, enerjiye dönüştürülmesi ve nihai depolanması konularında politika ve stratejilerin belirlemesi amacıyla çalışmalar yapmak görev ve yetkisinin Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğüne ait olduğu düzenlemesine, 2872 sayılı Çevre Kanununun "İlkeler" başlıklı 3. maddesinde; "a) Başta idare, meslek odaları, birlikler ve sivil toplum kuruluşları olmak üzere herkes, çevrenin korunması ve kirliliğin önlenmesi ile görevli olup bu konuda alınacak tedbirlere ve belirlenen esaslara uymakla yükümlüdürler. b) Çevrenin korunması, çevrenin bozulmasının önlenmesi ve kirliliğin giderilmesi alanlarındaki her türlü faaliyette; Bakanlık ve yerel yönetimler, gerekli hallerde meslek odaları, birlikler ve sivil toplum kuruluşları ile işbirliği yaparlar...f) Her türlü faaliyet sırasında doğal kaynakların ve enerjinin verimli bir şekilde kullanılması amacıyla atık oluşumunu kaynağında azaltan ve atıkların geri kazanılmasını sağlayan çevre ile uyumlu teknolojilerin kullanılması esastır...h) Çevrenin korunması, çevre kirliliğinin önlenmesi ve giderilmesi, sıfır atığın yaygınlaştırılması, döngüsel ekonomi ilkelerinin uygulanması ve iklim değişikliği ile mücadele edilmesi için uyulması zorunlu standartlar ile vergi, harç, katılma payı, yenilenebilir enerji kaynaklarının ve temiz teknolojilerin teşviki, motorsuz veya elektrikli araçların teşviki, atıkların geri kazanımı ile arıtılmış atıksuların yeniden kullanımının teşviki, geri kazanım katılım payı, plastik içerikli poşet veya ambalaj ve tek kullanımlık materyallerin kullanımının azaltılması, depozito uygulaması, emisyon ücreti, kirletme bedeli ve kirliliğin önlenmesine yönelik teminat alınması ve sera gazı emisyonlarının takibine yönelik karbon ticareti gibi piyasaya dayalı mekanizmalar ile ekonomik araçlar ve teşvikler kullanılır. Bu bentteki uygulamalara ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir." düzenlemesine, "Çevrenin korunması" başlıklı 9. maddesinde "g) Doğal kaynakların ve varlıkların korunması, kirliliğinin ve tahribatının önlenmesi ve kalitesinin iyileştirilmesi için gerekli idarî, hukukî ve teknik esaslar Bakanlık tarafından belirlenir." düzenlemesine, "İzin alma, arıtma ve bertaraf etme yükümlülüğü" başlıklı 11. maddesinin 1. fıkrasında; "Üretim, tüketim ve hizmet faaliyetleri sonucunda oluşan atıklarını alıcı ortamlara doğrudan veya dolaylı vermeleri uygun görülmeyen tesis ve işletmeler ile yerleşim birimleri atıklarını yönetmeliklerde belirlenen standart ve yöntemlere uygun olarak arıtmak ve bertaraf etmekle veya ettirmekle ve öngörülen izinleri almakla yükümlüdürler.
" düzenlemesine, 9. fıkrasında; "Atıkların üretiminin ve zararlarının önlenmesi veya azaltılması ile atıkların geri kazanılması ve geri kazanılabilen atıkların kaynağında ayrı toplanması esastır. Sıfır atık yönetim sistemini kurarak belge alanlar, türlerine göre kaynağında ayrı biriktirdikleri atıklarını, Bakanlıktan çevre lisansı almış atık işleme tesislerine geri kazanımı sağlanmak üzere verebilirler. Atık yönetim plânlarının hazırlanmasına ve sıfır atık yönetim sistemine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle belirlenir ve bu çerçevede sıfır atık yönetim sisteminin kurulması ve işletilmesi zorunludur." düzenlemesine, yine Kanunun "Teşvik" başlıklı 29. maddesinin 2. fıkrasında "Atıkların kaynağında ayrı biriktirilmesi ve toplanması amacıyla sıfır atık yönetim sistemini kuran ve uygulayan belediyelere, il özel idarelerine, kurum, kuruluş ve işletmelere Bakanlıkça teşvik uygulaması yapılır. Bu hükmün uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." düzenlemesine ve "İdari nitelikli cezalar" başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasının cc) alt bendinde; "11 inci maddede belirlenen sıfır atık yönetim sistemini kurmayanlara ve/veya kurduğunu belgeleyemeyenlere 20.000 Türk lirası (60.726 TL) idari para cezası verilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanununun 14. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, belediyelerin imar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık hizmetlerini yapması ve yaptırmasının Belediyenin görev ve sorumlulukları arasında; 15. maddesinin (g) bendinde ise; katı atıkların toplanması, taşınması, ayrıştırılması, geri kazanımı, ortadan kaldırılması ve depolanması ile ilgili bütün hizmetleri yapmak ve yaptırmanın Belediyenin yetki ve imtiyazları arasında hüküm altına alındığı görülmektedir.
