T.C.
D A N I Ş T A Y
İKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/12451
Karar No : 2023/2243
KARŞILIKLI TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNANLAR :
1- DAVALI: … Valiliği
VEKİLİ: Av. …
2- DAVACI: … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ: Av. …
İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesince verilen … günlü, E:…, K:… sayılı kararın, dilekçelerde yazılı nedenlerle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması istemlerinden ibarettir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava Konusu İstem : Dava; Kocaeli ili, Derince ilçesi, … Mahallesinde bulunan ve tamamı Hazineye ait olan 87.678,00 m² yüzölçümlü taşınmazın 1.161,11 m²'sinin 16/05/2007-28/02/2011 tarihleri arası dönemde kafeterya ve çay bahçesi olarak kiralanmak suretiyle fuzulen işgal edildiğinden bahisle ecrimisil tahakkuk ettirilmesine ilişkin 103.756,53 TL tutarlı, … günlü, … sayılı ecrimisil ihbarnamesi ile bu ihbarnameye yapılan itiraz üzerine düzenlenen 118.215,10 TL tutarlı … günlü, … sayılı ecrimisil düzeltme ihbarnamesinin iptali istemiyle açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : Danıştay Onuncu Dairesinin 20/04/2017 günlü, E:2016/6238, K:2017/2166 sayılı bozma kararına uyularak verilen … İdare Mahkemesinin temyize konu kararıyla; bozma kararı uyarınca mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporu ve akabinde alınan bilirkişi ek raporları doğrultusunda dava konusu 118.215,10-TL tutarlı ecrimisil düzeltme ihbarnamesinin 50.216,63-TL'lik kısmının iptaline, 67.998,47-TL'ye isabet eden ecrimisil bedeli yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI:
Davalı idare tarafından; bilirkişinin subjektif değerlendirmelerle piyasa rayicini yansıtmayan bedel belirlediği, emlak vergi değerinin %5'i üzerinden bedel hesaplanmasının hatalı olduğu, harçtan muaf olmalarına rağmen yargılama giderlerinde harcın da hesaba katıldığı, yerindelik denetimi yapılarak hukuka aykırı karar verildiği, Darıca Kıyı bölgesinde emsal olabilecek nitelikteki taşınmazlarla ilgili açılan davalarda yüksek bedeller belirlenmesine rağmen bu emsallerin bilirkişi tarafından araştırılmadığı, Hereke bölgesindeki emsallerin dikkate alınarak diğer bölge emsallerinin araştırılmadığı, Y.Y.'ye ait kira sözleşmesi esas alınarak bedel belirlenmesine rağmen bilirkişi heyetinin bu bedeli de dikkate almadığı ileri sürülmektedir.
Davacı tarafından; ecrimisile konu alanın çalılık, gelir getirici bir faaliyete konu edilemeyecek bir halde ve madde bağımlılarının uğrak yeri iken, çok ciddi emek ve sermaye harcanması sonucunda belde halkının hizmetine sunulabilir hale getirildiği, bu nedenle ecrimisil hesabında mevcut durumun değil işgalden önceki durumun dikkate alınması gerektiği, bilirkişinin bu durumu dikkate almayarak hakkaniyete aykırı bedel belirlediği, raporda serbest piyasadaki kira rayiç değerleri ve ilgili kurum ve bilirkişilerden alınan görüşlerin göz önüne alındığı ifade edilmiş ise de bu durumun somut olarak ortaya konulmadığı, kendilerince yaptırılan çizgi film ve masal kahramanı yapılarının cazibeyi artırdığı gerekçesiyle ecrimisil bedelinin yükseltilmiş olmasının hatalı olduğu ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN CEVAPLARI: Taraflarca cevap verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: …
