DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU 2021/1474 E. , 2021/3302 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2021/1474
Karar No : 2021/3302
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Katı Atık Yönetimi ve Enerji San. ve Tic. A.Ş.
VEKİLLERİ : Av. …, Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … İli … Birliği (…)
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 04/11/2020 tarih ve E:2019/2572, K:2020/10392 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı ile davalı idare arasında 23/12/2013 tarihinde imzalanan "KÜKAB Katı Atık Toplama, Taşıma ile EKAY Ek Tesisleri Yapımı ve Tesislerin İşletilmesi İmtiyaz Sözleşmesi"nin, anılan Sözleşmenin 6.3.1., 6.3.2., 6.3.3. maddeleri ve yargı kararlarına istinaden feshedilmesine ve anılan Sözleşmenin “5.2. Sözleşme Süresi Sonundaki Devir Esasları” hükümlerinin uygulanmasına dair 30/11/2018 tarih ve 23 sayılı Kütahya İli Yerel Yönetimler Katı Atık Bertaraf Tesisleri Yapma ve İşletme Birliği (KÜKAB) Meclisi Kararı ile anılan meclis kararının bildirilmesine ve devir kurulunda görev almak üzere belirlenecek üç temsilcinin 7 gün içinde bildirilmesi gerektiğine dair … tarih ve … sayılı KÜKAB işleminin iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 04/11/2020 tarih ve E:2019/2572, K:2020/10392 sayılı kararıyla;
Entegre atık yönetimi kavramının; atık önleme, atık üretiminin azaltılması, atıkların kaynağında ayrıştırılması, yeniden kullanımı, geri kazanımı, enerjiye dönüştürülmesi ve bertarafı hususlarını içerdiği, atıkların çevreye ve insan sağlığına zararlarının azaltılabilmesi için, atıkların geri dönüşümü ve bertarafı suretiyle atık miktarının en aza indirilmesi ve dolayısıyla, düzenli depolama yapılacak atık miktarının en düşük seviyede gerçekleştirilmesinin atık yönetiminin temelini oluşturduğu,
Dava konusu uyuşmazlığa ilişkin imtiyaz sözleşmesi ile atıkların kaynağında ayrı toplanması, EKAY ek tesislerine ayrı şekilde taşınması, değerlendirilebilen atıkların ayrıştırılması, geri dönüşüm ve geri kazanıma tabi tutulması, değerlendirilemeyen nihai atıkların düzenli depolama tesisinde depolanarak bertaraf edilmesi, kül ve cüruf ile küçük çaplı inşaat/yıkıntı atıklarının çevre mevzuatına uygun biçimde bertaraf edilmesi, ilk etapta en az 100.000 (yüz bin) ton biyobozunur (organik) atık işleyecek kapasitede biyogaz tesisinin kurulması, elde edilen biyogazı elektrik ve ısı enerjisine çevirecek, kurulu gücü en az 5 (beş) mw kapasitede kojeneratif enerji santralinin kurulması, biyobozunur (organik) atıkların enerji potansiyelinin anaerobik yöntemle biyogazlaştırılması ve biyogazlaştırma sonucunda elde edilen biyogazın, elektrik ve ısı enerjisine dönüştürülmesi, biyogaz tesisinde fermantasyon işlemleri sonucunda açığa çıkan çürütülmüş artıktan kompost (toprak iyileştirici) üretilmesi, değerlendirilemeyen ve depolanacak olan atık miktarının, organik atıklar için toplanan organik atıkların %25’ini, ambalaj atıkları için toplanan ambalaj atığının %10’unu, toplanan katı atıkların toplam miktarının (kül hariç) %30’unu geçmemesine yönelik çalışma yapılması ve ilgili yönetmeliklerin öngördüğü düzenli depolamaya kabul oranlarının altına indirilmesinin amaçlandığı,
Kamu hizmeti imtiyaz sözleşmelerinin birer idari sözleşme olduğu, bu sözleşme ile kamu hizmetinin idarenin gözetimi ve denetimi altında kurulması ve işletilmesinin amaçlandığı, sözleşmenin tarafları arasında çıkacak uyuşmazlıkların, imtiyaz sözleşmesinde yer alan hükümlere göre çözümlenmesi gerektiği, imtiyaz sahibinin, kamu hizmetini imtiyaz sözleşmesinde belirlenen kurallara uygun olarak yapma ve yürütme yükümlülüğü bulunduğu,
İmtiyaz Sözleşmesi uyarınca, davacı tarafından sadece davalı Birliğe üye olanların atıklarının toplanması ve bu atıkların düzenli depolama sahasına kabul edilmesi, davalı Birliğe üye olmayanların atıklarının düzenli depolama sahasına kabul edilmemesi, düzenli depolama tesisine sadece mevzuatın izin verdiği atıkların kabul edilmesi, mevzuat uyarınca kabul edilmesi yasaklanan atıkların ise düzenli depolama sahasına kabul edilmemesi, atıkların düzenli depolama sahasında depolanması işleminin mevzuata ve teknik şartnamede belirlenen kurallara uygun olarak yapılması, sonuç olarak düzenli depolama sahasının çevre mevzuatına uygun olarak işletilmesi gerektiği,
Ancak, davacının EKAY ek tesislerinin yapımına başlamadığından bahisle anılan sözleşmenin 6.3.2. maddesi uyarınca davacıya 30 gün içerisinde EKAY ek tesislerinin yapımına başlaması gerektiğinin ihtar edilmesine dair … tarih ve … sayılı KÜKAB işleminin iptali istemiyle Dairelerinin E:… sayılı dosyasında davacı tarafından açılan davada; … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla, sözleşmenin 6.3.2. maddesi uyarınca davacıya 30 gün içerisinde EKAY ek tesislerinin yapımına başlanması gerektiğinin ihtar edilmesine ilişkin kısmı yönünden davanın reddine karar verildiği,
Davacının EKAY Ek Tesislerinin yapımına başlamadığından bahisle, anılan sözleşmenin 6.3.2. maddesi uyarınca tesislerin yapımına başlaması için yükleniciye 30 (otuz) gün süre verilmesine dair … tarih ve … sayılı KÜKAB işleminin iptali istemiyle Dairelerinin E:… sayılı dosyasında davacı tarafından açılan davada; … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla, sözleşmenin 6.3.2. maddesi uyarınca davacıya 30 gün içerisinde EKAY ek tesislerinin yapımına başlaması gerektiğinin 2. kez ihtar edilmesine ilişkin kısım yönünden davanın reddine karar verildiği,
İmtiyaz sözleşmesinin imzalanmasının üzerinden yaklaşık 46 aylık süre geçmesine rağmen EKAY ek tesislerinin yapılmadığı, davacı tarafından iş programı ile EKAY ek tesislerinin Haziran 2016’da bitirileceğinin taahhüt edildiği halde bitirilmediği, vahşi depolama yapıldığı, alınmaması gereken atıkların depolandığı, başka illerden atık alınarak depolama yapıldığından bahisle EKAY ek tesislerinin yapımına başlandığı kabul edilmemekle birlikte, anılan sözleşmenin 6.3.3. maddesi uyarınca 3 ay içerisinde EKAY ek tesislerinin yapıma başlanması ve söz konusu sözleşmeye aykırılıkların giderilmesi gerektiğine dair … tarih ve … yevmiye nolu Kütahya 2. Noterliğince düzenlenen sayılı KÜKAB ihtarnamesinin iptali istemiyle Dairelerinin E:… sayılı dosyasında davacı tarafından açılan davada; … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla davanın reddine karar verildiği,
