T.C.
D A N I Ş T A Y
İKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/10738
Karar No : 2023/3053
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Dağıtım A. Ş.
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı / …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : …. İdare Mahkemesince verilen … günlü, E:…, K:… sayılı kararın, dilekçede yazılı nedenlerle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması isteminden ibarettir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava Konusu İstem : Dava; davacı Şirket tarafından, Kocaeli ili, Körfez ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel üzerinde bulunan … ve … akaryakıt tanklarının kapasitesinin 1900 m³'e çıkarılması ve işyeri açma ve çalışma ruhsatının güncellenmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin … günlü, … sayılı Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan Gayrisıhhi Müesseseler İnceleme Kurulu'nun Parlayıcı ve Patlayıcı Madde Depolanacak İşyerlerinde Asgari Emniyet Mesafelerinin Belirlenmesi'ne ilişkin … günlü, … sayılı kararının ve bu kararın 2 nolu ekinin tablo 2 bölümünün iptali istemiyle açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : ... İdare Mahkemesinin temyize konu kararıyla; Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzüğün yürürlükten kalkması sonrasında oluşan hukuki duruma göre, davaya konu akaryakıt tanklarının kapasitelerine göre emniyet mesafelerinin, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'te yer verilen kriterlere göre belirlenmesi gerekmekte ise de, anılan Yönetmelik'te belirtilen mesafelerin asgari mesafeyi gösterdiği, ilgili idarelerin söz konusu tankların bulunduğu yerin özellikleri dikkate alınarak daha fazla bir mesafeyi belirlemesine engel teşkil etmediği, dolayısıyla davalı idarece, davaya konu akaryakıt tanklarının bulunduğu yerin, bu yerdeki aynı nitelikteki akaryakıt tankı sayısı, yakınındaki yerleşim yerleri dikkate alınarak asgari mesafe belirlenmesinde ve belirlenen mesafe koşulunu sağlamaması sebebiyle davacı Şirketin başvurusunun reddedilmesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı Şirket tarafından; depolama tanklarının üretiminde önemli değişikliklerin olduğu ve daha güvenli hale geldiği, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğin yürürlükte olduğu, bu Yönetmelikte yer alan mesafelerin üzerinde belirleme yapılması durumunda bunun somut gerekçelerinin denetime imkan verecek şekilde ortaya konulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN CEVABI : Davalı idare tarafından; Kocaeli ilinde patlayıcı madde depolama tesislerinin yoğun bir şekilde bulunması ve bu tesislerin yerleşim yerlerine yakın olması nedeniyle oluşabilecek kaza durumlarında halkın can ve mal güvenliğini sağlamak amacıyla tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, istemin reddi gerektiği ileri sürülmektedir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelikte açıkta kurulan yerüstü tanklarının meskun yerlerden ve kara ve demir yollarından uzaklığının ve tankların çevresinde bırakılacak koruyucu uzaklığın 25 metre olması gerektiğinin açıkça düzenlenmesi, ne İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte ne de Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelikte, bu mesafenin üzerinde belirleme yapma konusunda gayrisıhhi müesseseler inceleme kuruluna herhangi bir yetki verilmemesi nedeniyle asgari emniyet mesafelerinin belirlenmesine ilişkin Gayrisıhhi Müesseseler İnceleme Kurulu kararında ve bu karara dayanılarak tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığından, aksi yöndeki İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İkinci Dairesince, Danıştay Onuncu Dairesi tarafından, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının "Ortak Hükümler" kısmının 6. fıkrası uyarınca, ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen dosyada, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı Şirket tarafından, akaryakıt ve LPG depolama tesisinin kurulumu sırasında T1 ve T2 akaryakıt tanklarının kapasitesi 1900 m³ olarak belirlenmiştir. İşyerinin faaliyete geçmesi için işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi talebiyle yapılan başvuru üzerine, Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük hükümleri uyarınca tankların emniyet mesafelerinin en az 30 metre olması ve kapasitelerinin de 1200 m³'e indirilmesi gerektiğinin bildirilmesi üzerine gerekli tadilatlar yapılarak akaryakıt tanklarının kapasitesi 1200 m³'e indirilerek 20/09/2013 günlü işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmiştir.
Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzüğün 17/07/2014 tarihinde yürürlükten kaldırılmasından sonra davacı Şirket tarafından, 24/07/2014 tarihinde 1200 m³ kapasiteli T1 ve T2 akaryakıt tanklarının kapasitesinin 1900 m³'e çıkarılması ve işyeri ruhsatının güncellenmesi istemiyle davalı idareye başvurulmuştur.
