DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU 2021/1484 E. , 2021/3301 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2021/1484
Karar No : 2021/3301
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... A.Ş.
VEKİLLERİ : Av. …, Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Birliği (...)
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 04/11/2020 tarih ve E:2019/16853, K:2020/10382 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı ile davalı idare arasında 23/12/2013 tarihinde imzalanan "KÜKAB Katı Atık Toplama, Taşıma ile EKAY Ek Tesisleri Yapımı ve Tesislerin İşletilmesi İmtiyaz Sözleşmesi" kapsamında yapılması gereken EKAY ek tesislerinin yapımının sözleşmede öngörülen 30 aylık sürede tamamlanmadığı, iş programı ile EKAY ek tesislerinin 30/06/2016 tarihinde tamamlanarak ruhsatlarının alınacağının taahhüt edildiği halde bitirilmediğinden bahisle EKAY ek tesislerinin yapımına başlandığı kabul edilmemekle birlikte, anılan sözleşmenin 6.3.3. maddesi uyarınca EKAY ek tesislerinin yapıma 3 ay içerisinde başlanılması ve söz konusu sözleşmeye aykırılıkların giderilmesi, düzenli depolama sahasının davacı tarafından başka bir şirkete enerji üretimi amacıyla kiraya verildiğinden bahisle bu işlemle ilgili olarak taraflar arasındaki hukuki ilişkinin ve akdedilen tüm sözleşmelerin 3 gün içerisinde davalı idareye ibraz edilmesi gerektiği, ayrıca il özel idaresine bağlı köylerin atıklarının toplanılmaya başlanılması gerektiğine dair 25/01/2018 tarih ve 2151 yevmiye nolu İstanbul Beyoğlu 57. Noterliğince düzenlenen Kütahya İli Yerel Yönetimler Katı Atık Bertaraf Tesisleri Yapma ve İşletme Birliği (KÜKAB) ihtarnamesinin iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 04/11/2020 tarih ve E:2019/16853, K:2020/10382 sayılı kararıyla;
Davanın; sözleşmenin 6.3.3. maddesi uyarınca EKAY ek tesislerinin yapımına 3 ay içerisinde başlanılması gerektiği ihtarına ilişkin kısmı ile ilgili olarak;
Uyuşmazlıkta; sözleşmenin 6.3.2 maddesi uyarınca EKAY ek tesislerinin yapımına 30 gün içinde başlanılması gerektiği ihtarına karşı açılan davada, kapatılan Danıştay Ondördüncü Dairesinin 22/09/2017 tarih ve E:2017/1387 sayılı kararı ile ömrünü tamamlamış lastikler için geçici depolama alanı yapıldığından davacı tarafından EKAY ek tesislerinin yapımına başlandığı gerekçesiyle dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmesi üzerine, davalı idare tarafından ... tarih ve ... yevmiye nolu ihtarname ile imtiyaz sözleşmesinin 6.3.3. maddesi uyarınca EKAY ek tesislerinin yapımı ile ilgili aykırılığın 3 ay içerisinde giderilmesi için 1. ihtarın yapıldığı, dava konusu ihtarname ile de sözleşmenin 6.3.3. maddesi uyarınca 2. ihtarın yapıldığı,
İmtiyaz sözleşmesi kapsamındaki işin ana konusunun enerji üretimi amacıyla EKAY ek tesislerinin yapılması olduğu, anılan tesisler ile atıkların değerlendirilerek enerji üretilmesinin amaçlandığı, biyogaz tesisi ile enerji santralinin modüler olarak kurulacağı, davacı tarafından yapıldığı iddia edilen ömrünü tamamlamış lastikler için geçici depolama alanı ile atık pil ve akümülatör için geçici depolama alanının, dosyada yer alan yer teslim tutanağının incelenmesinden "Düzenli Depolama Sahası", "Ambalaj Atıklarını Ayırma Tesisi", "Organik Atık Ayrıştırma Tesisi" ile tutanakta sayılan yapılar ve ekipmanın yer teslimi ile birlikte davalı idare tarafından davacıya teslim edildiği ve davacı tarafından ambalaj atıklarını ayırma tesisinde oluşturulan ömrünü tamamlamış lastikler için geçici depolama alanı ve atık pil ve akümülatör için geçici depolama alanı için gerekli izinlerin alınmamış olduğu da dikkate alındığında çevre mevzuatına uygun ve Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ile Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği kapsamında inşa edilmiş tesis olmadığı ve sözleşmenin imzalandığı 23/12/2013 tarihinden dava konusu işlemin tesis edildiği tarihe kadar, depolama yapılacak atık miktarının en aza indirilmesi amacıyla davacı tarafından enerji üretimine yönelik biyogaz tesisi ile enerji santralinin yapımına başlanılmadığı görüldüğünden, dava konusu işlemin anılan sözleşmenin 6.3.3. maddesi uyarınca EKAY ek tesislerinin yapıma 3 ay içerisinde başlanılması gerektiğinin ihtar edilmesine dair kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı,
Davanın; imtiyaz sözleşmesi uyarınca il özel idaresinin atıklarının toplanması gerektiği ihtarına ilişkin kısmı ile ilgili olarak;
İmtiyaz sözleşmesinde işin konusunun sözleşme süresince Birlik üyesi belediyeler ve il özel idaresinin yetki alanı içerisindeki atıkların toplanması olduğunun düzenlendiği, öte yandan Danıştay Birinci Dairesinin 22/05/2013 tarih ve E:2013/312, K:2013/707 sayılı kararı ile sözleşme kapsamındaki tüm katı atıkların toplanması işinin sadece yükleniciye verildiği, sözleşme kapsamındaki tüm katı atıkların toplanması işinin tarafların mutabakatı sonucunda yüklenici tarafından yapılması kararlaştırıldığından aksi yöndeki tüm düzenlemelerin taslaktan çıkarılması yönünde görüş verildiği ve il özel idaresine bağlı köylerin atıklarının toplanması işi konusunda, imtiyaz sözleşme taslağı metninin Danıştay Birinci Dairesinin Kararında yer alan görüş doğrultusunda düzeltildiği ve imtiyaz sözleşmesinin davacı tarafından bu haliyle imzalandığı, bu sebeple sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren davacının il özel idaresine bağlı köylerin atıklarını toplama yükümlülüğünün bulunduğu ve ... tarih ve ... sayılı KÜKAB Encümeni Kararı ile Kütahya İl Özel İdaresinin görev alanında bulunan 549 köy ve 109 bağlantısında, kül ve evsel atıkların toplanmasına, taşınmasına ve bertaraf işlemine davacı şirket tarafından en kısa sürede başlanılması gerektiğinin davacıya bildirildiği, Kütahya İl Özel İdaresine bağlı köylerin atıklarının ne zaman toplanılmaya başlanıldığı hususunun sorulduğu Dairelerinin 23/01/2020 tarih ve E:2019/16853 sayılı ara kararına; davacı vekili tarafından verilen 22/03/2020 tarihli dilekçe ve Kütahya İl Özel İdaresinin … tarih ve … sayılı yazısı ile … İl Özel İdaresine bağlı köylerin atıklarının davacı tarafından 29/01/2018 tarihinde toplanılmaya başlanıldığı yönünde cevap verildiği,
Bu durumda; anılan sözleşme uyarınca davacının sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren davacının il özel idaresine bağlı köylerin atıklarını toplama yükümlülüğünün bulunduğu ve ... tarih ve ... sayılı KÜKAB Encümeni Kararı ile … İl Özel İdaresinin görev alanında bulunan 549 köy ve 109 bağlantısında, kül ve evsel atıkların toplanmasına, taşınmasına ve bertaraf işlemine davacı şirket tarafından en kısa sürede başlanılması gerektiğinin davacıya bildirildiği halde, il özel idaresine bağlı köylerin atıklarının davacı tarafından 29/01/2018 tarihinde toplanılmaya başlanıldığı görüldüğünden davacı tarafından il özel idaresine bağlı köylerin atıklarının toplanması yükümlülüğünün yerine getirilmediği sabit olduğundan, dava konusu ihtarnamenin, il özel idaresinin atıklarının toplanması gerektiğine ilişkin kısmında da hukuka aykırılık bulunmadığı,
Davanın; düzenli depolama sahasının başka bir şirkete kiraya verilmesine ilişkin işlemle ilgili olarak taraflar arasındaki hukuki ilişkinin ve akdedilen tüm sözleşmelerin 3 gün içerisinde davalı idareye ibraz edilmesi gerektiğine dair kısmına gelince;
Uyuşmazlıkta; davacının iddialarının değerlendirilmesi bakımından gerekli görüldüğünden imtiyaz sözleşmesinin konusu olan işin yerine getirilmesinde, "şahsen ifa yükümlülüğü" ilkesinin incelenmesinin gerekli görüldüğü,