Atıkların oluşumundan bertarafına kadar çevre ve insan sağlığına zarar vermeden yönetiminin sağlanması, atık oluşumunun azaltılması, atıkların yeniden kullanımı, geri dönüşümü, geri kazanımı gibi yollar ile doğal kaynak kullanımının azaltılması ve atık yönetiminin sağlanması, çevre ve insan sağlığı açısından belirli ölçütlere, temel şart ve özelliklere sahip, bu Yönetmeliğin kapsamındaki ürünlerin üretimi ile piyasa gözetimi ve denetimine ilişkin genel usul ve esasların belirlenmesi amacıyla 02/04/2015 tarihli ve 29314 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yönetimi Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "... e) Atık getirme merkezi: Kaynağında ayrı toplanan atıkların geri kazanıma ve/veya bertarafa gönderilmesi amacıyla bırakıldığı merkezleri,... g) Atık işleme tesisi: Ön işlem ve ara depolama tesisleri dâhil aktarma istasyonları hariç olmak üzere, atıkları ek-2/A ve ek-2/B’deki faaliyetlerle geri kazanan ve/veya bertaraf eden tesisi, ğ) Atık listesi: Ek-4’te verilen listeyi,... i) Ayrı Toplama; Atıkların türlerine ve özelliklerine göre ayrı biriktirilmesi..." şeklinde tanımlanmış, "Bakanlığın görev ve yetkileri" başlıklı 6. maddesinde; atıkların çevreyle uyumlu bir şekilde yönetimini sağlayan program ve politikaları saptamak, Yönetmeliğin uygulanmasına yönelik işbirliği, koordinasyonu sağlamak ve gerekli idari tedbirleri almakla, atıkların oluşumundan bertarafına kadar yönetimlerini kapsayan tüm faaliyetlerin izlemesini, kontrolünü ve denetimlerini yapmakla, atık işleme tesislerine çevre lisansı vermekle, kurum ve kuruluşların yetkilendirilme esaslarını belirlemekle, yetkilendirmekle, yetkilendirilen kuruluşları denetlemekle, bu Yönetmeliğe ve yetkilendirme esaslarına aykırılık halinde gerekli yaptırımın uygulanmasını sağlamakla ve yetkiyi iptal etmekle, ikili toplama sistemi ve atık getirme merkezi ile ilgili usul ve esasları belirlemekle yükümlü oldukları düzenlemesine; "İl müdürlüklerinin görev ve yetkileri" başlıklı 7. maddesinde; atıkların oluşumundan bertarafına kadar yönetimlerini kapsayan tüm faaliyetlerin kontrolünü ve denetimlerini yapmakla, uygunsuzluk halinde gerekli yasal işlemleri yapmak ve Bakanlığa bilgi vermekle, geçici depolama alanlarına izin vermek ve denetlemekle, tehlikesiz atık toplama-ayırma tesislerine izin vermek ve denetlemekle, Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliğinde sorumlu olduğu atık işleme tesislerine çevre lisansı vermek ve denetlemekle, il sınırları içerisindeki atık işleme tesislerinin izin/çevre lisansı koşullarına uygun çalışmadığının tespiti halinde gerekli yasal işlemleri yapmak ve Bakanlığa bilgi vermekle yükümlü oldukları düzenlemesine; "Belediyelerin görev ve sorumlulukları" başlıklı 8. maddesinde; büyükşehir belediyeleri, büyükşehir ilçe belediyeleri, il, ilçe ve belde belediyelerinin, sorumlulukları çerçevesinde atık işleme tesislerini kurmak/kurdurmakla, işletmek/işlettirmekle, ilgili tesislere çevre lisansı almak/aldırmakla yükümlü oldukları, büyükşehir belediyelerinin; maddenin birinci fıkrasında belirtilen hükümlere uymakla, yönetiminden sorumlu olduğu atıkların oluşumunun önlenmesi ve atık azaltımını da içeren atık yönetim planlarının ilçe belediyeleri ile hazırlanmasını koordine etmek, Bakanlığa sunmak ve bu plan doğrultusunda