İmtiyaz sözleşmesi kapsamında yapılması gereken EKAY ek tesislerinin yapımının sözleşmede öngörülen 30 aylık sürede tamamlanmadığı, iş programı ile EKAY ek tesislerinin 30/06/2016 tarihinde tamamlanarak ruhsatlarının alınacağının taahhüt edildiği halde bitirilmediği, il özel idaresine bağlı köylerin atıklarının toplanılmaya başlanmadığı, düzenli depolama sahasının başka bir şirkete enerji üretimi amacıyla kiraya verildiğinden bahisle EKAY ek tesislerinin yapımına başlandığı kabul edilmemekle birlikte, anılan sözleşmenin 6.3.3. maddesi uyarınca EKAY ek tesislerinin yapıma başlanılması ve söz konusu sözleşmeye aykırılıkların 3 ay içerisinde giderilmesi ve düzenli depolama sahasının başka bir şirkete kiraya verilmesine ilişkin işlemle ilgili olarak taraflar arasındaki hukuki ilişkinin ve akdedilen tüm sözleşmelerin 3 gün içerisinde davalı idareye ibraz edilmesi gerektiğine dair … tarih ve … yevmiye nolu İstanbul Beyoğlu 57. Noterliğince düzenlenen KÜKAB ihtarnamesinin iptali istemiyle Dairelerinin E:… sayılı dosyasında davacı tarafından açılan davada; … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla davanın reddine karar verildiği,
EKAY ek tesislerinin yapımı için öngörülen 30 aylık sürenin 23/06/2016 tarihinde dolduğu ve iş programı ile EKAY ek tesislerinin 30/06/2016 tarihinde tamamlanarak ruhsatlarının alınacağının taahhüt edildiği halde tamamlanmadığından bahisle, anılan sözleşmenin eki idari şartnamenin 9.2.1 maddesi uyarınca EKAY ek tesislerinin tamamının bitirilmesi için 10 günlük süre verilmesi, bu ihtara uyulmaması halinde gecikilen her takvim günü için 500,00-TL gecikme cezası uygulanacağına dair Beyoğlu 10. Noterliğince düzenlenen … tarih ve …yevmiye nolu, Kütahya İli Yerel Yönetimler Katı Atık Bertaraf Tesisleri Yapma ve İşletme Birliği (KÜKAB) ihtarnamesi ile … nolu hakediş raporu ile anılan idari şartnamenin 9.2.1 maddesi uyarınca davacının hakedişinden mahsup edilmek suretiyle uygulanan 11.228,96 TL para cezasının iptali istemiyle Dairelerinin E:… sayılı dosyasında davacı tarafından açılan davada; … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla, … nolu hakediş raporu ile anılan idari şartnamenin 9.2.1 maddesi uyarınca davacının hakedişinden mahsup edilmek suretiyle uygulanan 11.228,96 TL para cezasının iptaline, EKAY ek tesislerinin tamamının bitirilmesi için 10 günlük süre verilmesi, bu ihtara uyulmaması halinde gecikilen her takvim günü için 500,00-TL gecikme cezası uygulanacağına dair kısmı yönünden davanın reddine karar verildiği,
Yukarıda anılan işlemlerle sözleşmeye aykırılıkların giderilmesi hususlarının davacıya ihtar edilmesine rağmen, sözleşmeye aykırılıkların giderilmemesi ve bu işlemlere karşı açılan davalarda verilen yürütmenin durdurulması isteminin reddi yolundaki yargı kararlarına dayanılarak, dava konusu … tarih ve … sayılı KÜKAB Meclisi Kararı ile imtiyaz sözleşmesinin feshedildiği,
Anılan imtiyaz sözleşmesi ile kurulacak biyogaz tesisi ve kojeneratif enerji santrali yoluyla bertaraf işleminin yapılması suretiyle, depolama sahasında depolama yapılacak atık miktarının en aza indirilmesinin amaçlandığı ve dolayısıyla biyogaz tesisi ile enerji santralinin yapılması işinin, imtiyaz sözleşmesinde belirlenen tesislerin ana unsurunu teşkil ettiği sonucuna varıldığı,
Bu durumda; davacı ile davalı idare arasında 23/12/2013 tarihinde imzalanan imtiyaz sözleşmesi uyarınca davalı idare tarafından yer tesliminin yapıldığı 01/01/2014 tarihinden itibaren sözleşmenin EKAY ek tesislerinin yapımına başlanılmadığı, vahşi depolama yapıldığı, alınmaması gereken atıkların depolandığı, başka illerden atık alınarak depolama yapıldığı, il özel idaresine bağlı köylerin atıklarının toplanılmaya başlanmadığı, düzenli depolama sahasının başka bir şirkete enerji üretimi amacıyla davalı idareden izinsiz olarak kiraya verildiği ve bu aykırılıklara yönelik olarak sözleşme kapsamında yapılan ihtarlar ve verilen sürelere karşın aykırılıkların giderilmemiş olduğu ve anılan sözleşmenin 6.3.2. ve 6.3.3. maddeleri uyarınca yapılan ihtarlar ile sözleşmeye aykırılıklar sebebiyle davacıya yapılan ihtarların iptali istemiyle açılan davalarda, yukarıda belirtilen kararlar ile davaların reddine karar verildiğinden ve davacı tarafından iddia edilen hususların süre uzatımı gerektiren haller ve mücbir sebep olarak kabulüne de olanak bulunmaması karşısında, davacının imtiyaz sözleşmesinden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle imtiyaz sözleşmesinin feshedilmesi ve sözleşmenin “5.2. Sözleşme Süresi Sonundaki Devir Esasları” hükümlerinin uygulanması yolundaki … tarih ve …sayılı KÜKAB Meclisi kararında ve devir kurulunda görev almak üzere belirlenecek üç temsilcinin 7 gün içinde bildirilmesi gerektiğine ilişkin … tarih ve …sayılı KÜKAB işleminde hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, EKAY ek tesislerinin inşaası sürecinde davacıdan kaynaklanmayan, mevzuat değişiklikleri ve davalının gerek ihale öncesi gerekse sözleşme ifa sürecindeki kusurları kaynaklı gecikme olduğu, işin ifasında teknik ve hukuki imkansızlıkların mevcut olduğu, Borçlar Kanununun 137. maddesine göre tesislerin inşası bakımından kusursuz ifa imkansızlığı niteliğinde olduğu, davalı tarafından hazırlanan atık karakterizasyonunun gerçek ile uyumlu olmadığı, tesisler davalı tarafından hatalı tariflendiğinden ve atık miktar ve kompozisyon verilerinin hatalı olduğu ortaya çıktığından sözleşmedeki tesislerin kurulumu için Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca fizibilite onayı