Bilimsel çalışmalar ve içtihatlara göre; imtiyaz sahibinin üstlendiği kamu hizmetini kişisel olarak yürütmekle yükümlü olduğu, sözleşmede aksi yönde düzenleme bulunmadığı takdirde imtiyaz sahibinin imtiyaza konu hizmeti şahsen yerine getirmesi gerektiği ve üçüncü kişilere devredemeyeceği, hizmetin yürütülmesinde taşeron kullanamayacağı sonucuna ulaşıldığı,
İmtiyaz sözleşmesi kapsamında işin konusunun; sözleşme süresince Birlik üyesi belediyeler ve il özel idaresi yetki alanı içerisinde, üyelerin katı atıklarının kaynağında ayrı toplanması, katı atıklarının transfer istasyonundan EKAY ve EKAY ek tesislerine taşınması, teslimi, burada ayrılması; geri dönüşüme tabi tutulması, biyogazlaştırılması, kompostlaştırılması, enerji üretilmesi; ayırma ve işleme sonunda ortaya çıkan ve ekonomik bakımdan değer taşıyan atıkların piyasada değerlendirilmesi kaydı ile sözleşme esaslarına göre kesin tahsis bedelinin ödenmesi ve kâr payının idareye verilmesi kaydıyla EKAY ve EKAY ek tesislerinin ve makine ve ekipmanın, bu işle ilgili her türlü kâr ve zararı yükleniciye ait olmak üzere sözleşme süresince işletilmesi olduğu,
Sözleşme eki idari şartnamenin 7.1.7. maddesi uyarınca yüklenici tarafından, anılan iş kapsamında alt yüklenicilere yaptırmayı düşündüğü işlere ait listenin, şartname eklerine uygun olarak teklif ile birlikte sunulması gerektiği,
Bu durumda; imtiyaz sahibinin imtiyaz sözleşmesine konu iş kapsamında şahsen ifa yükümlülüğünün bulunması ve alt yüklenicilere yaptırmayı düşündüğü işleri, iş programı ile birlikte alt yüklenici listesini davalı idareye bildirerek veya sözleşme imzalandıktan sonra idarenin onayını almak kaydıyla, alt yüklenicilere yaptırabileceği hususu dikkate alındığında, dava konusu işlemin düzenli depolama sahasının kiraya verilmesine ilişkin sözleşmelerin davalı idareye ibraz edilmesi için 3 günlük süre verilmesine dair kısmında da hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, EKAY ek tesislerinin, imtiyaz sözleşmesinin yürürlüğe girmesinden itibaren 30 ay içinde yapılması gerektiği halde davacıdan kaynaklanmayan mevzuat değişiklikleri ve davalının kusuru sebebiyle gecikme meydana geldiği, Kütahya 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2017/6 sayılı dosyasında feshin önlenmesine dair ihtiyati tedbir kararı mevcut iken sözleşmenin feshi amaçlı ihtarlar gönderildiği, EKAY ek tesislerinin projelendirilmesinde atık karakterizasyonunun en temel esas olduğu, atık kompozisyonunun ihale ilanı ile ihale tarihi arasındaki 25 günlük sürede analiz edilme imkanının olmadığı, davalı tarafından hazırlanan atık karakterizasyonunun gerçek ile uyumlu olmadığı, davalının davacıyı yanılttığı, atık karakterizasyonunun Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 2011 yılı verilerine istinaden tespit edildiği, ancak bu planın güncelleştirilmesi için TÜBİTAK'ta çalışma başlatıldığı, yani ihale dökümanlarının hazırlanmasında davalının kusurunun bulunduğu, sözleşmede 100.000 ton/yıl kapasiteli biyogaz tesisi ve elde edilen biyogaz ile işletilecek en az 5 mw enerji üretecek kojeneratif elektrik santrali kurma yükümlülüğünün bulunduğu, ancak davalı tarafından gerekli olduğu takdirde kapasitenin arttırılabilmesi kaydıyla tesisin kapasitesinin 40.000 ton/yıl kapasiteye ve kojeneratif elektrik santralinin de 2 mw'ye düşürülmesine karar verildiği ve imtiyaz sözleşmesi değişiklik taslağı hazırlandığı, teknik gereklilikler sonucu sözleşme değişikliği sürecinin beklendiği, sözleşmede biyogaz tesisi sisteminin hatalı belirlendiği, davacının talebi üzerine sistem tipi takdirinin davacıya bırakıldığı, teknik gereklilikler sonucu değişiklik süreci devam ederken tesis inşaatına başlanılamamasının davacının kusuru olmadığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca sözleşmede tanımlanan tesislerin kurulumuna dair fizibilite onayı verilmediğinden ifanın hukuken imkansız olduğu ve teknik imkansızlığın söz konusu olduğu, tesisler entegre halde olduğundan tek tek yapımlarının mümkün olmadığı, Yıldız Teknik Üniversitesi öğretim üyelerinden alınan uzman görüşünün tesisin yapımında hukuki ve teknik imkansızlık olduğunu ortaya koyduğu, kusursuz ifa imkansızlığı iddiasının incelenmesi için keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması gerektiği, iş programındaki tarihe göre gecikme cezasının hesaplanması gerekirken, yer teslimini izleyen 3 aylık süreye göre hesaplanmasının sözleşmeye uygun olmadığı, davalı tarafından onaylanan iş programı ile yer teslimini izleyen 3 aylık sürenin davalının iradesi ile ötelendiği, gecikme cezasına dair bedelin TEFE ve TÜFE ortalaması ile güncellenmesinin sözleşmeye aykırı olduğu, davaya konu gecikme cezasının sözleşme metninde yer aldığı ve 500 TL/gün olarak belirlendiği, güncellemeye dair hüküm bulunmadığı ve idari şartnamede bu konuda düzenleme bulunmadığından para cezasının güncellenmesinin uygun olmadığı, sözleşme imzalandıktan sonra yürürlüğe giren 3 ayrı Tebliğe uygun olarak tesisin yapılması gerektiğinden mevzuat değişikliklerinin davacının yükümlülüklerini ağırlaştırdığı ve tesislerin yapım sürecini geciktirdiği, sözleşme ile taşıma ve bertaraf ücretinin 2012 yılı için belirlendiği, davalı tarafından taşıma ve bertaraf ücretinin 2012 yılı esas alınarak TEFE ve ÜFE ortalaması oranında güncellenmesi gerekirken bu şekilde güncellenmediği, dolayısıyla davalının edimini usulünce ifa etmediği, ödemezlik definde bulunma haklarının bulunduğu, davacının kiracısı ile aralarındaki ilişkinin tesislerin yapımına dair olmadığı halde feshe esas tutulduğu, il özel idaresinin çöplerinin toplandığı, bu yöndeki ihtarın gerçeği yansıtmadığı, ihtar sözleşmenin 6.3.3 maddesine göre ilk ihtar olduğundan sözleşmenin feshedilemeyeceği, kiraya verme işleminin tesis yapımı dışında bir ticari ilişki olduğundan davalı idareye verilme mükellefiyeti bulunmadığı, ömrünü tamamlamış lastikler için geçici depolama alanı ile atık pil ve akümülatör için geçici depolama alanının tamamlandığı, sözleşmeye ilişkin kararların birlik meclisince alınması gerektiğinden birlik tüzüğüne uygun idari işlem tesis edilmediği, Yıldız Teknik Üniversitesi öğretim üyelerinden alınan uzman görüşünün tesisin yapımında hukuki ve teknik imkansızlık olduğunu ortaya koyduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ … DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davaya konusu uyuşmazlığa giden süreçte ilk olarak, "Kütahya Katı Atık Yönetimi Projesi" hakkında; Çevre ve Orman Bakanlığı ÇED ve Planlama Genel Müdürlüğünce … tarih ve … sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu Kararı ve 2. sınıf düzenli depolama için, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇED İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce … tarih ve … sayılı çevre ve izin lisans belgesi verilmiştir.
Bunun üzerine davalı tarafından, 5355 sayılı Mahalli İdareler Birliği Kanununun 6. maddesi, 5393 sayılı Belediye Kanununun 15. maddesinin (g) bendi ve 2575 sayılı Danıştay Kanununun 23. maddesi uyarınca "Katı Atık Toplama ile EKAY Ek Tesisleri Yapımı ve Tesislerin İşletilmesi için 29 yıl süreliğine İmtiyaz Hakkı Verilmesi" amacıyla projeye ait imtiyaz sözleşmesi taslağı hazırlanmıştır.
İmtiyaz sözleşmesi taslağı, 2575 sayılı Kanun'un 24. maddesi uyarınca düşüncesini bildirmesi amacıyla Danıştay Birinci Dairesine gönderilmiş ve anılan sözleşme taslağına ilişkin Danıştay Birinci Dairesinin 22/05/2013 tarih ve E:2013/312, K:2013/707 sayılı kararı ile görüş bildirilmiştir.
