T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/10682
Karar No : 2023/2179
DAVACI : … Birliği
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı - …
VEKİLİ : …, Hukuk Müşaviri (E-Tebligat)
DAVANIN KONUSU : 09/10/2021 tarihli, 31623 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğinin 3. maddesi ile Sıfır Atık Yönetmeliğinin 5. maddesinin 11. fıkrasında yapılan değişikliğin ve ana Yönetmelik olan Sıfır Atık Yönetmeliğinin 5. maddesinin 11. fıkrasında yer alan "İlaç Satılan Yerler" ibaresinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Türk Eczacılar Birliğinin Anayasanın 135. maddesi uyarınca kamu kurumu niteliğinde ve tüzel kişiliğe sahip bir meslek kuruluşu olduğu, üyelerinin hak ve menfaatlerini korumak, bu menfaatlerin halkın ve Devletin menfaati ile en iyi şekilde telife çalışmak halk sağlığını korumanın davacı Birliğin görevleri arasında sayıldığı, Sıfır Atık Yönetmeliği ve Yönetmelikte yapılan değişikliğin hukuki dayanaktan yoksun olduğu, evlerden kaynaklanan atık ilaçların eczanelerde toplanması ve eczanelerde atık ilaç noktaları oluşturulması şeklinde yapılan düzenlemenin fiilen de mümkün olmadığı, Sıfır Atık Yönetmeliğinin amaç ve kapsam maddelerinin eczaneleri kapsamadığı, Yönetmeliğin Ek-1. maddesinde yer alan uygulama takviminde eczanelerin bulunmadığı, bu nedenle eczanelere sorumluluk yüklenemeyeceği, mevzuatı uyarınca eczanelerin 1. basamak sağlık kuruluşu olmakla birlikte ticari işletme; eczacının da hizmeti sunucusu olmakla birlikte aynı zamanda tacir olduğu, eczanelerin işleyişi, fiziki imkanların atık ilaç toplama alanı oluşturulmasına imkan vermediği, bunun halk sağlığını olumsuz etkileyeceği, atık ilaç biriktirme ekipmanlarının eczanelerce temin edilemeyeceği, mali ve hukuki sorumluluğun eczanelere yüklenemeyeceği, ilaçların tehlikeli atık kapsamında değerlendirildiği, tehlikeli atıkların eczanelerde toplanamayacağı, sıfır atık belgesinin alınmadığı, atık ilaç toplama noktasının oluşturulmadığı durumlarda idari denetim uygulanmasının hukuken mümkün olmadığı, bakanlığın eczanelerde denetim yetkisinin bulunmadığı ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI: Sıfır Atık Projesinin 2017 yılında başlatıldığı, Cumhurbaşkanlığınca hazırlanan ve 2019-2023 yıllarını kapsayan On Birinci Kalkınma Planında "699.2. Sıfır Atık Projesi uygulamaları yaygınlaştırılacaktır." belirlemesi ile Sıfır Atık Projesinin ülke politikası haline geldiği, Cumhurbaşkanlığı Kararı ile yürürlüğe giren Türkiye ekonomisine ilişkin hedef ve politikaların yer aldığı Orta Vadeli Program (2022-2024) "Yeşil Dönüşüm" başlığında "Sıfır atık uygulamaları hane halkını da kapsayacak şekilde yaygınlaştırılacak ve üretimin kritik alanlarındaki ihtiyacın dışında kalan atık ithalatının azaltılmasına yönelik tedbirler alınacaktır." ifadesi ile sıfır atık politikasına yer verildiği, Sıfır Atık Yönetim Sisteminin kurulmasına ilişkin genel ilkelerin ve uygulama esaslarının belirlenmesini sağlayarak sıfır atık yaklaşımının ülke genelinde uygulanması ve yaygınlaştırılması amacıyla Sıfır Atık Yönetmeliğinin 12/07/2019 tarih ve 30829 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği, Sıfır Atık Yönetmeliğinin; 24/12/2020 tarih ve 7261 sayı ile kabul edilerek ve 30/12/2020 tarihli ve 31350 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Çevre Ajansının Kurulması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanununun 8., 11., 12. ve 13. maddeleri ile uyumlu hale getirilmesi amacıyla 09/10/2021 tarihli ve 31623 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile birtakım değişikliklerin yapıldığı, Türkiye Çevre Ajansının Kurulması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 2872 sayılı Çevre Kanununun 11. maddesine eklenen hükme istinaden Sıfır Atık Yönetmeliğinde değişiklik yapılarak Çevre Kanunu ile uyumlu hale getirildiği, "Atık Getirme Merkezlerinin Kurulması ve İşletilmesi İle Sıfır Atık Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar"ın yayımlandığı, atık ilaçların bilinçsizce atılması, lavabolara dökülmesinin çevre ve insan sağlığını doğrudan etkilediği, bu ilaçların yer altı sularının ve toprağın kirletilmesine neden olduğu, atık ilaçların Atık Yönetimi Yönetmeliği ve Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamında yönetildiği, Atık Yönetimi Yönetmeliği Ek-4 Atık Listesinde atığın kaynağına göre 18. ve 20. grup altında tanımlandığı, atık ilaç biriktirme ekipmanlarının mahalli idarelerce sağlanacağı, kullanılmayan ilaçların eczaneler aracılığıyla toplanmasının tüm Avrupa Birliği ülkelerinde uygulandığı, Sıfır Atık Yönetmeliğinin uygulama takviminde eczanelerin bir sağlık kuruluşu olarak, sağlık kuruluşlarının tabi olduğu uygulama takvimine tabi olduğu savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Davacı tarafından ileri sürülen hususlar, davalı idarenin savunması ve ilgili Yönetmeliğin dayanağı Yasa hükümleriyle birlikte değerlendirildiğinde, iptali istenen Yönetmelik hükümlerinde hukuka aykırılık bulunmadığı, 09/10/2021 tarihli, 31623 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğinin 3. maddesi ile Sıfır Atık Yönetmeliğinin 5. maddesinin 11. fıkrasında yapılan değişikliğin iptali isteminin reddi; ana Yönetmelik olan Sıfır Atık Yönetmeliğinin 5. maddesinin 11. fıkrasında yer alan "İlaç Satılan Yerler" ibaresinin iptali isteminin de süre yönünden reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'IN DÜŞÜNCESİ : Dava; 09/10/2021 tarih ve 31623 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğinin 3. maddesi ile Sıfır Atık Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 11. fıkrasında yapılan değişikliğin ve ana Yönetmelik olan Sıfır Atık Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 11. fıkrasında yer alan "ilaç satılan yerler" ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması" başlıklı 56. maddesinin 1 ve 2. fıkralarında; "Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir." hükmü yer almaktadır.