çalışmaların yürütülmesini sağlamak, gerekli önlemleri almakla, ihtiyaç olması durumunda, belediye atıkları için aktarma istasyonu kurmak/kurdurtmak, işletmek/işlettirmekle yükümlü oldukları, büyükşehir ilçe belediyelerinin; yine maddenin birinci fıkrasında belirtilen hükümlere uymakla, yönetiminden sorumlu olduğu atıkların oluşumunun önlenmesi ve atık azaltımını da içeren atık yönetim planlarını hazırlamak, Bakanlığa sunmak, bu plan doğrultusunda çalışmaları yürütmek ve gerekli önlemleri almakla, belediye atıkları ile ilgili mevzuat kapsamında yönetiminden sorumlu olduğu atıkları kaynağında ayrı toplamak/toplattırmakla, aktarma istasyonuna taşımakla ve ikili toplama sistemi ile atık getirme merkezi kurmak/kurdurtmakla, toplanan atıklara ilişkin bilgi ve belgeleri Bakanlığa sunmakla yükümlü oldukları, yine il, ilçe ve belde belediyelerinin maddenin birinci fıkrasında belirtilen hükümlere uymakla, yönetiminden sorumlu olduğu atıkların oluşumunun önlenmesi ve atık azaltımını da içeren atık yönetim planlarını hazırlamak, il müdürlüğüne sunmak, bu plan doğrultusunda çalışmaları yürütmek ve gerekli önlemleri almakla, belediye atıkları ile ilgili mevzuat kapsamında yönetiminden sorumlu olduğu atıkları kaynağında ayrı toplamak/toplattırmakla ve ikili toplama sistemlerini kurmak/kurdurtmakla, toplanan atıklara ilişkin bilgi ve belgeleri Bakanlığa sunmakla, Bakanlığın belirleyeceği esaslara uygun olarak atık getirme merkezi kurmak/kurdurtmakla yükümlü oldukları düzenlemesine yer verilmiştir.
2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca alınması gereken çevre izin ve lisansı sürecinde uyulacak usul ve esasları düzenlemek amacıyla, 2872 sayılı Çevre Kanununun 11. maddesine dayanılarak hazırlanan ve 10/09/2014 tarihli, 29115 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre İzin ve Lisansı Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "Çevre İzni: Çevre Kanunu uyarınca alınması gereken; hava emisyonu, çevresel gürültü, atıksu deşarjı ve derin deniz deşarjı konularından en az birini içeren izni", "Çevre İzin Belgesi: Alıcı ortamları korumak amacıyla ilgili mevzuat uyarınca işletmelere verilecek belgeyi", "Çevre İzin ve Lisans Belgesi": Bu Yönetmelik kapsamında verilecek çevre izin ve çevre lisanslarını kapsayan belgeyi, "Çevre Lisansı": Ek-3C’de yer alan lisans konuları ile ilgili iş ve işlemlere ilişkin teknik yeterliliği, "Geçici Faaliyet Belgesi (GFB)": İşletmelerin faaliyette bulunabilmeleri için çevre izni ve lisansı öncesi verilen belge şeklinde tanımlanmış, Yönetmeliğin 5. maddesinde bu Yönetmelik kapsamında çevre iznine veya çevre izin ve lisansına tabi işletmelerin, çevresel etkilerine göre Ek-1 ve Ek-2 listelerinde sınıflandırıldığı, Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer alan işletmelerin, faaliyette bulunabilmeleri için, öncelikle geçici faaliyet belgesi almak zorunda oldukları, geçici faaliyet belgesi alan işletmelerin belge tarihinden itibaren 1 yıl içerisinde çevre izin veya çevre izin ve lisans belgesi almak zorunda oldukları; Yönetmeliğin 15. maddesinde; Yönetmeliğin Ek-1 ve Ek-2 kapsamında yer alıp, geçici faaliyet belgesi olmadan faaliyete başladığı tespit edilen işletmelere, 2872 sayılı Çevre Kanununun ilgili hükümlerine göre idari yaptırımlar uygulanacağı düzenlemelerine yer verilmiştir.