verilmediği, daha düşük kapasitede bir tesise onay verildiği, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca izin verilmeyen tesislerin yapımının hukuken mümkün olmadığı, bu imkansızlıkların davalının kusurundan kaynaklandığı, tüm tesisler entegre olduğundan tek tek yapılabilme ihtimalinin bulunmadığı, …. Asliye Hukuk Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı ihtiyati tedbir kararı ile davalının … tarih ve … sayılı yazısı ile ikinci ihtar ve sözleşmenin feshine dair tek taraflı irade beyanının icrasının engellenmesine, sözleşmenin feshinin durdurulmasına dair ihtiyati tedbir talebinin kabulüne karar verildiği, aynı dosyada 16/05/2017 tarihli ara kararı ile ihtiyati tedbir talebinin devamına karar verildiği, … Asliye Hukuk Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında ve … Asliye Hukuk Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında ifa imkansızlığının tespitine ve sözleşmenin feshinin önlenmesine dair davaların devam ettiği, sözleşmede 100.000 ton/yıl kapasiteli biyogaz tesisi ve elde edilen biyogaz ile işletilecek en az 5 mw enerji üretecek kojeneratif elektrik santrali kurma yükümlülüğünün bulunduğu, ancak davalı tarafından gerekli olduğu takdirde kapasitenin arttırılabilmesi kaydıyla tesisin kapasitesinin 40.000 ton/yıl kapasiteye ve kojeneratif elektrik santralinin de 2 mw'ye düşürülmesine karar verilerek imtiyaz sözleşmesi değişikliği sürecine başlanıldığı, ancak davalı idarece bu sürecin yarım bırakıldığı, hukuki ve teknik imkansızlığın Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ön fizibilite raporu ile sübuta erdiği, bu rapor varken tesislerin yapımı işinin ifa edilemeyeceği, imtiyaz sözleşmesinin fesih kararının dayanağının belirsiz ve çelişkili olduğu, feshe dayanak alınan işlemlerin yetkisiz kimselerce yapıldığı, dava konusu işlemde davacının sözleşmenin 6.3.1. maddesine göre hangi yükümlülükleri yerine getirmediği hususunun belirtilmediği, bahsedilen mahkeme kararlarının kesin kararlar olmadığı, yürütmenin durdurulması istemi hakkında verilen kararlar olduğu, sözleşmenin 6.3.2. maddesine göre feshe dayanak alınan işlemlerin Birlik müdürünce, sözleşmenin 6.3.3. maddesine göre feshe dayanak alınan işlemlerin ise avukat tarafından tesis edildiği, Birlik tüzüğüne göre bu işlemlerin Birlik meclisince yapılması gerektiği, ömrünü tamamlamış lastikler için geçici depolama alanı ile atık pil ve akümülatör için geçici depolama alanının davacı tarafından yapıldığı, bu nedenle sözleşmenin 6.3.2. maddesine yapılan atfın hukuka aykırı olduğu, biyogaz tesisi ve enerji üretim tesisi kapasitesinin mevcut atıklar için fazla olduğu ve tesislerin atıl kapasite halinde çalışmayacağı, Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümünce düzenlenen teknik raporda tesis kapasitesinin % 40’ı oranında atık varlığının tespit edildiği, Yıldız Teknik Üniversitesi öğretim üyelerinden alınan uzman görüşünün tesisin yapımında hukuki ve teknik imkansızlık olduğunu ortaya koyduğu, tesisin sözleşme imzalandıktan sonra yürürlüğe giren 3 ayrı Tebliğe uygun yapılması gerektiğinden mevzuat değişikliklerinin yükümlülükleri ağırlaştırdığı ve tesislerin yapım sürecini geciktirdiği, davalı tarafın edimlerini usulüne uygun ifa etmediği, davalı tarafından fiyat farklarının ödenmediği, imtiyaz sözleşmesinin Borçlar Hukuku prensiplerine tabi olduğu, kusurlu olan tarafın, haklı nedenle sözleşmeyi feshedemeyeceği, sözleşmenin 3.8. maddesine göre mücbir sebepler çerçevesinde sözleşmenin değiştirilmesi veya kusursuz ifa imkansızlığı gerekçesiyle davacıya müeyyide uygulanmaksızın feshinin gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve hukuka uygun olan Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davaya konusu uyuşmazlığa giden süreçte ilk olarak, "Kütahya Katı Atık Yönetimi Projesi" hakkında; Çevre ve Orman Bakanlığı ÇED ve Planlama Genel Müdürlüğünce … tarih ve … sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu Kararı ve 2. sınıf düzenli depolama için, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇED İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce … tarih ve … sayılı çevre ve izin lisans belgesi verilmiştir.
Bunun üzerine davalı tarafından, 5355 sayılı Mahalli İdareler Birliği Kanununun 6. maddesi, 5393 sayılı Belediye Kanununun 15. maddesinin (g) bendi ve 2575 sayılı Danıştay Kanununun 23. maddesi uyarınca "Katı Atık Toplama ile EKAY Ek Tesisleri Yapımı ve Tesislerin İşletilmesi için 29 yıl süreliğine İmtiyaz Hakkı Verilmesi" amacıyla projeye ait imtiyaz sözleşmesi taslağı hazırlanmıştır.
İmtiyaz sözleşmesi taslağı, 2575 sayılı Kanun'un 24. maddesi uyarınca düşüncesini bildirmesi amacıyla Danıştay Birinci Dairesine gönderilmiş ve anılan sözleşme taslağına ilişkin Danıştay Birinci Dairesinin 22/05/2013 tarih ve E:2013/312, K:2013/707 sayılı kararı ile görüş bildirilmiştir.
Anılan sözleşme taslağında, Danıştay Birinci Dairesinin görüşü doğrultusunda çeşitli değişiklikler yapılmış, sözleşme İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı kararı ile uygun görülmüş ve 23/12/2013 tarihinde davacı ile davalı idare arasında anılan sözleşme imzalanmıştır. Daha sonra davalı tarafından, 01/01/2014 tarihinde davacıya yer teslimi yapılmış ve davacı tarafından verilen 04/02/2014 tarihli dilekçe ekinde EKAY ek tesisleri yapımına dair iş programı davalıya sunularak tesislerin yapımı için 36 aylık süre öngörülmüştür.
Davalının … tarih ve …ayılı yazısı ile, iş programında EKAY ek tesislerinin yapım süresinin 36 ay olarak belirlendiğinden bahisle, davacı tarafından sunulan iş programının güncellenerek, tesislerin yapımının 23/06/2016 tarihinde bitirileceği şekilde hazırlanacak yeni iş programının 20/02/2015 tarihine kadar sunulması gerektiği davacıya bildirilmiştir.
Davacı tarafından, 20/02/2015 tarihli yazı ekinde davalı idareye yeni iş programı sunulmuş ve iş programında tesislerin inşaatına başlama tarihi olarak 01/09/2015 tarihi gösterilmiştir.