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı, bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamaktır." hükmü, "Kirletme yasağı" başlıklı 8. maddesinde; "Her türlü atık ve artığı, çevreye zarar verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak, taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır. Kirlenme ihtimalinin bulunduğu durumlarda ilgililer kirlenmeyi önlemekle; kirlenmenin meydana geldiği hallerde kirleten, kirlenmeyi durdurmak, kirlenmenin etkilerini gidermek veya azaltmak için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdürler.
" hükmüne, "İzin alma, arıtma ve bertaraf etme yükümlülüğü" başlıklı 11. maddesinde; "Üretim, tüketim ve hizmet faaliyetleri sonucunda oluşan atıklarını alıcı ortamlara doğrudan veya dolaylı vermeleri uygun görülmeyen tesis ve işletmeler ile yerleşim birimleri atıklarını yönetmeliklerde belirlenen standart ve yöntemlere uygun olarak arıtmak ve bertaraf etmekle veya ettirmekle ve öngörülen izinleri almakla yükümlüdürler. .... Atık üreticileri uygun metot ve teknolojiler ile atıklarını en az düzeye düşürecek tedbirleri almak zorundadırlar. Atık üreticileri, atıklarının yönetimini atık yönetim sorumlusu olarak yetki verilmiş firmalar aracılığıyla da yerine getirebilirler... Atık üreticilerinin sorumlulukları ile atık yönetim sorumlusu firmaların yetkilendirilmesine ve yükümlülüklerine ilişkin usul ve esaslar, Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Atıkların üretiminin ve zararlarının önlenmesi veya azaltılması ile atıkların geri kazanılması ve geri kazanılabilen atıkların kaynağında ayrı toplanması esastır. Sıfır atık yönetim sistemini kurarak belge alanlar, türlerine göre kaynağında ayrı biriktirdikleri atıklarını, Bakanlıktan çevre lisansı almış atık işleme tesislerine geri kazanımı sağlanmak üzere verebilirler. Atık yönetim plânlarının hazırlanmasına ve sıfır atık yönetim sistemine ilişkin usul ve esaslar, Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle belirlenir ve bu çerçevede sıfır atık yönetim sisteminin kurulması ve işletilmesi zorunludur... Geri kazanım imkânı olmayan atıklar, yönetmeliklerle belirlenen uygun yöntemlerle bertaraf edilir. .... Üretici, ithalatçı ve piyasaya sürenlerin sorumluluğu kapsamında yükümlülük getirilen üreticiler, ithalatçılar ve piyasaya sürenler, ürünlerinin faydalı kullanım ömrü sonucunda oluşan atıklarının toplanması, taşınması, geri kazanımı, geri dönüşümü ve bertaraf edilmelerine dair yükümlülüklerinin yerine getirilmesi ve bunlara yönelik gerekli harcamalarının karşılanması, eğitim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi amacıyla Bakanlığın koordinasyonunda bir araya gelerek tüzel kişiliği haiz birlikler oluştururlar. Bu kapsamda yükümlülük getirilen kurum ve kuruluşların sorumluluklarının bu birliklere devrine ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir. .... Tehlikeli atık üreticileri, yönetmelikle belirlenecek esaslara göre atıklarını bertaraf etmek veya ettirmekle yükümlüdürler... " hükmüne; aynı Kanunun 12. ve 13.maddelerinde de "Denetim, bilgi verme ve bildirim yükümlülüğü" ; "Tehlikeli kimyasallar ve atıklar"la ilgili düzenlemelere yer verilmiştir.24/12/2020 tarihli ve 7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 1. maddesinde; bu Kanunun amacı;" çevre kirliliğini önlemek ve yeşil alanların korunmasına, iyileştirilmesine ve geliştirilmesine katkı sağlamak, döngüsel ekonomi ve sıfır atık yaklaşımı doğrultusunda kaynak verimliliğini artırmak ile ulusal ölçekte depozito yönetim sistemi kurulmasına, işletilmesine, izlenmesine ve denetime yönelik faaliyetlerde bulunmak üzere Türkiye Çevre Ajansının kurulması" olarak hükme bağlanmıştır.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin 97.maddesinin 1.fıkrasının (b) bendinde; "Çevrenin korunması, iyileştirilmesi, çölleşme ve erozyonla mücadele ile çevre kirliliğinin önlenmesine yönelik prensip ve politikaların belirlenmesi amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, standart ve ölçütler geliştirmek, programlar hazırlamak; bu çerçevede eğitim, araştırma, projelendirme, eylem planları ve kirlilik haritalarını oluşturmak, bunların uygulama esaslarını tespit etmek ve izlemek, iklim değişikliği ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek" Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 8. maddesinde, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü'nün; a) Çevre kirliliğinin önlenmesi ve kontrolü ile ilgili mevzuatı hazırlamak, standart geliştirmek, ölçüm, tespit ve kalite ölçütlerini belirlemek; alıcı ortam özelliklerine göre çevre kirliliği yönünden görüş vermekle; h) Atık ve kimyasalların yönetimine ilişkin hedef, politika ve ölçütleri belirlemekle; i) Atıkların kaynağında en aza indirilmesi, sınıflara ayrılması, toplanması, taşınması, geçici depolanması, geri kazanılması, bertaraf edilmesi, yeniden kullanılması, arıtılması, enerjiye dönüştürülmesi ve nihai depolanması konularında politika ve strateji belirlemek ve mevzuat oluşturmakla görevli olduğu düzenlenmiştir.
