T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/1426
Karar No : 2022/10883
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Kocaeli İli, Kartepe İlçesi, … Mahallesi sınırlarında, …,…,…,…,…,…,…,…ve …parsel sayılı, mülkiyeti hazineye ait, Milli Savunma Bakanlığına tahsisli, Deniz Hava Komutanlığının sorumluluğunda bulunan taşınmazları kapsayan alanda Kartepe Belediye Meclisinin …tarih ve …sayılı kararı ile kabul edilerek Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin …tarih ve …sayılı kararı ile onaylanan Kartepe 7 Nolu Planlama Bölgesi 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonunun iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:…sayılı kararda; dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında getirilen planlama kararlarının üst ölçekli 1/5000 ve 1/25000 ölçekli nazım imar planlarında getirilen fonksiyonlar bakımından planların kademeli birlikteliği ilkesi çerçevesinde birbiriyle uyumlu olduğu, bilirkişi raporunda 1/50000 ölçekli planın alt ölçekli planlara uygun olmadığı belirtilse de davanın konusu olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planıyla getirilen fonksiyonların üst ölçekli planı olan 1/5000 ölçekli nazım imar planına uygun olduğu, üst ölçekli planların iptali istemiyle bir dava açılmadığı, Deniz Hava Komutanlığı sorumluluğundaki yerler için nazım imar planı kapsamında görüş verildiği, ilgili Yönetmelik hükmü gereğince alt ölçekli planın iptali istemiyle açılan işbu davada kurum görüşünün varlığının kabulü gerektiği, plan açıklama raporunda gerekli analiz ve incelemelere yer verildiği hususları dikkate alındığında, dava konusu uygulama imar planının imar mevzuatına, planların kademeli birlikteliği ilkesine ve planlama bütünlüğüne, şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına uygun olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Dava konusu parselin doğusunda yer alan 20 metrelik yolun 30 metreye çıkarıldığı, Bakanlıklarından herhangi bir görüş alınmadığı,1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planının eş zamanlı yapılmadığı farklı idari işlemler olduğu, her imar düzenlemesinde kurum görüşlerinin alınması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Mülkiyeti hazineye ait olan ve Milli Savunma Bakanlığına tahsisli olarak Deniz Hava Komutanlığının sorumluluğunda bulunan Kocaeli İli, Kartepe İlçesi, … Mahallesi …, …, …, …, …, …, …, …ve …parsel sayılı taşınmazları kapsayan alanda Kartepe Belediye Meclisinin … tarih ve …sayılı kararı ile kabul edilerek Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve …sayılı kararı ile onaylanan Kartepe 7 Nolu Planlama Bölgesi 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonunda …parsel sayılı taşınmazın tamamının askeri havaalanı, …parsel sayılı taşınmazın tamamının karayolu koruma kuşağında, …-…-…-…-…-…-…parsel sayılı taşınmazların kısmen askeri havaalanı, kısmen karayolu koruma kuşağında kaldığı, davacı tarafından yasal askı süresi içerisinde imar planında dava konusu parsellerin mülkiyet sınırlarına uygun bir şekilde askeri alan olarak ayrılması talebiyle yapılan itirazın Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin 11.01.2018 tarih ve 40 sayılı kararı ile üst ölçekli plana aykırı işlem yapılamayacağı gerekçesiyle reddedilmesi üzerine, bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinin işlem tarihindeki yürülükteki şekliyle nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanun'un 6. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde, planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından bölge planları ve imar planları olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas olan uygulama imar planları ve bu planın hazırlanmasındaki temel hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen nazım imar planları olarak sınıflandırılmıştır. Anılan Yasanın 8. maddesinde ise alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, stratejilerine ve kararlarına uyumlu olması zorunluluğu getirilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İmar planları, çeşitli kentsel işlevler arasında var olan ya da sağlanabilecek olanaklar ölçüsünde en iyi çözüm yollarını bulmak, belde halkına iyi yaşama düzeni ve koşulları sağlamak amacıyla, kentin kendine özgü yaşayış biçimi ve karakteri, nüfus, alan, ulaşım, hizmet ve yapı ilişkileri, yörenin gerek çevresiyle ve gerekse çeşitli alanları arasında olan bağlantılar göz önüne alınarak hazırlanır.