Daha sonra davacı tarafından, davalı idareye verilen 23/05/2016 tarihli dilekçe ile, sözleşmenin imzalanmasından sonra yapılan mevzuat değişikliklerinin davacının yükümlülüklerini ağırlaştırdığı, atık kompozisyonunun hatalı olduğu, alınan uzman raporuna göre, atıl kapasite oluşmaması için tesisin kapasitesinin 40.000 ton/yıl kapasite ve 2 mw olması gerektiği, belirtilerek tesisin kapasitesinin 40.000 ton/yıl kapasite ve 2 mw'ye düşürülmesi hususunda imtiyaz sözleşmesi değişikliği yapılması, EKAY ek tesislerinin yapımı için tesislerin yapım süresinin bitiminden itibaren anılan sözleşmenin 3.8. maddesine göre, 24 ay ek süre verilmesi talep edilmiştir.
Davacının talebi üzerine, 100.000 ton/yıl kapasiteli biyogaz tesisinin kapasitesinin 40.000 ton/yıl kapasiteye ve 5 mw enerjinin 2 mw'ye düşürülmesine dair imtiyaz sözleşmesi değişiklik taslağı hazırlanmış ve Danıştay Birinci Dairesinin görüşüne gönderilmiş olup, Danıştay Birinci Dairesinin 08/09/2016 tarih ve E:2016/1749, K:2016/1152 sayılı kararı ile anılan değişikliğin uygun görülmediğine dair görüş verilmiştir.
Davalı idarenin … tarih ve … sayılı işlemi ile, davacının EKAY ek tesislerinin yapımına başlamadığından bahisle, anılan sözleşmenin 6.3.2. maddesi uyarınca davacıya 30 gün içerisinde EKAY ek tesislerinin yapımına başlaması gerektiği ihtar edilmiş ve anılan sözleşme uyarınca 01/05/2014- 31/05/2016 tarihleri arasındaki 25 aylık dönem için güncellenen değer olan 583,22 TL/gün üzerinden toplam 437.415,00 TL para cezasının uygulanmasına, para cezasının Birlik hesaplarına yatırılmasına veya yüklenicinin hakedişlerinden mahsup edilmesine, para cezasının 01/06/2016 tarihinden sonra yatırılacak tutarlarına yasal kamu faizi uygulanmasına karar verilmiştir.
Yine davalının … tarih ve … sayılı işlemi ile, davacının EKAY ek tesislerinin yapımına başlamadığından bahisle, anılan sözleşmenin 6.3.2. maddesi uyarınca 01/06/2016-15/12/2016 tarihleri arasındaki 198 gün için güncellenen değer olan 622,03 TL/gün üzerinden toplam 123.161,94 TL para cezası verilmesine, bu para cezasının 2. ihtar olarak uygulanmasına ve başka bir ihtara gerek kalmaksızın imtiyaz sözleşmesinin feshedilmesine, para cezasının Birlik hesaplarına yatırılmasına veya yüklenicinin hakedişlerinden mahsup edilmesine, para cezasının 16/01/2017 tarihinden sonra yatırılacak tutarlarına yasal kamu faizi uygulanmasına karar verilmiş ancak Danıştay kapatılan Ondördüncü Dairesinin 06/04/2017 tarih ve E:2016/11772 sayılı kararı ile, 2. ihtar ile birlikte davacıya tekrar 30 günlük süre verilmesi gerektiği, para cezasının uygulanarak doğrudan sözleşmenin feshinin mümkün olmadığı gerekçesiyle, … tarih ve … sayılı işlemin para cezasının 2. ihtar olarak uygulanmasına, başka bir ihtara gerek kalmaksızın imtiyaz sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin kısmı bakımından yürütmenin durdurulması isteminin kabulüne karar verilmiştir.
Anılan ikinci ihtara yönelik yürütmeyi durdurma kararı üzerine davalı tarafından EKAY ek tesislerinin yapımına başlanılmadığından bahisle "KÜKAB Katı Atık Toplama, Taşıma ile EKAY Ek Tesisleri Yapımı ve Tesislerin İşletilmesi İmtiyaz Sözleşmesi"nin 6.3.2. maddesi uyarınca toplam 264.499,60-TL para cezası verilmesine, bu para cezasının ikinci ihtar olarak uygulanmasına, yükleniciye 30 (otuz) gün süre verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlem tesis edilmiştir.
Bununla birlikte, davacının EKAY ek tesislerinin yapımına başlamadığından bahisle, anılan sözleşmenin 6.3.2. maddesi uyarınca davacıya 30 gün içerisinde EKAY ek tesislerinin yapımına başlaması gerektiğinin ihtar edilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlem yönünden Danıştay kapatılan Ondördüncü Dairesinin 22/09/2017 tarih ve E:2017/1387 sayılı kararı ile ömrünü tamamlamış lastikler için geçici depolama alanı yapıldığından davacı tarafından EKAY ek tesislerinin yapımına başlandığı gerekçesiyle yürütmenin durdurulmasına karar verilmiş, ancak anılan karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 22/02/2018 tarih ve YD İtiraz No: 2017/1199 sayılı kararı ile kaldırılarak yürütmenin durdurulması istemi reddedilmiştir.
Öte yandan, sözleşmenin 6.3.2. maddesi uyarınca yapılan ihtara ilişkin işlemin yürütmesinin durdurulması yönündeki karar, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca kaldırılmadan önce, imtiyaz sözleşmesinin imzalanmasının üzerinden yaklaşık 46 aylık süre geçmesine rağmen EKAY ek tesislerinin yapılmadığı, davacı tarafından iş programı ile EKAY ek tesislerinin Haziran 2016’da bitirileceğinin taahhüt edildiği halde bitirilmediği, vahşi depolama yapıldığı, alınmaması gereken atıkların depolandığı, başka illerden atık alınarak depolama yapıldığından bahisle EKAY ek tesislerinin yapımına başlandığı kabul edilmemekle birlikte, anılan sözleşmenin 6.3.3. maddesi uyarınca 3 ay içerisinde EKAY ek tesislerinin yapımına başlanması ve söz konusu sözleşmeye aykırılıkların giderilmesi gerektiği hususu … tarih ve … yevmiye numaralı Kütahya 2. Noterliğince düzenlenen sayılı KÜKAB ihtarnamesi ile ihtar edilmiştir.
Buna ek olarak, Beyoğlu 10. Noterliğince düzenlenen … tarih ve … yevmiye nolu ihtarname ile, EKAY ek tesislerinin yapımı için öngörülen 30 aylık sürenin 23/06/2016 tarihinde dolduğu ve iş programı ile EKAY ek tesislerinin 30/06/2016 tarihinde tamamlanarak ruhsatlarının alınacağının taahhüt edildiği halde tamamlanmadığından bahisle, anılan sözleşmenin eki idari şartnamenin 9.2.1 maddesi uyarınca EKAY ek tesislerinin tamamının bitirilmesi için 10 günlük süre verilmesi ve bu ihtara uyulmaması halinde gecikilen her takvim günü için 500,00-TL gecikme cezası uygulanacağı davacıya ihtar edilmiş ve son olarak dava konusu … tarih ve … sayılı KÜKAB Meclisi Kararı ile imtiyaz sözleşmesinin, anılan sözleşmenin 6.3.1., 6.3.2., 6.3.3. maddeleri ve yargı kararlarına istinaden feshedilmesine ve anılan sözleşmenin “5.2. Sözleşme Süresi Sonundaki Devir Esasları” hükümlerinin uygulanmasına karar verilmesi ve … tarih ve … sayılı KÜKAB işlemi ile, anılan meclis kararının ile birlikte devir kurulunda görev almak üzere belirlenecek üç temsilcinin 7 gün içinde bildirilmesinin istenilmesi üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
5393 sayılı Belediye Kanununun 15. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde, katı atıkların toplanması, taşınması, ayrıştırılması, geri kazanımı, ortadan kaldırılması ve depolanması ile ilgili bütün hizmetleri yapmak ve yaptırmak belediyenin yetkileri ve imtiyazları arasında sayılmış; aynı maddenin ikinci fıkrasında, belediyenin (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri, Danıştay'ın görüşü ve İçişleri Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebileceği hükme bağlanmıştır.