2872 sayılı Çevre Kanununun 8., 11. ve 12.ve 13. maddeleri ile 24/12/2020 tarihli ve 7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanuna ve 10/07/2018 tarihli, 30474 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97.,103., ve 104. maddelerine dayanılarak hazırlanan ve 12/07/2019 tarihli, 30829 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sıfır Atık Yönetmeliğinin 1. maddesinde Yönetmeliğin amacının hammadde ve doğal kaynakların etkin yönetimi ile sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda atık yönetimi süreçlerinde çevre ve insan sağlığının ve tüm kaynakların korunmasını hedefleyen sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasına, yaygınlaştırılmasına, geliştirilmesine, izlenmesine, finansmanına, kayıt altına alınarak belgelendirilmesine ilişkin genel ilke ve esasların belirlenmesi olduğu düzenlenmiş;" Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; bu yönetmeliğin, mahalli idareler ve EK-1listede tanımlı diğer yerler ile gönüllülük esasına dayalı olarak sıfır atık yönetim sistemini kurmak isteyenler için sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasına, izlenmesine, sıfır atık belgesi düzenlenmesine ilişkin esasları kapsayacağı hükmüne yer verilmiş; "Mahalli idarelerin görev yetki ve yükümlülükleri" başlıklı 9.maddesinde Büyükşehir belediyelerinin, büyükşehir entegre atık yönetim planını, İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planına uyumlu hale getirmekle ve ilçe belediyeleri tarafından yürütülen sıfır atık yönetim sistemi uygulamalarının iyileştirilmesi ve yaygınlaştırılması ile sıfır atık yönetim sistemine yönelik işbirliği ve koordinasyonu sağlamakla yükümlü olduğu; Büyükşehir ilçe belediyeleri, il, ilçe, belde belediyeleri...nin tüm faaliyetlerinde bu Yönetmelikte belirlenen genel esaslara uymakla... Evlerden kaynaklanan atık ilaçların yönetimini sağlamakla yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 124. maddesinde; "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler. Hangi yönetmeliklerin Resmî Gazetede yayımlanacağı kanunda belirtilir." hükmüne yer verilmiştir.
İdarelerin, yönetmeliklerle yapacakları düzenlemelerin üst kurallara aykırı olmaması, düzenlemenin yasalarla idarelere tanınan yetkiler çerçevesinde ve yasayla belirlenen sınırlara bağlı olarak, tamamlayıcı, açıklayıcı ve üst normların uygulanmasına yönelik olması gerekmektedir.
Bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamak amacıyla yürürlüğe konulan 2872 sayılı Çevre Kanunununda döngüsel ekonomi ve sıfır atık yaklaşımı doğrultusunda atık oluşumunun önlenmesi/azaltılması, yeniden kullanıma öncelik verilmesi suretiyle çevre ve insan sağlığının ve tüm kaynakların korunmasının ilke olarak kabul edildiği, atıkların geri kazanılmasını düzenleyen ve teşvik eden hükümlere yer verildiği görülmektedir.
Bu kapsamda, 24/12/2020 tarihli ve 7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 2872 sayılı Çevre Kanununun 11.maddesinin değiştirilen 9.fıkrasında; atıkların üretiminin ve zararlarının önlenmesi veya azaltılması ile atıkların geri kazanılması ve geri kazanılabilen atıkların kaynağında ayrı toplanmasının esas olduğu; sıfır atık yönetim sistemini kurarak belge alanların, türlerine göre kaynağında ayrı biriktirdikleri atıklarını, Bakanlıktan çevre lisansı almış atık işleme tesislerine geri kazanımı sağlanmak üzere verebilecekleri ve atık yönetim plânlarının hazırlanmasına ve sıfır atık yönetim sistemine ilişkin usul ve esasların, Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle belirleneceği kuralına yer verilmiştir.
Hammadde ve doğal kaynakların etkin yönetimi ile sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda atık yönetimi süreçlerinde çevre ve insan sağlığının ve tüm kaynakların korunmasını hedefleyen sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasına, yaygınlaştırılmasına, geliştirilmesine, izlenmesine, finansmanına, kayıt altına alınarak belgelendirilmesine ilişkin genel ilke ve esasların belirlenmesi amacıyla çıkarılan ve 12/07/2019 tarihli, 30829 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sıfır Atık Yönetmeliğinin 5. maddesinin 11. fıkrasında; " Evlerden kaynaklanan atık ilaçlar İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planında toplama noktası olarak belirlenmiş olan ilaç satışı yapılan yerlerde ve atık getirme merkezlerinde toplanır." hükmü yer almakta iken, 09/10/2021 tarih ve 31623 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 3. maddesi ile yapılan dava konusu değişiklikle; evlerden kaynaklanan atık ilaçların, ilaç satışı yapılan yerler ile İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planında toplama noktası olarak belirlenen diğer toplama noktalarında ve atık getirme merkezlerinde toplanacağı; atık ilaç biriktirme ekipmanlarının ilaç satışı yapılan yerler ve toplama noktalarınca temin edileceği; evlerden kaynaklanan atık ilaçların yönetiminin mahalli idareler tarafından sağlanacağı yolunda düzenleme yapılmış; davacı tarafından anılan değişikliğin ve ana Yönetmelik olan Sıfır Atık Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 11. fıkrasında yer alan "ilaç satılan yerler" ibaresinin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
Her ne kadar ana Yönetmelik olan Sıfır Atık Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 11. fıkrasında yer alan "ilaç satılan yerler" ibaresinin iptali de istenilmekte ise de; söz konusu ibareyi içeren Yönetmelik maddesinin yine bu davanın konusu olan ve 09/10/2021 tarih ve 31623 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğinin 3. maddesi ile değiştirildiği anlaşıldığından anılan hükmün iptali istemi açısından davanın konusuz kaldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğinin 3. maddesi ile Sıfır Atık Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 11. fıkrasında yapılan değişikliğin iptali istemine gelince; anılan düzenleme ile, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak hazırlanan alt mevzuat çerçevesinde her bir atığın kendine özgü karakteristik yapısı (ambalaj atıkları, atık ilaçlar, atık piller ...gibi ) göz önüne alınarak mümkün mertebe diğer atıklarla etkileşime girmeden ayrı toplanması ve değerlendirilmelerine ve bu tür atıkların kontrollü bir şekilde bertarafının sağlanmasına yönelik yönetim sistemi oluşturulması amacıyla ve bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasının ve sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasının, yaygınlaştırılmasının ve geliştirilmesinin hedeflendiği anlaşıldığından dava konusu düzenlemede kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, ana Yönetmelik olan Sıfır Atık Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 11. fıkrasında yer alan "ilaç satılan yerler" ibaresinin iptali istemi açısından konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına; 09/10/2021 tarih ve 31623 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğinin 3. maddesi ile Sıfır Atık Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 11. fıkrasında yapılan değişikliğin iptali istemi açısından ise davanın reddine; karar verilmesinin uygun olacağı, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 01/03/2023 tarihinde, davacı vekili Av. …'nün ve davalı idare vekili Av. …'ın geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Hammadde ve doğal kaynakların etkin yönetimi ile sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda atık yönetimi süreçlerinde çevre ve insan sağlığının ve tüm kaynakların korunmasını hedefleyen sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasına, yaygınlaştırılmasına, geliştirilmesine, izlenmesine, finansmanına, kayıt altına alınarak belgelendirilmesine ilişkin genel ilke ve esasların belirlenmesi amacıyla, mahalli idareler ve Yönetmelik eki listede belirtilen diğer yerler ile gönüllülük esasına dayalı olarak sıfır atık yönetim sistemini kurmak isteyenler için sıfır atık yönetim sisteminin kurulması, izlenmesi, sıfır atık belgesi düzenlenmesine ilişkin esasları belirlemek üzere Sıfır Atık Yönetmeliği 12/07/2019 tarihli, 30829 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiş, 09/10/2021 tarihli, 31623 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına dair Yönetmelik ile de Sıfır Atık Yönetmeliğinde bazı değişiklikler yapılmıştır. Bakılmakta olan davada, Yönetmeliğin;
"Genel Esaslar" başlıklı 5. maddesinde eklenen "Evlerden kaynaklanan atık ilaçlar, ilaç satışı yapılan yerler ile İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planında toplama noktası olarak belirlenen diğer toplama noktalarında ve atık getirme merkezlerinde toplanır. Atık ilaç biriktirme ekipmanları ilaç satışı yapılan yerler ve toplama noktalarınca temin edilir. Evlerden kaynaklanan atık ilaçların yönetimi mahalli idareler tarafından sağlanır." şeklindeki 11. fıkranın ve Yönetmeliğin 5. maddesinin 11. fıkrasının değiştirilmeden önceki halinde de yer alan "ilaç satılan yerler" ibresinin iptali istenilmektedir.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın "Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması" başlıklı 56. maddesinde; "Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir..." hükmüne yer verilmiştir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkileri arasında 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde; Çevrenin korunması, iyileştirilmesi, çölleşme ve erozyonla mücadele ile çevre kirliliğinin önlenmesine yönelik prensip ve politikaların belirlenmesi amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, standart ve ölçütler geliştirmek, programlar hazırlamak; bu çerçevede eğitim, araştırma, projelendirme, eylem planları ve kirlilik haritalarını oluşturmak, bunların uygulama esaslarını tespit etmek ve izlemek, iklim değişikliği ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek" düzenlemesine; (c) bendinde "Faaliyetleri sonucu alıcı ortamlara katı, sıvı ve gaz halde atık bırakarak kirlilik oluşturan veya oluşturması muhtemel her türlü tesis ve faaliyetin, çevresel etkilerini değerlendirmek; alıcı ortamlar ile ilgili ölçüm ve izleme çalışmalarını yapmak; bahse konu tesis ve faaliyetleri izlemek, izin vermek, denetlemek ve gürültünün kontrol edilmesini sağlamak" hususlarına yer verilmiş, 103. maddesinde de, çevre kirliliğinin önlenmesi ve kontrolü ile ilgili mevzuat hazırlamak, yeraltı ve yerüstü sularının, denizlerin ve toprağın korunması, kirliliğin önlenmesi veya bertaraf edilmesi maksadıyla kirletici unsurlar ile kirliliğin giderilmesi ve kontrolüne ilişkin usul ve esasları tespit etmek ve uygulamayı sağlamak, acil müdahale planları yapmak ve yaptırmak, çevrenin korunması maksadıyla uygun teknolojileri belirlemek ve bu maksatla kurulacak tesislerin vasıflarını tespit etmek ve bu çerçevede gerekli tedbirleri almak ve aldırmak; atıkların kaynağında en aza indirilmesi, sınıflara ayrılması, toplanması, taşınması, geçici depolanması, geri kazanılması, bertaraf edilmesi, yeniden kullanılması, arıtılması, enerjiye dönüştürülmesi ve nihai depolanması konularında politika ve stratejilerin belirlemesi amacıyla çalışmalar yapmak görev ve yetkisinin Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğüne ait olduğu düzenlemesine, 2872 sayılı Çevre Kanununun "İlkeler" başlıklı 3. maddesinde; "a) Başta idare, meslek odaları, birlikler ve sivil toplum kuruluşları olmak üzere herkes, çevrenin korunması ve kirliliğin önlenmesi ile görevli olup bu konuda alınacak tedbirlere ve belirlenen esaslara uymakla yükümlüdürler. b) Çevrenin korunması, çevrenin bozulmasının önlenmesi ve kirliliğin giderilmesi alanlarındaki her türlü faaliyette; Bakanlık ve yerel yönetimler, gerekli hallerde meslek odaları, birlikler ve sivil toplum kuruluşları ile işbirliği yaparlar...f) Her türlü faaliyet sırasında doğal kaynakların ve enerjinin verimli bir şekilde kullanılması amacıyla atık oluşumunu kaynağında azaltan ve atıkların geri kazanılmasını sağlayan çevre ile uyumlu teknolojilerin kullanılması esastır...h) Çevrenin korunması, çevre kirliliğinin önlenmesi ve giderilmesi, sıfır atığın yaygınlaştırılması, döngüsel ekonomi ilkelerinin uygulanması ve iklim değişikliği ile mücadele edilmesi için uyulması zorunlu standartlar ile vergi, harç, katılma payı, yenilenebilir enerji kaynaklarının ve temiz teknolojilerin teşviki, motorsuz veya elektrikli araçların teşviki, atıkların geri kazanımı ile arıtılmış atıksuların yeniden kullanımının teşviki, geri kazanım katılım payı, plastik içerikli poşet veya ambalaj ve tek kullanımlık materyallerin kullanımının azaltılması, depozito uygulaması, emisyon ücreti, kirletme bedeli ve kirliliğin önlenmesine yönelik teminat alınması ve sera gazı emisyonlarının takibine yönelik karbon ticareti gibi piyasaya dayalı mekanizmalar ile ekonomik araçlar ve teşvikler kullanılır. Bu bentteki uygulamalara ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir." düzenlemesine, "Çevrenin korunması" başlıklı 9. maddesinde "g) Doğal kaynakların ve varlıkların korunması, kirliliğinin ve tahribatının önlenmesi ve kalitesinin iyileştirilmesi için gerekli idarî, hukukî ve teknik esaslar Bakanlık tarafından belirlenir." düzenlemesine, "İzin alma, arıtma ve bertaraf etme yükümlülüğü" başlıklı 11. maddesinin 1. fıkrasında; "Üretim, tüketim ve hizmet faaliyetleri sonucunda oluşan atıklarını alıcı ortamlara doğrudan veya dolaylı vermeleri uygun görülmeyen tesis ve işletmeler ile yerleşim birimleri atıklarını yönetmeliklerde belirlenen standart ve yöntemlere uygun olarak arıtmak ve bertaraf etmekle veya ettirmekle ve öngörülen izinleri almakla yükümlüdürler.