Anılan sözleşme taslağında, Danıştay Birinci Dairesinin görüşü doğrultusunda çeşitli değişiklikler yapılmış, sözleşme İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün 28/11/2013 tarih ve 56442840 sayılı kararı ile uygun görülmüş ve 23/12/2013 tarihinde davacı ile davalı idare arasında anılan sözleşme imzalanmıştır. Daha sonra davalı tarafından, 01/01/2014 tarihinde davacıya yer teslimi yapılmış ve davacı tarafından verilen 04/02/2014 tarihli dilekçe ekinde EKAY ek tesisleri yapımına dair iş programı davalıya sunularak tesislerin yapımı için 36 aylık süre öngörülmüştür.
Davalının 21/01/2015 tarih ve 27 sayılı yazısı ile, iş programında EKAY ek tesislerinin yapım süresinin 36 ay olarak belirlendiğinden bahisle, davacı tarafından sunulan iş programının güncellenerek, tesislerin yapımının 23/06/2016 tarihinde bitirileceği şekilde hazırlanacak yeni iş programının 20/02/2015 tarihine kadar sunulması gerektiği davacıya bildirilmiştir.
Davacı tarafından, 20/02/2015 tarihli yazı ekinde davalı idareye yeni iş programı sunulmuş ve iş programında tesislerin inşaatına başlama tarihi olarak 01/09/2015 tarihi gösterilmiştir.
Daha sonra davacı tarafından, davalı idareye verilen 23/05/2016 tarihli dilekçe ile, sözleşmenin imzalanmasından sonra yapılan mevzuat değişikliklerinin davacının yükümlülüklerini ağırlaştırdığı, atık kompozisyonunun hatalı olduğu, alınan uzman raporuna göre, atıl kapasite oluşmaması için tesisin kapasitesinin 40.000 ton/yıl kapasite ve 2 mw olması gerektiği, belirtilerek tesisin kapasitesinin 40.000 ton/yıl kapasite ve 2 mw'ye düşürülmesi hususunda imtiyaz sözleşmesi değişikliği yapılması, EKAY ek tesislerinin yapımı için tesislerin yapım süresinin bitiminden itibaren anılan sözleşmenin 3.8. maddesine göre, 24 ay ek süre verilmesi talep edilmiştir.
Davacının talebi üzerine, 100.000 ton/yıl kapasiteli biyogaz tesisinin kapasitesinin 40.000 ton/yıl kapasiteye ve 5 mw enerjinin 2 mw'ye düşürülmesine dair imtiyaz sözleşmesi değişiklik taslağı hazırlanmış ve Danıştay Birinci Dairesinin görüşüne gönderilmiş olup, Danıştay Birinci Dairesinin 08/09/2016 tarih ve E:2016/1749, K:2016/1152 sayılı kararı ile anılan değişikliğin uygun görülmediğine dair görüş verilmiştir.
Davalı idarenin … tarih ve … sayılı işlemi ile, davacının EKAY ek tesislerinin yapımına başlamadığından bahisle, anılan sözleşmenin 6.3.2. maddesi uyarınca davacıya 30 gün içerisinde EKAY ek tesislerinin yapımına başlaması gerektiği ihtar edilmiş ve anılan sözleşme uyarınca 01/05/2014- 31/05/2016 tarihleri arasındaki 25 aylık dönem için güncellenen değer olan 583,22 TL/gün üzerinden toplam 437.415,00 TL para cezasının uygulanmasına, para cezasının Birlik hesaplarına yatırılmasına veya yüklenicinin hakedişlerinden mahsup edilmesine, para cezasının 01/06/2016 tarihinden sonra yatırılacak tutarlarına yasal kamu faizi uygulanmasına karar verilmiştir.
Yine davalının … tarih ve … sayılı işlemi ile, davacının EKAY ek tesislerinin yapımına başlamadığından bahisle, anılan sözleşmenin 6.3.2. maddesi uyarınca 01/06/2016-15/12/2016 tarihleri arasındaki 198 gün için güncellenen değer olan 622,03 TL/gün üzerinden toplam 123.161,94 para cezası verilmesine, bu para cezasının 2. ihtar olarak uygulanmasına ve başka bir ihtara gerek kalmaksızın imtiyaz sözleşmesinin feshedilmesine, para cezasının birlik hesaplarına yatırılmasına veya yüklenicinin hakedişlerinden mahsup edilmesine, para cezasının 16/01/2017 tarihinden sonra yatırılacak tutarlarına yasal kamu faizi uygulanmasına karar verilmiş ancak kapatılan Danıştay Ondördüncü Dairesinin 06/04/2017 tarih ve E:2016/11772 sayılı kararı ile, 2. ihtar ile birlikte davacıya tekrar 30 günlük süre verilmesi gerektiği, para cezasının uygulanarak doğrudan sözleşmenin feshinin mümkün olmadığı gerekçesiyle, … tarih ve … sayılı işlemin para cezasının 2. ihtar olarak uygulanmasına, başka bir ihtara gerek kalmaksızın imtiyaz sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin kısmı bakımından yürütmenin durdurulması isteminin kabulüne karar verilmiştir.