5355 sayılı Mahalli İdareler Birliği Kanunu'nun 6. maddesinde, mahallî idare birliklerinin, tüzükte birliğe devredilmesi öngörülen mahallî müşterek nitelikli hizmetlere ilişkin olarak üye mahallî idarelerin hak ve yetkilerine sahip olduğu hükmüne yer verilmiştir.
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 2. maddesinde, atığın "Üreticisi tarafından atılmak istenen ve toplumun huzuru ile özellikle çevrenin korunması bakımından, düzenli bir şekilde bertaraf edilmesi gereken katı atık maddeleri," olarak tanımlandığı; 11. maddesinde, "Atık üreticileri uygun metot ve teknolojiler ile atıklarını en az düzeye düşürecek tedbirleri almak zorundadırlar.
Atıkların üretiminin ve zararlarının önlenmesi veya azaltılması ile atıkların geri kazanılması ve geri kazanılabilen atıkların kaynağında ayrı toplanması esastır. Atık yönetim plânlarının hazırlanmasına ilişkin esaslar, Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Geri kazanım imkânı olmayan atıklar, yönetmeliklerle belirlenen uygun yöntemlerle bertaraf edilir.
Büyükşehir belediyeleri ve belediyeler evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlüdürler." hükmüne yer verilmiştir.
02/04/2015 tarih ve 29314 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atık Yönetimi Yönetmeliği ile yürürlükten kaldırılan 05/07/2008 tarih ve 26927 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmeliği"nin 1. maddesi ile, atıkların oluşumlarından bertaraflarına kadar çevre ve insan sağlığına zarar vermeden yönetimlerinin sağlanmasına yönelik genel esasların belirlenmesinin amaçlandığı; 4. maddesinde, "yönetim" "Atığın toplanması, taşınması, geri kazanılması, bertaraf edilmesi, bertaraf sahalarının kapatılma sonrası bakımı ve bu tür faaliyetlerin gözetim, denetim ve izlenmesi" olarak tanımlanmış; 5. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, "Atık üretiminin kaçınılmaz olduğu durumlarda geri dönüşüm, tekrar kullanım ve ikincil hammadde elde etme amaçlı diğer işlemler ile atığın geri kazanılması veya enerji kaynağı olarak kullanılması esastır." hükmüne yer verilmiştir.
02/04/2015 tarih ve 29314 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Atık Yönetimi Yönetmeliği"nin 1. maddesi ile, atıkların oluşumundan bertarafına kadar çevre ve insan sağlığına zarar vermeden yönetiminin sağlanmasının, atık oluşumunun azaltılmasının, atıkların yeniden kullanımı, geri dönüşümü, geri kazanımı gibi yollar ile doğal kaynak kullanımının azaltılmasının ve atık yönetiminin sağlanmasının amaçlandığı; 4. maddesinde, atık yönetimi "atığın oluşumunun önlenmesi, kaynağında azaltılması, yeniden kullanılması, özelliğine ve türüne göre ayrılması, biriktirilmesi, toplanması, geçici depolanması, taşınması, ara depolanması, geri dönüşümü, enerji geri kazanımı dâhil geri kazanılması, bertarafı, bertaraf işlemleri sonrası izlenmesi, kontrolü ve denetimi faaliyetleri" olarak tanımlanmış; 5. maddesinin 1.fıkrasının (b) bendinde, "atık üretiminin kaçınılmaz olduğu durumlarda atıkların; yeniden kullanımı, geri dönüşümü ve ikincil hammadde elde etme amaçlı diğer işlemler ile geri kazanılması, enerji kaynağı olarak kullanılması veya bertaraf edilmesi esastır." hükmüne, yer verilmiştir.
31/08/2004 tarih ve 25569 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği"nin 18. maddesinde, "Geri kazanım tesisleri ve akümülatör ürünlerinin dağıtımını ve satışını yapan işletmeler ve araç bakım-onarım yerleri dışındaki atık akümülatör geçici depolama alanları, akümülatör üreticileri veya akümülatör üreticilerinin yetkilendireceği kişi veya kuruluşlar tarafından kurulabilir. Bu alanlar için ilgili Valilikten geçici depolama izni alınması zorunludur. Geçici depolama alanlarında atık akümülatörler 90 günden fazla tutulamaz. Bu alanlar Valiliklerin denetimi altında faaliyet gösterirler." hükmüne; 21. maddesinde, "Atık pil ve atık akü geri kazanımı yapan tesislerin çevre lisansı alması zorunludur." hükmüne; 19. maddesinde, atık akümülatör geri kazanım ve geçici depolama alanlarının taşıması gereken özelliklere; 20. maddesinde ise, atık pil geçici depolama alanlarının taşıması gereken özelliklere, yer verilmiştir.
25/11/2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği"nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, geçici depolama alanının; "Bu Yönetmeliğin 15 inci maddesine göre yer seçimi yapılan ve bu Yönetmeliğin 16 ncı maddesinde belirtilen teknik özelliklere göre kurulan ve işletilen ÖTL toplama noktalarını" ifade edeceği belirtilmiş; 15. maddesinde, geçici depolama alanlarının yer seçimine ilişkin kriterlere yer verilmiş; 16. maddesinde, geçici depolama alanlarının teknik özellikleri ve işletme koşulları belirlenmiş ve 21. maddesinde de, "Geçici depolama tesisi işletecek gerçek veya tüzel kişiler, bu Yönetmeliğin 13, 15 ve 16 ncı maddelerinde belirtilen hükümlere uygun olarak çevre ve şehircilik il müdürlüğünden izin almak zorundadır." kuralına, yer verilmiştir.
05/03/2015 tarih ve 29286 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Kompost Tebliği"nin 5. maddesinin 1.fıkrasının (g) bendinde, "Kurulması planlanan kompost tesisleri için Ek-4’te yer alan formata uygun olarak hazırlanan fizibilite raporu ile Bakanlıktan uygun görüş alınması zorunludur." hükmüne; aynı maddenin (h) bendinde, "Kompost tesisleri, Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliğine göre çevre lisansı almak zorundadır." hükmüne yer verilmiş; 10. maddesinde, kompost tesislerinin genel özelliklerine; 11. maddesinde, kompost tesislerinin teknik özelliklerine; 12. maddesinde ise kompostun kullanılmasına ilişkin hususlar, düzenlenmiştir.