" düzenlemesine, 9. fıkrasında; "Atıkların üretiminin ve zararlarının önlenmesi veya azaltılması ile atıkların geri kazanılması ve geri kazanılabilen atıkların kaynağında ayrı toplanması esastır. Sıfır atık yönetim sistemini kurarak belge alanlar, türlerine göre kaynağında ayrı biriktirdikleri atıklarını, Bakanlıktan çevre lisansı almış atık işleme tesislerine geri kazanımı sağlanmak üzere verebilirler. Atık yönetim plânlarının hazırlanmasına ve sıfır atık yönetim sistemine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle belirlenir ve bu çerçevede sıfır atık yönetim sisteminin kurulması ve işletilmesi zorunludur." düzenlemesine, yine Kanunun "İdari nitelikli cezalar" başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasının cc) alt bendinde; "11 inci maddede belirlenen sıfır atık yönetim sistemini kurmayanlara ve/veya kurduğunu belgeleyemeyenlere 20.000 Türk lirası (60.726 TL) idari para cezası verilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Atıkların oluşumundan bertarafına kadar çevre ve insan sağlığına zarar vermeden yönetiminin sağlanması, atık oluşumunun azaltılması, atıkların yeniden kullanımı, geri dönüşümü, geri kazanımı gibi yollar ile doğal kaynak kullanımının azaltılması ve atık yönetiminin sağlanması, çevre ve insan sağlığı açısından belirli ölçütlere, temel şart ve özelliklere sahip, bu Yönetmeliğin kapsamındaki ürünlerin üretimi ile piyasa gözetimi ve denetimine ilişkin genel usul ve esasların belirlenmesi amacıyla 02/04/2015 tarihli ve 29314 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yönetimi Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "... e) Atık getirme merkezi: Kaynağında ayrı toplanan atıkların geri kazanıma ve/veya bertarafa gönderilmesi amacıyla bırakıldığı merkezleri,... ğ) Atık listesi: Ek-4’te verilen listeyi,... i) Ayrı Toplama; Atıkların türlerine ve özelliklerine göre ayrı biriktirilmesi..." şeklinde tanımlanmış, "Bakanlığın görev ve yetkileri" başlıklı 6. maddesinde; atıkların çevreyle uyumlu bir şekilde yönetimini sağlayan program ve politikaları saptamak, Yönetmeliğin uygulanmasına yönelik işbirliği, koordinasyonu sağlamak ve gerekli idari tedbirleri almakla, atıkların oluşumundan bertarafına kadar yönetimlerini kapsayan tüm faaliyetlerin izlemesini, kontrolünü ve denetimlerini yapmakla, atık işleme tesislerine çevre lisansı vermekle, kurum ve kuruluşların yetkilendirilme esaslarını belirlemekle, yetkilendirmekle, yetkilendirilen kuruluşları denetlemekle, bu Yönetmeliğe ve yetkilendirme esaslarına aykırılık halinde gerekli yaptırımın uygulanmasını sağlamakla ve yetkiyi iptal etmekle, ikili toplama sistemi ve atık getirme merkezi ile ilgili usul ve esasları belirlemekle yükümlü oldukları düzenlemesine; "İl müdürlüklerinin görev ve yetkileri" başlıklı 7. maddesinde; atıkların oluşumundan bertarafına kadar yönetimlerini kapsayan tüm faaliyetlerin kontrolünü ve denetimlerini yapmakla, uygunsuzluk halinde gerekli yasal işlemleri yapmak ve Bakanlığa bilgi vermekle yükümlü oldukları düzenlemesine; "Belediyelerin görev ve sorumlulukları" başlıklı 8. maddesinde; büyükşehir belediyeleri, büyükşehir ilçe belediyeleri, il, ilçe ve belde belediyelerinin, sorumlulukları çerçevesinde atık işleme tesislerini kurmak/kurdurmakla, işletmek/işlettirmekle, ilgili tesislere çevre lisansı almak/aldırmakla yükümlü oldukları, büyükşehir belediyelerinin; maddenin birinci fıkrasında belirtilen hükümlere uymakla, yönetiminden sorumlu olduğu atıkların oluşumunun önlenmesi ve atık azaltımını da içeren atık yönetim planlarının ilçe belediyeleri ile hazırlanmasını koordine etmek, Bakanlığa sunmak ve bu plan doğrultusunda çalışmaların yürütülmesini sağlamak, gerekli önlemleri almakla, ihtiyaç olması durumunda, belediye atıkları için aktarma istasyonu kurmak/kurdurtmak, işletmek/işlettirmekle yükümlü oldukları, büyükşehir ilçe belediyelerinin; yine maddenin birinci fıkrasında belirtilen hükümlere uymakla, yönetiminden sorumlu olduğu atıkların oluşumunun önlenmesi ve atık azaltımını da içeren atık yönetim planlarını hazırlamak, Bakanlığa sunmak, bu plan doğrultusunda çalışmaları yürütmek ve gerekli önlemleri almakla, belediye atıkları ile ilgili mevzuat kapsamında yönetiminden sorumlu olduğu atıkları kaynağında ayrı toplamak/toplattırmakla, aktarma istasyonuna taşımakla ve ikili toplama sistemi ile atık getirme merkezi kurmak/kurdurtmakla, toplanan atıklara ilişkin bilgi ve belgeleri Bakanlığa sunmakla yükümlü oldukları, yine il, ilçe ve belde belediyelerinin maddenin birinci fıkrasında belirtilen hükümlere uymakla, yönetiminden sorumlu olduğu atıkların oluşumunun önlenmesi ve atık azaltımını da içeren atık yönetim planlarını hazırlamak, il müdürlüğüne sunmak, bu plan doğrultusunda çalışmaları yürütmek ve gerekli önlemleri almakla, belediye atıkları ile ilgili mevzuat kapsamında yönetiminden sorumlu olduğu atıkları kaynağında ayrı toplamak/toplattırmakla ve ikili toplama sistemlerini kurmak/kurdurtmakla, toplanan atıklara ilişkin bilgi ve belgeleri Bakanlığa sunmakla, Bakanlığın belirleyeceği esaslara uygun olarak atık getirme merkezi kurmak/kurdurtmakla yükümlü oldukları düzenlemesine yer verilmiştir. Ayrıca, Atık İlaçlar Atık Yönetimi Yönetmeliğinin Ek-4 Listesinde atığın kaynağına göre 18. ve 20. gruplar altında tanımlanmıştır.
