T.C.
D A N I Ş T A Y
İKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/11049
Karar No : 2023/3800
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …Köyü Tüzel Kişiliği
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : …İl Özel İdaresi
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : …İdare Mahkemesince verilen …günlü, E:…, K:…sayılı kararın, dilekçede yazılı nedenlerle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması isteminden ibarettir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava Konusu İstem : Dava; Giresun ili, Dereli ilçesi, …Köyü idari sınırları içinde kalan sahada açılacak kalker ocağı ve kurulacak kırma eleme tesisi için Giresun İl Özel İdaresi tarafından, … isimli şahıs adına düzenlenen … günlü, …nolu işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : …İdare Mahkemesinin temyize konu kararıyla; keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda; Doğu Karadeniz Bölgesinin kendine özgü fiziksel durum, coğrafi veriler, dağınık yerleşmeler ve tarımsal faaliyetler gibi niteliklerden ötürü yol yapımında oldukça fazla kullanılan kalker malzemesi için uygun alanlar bulmanın zor olduğu, söz konusu tesisin çevreye olası etkilerinden ötürü ÇED Yönetmeliği (Ek II) listesine göre değerlendirildiği ve Yönetmeliğin ilgili maddeleri gereği, bu tip bir tesis için alanın büyüklüğünün, konumunun ve kapasitesinin uygun olduğu, dava konusu ocak sahasında işletme faaliyetlerine bağlı olarak yapılacak kazı çalışmaları kademeli olacağından ve patlatma gecikmeli kapsüller kullanılarak yapılacağından söz konusu alanda heyelan riski açısından herhangi bir risk görülmeyeceği, dava konusu alanın yanındaki kaynak suyunun tesis alanına uzaklığının 230 metre olduğu ve mineralli su kaynağının davaya konu kalker ocağının bulunduğu vadi tabanında değil de karşı vadi tabanında yüzeye çıkması nedeniyle davaya konu projenin mineralli su kaynağına zarar vermeyeceği, ocaktan malzeme alınması esnasında toz oluşmaması için devamlı olarak ıslatılması gerektiği, faaliyet esnasında toprak ve yüzey sularının kirlenmemesi için iş makineleri ve nakliye araçlarının bakım onarım ve yağ değişimi işlemlerinin kesinlikle tesis dışında bir serviste yapılması gerektiği, dava konusu ocağın üzerinde bulunduğu bölgenin coğrafi durumundan ötürü toprak yapısının kayaçlık olduğu, bu durumda yol yapımı ve dolgu malzemesi olarak kullanılabilir olduğu, dava konusu ocağın işletilmesi sırasında çevre ve insan sağlığı ile bölgede yaşayan canlılar için herhangi bir tehlike oluşturmaması için mevzuat hükümlerine göre işletilmesi gerektiği, faaliyet yapılacak maden ocağı alanının ülkemiz mevzuatı ve taraf olunan sözleşmeler kapsamında korunması gerekli duyarlı bir alan olmadığı, söz konusu tesisin çevre bilimi, yer seçim kriterleri, tesisin ve arazinin niteliği gibi hususlar açısından işletilmesinin uygun olabileceği, sonuç olarak dava konusu kalker ocağına mevzuat hükümlerine göre ruhsat aldığı, proje tanıtım dosyasında ön görülmüş uygulama ve tedbirlerin yeterli olduğu, idarenin vermiş olduğu "Çevresel Etki Değerlendirilmesi Gerekli Değildir" kararının mevzuata ve bilimsel ölüçülere uygun olduğu" yönünde tespit ve görüşlere yer verildiği, bu durumda, dava konusu alana yönelik düzenlenen "ÇED Gerekli Değildir" kararının mevzuata ve bilimsel ölüçülere uygun olduğunun anlaşılması karşısında, dava konusu işyeri açma ve çalışma ruhsatında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından; "ÇED Gerekli Değildir" kararına karşı açılan davanın derdest olduğu, 25 hektar ve üzeri çalışma alanındaki açık işletmeler ve kırma-eleme tesisleri için ÇED Raporu alınması gerektiği, bilirkişi raporunun eksik ve yanlı olarak hazırlanmış olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN CEVABI : Davalı idare tarafından; diğer kurumlardan alınması gerekli izinler alındıktan sonra verilen işyeri açma ve çalışma ruhsatında mevzuata aykırılık bulunmadığı ve istemin reddi gerektiği ileri sürülmektedir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu işyeri açma ve çalışma ruhsatının dayanağı olan "ÇED Gerekli Değildir" Kararının iptal edilmesi nedeniyle, hukuki dayanaktan yoksun kalan işyeri açma ve çalışma ruhsatında hukuka uyarlık bulunmadığından, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İkinci Dairesince, Danıştay (Kapatılan) Onyedinci Dairesi tarafından Danıştay Onuncu Dairesine, anılan Danıştay Daire tarafından ise, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının "Ortak Hükümler" kısmının 6. fıkrası uyarınca, ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen dosyada, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dava dosyasının incelenmesinden, Giresun ili, Dereli ilçesi, Pınarlar Köyü idari sınırları içinde kalan sahada açılacak kalker ocağı ve kurulacak kırma eleme tesisi için Giresun Valiliğince 17/02/2012 günlü, 2012/2 sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı verildiği, daha sonra Giresun İl Özel İdaresi tarafından …günlü,…nolu işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendiği, sonrasında ise Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından … isimli şahsa …günlü, …sayılı II (a) Grubu İşletme Ruhsatı düzenlenmesi üzerine söz konusu alana yönelik olarak düzenlenen işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT :
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 3. maddesinde; İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatını vermeye yetkili olan merciler sayılmış, 4. maddesinde ise; "3 üncü maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar.