10/10/2015 tarih ve 29498 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Mekanik Ayırma, Biyokurutma ve Biyometanizasyon Tesisleri İle Fermente Ürün Yönetimi Tebliği"nin 5. maddesinin 1.fıkrasının (g) bendinde, "Bu Tebliğ kapsamında kurulması planlanan atık işleme tesislerine ait Ek-5’te yer alan formata uygun olarak hazırlanan fizibilite raporu ile Bakanlıktan uygun görüş alınması zorunludur." hükmüne yer verilmiş; 10. maddesinde, atık işleme tesislerinin genel özelliklerine; 11. maddesinde, atık işleme tesislerinin teknik özelliklerine; 12. maddesinde ise, ürünlerin genel özelliklerine ilişkin hususlar, düzenlenmiştir.
"KÜKAB Katı Atık Toplama, Taşıma ile EKAY Ek Tesisleri Yapımı ve Tesislerin İşletilmesi İmtiyaz Sözleşmesi"nin; 1.2.7.2. maddesinde, sözleşme kapsamında yapılacak EKAY ek tesislerinin belirlendiği ve EKAY ek tesislerinin; organik ayırma ünitesi, organik atık hazırlama ve besleme tesisi, biyogaz tesisi, kojeneratif enerji santrali, çürütülmüş atık susuzlaştırma tesisi, hijyenizasyon/kompostlaştırma/kurutma tesisi, atık hava temizleme tesisi, ömrünü tamamlamış lastikler için geçici depolama alanından oluştuğu; 1.2.8. maddesinde, sözleşme kapsamındaki işin tanımının katı atık toplama ile EKAY ek tesislerinin yapımı, işletilmesi, atık pil ve akümülatörlerin geçici depolanması için Kütahya merkezde ve transfer istasyonlarında geçici depolama alanı ayrılması, atıkların lisanslı geri kazanım/bertaraf tesislerine teslim edilmesi, ömrünü tamamlamış lastikler için Kütahya merkezde ve transfer istasyonlarında geçici depolama alanı kurulması, diğer atıklarla karışık olarak gelen ömrünü tamamlamış lastiklerin ayrıştırılması, ilgili mevzuatta belirtilen sürelerde lisanslı firmalara teslim edilerek bertaraf ettirilmesi olduğu; 2.1. maddesinde, işin konusunun ve kapsamının detaylı olarak belirlendiği; 2.2. maddesinde, EKAY ek tesislerinin teknik şartnamede gösterildiği şekilde sözleşmenin yürürlüğe girmesinden itibaren 30 aylık sürede yapılacağı, yüklenicinin tesislerin yapım işlerinin tasarımını, mühendislik hizmetlerini, inşaatın finansmanını, test işlemlerini, işletilmesini, yönetimini, kontrol ve bakımını, yenilenmesini, teknik şartnameye, iş programına, teknik gerekliliklere ve yürürlükteki mevzuata uygun olarak yapacağı; 3.1. maddesinde, EKAY ek tesislerinin teknik şartnamede gösterildiği şekilde sözleşmenin yürürlüğe girmesinden itibaren 30 (otuz) aylık sürede yapılacağı; 3.2.7.3 maddesinde, EKAY ve EKAY ek tesislerinin işletilmesi ile bağlantılı ruhsatlar ve izinlerin yüklenici tarafından alınacağı, işlemlerden doğan tüm masraf ve bedellerin yüklenici tarafından karşılanacağı; 3.3.1. maddesinde, yüklenicinin sözleşmenin yürürlüğe girmesinden itibaren 30 (otuz) iş günü içinde sözleşme ve ekli teknik şartname hükümleriyle uyumlu olarak aylık bazda hazırlanmış ve inşaata ilişkin iş programını idareye vereceği; 3.3.2. maddesinde, süre uzatımı gerektiren haller ve mücbir sebepler hariç işlerin başlangıç ve bitiş tarihlerinin olumlu ve olumsuz tüm faktörleri gözönüne alarak sözleşmede öngörülen süreyi aşmamak üzere saptanacağı; 3.3.4 maddesinde, idarenin, kendisine verilen iş programını ve/veya işletme programlarını ya da daha sonraki değişiklik önerilerini, bunları aldığı tarihten itibaren en çok 15 (on beş) iş günü içinde aynen veya yüklenicinin görüşünü almak ve gerekçesini belirtmek suretiyle değiştirerek onaylama yetkisine sahip olduğu; 3.8. maddesinde, bir olayın süre uzatımı gerektiren hal veya mücbir sebep sayılabilmesi için olaydan etkilenen tarafın gerekli özen ve dikkati göstermiş ve her türlü önlemi almış olmasına karşın önlenemeyecek, kaçınılamayacak veya giderilemeyecek olması ve bu durumun sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerin yerine getirilmesini zaman ve/veya maliyet açısından önemli ölçüde veya tamamen olumsuz yönde etkilemesi gerektiği, belirtilen bu genel esaslar çerçevesinde süre uzatımını gerektiren hal veya mücbir sebep sayılacak olayların, yargı mercilerinin yürürlükteki içtihatları ile kabul edilen hallere ek olarak ve onlarla sınırlı olmamak, ulusal veya uluslar arası kuruluşlarca belgelendirilmek koşuluyla şunlar olduğu: a)İdare’nin ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının rapor, ruhsat ve diğer işlem ve eylemleri veya yargı kararları sonucunda oluşacak ve tesisin yapımını veya işletilmesini imkansız kılacak haller, b)Kamu hizmetlerinin imtiyaz yoluyla gördürülmesine cevaz veren hukuki düzenlemeler veya bu İmtiyaz Sözleşmesinin konusunu ortadan kaldıran yeni yasal düzenlemelerin yapılması, c)Deprem, fırtına, sel baskını, çığ, yıldırım gibi doğal afetler, d)Kanuni grev vuku bulması, e)Kısmi veya genel seferberlik ilan edilmesi; imtiyaz hakkı sahibi tarafından olayın meydana geliş tarihini izleyen 20 (yirmi) iş günü içinde idareye yazılı olarak başvurulması üzerine idare ve yüklenici tarafından süre uzatımını gerektiren haller ve mücbir sebepler ve bunların sonuçları birlikte görüşülerek bu sebeplerden doğan zararların yol açtığı gecikmenin yatırım ve iş programları üzerindeki etkilerinin saptanacağı kaybedilen sürelerin belirlenerek idarenin onayına sunulacağı ve iş programı, yatırım ve işletme sürelerinin yeniden düzenleneceği, süre uzatımını gerektiren haller dışında, sözleşmenin uygulanmasını telafisi mümkün olmayacak şekilde engelleyen bir durumun ortaya çıkması halinde sözleşmenin idare tarafından feshedileceği, bu sözleşmede belirtilen süre uzatımını gerektiren haller veya mücbir sebepler dışında, sözleşme konusu işin sözleşmede öngörülen sürelerde tamamlanmaması halinde, gecikilen her takvim günü için idari şartnamede gösterilen cezaların uygulanacağı; 6.3.1. maddesinde, yüklenicinin, sözleşme yürürlüğe girdiği tarihten sonra sözleşme ve