12/07/2019 tarihli, 30829 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sıfır Atık Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde de, Atık Yönetimi Yönetmeliğindeki tanımlarıyla paralel olarak; c)"Atık getirme merkezi": ayrı biriktirilen atıkların geri kazanıma ve/veya bertarafa gönderilmesi amacıyla bırakıldığı merkezler olarak, ç)"Atık işleme tesisi": ön işlem ve ara depolama tesisleri dahil aktarma istasyonları hariç olmak üzere, atıkları Atık Yönetimi Yönetmeliğinde yer alan EK-2/A ve EK-2/B’deki faaliyetlerle geri kazanan ve/veya bertaraf eden tesisi olarak, n) "Kaynakta biriktirme" Atıkların oluştuğu noktada ayrı olarak biriktirilmesi, cc)" Toplama Noktası" Atıkların ayrı biriktirilmesi amacıyla biriktirme ekipmanlarının yerleştirildiği yerler olarak tanımlanmıştır.
Sıfır Atık Yönetmeliğinin Kapsamını düzenleyen 2. maddesinin 2. fıkrasına göre; sıfır atık yönetim sistemi kurulan yerlerde oluşan ve Atık Yönetimi Yönetmeliğinin EK-4 atık listesinde yer alan tüm atıkları kapsamakta olup, Yönetmeliğin, 5. maddesine göre Yönetmeliğin Genel Esasları şu şekildedir:
"(1) Üretim, tüketim ve hizmet süreçlerinde kaynakların verimli kullanılması amacıyla;
a) EK-2’de verilen esaslar da dikkate alınarak atık oluşumunun önlenmesi,
b) Atık oluşumunun önlenmesinin mümkün olmadığı durumlarda atıkların azaltılması,
c) Ürün ve malzemelerin yeniden kullanım olanaklarının değerlendirilmesi, esastır.
(2) Oluşan atıkların türlerine göre EK-5’te verilen açıklamalara uygun olarak en az ikili biriktirilmesi ve geçici depolanması sırasında çevre ve insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde gerekli önlemlerin alınması esastır.
(3) Ayrı olarak biriktirilen atıkların karıştırılmadan toplanması ve öncelikle geri dönüşüm/geri kazanımlarının sağlanması, mümkün olmaması halinde ise çevre kirliliğine yol açmayacak şekilde nihai bertaraflarının sağlanması esastır.
(4) Atıkların maddesel veya enerji geri kazanımı amacıyla kullanılarak ekonomiye kazandırılması yaklaşımının öncelikli tercih edilmesi ve düzenli depolamaya gönderilen atık miktarının azaltılması esastır.
(5) Sıfır atık yönetim sistemi için idari, mali ve teknik açıdan verimlilik, sürdürülebilirlik ve halkın katılımı ilkeleri esas alınır.
(6) Bakanlık ve il müdürlüğü koordinasyonunda ilgili kurum ve kuruluşların işbirliği içerisinde bulunarak sıfır atık yönetim sisteminin geliştirilmesi, yaygınlaştırılması, etkin bir şekilde uygulanması amacıyla bilinç ve farkındalık oluşturulması, çevreye duyarlı tutum, davranış ve faaliyetlerin teşvik edilerek desteklenmesi esastır.
(7) Sıfır atık yönetim sistemi kapsamındaki faaliyetler ve bu faaliyetlere ilişkin olarak istenen bilgi ve belgeler için Sıfır Atık Bilgi Sistemi kullanılır. Askeri birlik ve askeri kurumların Sıfır Atık Bilgi Sistemine bildirmekle yükümlü oldukları bilgi ve belgeler Millî Savunma Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığınca yazılı olarak Bakanlığa bildirilebilir.
(8) Mahalli idareler ile EK-1 listede tanımlı yerler ve gönüllülük esasına dayalı olarak sıfır atık yönetim sistemini kuracaklar tarafından bu Yönetmelikte tanımlanan kriterler doğrultusunda sıfır atık yönetim sisteminin kurulması, işletilmesi, geliştirilmesi ve izlenmesi esastır.
(9) Bu Yönetmelik kapsamında sıfır atık yönetim sistemini kuranlarca, atıkların 2872 sayılı Kanun uyarınca çıkarılan mevzuat hükümlerine uygun olarak kaynağında ayrı biriktirilerek atık işleme tesislerine iletilmesinin sağlanması esastır.
(10) Sıfır atık yönetim sistemi kurulan yerlerde bulunan gerçek ve tüzel kişiler, atıklarını dahil oldukları sıfır atık yönetim sistemi kriterlerine uygun olarak biriktirir.
(11) Evlerden kaynaklanan atık ilaçlar, ilaç satışı yapılan yerler ile İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planında toplama noktası olarak belirlenen diğer toplama noktalarında ve atık getirme merkezlerinde toplanır. Atık ilaç biriktirme ekipmanları ilaç satışı yapılan yerler ve toplama noktalarınca temin edilir. Evlerden kaynaklanan atık ilaçların yönetimi mahalli idareler tarafından sağlanır.