Anılan ikinci ihtara yönelik yürütmeyi durdurma kararı üzerine davalı tarafından EKAY ek tesislerinin yapımına başlanılmadığından bahisle "KÜKAB Katı Atık Toplama, Taşıma ile EKAY Ek Tesisleri Yapımı ve Tesislerin İşletilmesi İmtiyaz Sözleşmesi"nin 6.3.2. maddesi uyarınca toplam 264.499,60-TL para cezası verilmesine, bu para cezasının ikinci ihtar olarak uygulanmasına, yükleniciye 30 (otuz) gün süre verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlem tesis edilmiştir.
Bununla birlikte, davacının EKAY ek tesislerinin yapımına başlamadığından bahisle, anılan sözleşmenin 6.3.2. maddesi uyarınca davacıya 30 gün içerisinde EKAY ek tesislerinin yapımına başlaması gerektiğinin ihtar edilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlem yönünden kapatılan Danıştay Ondördüncü Dairesinin 22/09/2017 tarih ve E:2017/1387 sayılı kararı ile ömrünü tamamlamış lastikler için geçici depolama alanı yapıldığından davacı tarafından EKAY ek tesislerinin yapımına başlandığı gerekçesiyle yürütmenin durdurulmasına karar verilmiş, ancak anılan karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 22/02/2018 tarih ve YD İtiraz No: 2017/1199 sayılı kararı ile kaldırılarak yürütmenin durdurulması istemi reddedilmiştir.
Ancak, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca yürütmenin durdurulması yönündeki anılan karar kaldırılmadan önce, imtiyaz sözleşmesinin imzalanmasının üzerinden yaklaşık 46 aylık süre geçmesine rağmen EKAY ek tesislerinin yapılmadığı, davacı tarafından iş programı ile EKAY ek tesislerinin Haziran 2016’da bitirileceğinin taahhüt edildiği halde bitirilmediği, vahşi depolama yapıldığı, alınmaması gereken atıkların depolandığı, başka illerden atık alınarak depolama yapıldığından bahisle EKAY ek tesislerinin yapımına başlandığı kabul edilmemekle birlikte, anılan sözleşmenin 6.3.3. maddesi uyarınca 3 ay içerisinde EKAY ek tesislerinin yapımına başlanılması ve söz konusu sözleşmeye aykırılıkların giderilmesi gerektiği hususu 17/10/2017 tarih ve 20103 yevmiye numaralı Kütahya 2. Noterliğince düzenlenen sayılı KÜKAB ihtarnamesi ile ihtar edilmiştir.
Daha sonra, … tarih ve … yevmiye nolu ... Noterliğince düzenlenen … ihtarnamesi ile, EKAY ek tesislerinin yapımının sözleşmede öngörülen 30 aylık sürede tamamlanmadığı, iş programı ile EKAY ek tesislerinin 30/06/2016 tarihinde tamamlanarak ruhsatlarının alınacağının taahhüt edildiği halde bitirilmediğinden bahisle EKAY ek tesislerinin yapımına başlandığı kabul edilmemekle birlikte, anılan sözleşmenin 6.3.3. maddesi uyarınca EKAY ek tesislerinin yapıma başlanılması, söz konusu sözleşmeye aykırılıkların 3 ay içerisinde giderilmesi, düzenli depolama sahasının başka bir şirkete kiraya verilmesine ilişkin işlemle ilgili olarak taraflar arasındaki hukuki ilişkinin ve akdedilen tüm sözleşmelerin 3 gün içerisinde davalı idareye ibraz edilmesi ve il özel idaresine bağlı köylerin atıklarının toplanılmaya başlanması gerektiği hususları ihtar edilmiş ve bunun üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
5393 sayılı Belediye Kanununun 15. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde, katı atıkların toplanması, taşınması, ayrıştırılması, geri kazanımı, ortadan kaldırılması ve depolanması ile ilgili bütün hizmetleri yapmak ve yaptırmak belediyenin yetkileri ve imtiyazları arasında sayılmış; aynı maddenin ikinci fıkrasında,........ belediyenin (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri, Danıştay'ın görüşü ve İçişleri Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebileceği, hükme bağlanmıştır.