Toplum yaşamını yakından etkileyen fiziksel çevrenin sağlıklı bir yapıya kavuşturulması ve toprağın koruma-kullanma dengesinin en rasyonel biçimde belirlenmesi için hazırlanan imar planlarının yargısal denetiminde, planlanan yöredeki taşınmazların imar planında tahsis edildikleri amaçlar yönünden; mevzuata, üst ölçekli planlara şehircilik ilkeleri ile planlama esaslarına uygun olup olmadığının detaylı bir şekilde incelenmesi gerekmektedir.
Yukarıda detaylarına yer verilen düzenlemeler doğrultusunda, nazım imar planlarının, arazilerin genel kullanılış biçimleri ile gelişme yön ve büyüklüklerinin belirlendiği genel nitelikli planlar olduğu, uygulama imar planlarının ise; üst ölçekli nazım imar planında getirilen fonksiyon kararına uygun olmanın yanı sıra, ölçeği gereği bu plandan farklı olarak, yapı adalarını ve yoğunluklarını, düzenini, yolları, parselasyona esas etapları ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren uygulamaya yönelik planlar olduğu açıktır.
Dava konusu Kartepe Belediye Meclisinin … tarih ve …sayılı kararı ile kabul edilerek Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin …tarih ve …sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonunun dayanağı Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih, …sayılı, … tarih, …sayılı ve … tarih, …sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planı revizyonudur.
Dava konusu uygulama imar planının dayanağı nazım imar planında gösterim tekniği itibarıyla farklı bir uygulama getirildiği, genel yerleşim yön ve büyüklüğüne göre 8 farklı planlama bölgesi oluşturulduktan ve her bölgede yer alacak teknik ve sosyal donatı alanlarının tür ve büyüklüklükleri belirlendikten sonra, planda gelişme konut alanı olarak belirlenen yerlerde bu alanların büyüklükleri değiştirilmeksizin zemin yapısına göre yer seçiminin alt ölçekli uygulama imar planlarına bırakıldığı, bu gösterimle ilgili 1.2.4 ve 2.1.2 sayılı plan notlarının düzenlendiği, ayrıca nazım imar planı paftasına her bölgede yer alacak teknik ve sosyal donatı alanlarının lejandlarının her bölgenin üzerinde ayrı ayrı olmak üzere tablo şeklinde işlendiği görülmüştür.
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Kartepe planlama bölgesi 1/5000 ölçekli nazım imar planı plan notları incelendiğinde, Genel Hükümler başlığında 1.2.4 sayılı plan notunda "Bu planda (uygulama imar planı yapılacak alan sınırı) çizilerek belirlenmiş alanlarda; plan üzerinde ifade edilen ve alan büyüklükleri belirtilen sosyal ve teknik altyapı alanlarının oluşturulacağı alanlar, büyüklüklükleri belirtilen sosyal ve teknik altyapı alanlarının oluşturulacağı alanlar, büyüklükleri değiştirilmeksizin, zemin yapısına, topoğrafyaya, ulaşıma, doğal verilere vb. bağlı olarak 1/1000 ölçekli uygulama imar planında belirlenecektir" ve 2.1.2 Gelişme Konut Alanları başlığı altında ise "Gelişme konut alanlarında plan üzerinde ifade edilen ve alan büyüklükleri belirtilen sosyal ve teknik altyapı alanlarının oluşturulacağı alanlar, büyüklükleri değiştirilmeksizin, zemin yapısına, topoğrafyaya, ulaşıma, doğal verilere vb. bağlı olarak 1/1000 ölçekli uygulama imar planında belirlenecektir" şeklinde düzenleme yapıldığı ve 1/5000 ve 1/1000 ölçekli plan paftaları incelendiğinde anılan plan notları sonucunda 1/5000 ölçekli plan sınırları içerisinde gelişme konut alanlarında gösterilmeyen sosyal ve teknik altyapı alanlarının 1/1000 ölçekli uygulama imar planına işlendiği görülmüş ve üst ölçekli plan ile alt ölçekli planların bu kapsamda uyumlu olmadığı anlaşılmıştır.