(12) Sıfır atık yönetim sistemi kapsamında atıkların kaynağında türlerine göre ayrı biriktirilmesi ve kaynağında ayrı biriktirilen atıkların karıştırılmadan ayrı olarak toplanması esastır.
(13) Sıfır atık yönetim sistemi kapsamında biriktirilen atıklar, Bakanlıktan geçici faaliyet belgesi/çevre lisansı almış atık işleme tesislerinde işlenir.
(14) Kaynağında ayrı biriktirilen evsel atıklar ile benzer ticari ve kurumsalatıkların geri kazanıma veya bertarafa gönderilmek üzere bırakıldığı atık getirme merkezlerinin oluşturulması esastır.
"
Sıfır Atık Yönetmeliğinin "Mahalli idarelerin görev, yetki ve yükümlülükleri" başlıklı 9. maddesinde; "...(2) Büyükşehir ilçe belediyeleri, il, ilçe, belde belediyeleri, belediye birlikleri ve il özel idareleri;
a) Tüm faaliyetlerinde bu Yönetmelikte belirtilen genel esaslara uymakla,
b) Halkı, atıklarını ayırmaya ve ayrı biriktirmeye teşvik etmekle,
ç)Kaynağında ayrı biriktirilen atıkların birbirleriyle karıştırılmadan toplanmasına yönelik altyapıyı geliştirip yaygınlaştırmakla,
d) Atık getirme merkezlerinde biriktirilen atıklar ile evlerden kaynaklanan atık ilaçların yönetimini sağlamakla,... yükümlüdür.
" düzenlemesine,
"Atıkların biriktirilmesi, toplanması ve biriktirme ekipmanlarının özellikleri" başlıklı 14. maddesinde; "(1) Sıfır atık yönetim sistemi kapsamında; evlerden ya da içerik veya yapısal olarak benzer olan ticari, endüstriyel işletmeler ile kurumlardan kaynaklanan tehlikesiz nitelikteki geri kazanılabilir kağıt, cam, metal, plastik atıklar diğer atıklardan farklı biriktirme ekipmanında biriktirilir ve ayrı olarak toplanır. Kağıt, cam, metal ve plastik atıklar tek bir ekipman içerisinde biriktirilebileceği gibi malzeme cinslerine göre ayrı biriktirme de yapılabilir.
(2) Atık pil, bitkisel atık yağ, atık elektrikli ve elektronik eşya ile diğer geri kazanılabilir atıklar, atık ilaçlar ve büyük hacimli atıklar mahalli idarelerin toplama planına uygun olarak biriktirilerek yetkili idareye teslim edilir veya bu atıklar için oluşturulmuş toplama noktalarına, atık getirme merkezlerine ve/veya atık işleme tesislerine teslim edilir.
" düzenlemesine yer verilmiştir.
… tarihli, … sayılı Bakanlık Olur'u ile yayımlanan "Atık Getirme Merkezlerinin Kurulması ve İşletilmesi İle Sıfır Atık Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar"ın "Sıfır alık sistemine ilişkin genel ilkeler" başlıklı 5. maddesinde "V) Sıfır atık yönetim sisteminin kurulması ve işletilmesinden; kamu kurum ve kuruluşları, OSB'ler, serbest bölgeler, sanayi siteleri, sanayi tesisleri, havalimanları, terminaller, limanlar, AVM'ler, iş merkezi ve ticari plazalar, eğitim kurumu ve yurtlar, sağlık kuruluşları,... sorumludur." düzenlemesine, "Atıkların ayrı biriktirilmesi " başlıklı 7. maddesinin 2. fikrasında “Boyalar, kimyasallar, flüoresanlar, piller, atık elektirikli ve elektronik eşyalar, atık ilaçlar, hacimli atıklar, bitkisel atık yağlar vb. farklı kalegorilerdeki atıklar birinci fikrada tanımlanan ikili sislemden ayrı olarak biriktirilir ve atık getirme merkezlerine/toplama noktalarına götürülür..." düzenlemesine, "Atıkların ayrı toplanması " başlıklı 10. maddesinin 1. fikrasının (d) bendinde de "Evlerden kaynaklanan atık ilaçların toplanması için ilaç satışı yapılan yerlerde (eczanelere) ve il sıfır atık yönetim planında belirlenen yerlerde atık ilaç biriktirme ekipmanlarının bulundurulması ve biriktirilen atık ilaçların yönetimi sağlanır. Sağlık kuruluşlarından kaynaklanan atık ilaçlar için Atık Yönelimi Yönetmeliği 18'inci bölüm altındaki atık ilaç kodları kullanılmakta olup, bu atıkların yönetiminden ilgili sağlık kuruluşları (hastaneler. eczaneler, ecza depaları, vb) sorumludurlar. Diğer yandarı, hane halkından kaynaklanan atık ilaçlar için 20'ncı bölüm altındaki atık ilaç kodları kullanılır ve söz konusu atıkların yönetiminden belediyeler sorumludurlar.“ düzenlemesine yer verilerek biriktirme ekipmanları ile toplanan atıkların yönetiminin belediyeler olduğu ifade edilmiştir.
Ayrıca; Sağlık Bakanlığının 31/05/2019 tarihli ve 2019/10 sayılı "Sağlık Hizmeti Sunucularının Basamaklandırılması" konulu Genelgesinin 1. Basamak Sağlık Kuruluşları Maddesinde "...(2) Birinci basamak ayaktan teşhis ve tedavi hizmeti sunan sağlık kuruluşları şunlardır;...k) 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun kapsamında serbesi faaliyet gösteren eczaneler,” denilmekte olup eczanelerin sağlık kuruluşu olduğu belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin, 09/10/2021 tarihli, 31623 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına dair Yönetmelik ile Sıfır Atık Yönetmeliğinde yapılan ve dava konusu edilen değişikliklerle birlikte değerlendirilmesinden; sıfır atık yönetim sistemi kapsamında atıkların kaynağında türlerine göre ayrı biriktirilmesi ve kaynağında ayrı biriktirilen atıkların karıştırılmadan ayrı olarak toplanması esasının ilgili tüm mevzuatla paralel bir şekilde belirlendiği, kaynağında ayrı biriktirilen evsel atıklar, ticari ve kurumsal atıkların geri kazanıma ve bertarafa gönderilmek üzere bırakıldığı atık getirme merkezlerinin oluşturulmasının amaçlandığı, bu çerçevede biriktirilen atıkların, sıfır atık belgesi almış belediyeler ile geçici faaliyet belgesi/çevre lisansı almış atık işleme tesislerinde işleneceği, evlerden kaynaklanan atık ilaçların, ilaç satışı yapılan yerler ile İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planında toplama noktası olarak belirlenen diğer toplama noktalarında ve atık getirme merkezlerinde toplanacağı, atık ilaç biriktirme ekipmanlarının ilaç satışı yapılan yerler ve toplama noktalarınca temin edilebileceği düzenlemelerine yer verildiği görülmektedir.