eklerinden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmemesi veya yeri teslim almaması hallerinde, idarenin sözleşmeyi feshederek kesin teminatı irad kaydedeceği; 6.3.2. maddesinde, yüklenicinin yer teslimini izleyen 3 ay içerisinde mücbir sebepler ve süre uzatımı gerektiren haller dışında iş programında öngörülen biçimde tesislerin yapımına başlamaması ve sözleşme ve ekleri çerçevesinde yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde idarenin yükleniciye 30 gün süreli 1. ve 2. ihtarları çekerek EKAY ek tesislerinin yapımına başlanmasını talep edeceği, idarenin yüklenicinin geciktiği her takvim günü için 500 TL para cezası uygulayacağı, yüklenicinin 2. ihtara da uymaması halinde başka bir ihtara gerek kalmaksızın sözleşmeyi feshederek kesin teminatı irat kaydedeceği; 6.3.3. maddesinde, yüklenicinin, EKAY ek tesisinin yapımına başlandıktan sonra iş programına veya sözleşmenin ve eklerinin hükümlerine aykırı davranması halinde; idare tarafından yapılacak 3 (üç) er ay süreli 1. (birinci) ve 2. (ikinci) ihtarlara rağmen; sözleşmede belirtilen mücbir sebepler ve süre uzatımı gerektiren haller dışında; bu aykırılığı gidermemesi ve bu aykırılıkların giderilme süresi, 2. (ikinci) ihtar süresinin doluşundan sonra 6 (altı) aydan fazla geciktirmesi hallerinde idarenin, sözleşmeyi feshederek kesin teminatı irat kaydedeceği ve yüklenici tarafından o tarihe kadar yapılmış olan EKAY ek tesisinin bedelsiz olarak idareye geçeceği; 6.3.4. maddesinde; Yüklenicinin, işletme süresi içerisinde bu Sözleşme'nin ve eklerinin hükümlerine aykırı davranması halinde yapılacak 3 (üç) ay süreli ihtara rağmen düzeltmemesi halinde; bu sürenin sonundan itibaren İdare'nin talebiyle en geç 7 (yedi) iş günü içerisinde, idare tarafından görevlendirilen Denetleme Komisyonunun durumu değerlendirmek suretiyle önerilerini de içeren bir çalışma planı üzerinde oy çokluğuyla mutabık kalındıktan sonra idare ve yüklenici ile paylaşılacağı, yüklenicinin Denetleme Komisyonu'nun hazırlayacağı çalışma planına uymaması ve bu durumu yapılacak 3 (üç) ay süreli ihtara rağmen düzeltmemesi halinde idarenin Sözleşme'yi feshederek kesin teminatı irat kaydedeceği ve yüklenici tarafından o tarihe kadar yapılmış olan EKAY Tesislerinin bedelsiz olarak idareye geçeceği, 5.2.7. maddesinde, sözleşmenin 6.3 maddesinde belirtilen şekilde son bulması halinde de sözleşmenin 5.2.1, 5.2.2, 5.2.3, 5.2.4 ve 5.2.5 maddesindeki devir hükümlerinin uygulanacağı ve buna göre sözleşmenin 6.3 maddesi uyarınca feshedilmesi halinde 7 kişiden oluşan bir devir kurulunun oluşturularak madde kapsamında sayılan devir işlemlerinin iki ay içinde tamamlanacağı hükümlerine yer verilmiştir.
KÜKAB Katı Atık Toplama ile EKAY Ek Tesisleri Yapımı ve Tesislerin İşletilmesi İşi İçin İmtiyaz Hakkı Verilmesi İhalesine İlişkin İdari Şartname"nin "cezalar" başlıklı 9.2. maddesinde, İmtiyaz hakkına konu işin, Sözleşmeye ve Sözleşmenin eki durumundaki şartnamelere ve idarenin onayına sunulacak iş programına göre sürdürülmesinin mecburi olduğu, işin sözleşmeye uygun olarak gerçekleştirilmemesi halinde, idarece her bir aykırılık için ayrı ayrı uygulanmak üzere ceza kesileceği ve 9.2.1. maddesinde; Tesisin, sözleşmesinde öngörülen süreye göre tamamının bitirilememesi halinde, İdare tarafından en az 10 (on) gün süreli yazılı ihtar yapılıp, bu ihtara uyulmaması halinde gecikilen her takvim günü için 500 (beş yüz) TL gecikme cezası uygulanacağı kurala bağlanmıştır.
"KÜKAB Katı Atık Toplama ile EKAY Ek Tesisleri Yapımı ve Tesislerin İşletilmesi İşine Ait Teknik Şartname"nin 1.1. maddesinde, KÜKAB katı atık toplama ile EKAY ek tesisleri yapımı ve tesislerin işletilmesi işinin KÜKAB’ın çalışma alanı olan Kütahya Merkez, Altıntaş, Aslanapa, Emet, Tavşanlı, Çavdarhisar, Domaniç, Tunçbilek, Tepecik, Hisarcık, Simav, Gediz, Eskigediz, Şaphane, Pazarlar, Kuruçay, Dumlupınar, Zafertepeçalköy, Günlüce, Çukurca Belediyeleri ve İl Özel İdaresi ve sözleşme süresince birliğe üye olacak diğer belediyelerin yetki alanları ile sınırlı olduğu, yüklenicinin katı atıkların kaynağında ayrılmasından, ayrı toplanmasından, taşınmasından ve bu şartnamede belirtilen ilgili katı atık hizmetlerinin yerine getirilmesinden sorumlu olduğu; 1.2.15 maddesinde, entegre katı atık yönetim tesislerinin (EKAY), birlik dahilinde toplanan katı atıklar, atık pil ve akümülatörler ve ömrünü tamamlamış lastiklerin T.C. çevre mevzuatına uygun olarak ayırma, geri dönüşüm/kazanım, depolama ve bertaraf etme metotlarının uygulandığı tesisler olduğu; 1.2.31. maddesinde, "katı atık toplama ve taşıma işi"nin katı atık toplama ve taşıma programı kapsamında idarenin yetki alanı sınırları içinde teknik şartnamede yer alan katı atıkların toplanması ile taşınması olarak tanımlandığı; 3.4.5. maddesinde, biyogaz tesisinin yıllık kapasitesinin, ilk etapta en az 100.000 (yüz bin) ton biyobozunur (organik) atık işleyecek şekilde planlanacağı, biyogaz tesisinin ilave kapasite artışları sözleşme süresi boyunca ortaya çıkacak nüfus, katı atık miktarındaki artışlar ve birlik yetki alanı içerindeki organik atıkları da işleyebilecek nitelik ve kapasitede planlanacağı, dolayısıyla da modüler olarak genişletmeye elverişli olacağı, planlanan biyogaz tesis alanında, ileride yapılacak olan tanklar için fonksiyonel boş alanların ilk tasarım aşamasında gösterileceği; 3.5. maddesinde, kojeneratif enerji santralinin kurulu gücünün en az 5 (beş) mw olacağı, kojeneratif enerji santralinin konteyner içinde paket sistem olarak kurulacağı ve gelecekte ilave kojenerasyon ünitesi kurulması için gerekli planlamaların yapılacağı, seçilen sistemin bu duruma uygun olarak dizayn edileceği; 4.9.2. maddesinde, biyogaz tesisinin yıllık kapasitesinin ilk etapta 100.000 (yüz bin) ton biyobozunur (organik) atık işleyecek şekilde planlanacağı; 