DÜŞÜNCESİ: Davalı idarenin temyiz isteminin kabulü ile kararın iptale yönelik kısmının bozulması, davacının temyiz isteminin reddi ile kararın redde yönelik kısmının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İkinci Dairesince, Danıştay Onuncu Dairesi tarafından, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının "Ortak Hükümler" kısmının 6. fıkrası uyarınca, ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen dosyada, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Kocaeli ili, Derince ilçesi, … Mahallesinde bulunan ve tamamı Hazineye ait olan 87.678,00 m² yüzölçümlü taşınmazın 1.161,11 m²'sinin 16/05/2007-28/02/2011 tarihleri arası dönemde kafeterya ve çay bahçesi olarak kiralanmak suretiyle fuzulen işgal edildiğinden bahisle ecrimisil tahakkuk ettirilmesine ilişkin 103.756,53 TL tutarlı, … günlü, … sayılı ecrimisil ihbarnamesi ile bu ihbarnameye yapılan itiraz üzerine düzenlenen 118.215,10 TL tutarlı … günlü, … sayılı ecrimisil düzeltme ihbarnamesinin iptali istemiyle temyizen incelenmekte olan dava açılmıştır
İLGİLİ MEVZUAT:
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 75. maddesinde, "Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9'uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, Hazinenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz." hükmüne yer verilmiştir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 74. maddesine dayanılarak çıkarılan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik'in 85. maddesinin 1. fıkrasında; "Hazine taşınmazlarının kişilerce işgale uğradığının tespit edilmesi hâlinde, tespit tarihinden itibaren onbeş gün içinde "Taşınmaz Tespit Tutanağı"na dayanılarak, tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere bedel tespit komisyonunca ecrimisil tespit ve takdir edilir." hükmüne aynı maddenin 2. fıkrasında ise; "Ecrimisilin tespit ve takdirinde; İdarenin zarara uğrayıp uğramadığına ve işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, taşınmazın işgalci tarafından kullanım şekli, fiili ve hukuki durumu ile işgalden dolayı varsa elde ettiği gelir, aynı yer ve mahalde bulunan emsal nitelikteki taşınmazlar için oluşmuş kira bedelleri veya ecrimisiller, varsa bunlara ilişkin kesinleşmiş yargı kararları, ilgisine göre belediye, ticaret odası, sanayi odası, ziraat odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulmak suretiyle edinilecek bilgiler ile taşınmazın değerini etkileyecek tüm unsurlar göz önünde bulundurulur. İşgalin şekli, Hazine taşınmazının konumu ve taşınmazdan elde edilen gelir gibi unsurlar itibariyle asgari ecrimisil tutarlarını belirlemeye Bakanlık yetkilidir." hükmü yer almıştır.
20/08/2011 günlü, 28031 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 336 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği'nin "Ecrimisilin Tespit ve Takdir Edilmesi" başlıklı 5. maddesinde, "(11) Ecrimisil tespit ve takdir edilirken, Hazine taşınmazının değerini etkileyebilecek; a) İmar durumu, b) Yüzölçümü, c) Niteliği, ç) Verimi (tarım arazilerinde), d) Alt yapı hizmetlerinden yararlanıp yararlanmadığı, e) Konumu, f) Taşınmazın kullanım şekli ve işgalden dolayı gelir elde edilip edilmediği, gibi her türlü ölçütler dikkate alınır. (12) Ecrimisilin tespitinde ayrıca; aynı yer ve mahalde bulunan emsal nitelikteki taşınmazlar için oluşmuş kira bedelleri veya ecrimisiller, varsa bunlara ilişkin kesinleşmiş yargı kararları, ilgisine göre belediye, ticaret odası, sanayi odası, ziraat odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulmak suretiyle edinilecek bilgiler ile taşınmazın değerini etkileyecek tüm unsurlar göz önünde bulundurulur..." düzenlemesine yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesi ile bilirkişi incelemesi yaptırılmasıyla ilgili hususlarda uygulanacak kurallara ilişkin olarak, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na atıfta bulunulmuş ve bilirkişilerin mahkemece resen seçileceği belirtilmiştir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 266. maddesinde, "Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir." kuralına yer verilmiştir.