5355 sayılı Mahalli İdareler Birliği Kanununun 6. maddesinde, mahallî idare birliklerinin, tüzükte birliğe devredilmesi öngörülen mahallî müşterek nitelikli hizmetlere ilişkin olarak üye mahallî idarelerin hak ve yetkilerine sahip olduğu hükmüne, yer verilmiştir.
2872 sayılı Çevre Kanununun 2. maddesinde, atığın "Üreticisi tarafından atılmak istenen ve toplumun huzuru ile özellikle çevrenin korunması bakımından, düzenli bir şekilde bertaraf edilmesi gereken katı atık maddeleri," olarak tanımlandığı; 11. maddesinin işlem tarihindeki halinde "Atık üreticileri uygun metot ve teknolojiler ile atıklarını en az düzeye düşürecek tedbirleri almak zorundadırlar.
Atıkların üretiminin ve zararlarının önlenmesi veya azaltılması ile atıkların geri kazanılması ve geri kazanılabilen atıkların kaynağında ayrı toplanması esastır. Atık yönetim plânlarının hazırlanmasına ilişkin esaslar, Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Geri kazanım imkânı olmayan atıklar, yönetmeliklerle belirlenen uygun yöntemlerle bertaraf edilir.
Büyükşehir belediyeleri ve belediyeler evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlüdürler." hükmüne, yer verilmiştir.
"KÜKAB Katı Atık Toplama, Taşıma ile EKAY Ek Tesisleri Yapımı ve Tesislerin İşletilmesi İmtiyaz Sözleşmesi"nin 6.3.1. maddesinde, yüklenicinin, sözleşme yürürlüğe girdiği tarihten sonra sözleşme ve eklerinden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmemesi veya yeri teslim almaması hallerinde, idarenin sözleşmeyi feshederek kesin teminatı irat kaydedeceği; 6.3.2. maddesinde; yüklenicinin yer teslimini izleyen 3 ay içerisinde mücbir sebepler ve süre uzatımı gerektiren haller dışında iş programında öngörülen biçimde tesislerin yapımına başlamaması ve sözleşme ve ekleri çerçevesinde yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde idarenin yükleniciye 30 gün süreli 1. ve 2. ihtarları çekerek EKAY ek tesislerinin yapımına başlanmasını talep edeceği, idarenin yüklenicinin geciktiği her takvim günü için 500 TL para cezası uygulayacağı, yüklenicinin 2. ihtara da uymaması halinde başka bir ihtara gerek kalmaksızın sözleşmeyi feshederek kesin teminatı irat kaydedeceği, 6.3.3. maddesinde; yüklenicinin, EKAY ek tesisinin yapımına başlandıktan sonra iş programına veya sözleşmenin ve eklerinin hükümlerine aykırı davranması halinde; idare tarafından yapılacak 3 (üç) er ay süreli 1. (birinci) ve 2. (ikinci) ihtarlara rağmen; sözleşmede belirtilen mücbir sebepler ve süre uzatımı gerektiren haller dışında; bu aykırılığı gidermemesi ve bu aykırılıkların giderilme süresini 2. (ikinci) ihtar süresinin doluşundan sonra 6 (altı) aydan fazla geciktirmesi hallerinde idarenin, sözleşmeyi feshederek kesin teminatı irat kaydedeceği ve yüklenici tarafından o tarihe kadar yapılmış olan EKAY ek tesislerinin bedelsiz olarak idareye geçeceği, 6.3.4. maddesinde; Yüklenicinin, işletme süresi içerisinde bu Sözleşme'nin ve eklerinin hükümlerine aykırı davranması halinde yapılacak 3 (üç) ay süreli ihtara rağmen düzeltmemesi halinde; bu sürenin sonundan itibaren İdare'nin talebiyle en geç 7 (yedi) iş günü içerisinde, idare tarafından görevlendirilen Denetleme Komisyonunun durumu değerlendirmek suretiyle önerilerini de içeren bir çalışma planı üzerinde oy çokluğuyla mutabık kalındıktan sonra idare ve yüklenici ile paylaşılacağı, yüklenicinin Denetleme Komisyonu'nun hazırlayacağı çalışma planına uymaması ve bu durumu yapılacak 3 (üç) ay süreli ihtara rağmen düzeltmemesi halinde idarenin Sözleşme'yi feshederek kesin teminatı irat kaydedeceği ve yüklenici tarafından o tarihe kadar yapılmış