Atıksu altyapı tesisleri ile evsel katı atık bertaraf tesislerinin kurulması, bakımı, onarımı, işletilmesi, kapatılması ve izlenmesi, bu tesislerle ilgili olarak verilen tüm hizmetleri karşılayabilecek tam maliyet esaslı tarifelerin; atıksu altyapı yönetimleri, büyükşehir belediyeleri ve belediyeler tarafından belirlenmesi, ayarlanması ve uygulanması yoluyla çevresel altyapı hizmetlerinin sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla 27/10/2010 tarihli, 27742 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğin 2. maddesinde; bu Yönetmeliğin evsel katı atıklar için toplama, taşıma, aktarma, geri kazanım (kompost, yakma) ve bertaraf tesisleri kurulması, işletilmesi, kapatılması ve kapatma sonrası izlenmesi ve bakımına ait tam maliyet esaslı tarifelerin belirlenmesini de kapsadığı, Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "... e) Evsel katı atık idareleri: Büyükşehir belediyelerini, diğer belediyeleri ve belediye birliklerini,... h) Kirleten: Faaliyetleri sırasında veya sonrasında doğrudan veya dolaylı olarak çevre kirliliğine, ekolojik dengenin ve çevrenin bozulmasına neden olan gerçek ve tüzel kişileri, ı) Kirleten öder ilkesi: Atıkların oluşturduğu veya oluşturması muhtemel çevresel kirlenme ve bozulmayı önlemek, sınırlandırmak, gidermek ve çevrenin iyileştirilmesini sağlamak için yapılan ve/veya yapılacak tüm yatırımların ve harcamaların kirletenler veya bozulmaya neden olanlar tarafından karşılanacağı ilkesi,..." şeklinde tanımlandığı, Yönetmelikte evsel katı atık idarelerine; evsel katı atık hizmetini vermek veya verdirmekle, bu hizmetlere ilişkin tarifeleri belirlemek ve ücretleri toplamak görev ve yetkisinin olduğu düzenlemesine yer verilmektedir.
12/07/2019 tarihli, 30829 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sıfır Atık Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde de, Atık Yönetimi Yönetmeliğindeki tanımlarıyla paralel olarak; c)"Atık getirme merkezi": ayrı biriktirilen atıkların geri kazanıma ve/veya bertarafa gönderilmesi amacıyla bırakıldığı merkezler olarak, ç)"Atık işleme tesisi": ön işlem ve ara depolama tesisleri dahil aktarma istasyonları hariç olmak üzere, atıkları Atık Yönetimi Yönetmeliğinde yer alan EK-2/A ve EK-2/B’deki faaliyetlerle geri kazanan ve/veya bertaraf eden tesisi olarak, n) "Kaynakta biriktirme" Atıkların oluştuğu noktada ayrı olarak biriktirilmesi, cc)" Toplama Noktası" Atıkların ayrı biriktirilmesi amacıyla biriktirme ekipmanlarının yerleştirildiği yerler olarak tanımlanmıştır.
Sıfır Atık Yönetmeliğinin Kapsamını düzenleyen 2. maddesinin 2. fıkrasına göre; sıfır atık yönetim sistemi kurulan yerlerde oluşan ve Atık Yönetimi Yönetmeliğinin EK-4 atık listesinde yer alan tüm atıkları kapsamakta olup, Yönetmeliğin, 5. maddesine göre Yönetmeliğin Genel Esasları şu şekildedir:
"(1) Üretim, tüketim ve hizmet süreçlerinde kaynakların verimli kullanılması amacıyla;
a) EK-2’de verilen esaslar da dikkate alınarak atık oluşumunun önlenmesi,
b) Atık oluşumunun önlenmesinin mümkün olmadığı durumlarda atıkların azaltılması,
c) Ürün ve malzemelerin yeniden kullanım olanaklarının değerlendirilmesi, esastır.
(2) Oluşan atıkların türlerine göre EK-5’te verilen açıklamalara uygun olarak en az ikili biriktirilmesi ve geçici depolanması sırasında çevre ve insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde gerekli önlemlerin alınması esastır.
(3) Ayrı olarak biriktirilen atıkların karıştırılmadan toplanması ve öncelikle geri dönüşüm/geri kazanımlarının sağlanması, mümkün olmaması halinde ise çevre kirliliğine yol açmayacak şekilde nihai bertaraflarının sağlanması esastır.
(4) Atıkların maddesel veya enerji geri kazanımı amacıyla kullanılarak ekonomiye kazandırılması yaklaşımının öncelikli tercih edilmesi ve düzenli depolamaya gönderilen atık miktarının azaltılması esastır.
(5) Sıfır atık yönetim sistemi için idari, mali ve teknik açıdan verimlilik, sürdürülebilirlik ve halkın katılımı ilkeleri esas alınır.