Bilirkişiye başvurulmasındaki amacın, hukuka uygun karar verebilmek için gerekli verilere ulaşmak olduğu göz önünde bulundurulduğunda, bilirkişilerin uyuşmazlık konusunda özel ve teknik bilgiye sahip olan kişiler arasından seçilmesi gerektiği kuşkusuz olup, bilirkişi veya bilirkişilerce düzenlenen raporda, sorulara verilen cevapların şüpheye yer vermeyecek şekilde açık, rapor içeriğinin ise hükme esas alınabilecek nitelikte olması gerekmektedir.
Öte yandan, 6100 sayılı Kanun'un 282. maddesinde, "Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir." hükmü yer aldığından; sunulan bilirkişi raporunun hükme esas alınabilecek yeterlikte olmaması veya taraflarca yapılan itirazları karşılamaması halinde bilirkişilerden ek rapor istenilebileceği veya yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılabileceği gibi; verilen rapor dikkate alınmaksızın uyuşmazlığın çözüme kavuşturulabilmesine de hukuki bir engel bulunmamaktadır.
Ecrimisilin; işgal nedeniyle kira bedeli kadar alınan bir tazminat olduğu, ecrimisil tutarının hesaplanmasında; taşınmazın, mevkii, kullanım şekli, altyapı, ulaşım kolaylığı, elde edilen gelir ve taşınmazın kullanıcısına katkısı gibi tüm faktörlerin etkili olduğu dikkate alındığında, ecrimisilin fahiş olduğu iddiasının emsal bir taşınmaza göre değerlendirilmesi yolunun seçilmesi ve bu emsalin taşınmaza en yakın özellikleri taşıyan nitelikte olması gerektiği kuşkusuzdur.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davacının temyiz istemi yönünden;
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın redde yönelik kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Davalı idarenin temyiz istemi yönünden;
Her ne kadar Mahkemece keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmış ve bilirkişi raporunda ecrimisil bedeli belirlenirken emsal nitelikte taşınmazlarla kıyaslama yapıldığı belirtilmiş ise de emsal alınan taşınmazın Derince ilçesine batı yönünde komşu olan ve yaklaşık 16 km kuş uçuşu mesafede yer alan Körfez ilçesinde bulunan taşınmaz olduğu; 01/03/2011-31/12/2014 tarihleri arası dönem için düzenlenen kira sözleşmesiyle, dava konusu taşınmazın, dava dışı ... İnşaat Sanayi Ticaret A.Ş. tarafından dava dışı ...'a kiralandığı, hesaplama yapılırken bu kira sözleşmesinin dikkate alınmadığı, dolayısıyla işgal konusu taşınmazın güncel kullanım değerini en iyi şekilde ortaya koyacağı açık olan işgal konusu taşınmaza ait kira sözleşmesi dikkate alınmadan hesaplama yapıldığı görülmektedir. Bu nedenle bilirkişi raporunda takdir ve tespit edilen bedelin, ecrimisile konu taşınmazın serbest piyasa koşullarında getirebileceği gerçek kira gelirini, dolayısıyla istenilmesi gereken ecrimisil miktarını yansıtmadığı açıktır.
Bu durumda, uyuşmazlığa konu alan için yukarıda belirtilen nitelikleri taşıyan, ecrimisile konu edilen işgal bakımından en uygun emsal olan bedelin dava dışı ... İnşaat Sanayi Ticaret A.Ş. ile dava dışı ... arasında yapılan kira sözleşmesindeki bedel dikkate alınarak yapılacak inceleme sonucu bir karar verilmesi gerekirken, bu husus gözönüne alınmaksızın verilen İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVACININ TEMYİZ İSTEMİNİN REDDİ ile ... İdare Mahkemesince verilen … günlü, E:…, K:… sayılı kararın, davanın reddine yönelik kısmının ONANMASINA,
2. DAVALI İDARENİN TEMYİZ İSTEMİNİN KABULÜ ile anılan kararın, iptale ilişkin kısmının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun temyize konu kararın verildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan haliyle 49. maddesinin 1/b fıkrası uyarınca BOZULMASINA,
3. Aynı maddenin 3622 sayılı Yasa ile değişik 3. fıkrası uyarınca, bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın adı geçen İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Yasa'nın (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren onbeş (15) gün içinde Danıştayda karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 26/04/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.