Yönetmeliğin "Genel Esaslar" başlıklı 5. maddesine eklenen "Evlerden kaynaklanan atık ilaçlar, ilaç satışı yapılan yerler ile İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planında toplama noktası olarak belirlenen diğer toplama noktalarında ve atık getirme merkezlerinde toplanır. Atık ilaç biriktirme ekipmanları ilaç satışı yapılan yerler ve toplama noktalarınca temin edilir. Evlerden kaynaklanan atık ilaçların yönetimi mahalli idareler tarafından sağlanır." şeklindeki 11. fıkrasının incelenmesinden; söz konusu yeni hüküm ile atık ilaçların toplama noktalarının belirlendiği, atık ilaç biriktirme ekipmanlarının teminine ilişkin düzenleme getirildiği, Sıfır Atık Yönetmeliğinin amacına uygun olarak, sistemin sürdürülebilirliği, işlerliği açısından gerekli olduğu, Birinci Basamak sağlık kuruluşu olan eczanelerin de her kuruluş ve yurttaş gibi sıfır atık yönetim sisteminde yer almasında ve Yönetmelikten kaynaklanan yükümlülüklerinin bulunmasında hukuka aykırılık bulunmadığı, davacının iddia ettiğinin aksine Sıfır Atık Yönetmeliğinin Mahalli İdarelerin görev yetki ve sorumluluklarını düzenleyen 9. maddesinin (d) bendinde, belediyelerin halihazırda atık getirme merkezlerinde biriktirilen atıklar ile evlerden kaynaklanan atık ilaçların yönetimini sağlamakla yükümlü oldukları düzenlemesi ve iptali istenen hükümden da anlaşıldığı üzere Yönetmelikten kaynaklanan yükümlülüklerin mahalli idarelerle paylaşıldığı görülmektedir.
Yönetmeliğin amacının, hammadde ve doğal kaynakların etkin kullanımı ve sürdürülebilirliği açısından atıkların kaynağında ayrı biriktirilmesi, toplanması olduğu ve sistemin Atık Yönetimi Yönetmeliğinin Ek-4 listesinde yer alan tüm atıkları kapsadığı, davacının iddia ettiğinin aksine eczanelerin diğer ilgili mevzuattan kaynaklanan sorumluluklarıyla çelişen bir durumun olmadığı, Sıfır Atık Yönetmeliğinin amacı düşünüldüğünde, atık ilaçların en kolay bir şekilde getirilebileceği ve atık ilacın bileşeni konusunda eğitim almış eczacıların bulunduğu eczanelerde toplanması, ekipmanları belediyeler tarafından temin edilen eczanelerin sisteme dahil edilerek, bu alanlarda toplama noktaları oluşturulmasının, Yönetmeliğin varoluş amacına, hükümlerden beklenen faydaya ve kamu yararına uygun olduğu görülmektedir.
12/07/2019 tarihli, 30829 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sıfır Atık Yönetmeliğinin (Ana Yönetmelik) 5. maddesinin 11. fıkrasında yer alan "İlaç Satılan Yerler" ibaresinin iptali istemine gelince;
Sıfır Atık Yönetmeliğinin 12/07/2019 tarihli, 30829 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği ilk halinde de Yönetmeliğin 5. maddesinin 11. fıkrasında "ilaç satılan yerler" ibaresi yer almış, evlerden kaynaklanan atık ilaçların İl Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planında toplama noktası olarak belirlenmiş olan ilaç satışı yapılan yerlerde ve atık getirme merkezlerinde toplanacağı düzenlemesine yer verilmiş, bu Yönetmelik hükmü; değişiklikliğe uğramış hali ile dava konusu edilmiş olmakla birlikte; davacı tarafından, ilaç satışı yapılan eczanelerin Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamında olmaması gerektiği gerekçesiyle Yönetmeliğin ilgili maddesinin değişikten önceki halinin de dava konusu edildiği anlaşılmaktadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde,
"1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür. ...
4. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz." hükmüne yer verilmiş olup, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava açma süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilecekleri düzenlemesi uyarınca, düzenleyici işlem olan yönetmeliklere karşı Resmi Gazetede yayınlandığı tarihi izleyen günden itibaren 60 gün içinde dava açılması gerektiği, ancak bu süre içinde dava açılmamış olması halinde, uygulama işlemi üzerine, işlem ile düzenleyici işleme veya doğrudan işlemin dayanağı olan düzenleyici işleme karşı yeniden dava açma hakkının bulunduğu tabiidir.
Bu itibarla; Sıfır Atık Yönetmeliğinin 5. maddesinin 11. fıkrasının ilk halinde yer alan "ilaç satılan yerler" ibaresinin, 12/07/2019 tarihli, 30829 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği, hükmün bu haline karşı süresi içerisinde dava açılmadığı görüldüğünden davanın bu kısmının süre aşımı nedeniyle reddi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 09/10/2021 tarihli, 31623 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğinin 3. maddesi ile Sıfır Atık Yönetmeliğinin 5. maddesinin 11. fıkrasında yapılan değişikliğin iptali istemi yönünden DAVANIN REDDİNE,
2. 12/07/2019 tarihli, 30829 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sıfır Atık Yönetmeliğinin (Ana Yönetmelik) 5. maddesinin 11. fıkrasında yer alan "İlaç Satılan Yerler" ibaresinin iptali istemi yönünden DAVANIN SÜRE AŞIMI NEDENİYLE REDDİNE
3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …- TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen …- TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 02/03/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.