(6) Bakanlık ve il müdürlüğü koordinasyonunda ilgili kurum ve kuruluşların işbirliği içerisinde bulunarak sıfır atık yönetim sisteminin geliştirilmesi, yaygınlaştırılması, etkin bir şekilde uygulanması amacıyla bilinç ve farkındalık oluşturulması, çevreye duyarlı tutum, davranış ve faaliyetlerin teşvik edilerek desteklenmesi esastır.
(7) Sıfır atık yönetim sistemi kapsamındaki faaliyetler ve bu faaliyetlere ilişkin olarak istenen bilgi ve belgeler için Sıfır Atık Bilgi Sistemi kullanılır. Askeri birlik ve askeri kurumların Sıfır Atık Bilgi Sistemine bildirmekle yükümlü oldukları bilgi ve belgeler Millî Savunma Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığınca yazılı olarak Bakanlığa bildirilebilir.
(8) Mahalli idareler ile EK-1 listede tanımlı yerler ve gönüllülük esasına dayalı olarak sıfır atık yönetim sistemini kuracaklar tarafından bu Yönetmelikte tanımlanan kriterler doğrultusunda sıfır atık yönetim sisteminin kurulması, işletilmesi, geliştirilmesi ve izlenmesi esastır.
(9) Bu Yönetmelik kapsamında sıfır atık yönetim sistemini kuranlarca, atıkların 2872 sayılı Kanun uyarınca çıkarılan mevzuat hükümlerine uygun olarak kaynağında ayrı biriktirilerek atık işleme tesislerine iletilmesinin sağlanması esastır.
(10) Sıfır atık yönetim sistemi kurulan yerlerde bulunan gerçek ve tüzel kişiler, atıklarını dahil oldukları sıfır atık yönetim sistemi kriterlerine uygun olarak biriktirir.
(11) Evlerden kaynaklanan atık ilaçlar, ilaç satışı yapılan yerler ile İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planında toplama noktası olarak belirlenen diğer toplama noktalarında ve atık getirme merkezlerinde toplanır. Atık ilaç biriktirme ekipmanları ilaç satışı yapılan yerler ve toplama noktalarınca temin edilir. Evlerden kaynaklanan atık ilaçların yönetimi mahalli idareler tarafından sağlanır.
(12) Sıfır atık yönetim sistemi kapsamında atıkların kaynağında türlerine göre ayrı biriktirilmesi ve kaynağında ayrı biriktirilen atıkların karıştırılmadan ayrı olarak toplanması esastır.
(13) Sıfır atık yönetim sistemi kapsamında biriktirilen atıklar, Bakanlıktan geçici faaliyet belgesi/çevre lisansı almış atık işleme tesislerinde işlenir.
(14) Kaynağında ayrı biriktirilen evsel atıklar ile benzer ticari ve kurumsalatıkların geri kazanıma veya bertarafa gönderilmek üzere bırakıldığı atık getirme merkezlerinin oluşturulması esastır.
"
Sıfır Atık Yönetmeliğinin "Mahalli idarelerin görev, yetki ve yükümlülükleri" başlıklı 9. maddesinde; "...(2) Büyükşehir ilçe belediyeleri, il, ilçe, belde belediyeleri, belediye birlikleri ve il özel idareleri;
a) Tüm faaliyetlerinde bu Yönetmelikte belirtilen genel esaslara uymakla,
b) Halkı, atıklarını ayırmaya ve ayrı biriktirmeye teşvik etmekle,...
ç)Kaynağında ayrı biriktirilen atıkların birbirleriyle karıştırılmadan toplanmasına yönelik altyapıyı geliştirip yaygınlaştırmakla,
d) Atık getirme merkezlerinde biriktirilen atıklar ile evlerden kaynaklanan atık ilaçların yönetimini sağlamakla,...
ğ) Sıfır atık yönetim sistemine geçiş süreci de dahil olmak üzere, mevcut atık yönetim hizmetlerinin sıfır atık yönetim sistemine entegre edilmesine yönelik program ve politikalarını belirleyerek bu hususları stratejik planlarına ve bütçelerine yansıtmakla,
h) Yetkisi dahilinde sıfır atık yönetim sisteminin kurulması ve uygulanmasında EK-1 listede tanımlanan uygulama takvimine uyarak mevcut atık yönetim hizmetlerini bu sisteme entegre etmekle,
ı) Sıfır atık yönetim sisteminin kurulması, işletilmesi ve izlenmesine yönelik olarak Bakanlıkça hazırlanan kılavuz doğrultusunda gerekli iş ve işlemleri gerçekleştirmekle, sisteme ilişkin tam maliyet esaslı tarifeleri belirlemekle ve uygulamakla,...