Görüldüğü üzere dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının dayanağı 1/5000 ölçekli nazım imar planında uygulama imar planı yapılacak alan sınırlarıyla gösterilen alanlarda ve gelişme konut alanlarında plan paftası üzerinde söz konusu alanda yer alacak sosyal ve teknik altyapı alanlarının tür ve büyüklüklerinin belirlendiği ancak yer seçiminin uygulama imar planına bırakıldığı anlaşılmıştır.
Yukarıda yer verilen açıklamalar mevzuat ve planların kademeli birliktelik ilkesi uyarınca oldukça büyük bir alanda olması öngörülen sosyal ve teknik altyapı alanlarının nazım imar planının ölçeği, tanımı ile uygulama imar planını yönlendirme işlevi dikkate alındığında yer itibarıyla 1/5000 ölçekli nazım imar planında gösterilmesi gerekmekte olup dava konusu nazım imar planının ise ölçeğin gerektirdiği ayrıntı düzeyinde hazırlanmadığı, bu haliyle plan yapım yöntem ve tekniklerine uygun olmadığı açıktır. Zira 1/5000 ölçekli plan bütününde bazı yerlerde sosyal ve teknik altyapı alanları gösterilmiş, bazı yerlerde ise alt ölçekli plana bırakılmıştır. Planlamadaki bu aykırılık tümünü hukuka aykırı hale getirmektedir.
Nitekim, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının dayanağı Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih, …sayılı, … tarih, …sayılı ve … tarih, …sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planının iptali istemiyle başka taşınmaz sahipleri tarafından açılan davalarda, Mahkemelerce kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarının imar mevzuatına aykırı bir biçimde şematik olarak gösterildiği, fiziki mekan anlamında planlanmadığı, kentsel mekandaki gösterimlere/kararlara ilişkin herhangi bir mekansal tanımlama yapılmadığı, 1/5000 ölçekli nazım imar planı ölçeğinin işlevsiz bırakıldığı, böylelikle ölçekler arasındaki hiyerarşik uyumun bozulduğu, Jeolojik ve Jeoteknik Etüd Raporunda AJE-2 olarak belirlenen alanlar için kısıtlılıkların planlara işlenmesi gerektiği, aynı raporda plan dışı bırakılan alanların planlama sahasına dahil edilerek fonksiyonlandırıldığı, bu bağlamda analitik etütlere aykırı bir plan kararı verildiği genel gerekçesiyle 1/5000 ölçekli nazım imar planın iptaline karar verildiği ve bu karara karşı yapılan istinaf başvurularının reddine ilişkin kararların temyizi neticesinde Dairemizce onanmasına karar verildiği görülmüştür.
Öte yandan, dava konusu taşınmazların sosyal ve teknik altyapı alanları ile karayolu koruma kuşağında kalan kısımlarına ilişkin dava konusu uygulama imar planı açıklama raporunda herhangi bir görüşün bulunmadığı dava dosyasındaki bilirkişi raporunda belirtilmiş olup, İdare Mahkemesince, Kartepe İlçesinde yapım çalışmalarına başlanılan 1/5000 ölçekli ilave revizyon nazım imar planı kapsamında bulunan askeri alan, ANT akaryakıt boru hatları, askeri yasak ve güvenlik bölgelerinin paftalara işaretlenmesinin istenilmesine ilişkin Milli Savunma Bakanlığının … tarih …-…-…sayılı yazısının dava konusu planın dayanağı 1/5000 ölçekli nazım imar planı kapsamında kurum görüşü olarak kabul edildiği ve bu plan kapsamında ayrıca kurum görüşüne gerek olmadığı belirtilmişse de anılan görüşün askeri alanların planlara işlenmesinden ibaret olduğu, askeri alanlarda planlanan sosyal ve teknik altyapı alanlarına ilişkin ilgili kurumlardan görüş alınmadığı dosya kapsamından anlaşılmış olup dava konusu planda bu yönüyle de hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığından davanın reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik istinaf başvurusunu reddeden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 08/12/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.