a) İnsan sağlığına zarar vermemek,
b) Çevre kirliliğine yol açmamak,
c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak." hükmün, 5. maddesinde ise; "işyeri veya işletme açmak isteyen; işin özelliğine göre 4 üncü maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra başvuru formunu doldurarak 3 üncü maddede belirtilen mercie ibraz ederler. Bu başvurunun yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenerek ilgiliye verilir. İlgili, bu belgeye dayanarak işyeri açabilir." düzenlemesi yer almıştır.
10/08/2005 günlü, 25902 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin "Başvuru" başlıklı 17. maddesinde; maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki geçici tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatının il özel idareleri tarafından verileceği, maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere bağlı geçici tesislere dayalı olarak üretim yapmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler Örnek 7’de yer alan formu doldurarak il özel idaresine başvuracağı, başvurularda bu formda yer alanlar dışında başka bir bilgi ve belge istenilmeyeceği, maden arama faaliyetlerinin işyeri açma ve çalışma ruhsatına tabi olmadığı, ancak arama ruhsat dönemi içinde üretim yapılması halinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmasının zorunlu olduğu düzenlenmiştir.
"İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler" başlıklı 23. maddesinde; yetkili idarelerin, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler için yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alacağı, ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, ikinci fıkrada belirtilen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde, işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verileceği, verilen süre içinde noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsatın, yetkili idare tarafından iptal edilerek işyerinin kapatılacağı düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinde maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki geçici tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatının il özel idareleri tarafından verileceği, maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere bağlı geçici tesislere dayalı olarak üretim yapmak isteyen gerçek veya tüzel kişilerin Örnek 7’de yer alan formu doldurarak il özel idaresine başvuracakları, başvurularda bu formda yer alanlar dışında başka bir bilgi ve belge istenilmeyeceği belirtilmiş, Örnek 7’de yer alan formda ise ÇED Yönetmeliği kapsamında alınmış karar (ÇED Olumlu Kararı, ÇED Gerekli Değildir Kararı, ÇED Kapsamı Dışında) başvuru için gerekli belgeler arasında sayılmış ve formda "Not: Bu forma ÇED olumlu kararı ve ÇED raporu veya ÇED gerekli değildir kararı ve proje tanıtım dosyası ya da ÇED kapsamı dışındadır belgesi eklenir." ibaresine yer verilmiştir.
Aktarılan bu hükümlerde gayrisıhhi müessese açma ruhsatı başvurularında, madencilik faaliyetlerinin çevreye olan etkilerinin değerlendirilmesi için ÇED Kararının başvuru belgesine eklenmesi zorunlu tutulmuştur.
İdare Mahkemesince, madencilik faaliyetinin çevreye olan etkilerinin değerlendirilmesi amacıyla keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak ve "Çevresel Etki Değerlendirilmesi Gerekli Değildir" kararının mevzuata ve bilimsel ölüçülere uygun olduğu yönündeki bilirkişi raporu esas alınmak suretiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Ancak, davacı Köy Tüzel Kişiliği tarafından, …günlü, …sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali istemiyle …Valiliğine karşı açılan davada; …İdare Mahkemesinin …günlü, E:…, K:…sayılı kararı ile davanın süre aşımı yönünden reddine karar verilmiş, bu kararın Danıştay Ondördüncü Dairesinin 20/05/2015 günlü, E:2014/6467, K:2015/4198 sayılı kararı ile bozulması üzerine bozma kararına uyularak …İdare Mahkemesinin …günlü, E:…, K:…sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş, anılan karar ise Danıştay Ondördüncü Dairesinin 06/04/2017 günlü, E:2016/6861, K:2017/2142 sayılı kararı ile onanarak kesinleşmiştir.
Bu durumda, dava konusu işyeri açma ve çalışma ruhsatının dayanağı olan "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının Mahkeme kararı ile iptal edilmesi nedeniyle, hukuki dayanaktan yoksun hale gelen dava konusu işyeri açma ve çalışma ruhsatında hukuka uygunluk bulunmamakta olup, aksi yöndeki İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık görülmemiştir
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVACININ TEMYİZ İSTEMİNİN KABULÜNE,
2. … İdare Mahkemesince verilen …günlü, E:…, K:…sayılı kararın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun temyize konu kararın verildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan haliyle 49. maddesinin 1/b fıkrası uyarınca BOZULMASINA,
3. Aynı maddenin 3622 sayılı Yasa ile değişik 3. fıkrası uyarınca, yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın adı geçen İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Yasa'nın (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren onbeş (15) gün içinde Danıştay'da karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 22/06/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.