(5) Mahalli idareler Bakanlıkça belirlenen esaslar doğrultusunda atık getirme merkezini kurmak/kurdurmakla, işletmek/işlettirmekle yükümlüdür.
" düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin, 09/10/2021 tarihli, 31623 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına dair Yönetmelik ile Sıfır Atık Yönetmeliğinde yapılan ve dava konusu edilen değişikliklerle birlikte değerlendirilmesinden; sıfır atık yönetim sistemi kapsamında atıkların kaynağında türlerine göre ayrı biriktirilmesi ve kaynağında ayrı biriktirilen atıkların karıştırılmadan ayrı olarak toplanması esasının ilgili tüm mevzuatla paralel bir şekilde belirlendiği, kaynağında ayrı biriktirilen evsel atıklar, ticari ve kurumsal atıkların geri kazanıma ve bertarafa gönderilmek üzere bırakıldığı atık getirme merkezlerinin oluşturulmasının amaçlandığı, bu çerçevede biriktirilen atıkların, sıfır atık belgesi almış belediyeler ile geçici faaliyet belgesi/çevre lisansı almış atık işleme tesislerinde işleneceği, sıfır atık belgesi için başvuruda bulunabilecek yerler kapsamına zincir marketlerin ve alışveriş merkezlerinin de dahil edildiği, Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamında sıfır atık yönetim sistemi kuran bina ve yerleşkelere gerekli biriktirme ekipmanlarını sağlamak, türlerine göre kaynağında ayrı biriktirdikleri atıkları, sıfır atık belgesini alan mahalli idarelerin toplama sistemine veya geçici faaliyet belgesi/çevre lisansı almış atık işleme tesislerine geri kazanımı sağlanmak üzere verilebileceği, evlerden kaynaklanan atık ilaçların, ilaç satışı yapılan yerler ile İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planında toplama noktası olarak belirlenen diğer toplama noktalarında ve atık getirme merkezlerinde toplanacağı, atık ilaç biriktirme ekipmanlarının ilaç satışı yapılan yerler ve toplama noktalarınca temin edilebileceği düzenlemelerine yer verildiği görülmektedir.
İptali istenen Yönetmelik maddelerinden;
Yönetmeliğin "Sıfır atık yönetim sistemi kuran bina ve yerleşkelerin yükümlülükleri" başlıklı 10. maddesinin 4. fıkrasında yer alan "veya Bakanlıktan geçici faaliyet belgesi/çevre lisansı almış atık işleme tesislerine" ibaresinin incelenmesinden; iptali istenen Yönetmelik hükmünün ilk halinde sıfır atık yönetim sistemi kapsamında biriktirilen atıkların, mahalli idarelerin sıfır atık belgesi bulunması ve atıkları ayrı toplaması halinde mahalli idare tarafından kurulan toplama sistemine; mahalli idarenin sıfır atık belgesi bulunmaması halinde Bakanlık ve/veya il müdürlüğünden gerekli izin ve/veya çevre lisansı almış atık işleme tesislerine verilebileceği şeklindeki düzenlemenin "Yönetmelik kapsamında sıfır atık yönetim sistemini kurarak belge alan bina ve yerleşkelerin, türlerine göre kaynağında ayrı biriktirdikleri atıklarını, sıfır atık belgesini alan mahalli idarelerin toplama sistemine veya Bakanlıktan geçici faaliyet belgesi/çevre lisansı almış atık işleme tesislerine geri kazanımı sağlanmak üzere verirler.
" şeklinde değiştirildiği, bu değişiklik ile Çevre Kanunu ve Atık Yönetimi Yönetmeliğinde de yer aldığı şekliyle atık yönetim sisteminde zaten yeri olan, mevzuatın öngördüğü şekilde kurulan Bakanlık tarafından çevre lisansı verilen hem özel teşebbüsler hem de sorumlulukları çerçevesinde belediyeler tarafından kurulabilen atık işleme tesislerine de gönderilebilecek olması ile Yönetmeliğin eski halindeki eksikliğin giderildiği, davacı Belediyenin iddia ettiğinin aksine belediyelerin etkisizleştirilmesinden ziyade sistemin sürdürülebilirliği, işlerliği açısından gerekli olduğu, sıfır atık yönetimi dışında da atık yönetiminde hukuki varlık gösteren atık işleme tesislerinin sıfır atık yönetim sisteminde de yer almasında (kademeli tercih yerine) hukuka aykırılık bulunmadığı, bu durumun belediyelerin 5393 sayılı Belediye Kanunundan kaynaklı görev, yetkileri ve imtiyazları ile çelişmediği, madde metninin yeni halinin mevzuata ve kamu yararına uygun olduğu görülmektedir.