Başvurunun, Gayrisıhhi Müesseseler İnceleme Kurulu tarafından belirlenen 30 metrelik asgari mesafe şartını sağlamaması sebebiyle … günlü, … sayılı Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı işlemi ile reddi üzerine, bu işlem ile dayanağı olan Gayrisıhhi Müesseseler İnceleme Kurulu'nun Parlayıcı ve Patlayıcı Madde Depolanacak İşyerlerinde Asgari Emniyet Mesafelerinin Belirlenmesi'ne ilişkin … günlü, … sayılı kararının ve bu kararın 2 nolu ekinin tablo 2 bölümünün iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7/u maddesinde; patlayıcı ve yanıcı madde üretim ve depolama yerlerini tespit etmek, konut, işyeri, eğlence yeri, fabrika ve sanayi kuruluşları ile kamu kuruluşlarını yangına ve diğer afetlere karşı alınacak önlemler yönünden denetlemek, bu konuda mevzuatın gerektirdiği izin ve ruhsatları vermek, büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 4. maddesinde; işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermeye yetkili mercilerin, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar vermemek, çevre kirliliğine yol açmamak, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak, genel kriterlerine göre düzenlenecek yönetmeliği esas alacakları düzenlemesine yer verilmiştir.
10/08/2005 günlü, 25902 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin "İşyerinde aranacak genel şartlar" başlıklı 5. maddesinde; Yanıcı ve parlayıcı madde kategorisindeki sıvıların depolanması amacıyla kullanılan tesis ve düzeneklerde, işyeri açma ve çalışma ruhsatında kayıtlı hacimden fazla ve başka kategoriden sıvı depolanmaması, bu tesis ve düzeneklerde gerçekleştirilecek tadilatların ruhsata işlenmeden faaliyete geçirilmemesi, düzenlemesi yer almaktadır.
Belirtilen Yönetmeliğin "İnceleme kurulları" başlıklı 15. maddesinde; "İl özel idarelerinde birinci sınıf gayrisıhhî müesseseleri inceleme kurulu, beş kişiden az olmamak üzere valinin veya görevlendireceği yetkilinin başkanlığında çevre, sağlık, hukuk, imar ve tarım birimleri görevlileri, sanayi ve ticaret il müdürlüğü temsilcisi, ilgili meslek odalarının temsilcileri ile tesisin özelliğine göre gerektiğinde vali tarafından belirlenecek diğer kuruluş temsilcilerinden oluşur.
Büyükşehir belediyelerinde birinci sınıf gayrisıhhî müesseseleri inceleme kurulu, beş kişiden az olmamak üzere büyükşehir belediye başkanı veya görevlendireceği yetkilinin başkanlığında çevre, sağlık, hukuk, imar ve küşat birimleri görevlileri, sanayi ve ticaret il müdürlüğü temsilcisi, ilgili meslek odalarının temsilcileri ile tesisin özelliğine göre belediye başkanı tarafından belirlenecek diğer kuruluş temsilcilerinden oluşur.
İl belediyelerinde birinci sınıf gayrisıhhî müesseseleri inceleme kurulu, üçüncü fıkrada belirtilen esasa göre oluşturulur.
Kurulların oluşturulması sırasında yeterli teknik ve uzman elemana sahip olmayan belediyeler, kurulların oluşturulması için valilikten eleman görevlendirilmesini talep edebilir.
Organize sanayi bölgelerinde ve endüstri bölgelerinde inceleme kurulu oluşturulmaz. Tesisin özelliğine göre ilave olarak bırakılacak sağlık koruma bandı; organize sanayi bölgesinde organize sanayi bölgesi yönetim kurulu kararı, endüstri bölgelerinde ise Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının izni ile tespit edilir.
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği hükümlerine göre ÇED olumlu kararı alınmış olan maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı olarak üretim yapılan geçici tesisler için inceleme kurulu oluşturulmaz." düzenlemesine yer verilmiştir.
19/12/2007 günlü, 26735 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin amacı; kamu kurum ve kuruluşları, özel kuruluşlar ve gerçek kişilerce kullanılan her türlü yapı, bina, tesis ve işletmenin, tasarımı, yapımı, işletimi, bakımı ve kullanımı safhalarında çıkabilecek yangınların en aza indirilmesini ve herhangi bir şekilde çıkabilecek yangının can ve mal kaybını en aza indirerek söndürülmesini sağlamak üzere, yangın öncesinde ve sırasında alınacak tedbirlerin, organizasyonun, eğitimin ve denetimin usul ve esaslarını belirlemektir." hükmüne yer verilmiştir.
Anılan Yönetmeliğin "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde ise; " Bu Yönetmelik;
a) Ülkedeki her türlü yapı, bina, tesis ile açık ve kapalı alan işletmelerinde alınacak yangın önleme ve söndürme tedbirlerini,
b) Yangının ısı, duman, zehirleyici gaz, boğucu gaz ve panik sebebiyle can ve mal güvenliği bakımından yol açabileceği tehlikeleri en aza indirebilmek için yapı, bina, tesis ve işletmelerin tasarım, yapım, kullanım, bakım ve işletim esaslarını, kapsar." hükmü yer almıştır.