4.9.3. maddesinde, kojeneratif enerji santralinin kurulu gücünün en az 5 (beş) mw olacağı; 4.10. maddesinde, düzenli depolama tesisinin çevre mevzuatına uygun olarak işletileceği, çevre mevzuatı tarafından katı atık depolama alanlarına kabulüne izin verilmeyen hiçbir atığın yüklenici tarafından kabul edilmeyeceği, kayıt altına alınmamış veya kabulüne izin verilmeyen hiçbir atığın yüklenici tarafından kabul edilmeyeceği; 4.10.4 maddesinde, düzenli depolama tesisine kabul edilecek atıkların belirlendiği; 4.10.5. maddesinde, düzenli depolama tesisine kabul edilmeyecek atıklara ilişkin düzenleme yapıldığı; 4.10.6. maddesinde, düzenli depolama tesisinde depolamanın yapılmasında uyulacak kuralların belirlediği; 4.10.24. maddesinde, EKAY tesislerindeki tüm faaliyetlerin, T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı mevzuat ve standartlarına uygun olarak gerçekleştirileceği; 3.11. ve 4.13. maddelerinde, ömrünü tamamlamış lastikler için yürürlükteki çevre mevzuatına uygun olarak yüklenici tarafından Kütahya Merkez’de ve transfer istasyonlarında geçici depo alanı kurulacağı; 3.10. ve 4.12. maddelerinde, atık pil ve akümülatörlerin geçici depolanması için yürürlükteki çevre mevzuatına uygun olarak Kütahya Merkez’de ve transfer istasyonlarında geçici depolama alanı yapılacağı, hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
"KÜKAB Katı Atık Toplama, Taşıma ile EKAY Ek Tesisleri Yapımı ve Tesislerin İşletilmesi İmtiyaz Sözleşmesi"nin yukarıda metnine yer verilen 6. maddesinde yer alan şartlar birlikte değerlendirildiğinde, tesislerin yapımına başlanılmaması halinde sözleşmenin 6.3.2. maddesinde öngörülen usulde sözleşmenin feshedilebileceği, sözleşmenin 6.3.3. maddesinin tesislerin yapımına başlanılmasından sonra yine tesislerin yapımı konusunda sözleşme hükümlerine aykırı davranılması durumunda uygulanabileceği, işin görülmesi ile ilgili işletme süresi içeresinde vuku bulabilecek diğer hukuka aykırılıkların giderimi için ise sözleşmenin 6.3.4. maddesinde yer alan usulün uygulanacağı; yine anılan sözleşmenin eki idari şartnamenin 9.2.1 maddesinin de tesislerin yapımına başlanılmasından sonra yapım işinin bitirilmesi gereken tarihte gecikme olması halinde uygulanılabileceği sonucuna ulaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta ise; dava konusu … tarih ve …sayılı KÜKAB Meclisi Kararı ile imtiyaz sözleşmesinin, 6.3.1., 6.3.2., 6.3.3. maddeleri ve yargı kararlarına istinaden feshedilmesine ve anılan sözleşmenin “5.2. Sözleşme Süresi Sonundaki Devir Esasları” hükümlerinin uygulanmasına karar verildiği ve … tarih ve … sayılı KÜKAB işlemi ile, anılan meclis kararı ile birlikte devir kurulunda görev almak üzere belirlenecek üç temsilcinin 7 gün içinde bildirilmesinin istenilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Ancak, Danıştay Altıncı Dairesinin E:2019/2491, K:2020/10379 sayılı kararı ile EKAY ek tesislerinin yapımına başlamadığından bahisle anılan sözleşmenin 6.3.2. maddesi uyarınca davacıya 30 gün içerisinde EKAY ek tesislerinin yapımına başlanması gerektiğinin ihtar edilmesine ilişkin işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiş ve bu karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun E:2021/1480, K:2021/3298 sayılı kararı ile kesin olarak onanmıştır. Yine Danıştay Altıncı Dairesinin E:2019/2504, K:2020/10380 sayılı kararı ile sözleşmenin 6.3.2. maddesi uyarınca davacıya 30 gün içerisinde EKAY ek tesislerinin yapımına başlaması gerektiğinin 2. kez ihtar edilmesine ilişkin işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiş ve bu karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun E:2021/1492, K:2021/3299 sayılı kararı ile kesin olarak onanmıştır.
Öte yandan, anılan sözleşmenin 6.3.3. maddesi uyarınca gönderilen birinci ve ikinci ihtarlar ile sözleşmenin eki idari şartnamenin 9.2.1. maddesi uyarınca gönderilen ihtara ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin sırasıyla E:2019/17987, K:2020/10381 sayılı, E:2019/16853, K:2020/10382 sayılı ve E:2019/2519, K:2020/10384 sayılı kararları yine sırasıyla Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun E:2021/1445, K:2021/3300, E:2021/1484, K:3301 ve E:2021/1491,K:2021/3312 sayılı kararları ile; tesislerin yapımına hiç başlanılmamış olduğu yargı kararları ile kesin olarak tespit edildiğinden, anılan sözleşmenin 6.3.3. ve idari şartnamenin 9.2.1. maddelerinin uygulanma imkanı bulunmadığı gerekçesi ile olarak bozulmuştur.
Bu durumda, anılan yargı kararları ile davacı tarafından EKAY ek tesislerinin yapımına başlanılmadığı ortaya konulmuş olduğundan; dava konusu işlemde yer verilen imtiyaz sözleşmesinin 6.3.3. maddesi ile 9.2.1. maddesinin uyuşmazlıkta uygulanma imkanı bulunmamakla birlikte, imtiyaz sözleşmesinin 6.3.2. maddesi uyarınca; sözleşmenin feshine ilişkin koşullar oluşmuş olduğundan ve davacı tarafından iddia edilen hususların süre uzatımı gerektiren haller ve mücbir sebep olarak kabulüne olanak bulunmadığı yönündeki Daire gerekçesi Kurulumuzca da yerinde görüldüğünden, davacının imtiyaz sözleşmesinden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle imtiyaz sözleşmesinin feshedilmesi ve sözleşmenin “5.2. Sözleşme Süresi Sonundaki Devir Esasları” hükümlerinin uygulanması yolundaki … tarih ve … sayılı KÜKAB Meclisi kararında ve devir kurulunda görev almak üzere belirlenecek üç temsilcinin 7 gün içinde bildirilmesi gerektiğine ilişkin … tarih ve … sayılı KÜKAB işleminde sonuç itibarıyla hukuka aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2.Davanın reddine ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin temyize konu 04/11/2020 tarih ve E:2019/2572, K:2020/10392 sayılı kararının, yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3. Kesin olarak, 23/12/2021 tarihinde oybirliği ile karar verildi.