Ayrıca; belirtilen Yönetmelik hükmünün, kaynağında ayrı biriktirilen atıkların, sıfır atık belgesini alan mahalli idarelerin toplama sistemine veya Bakanlıktan geçici faaliyet belgesi ya da çevre lisansı almış atık işleme tesislerine verileceği yönündeki düzenleme ile atıkların çevre lisansı almış tesisler yanında geçici faaliyet belgesi almış tesislere de verileceği şeklindeki hali; geçici faaliyet belgesinin Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliğinin kararda yer verilen hükümlerinde de düzenlendiği şekliyle ilgilisine faaliyetine başlama hak ve yetkisi veren, geçici faaliyet belgesi olmadan faaliyete geçen tesislere idari yaptırım kararı uygulanmasına sebep olan bir belge olduğu, geçici faaliyet belgesinin edinilmesinden itibaren 1 yıllık süre sonunda çevre izin ve lisansının alınmasının zorunlu olduğu, ayrıca Atık Ön İşlem ve Geri Kazanım Tesislerinin Genel Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin "Genel Esaslar" başlıklı 5. maddesinin 6. fıkrasında yer alan düzenlemeye göre atık işleme tesislerine Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliğine göre verilen geçici faaliyet belgelerinin işyeri açma ve çalışma ruhsatı başvurularında çevre izin ve lisansı olarak değerlendirileceği düzenlemesine yer verildiği, ilgilisine verdiği hukuki hak çerçevesinde geçici faaliyet belgesinin; 2872 sayılı Kanunun 11. maddesinin 9. fıkrasında yer alan "Sıfır atık yönetim sistemini kurarak belge alanlar, türlerine göre kaynağında ayrı biriktirdikleri atıklarını, Bakanlıktan çevre lisansı almış atık işleme tesislerine geri kazanımı sağlanmak üzere verebilirler." düzenlemesine aykırı olmadığı, üst hukuk normunu genişletmediği anlaşılmaktadır.
"Sıfır atık yönetim sistemini kurma yükümlülüğü" başlıklı 12. maddesine; eklenen fıkrada yer alan "Biriktirme ekipmanının temini ve bulundurulmasında belediye ile işbirliği yapılabilir ..." ibaresinin incelenmesinden; davacı belediyenin söz konusu madde hükmüne belediye bütçesine yaratacağı yük açısından, belediyelere atıkların geri kazanımı noktasında katkı verilmediği belirtilerek itiraz edilse de Sıfır Atık Yönetmeliğinin Belediyelerin görev ve sorumluluklarının belirtildiği 9. maddesinde yer verilen hükümle; sıfır atık yönetim sisteminin kurulması, işletilmesi ve izlenmesine yönelik olarak Bakanlıkça hazırlanan kılavuz doğrultusunda gerekli iş ve işlemlerin gerçekleştirileceği, sisteme ilişkin tam maliyet esaslı tarifelerin uygulanacağı düzenlemesine yer verildiği, bu tarifelerin halihazırda Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliği hükümlerine göre tesis edildiği, iptali istenen biriktirme ekipmanlarının temininde Belediye ile yapılabilecek iş birliğinden doğacak maliyetin de bu suretle karşılanacağı ayrıca; 2872 sayılı Çevre Kanununun 29. maddesinin 2. fıkrasında; atıkların kaynağında ayrı biriktirilmesi ve toplanması amacıyla sıfır atık yönetim sistemini kuran ve uygulayan belediyelere, il özel idarelerine, kurum, kuruluş ve işletmelere Bakanlıkça teşvik uygulaması yapılacağı düzenlemesine yer verildiği görüldüğünden, madde metninin Belediyelere ek mali külfet yüklemediği, metinde hukuka aykırılık bulunmadığı görülmektedir.