Yönetmeliğin "Açıkta yerüstü depolama" balıklı 119. maddesinde; açıkta kurulan yerüstü tanklarının meskun yerlerden ve kara ve demir yollarından uzaklığının Ek-12/C’de verilen esaslara göre belirleneceği, yerüstü tanklarında yapılan depolamada, tankların çevresinde koruyucu uzaklık bırakılması gerektiği, bu uzaklıkların da Ek-12/C’de verilen değerlere göre belirleneceği belirtilmiş ve "Açıkta Kurulu Yerüstü Tankları ile İlgili Asgari Emniyet Mesafeleri" başlıklı Ek 12/C tablosunda; 375.001-1.900.000 litre kapasiteli tankların "Komşu arsa sınırına, ana trafik yollarına veya demiryollarına uzaklıkları"nın asgari 25.0 metre olması gerektiği kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
17/07/2014 günlü, 29063 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Tüzük ile Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük yürürlükten kaldırılmıştır.
Anılan Tüzüğün yürürlükten kaldırılması üzerine Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı Gayrisıhhi Müesseseler İnceleme Kurulu tarafından dava konusu … günlü, … sayılı karar ile Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzüğün yürürlükten kaldırılmasından sonra, parlayıcı ve patlayıcı madde depolanacak işyerlerinde asgari emniyet mesafelerinin belirlenmesi ve ruhsatlandırılması ile ilgili mevzuatta hukuki boşluk oluştuğu gerekçesiyle bu hususta yeni bir mevzuat yürürlüğe girene kadar patlayıcı ve parlayıcı maddelerin depolanasına ilişkin emniyet mesafeleri belirlenmiş ve bu kararın ekinde yer alan Tablo 2'de Kabin Hacmi 1200-5000 m³ olan yerüstü depolarının, kabın, meskün yerlerden, komşu araziden, kara ve demir yollarından 30 metre mesafede bulunması koşulu getirilmiştir.
Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; patlayıcı ve yanıcı madde üretim ve depolama yerlerini tespit etmenin bu konuda mevzuatın gerektirdiği izin ve ruhsatları vermenin büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında olduğu, yanıcı ve parlayıcı madde kategorisindeki sıvıların depolanması amacıyla kullanılan tesis ve düzeneklerde, işyeri açma ve çalışma ruhsatında kayıtlı hacimden fazla ve başka kategoriden sıvı depolanmaması, bu tesis ve düzeneklerde gerçekleştirilecek tadilatların ruhsata işlenmeden faaliyete geçirilmemesi ve işyeri açma ve çalışma ruhsatı verecek mercilerin ruhsat vermeden önce yangın, patlama ve genel güvenlik ile ilgili düzenlemeleri dikkate alması gerektiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan, dava konusu Gayrisıhhi Müesseseler İnceleme Kurulu kararında, Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzüğün yürürlükten kalkması nedeniyle hukuki boşluk olduğu belirtilerek asgari emniyet mesafeleri belirlenmiş ise de; kararın alındığı tarihte Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik yürürlükte olup, anılan Yönetmeliğin yukarıda aktarılan 119. maddesinin göndermede bulunduğu EK-12/C tablosunda ise açıkta kurulan yerüstü tanklarının meskun yerlerden ve kara ve demir yollarından uzaklığının ve tankların çevresinde bırakılacak koruyucu uzaklığın 25 metre olması gerektiği açıkça belirtilmiştir.
Bununla birlikte; ne İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte ne de Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelikte, gayrisıhhi müesseseler inceleme kuruluna, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelikte belirlenen asgari emniyet mesafelerinin üzerinde mesafe belirleme konusunda yetki verilmemiştir. Yönetmelikte belirlenen mesafenin asgari olduğu, bu mesafenin üzerinde belirleme yapılabileceğinin kabulü, çıkabilecek yangınların en aza indirilmesini ve herhangi bir şekilde çıkabilecek yangının can ve mal kaybını en aza indirerek söndürülmesini sağlamak üzere, yangın öncesinde ve sırasında alınacak tedbirlerin, organizasyonun, eğitimin ve denetimin usul ve esaslarını belirlemek amacıyla yürürlüğe konulan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğin amacına aykırı olacaktır.
Bu durumda, dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelikte, açıkta kurulan yerüstü tanklarının meskun yerlerden ve kara ve demir yollarından uzaklığının ve tankların çevresinde bırakılacak koruyucu uzaklığın 25 metre olması gerektiğinin açıkça düzenlenmesi, ne İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte ne de Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelikte, belirlenen bu mesafenin üzerinde mesafe belirlenmesi konusunda gayrisıhhi müesseseler inceleme kuruluna herhangi bir yetki verilmemesi nedeniyle, asgari emniyet mesafelerinin belirlenmesine ilişkin Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı Gayrisıhhi Müesseseler İnceleme Kurulunun dava konusu … günlü, … sayılı kararında ve bu karara dayanılarak tesis edilen … günlü, … sayılı Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı işleminde hukuka uyarlık bulunmamakta olup, aksi yöndeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVACININ TEMYİZ İSTEMİNİN KABULÜNE,
2. ... İdare Mahkemesince verilen … günlü, E:…, K:… sayılı kararın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun temyize konu kararın verildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan haliyle 49. maddesinin 1/b fıkrası uyarınca BOZULMASINA,
3. Aynı maddenin 3622 sayılı Yasa ile değişik 3. fıkrası uyarınca, yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın adı geçen İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Yasa'nın (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren onbeş (15) gün içinde Danıştay'da karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 30/05/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.