"Atıkların biriktirilmesi, toplanması ve biriktirme ekipmanlarının özellikleri" başlıklı 14. maddesine eklenen " Zincir marketler ile 400 m2 ve üzeri kapalı satış alanına sahip satış noktaları, tüketiciler tarafından getirilen tehlikesiz nitelikteki kâğıt,cam, metal, plastik atıklar ile satışı yapılması durumunda pil, elektrikli küçük ev aletleri veya tekstil atıklarının ayrı olarak biriktirilmesi için rahatlıkla görülebilecek ve erişilebilecek yerlerde toplama noktaları oluşturmakla, çevre ve insan sağlığına yönelik tedbirleri almakla yükümlüdür.
" şeklindeki 8. fıkrasının ve "Alışveriş merkezleri, vatandaşlar tarafından atıkların getirilip bırakılabileceği toplama noktaları oluşturmak üzere, teknik ve idari hususları Bakanlıkça belirlenen kriterlere uygun olarak mobil atık getirme merkezi kurarlar. Atık getirme merkezine sahip alışveriş merkezinde kurulu bulunan zincir marketler ile 400 m2 ve üzeri satış alanı bulunan satış noktalarında sekizinci fıkra ile getirilen toplama noktaları oluşturma yükümlülüğü aranmaz." şeklindeki 12. fıkrasının incelenmesinden; eklenen iki alt bent ile zincir marketler, 400 m2 ve üzeri kapalı satış alanına sahip satış noktalarının ve alışveriş merkezlerinin de temel seviyede sıfır atık sistemine dahil edildiği, Yönetmeliğin amacının hammadde ve doğal kaynakların etkin kullanımı ve sürdürülebilirliği açısından atıkların kaynağında ayrı biriktirilmesi, toplanması olduğu ve sistemin Atık Yönetimi Yönetmeliğinin Ek-4 listesinde yer alan tüm atıkları kapsadığı düşünüldüğünde, insan yoğunluğunun yüksek olduğu alanlardan alışveriş merkezlerinde ve zincir marketler ile 400 m2 ve üzeri satış alanı bulunan satış noktalarının da sisteme dahil edilerek, bu alanlarda toplama noktaları oluşturulmasının, mobil atık getirme merkezine sahip alışveriş merkezlerinde ayrıca toplama noktası oluşturma yükümlülüğünün aranmamasının Yönetmeliğin varoluş amacına, hükümlerden beklenen faydaya ve kamu yararına uygun olduğu, bu hükümlerin Belediyelerin sorumluluk ve yükümlülükleri arttırmadığı, atık toplama hukuka aykırı bir durum yaratmadığı görülmektedir.
Son olarak; Yönetmeliğin "Genel Esaslar" başlıklı 5. maddesinde eklenen "Evlerden kaynaklanan atık ilaçlar, ilaç satışı yapılan yerler ile İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planında toplama noktası olarak belirlenen diğer toplama noktalarında ve atık getirme merkezlerinde toplanır. Atık ilaç biriktirme ekipmanları ilaç satışı yapılan yerler ve toplama noktalarınca temin edilir. Evlerden kaynaklanan atık ilaçların yönetimi mahalli idareler tarafından sağlanır." şeklindeki 11. fıkrasının incelenmesine gelince; Sıfır Atık Yönetmeliğinin Mahalli İdarelerin görev yetki ve sorumluluklarını düzenleyen 9. maddesinin (d) bendinde belediyelerin halihazırda atık getirme merkezlerinde biriktirilen atıklar ile evlerden kaynaklanan atık ilaçların yönetimini sağlamakla yükümlü oldukları düzenlemesine zaten yer verildiği, Yönetmeliğin "Genel Esaslar" başlıklı 5. maddesine eklenen iptali istenen hükümle Belediyelere ek bir yükümlülük getirilmediği, söz konusu yeni hüküm ile atık ilaçların toplama noktalarının belirlendiği, atık ilaç biriktirme ekipmanlarının teminine ilişkin düzenleme getirildiği, yine bu yükümülükle de Belediyelerin sorumluluk ve yükümlülükleri arttırılmadığı, atıkların toplanması, taşınması, ayrıştırılması, geri kazanımı, ortadan kaldırılması ve depolanması ile ilgili hizmetleri yapmak ve yaptırmaya ilişkin imtiyazlarıyla çelişen bir düzenleme olmadığı, düzenlemenin hukuka aykırılığından söz edilemeyeceği görülmektedir.
Bu itibarla; iptali istenen Yönetmelik hükümlerinin üst hukuk normlarına uygun ve bu normlarda belirtilen yetki çerçevesinde, üst hukuk normlarının amaç ve kapsamına ve kamu yararına uygun olarak tesis edildiği sonucuna varıldığından, dava konusu düzenlemelerde hukuka aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …- TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …- TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 02/03/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.