olan EKAY Tesislerinin bedelsiz olarak İdareye geçeceği kurallarına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Dava konusu işlemin, imtiyaz sözleşmesi uyarınca il özel idaresinin atıklarının toplanması gerektiği ihtarına ilişkin kısmı ile düzenli depolama sahasının başka bir şirkete kiraya verilmesine ilişkin işlemle ilgili olarak taraflar arasındaki hukuki ilişkinin ve akdedilen tüm sözleşmelerin 3 gün içerisinde davalı idareye ibraz edilmesi gerektiğine dair kısmı yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
Dayandığı hukuksal nedenler ve gerekçesi yukarıda açıklanan Danıştay Altıncı Dairesi kararının, imtiyaz sözleşmesi uyarınca il özel idaresinin atıklarının toplanması gerektiği ihtarına ilişkin kısmı ile düzenli depolama sahasının başka bir şirkete kiraya verilmesine ilişkin işlemle ilgili olarak taraflar arasındaki hukuki ilişkinin ve akdedilen tüm sözleşmelerin 3 gün içerisinde davalı idareye ibraz edilmesi gerektiğine dair kısmı, aynı gerekçe ile Kurulumuzca da uygun bulunmuş olup temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar, kararın anılan kısımlarının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Davanın; sözleşmenin 6.3.3. maddesi uyarınca EKAY ek tesislerinin yapımına 3 ay içerisinde başlanılması gerektiği ihtarına ilişkin kısmına gelince;
"KÜKAB Katı Atık Toplama, Taşıma ile EKAY Ek Tesisleri Yapımı ve Tesislerin İşletilmesi İmtiyaz Sözleşmesi"nin yukarıda metnine yer verilen 6. maddesinde yer alan şartlar birlikte değerlendirildiğinde, tesislerin yapımına başlanılmaması halinde sözleşmenin 6.3.2. maddesinde öngörülen usulde sözleşmenin feshedilebileceği, sözleşmenin 6.3.3. maddesinin ise tesislerin yapımına başlanılmasından sonra sözleşme hükümlerine aykırı davranılması durumunda uygulanabileceği sonucuna ulaşılmaktadır.
Dava konusu işlem incelendiğinde ise; davalı tarafından sözleşmenin 6.3.3. maddesi uyarınca sözleşmeye aykırı davranıldığından bahisle davacıya bu aykırılıkların giderilmesi için üç aylık süre verildiği ve aksi halde sözleşmenin feshedileceğinin ihtar edildiği anlaşılmaktadır.
Ancak, Danıştay Altıncı Dairesinin E:2019/2491, K:2020/10379 sayılı kararı ile EKAY ek tesislerinin yapımına başlamadığından bahisle anılan sözleşmenin 6.3.2. maddesi uyarınca davacıya 30 gün içerisinde EKAY ek tesislerinin yapımına başlanması gerektiğinin ihtar edilmesine ilişkin işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiş ve bu karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun E:2021/1480, K:2021/3298 sayılı kararı ile kesin olarak onanmıştır. Yine Danıştay Altıncı Dairesinin E:2019/2504, K:2020/10380 sayılı kararı ile sözleşmenin 6.3.2. maddesi uyarınca davacıya 30 gün içerisinde EKAY ek tesislerinin yapımına başlaması gerektiğinin 2. kez ihtar edilmesine ilişkin işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiş ve bu karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun E:2021/1492, K:2021/3299 sayılı kararı ile kesin olarak onanmıştır.
Bu durumda, anılan yargı kararı ile davacı tarafından EKAY ek tesislerinin yapımına başlanılmadığı ortaya konulmuş olduğundan; imtiyaz sözleşmesinin, tesislerin yapımına başlanılmasından sonra sözleşme hükümlerine aykırı davranılması durumunda uygulanılabilecek olan 6.3.3. maddesine dayanılarak tesis edilmiş olan dava konusu işlemde ve davanın reddi yolundaki Daire kararında hukuka uyarlık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2.Danıştay Altıncı Dairesinin temyize konu 04/11/2020 tarih ve E:2019/16853, K:2020/10382 sayılı kararının, imtiyaz sözleşmesi uyarınca il özel idaresinin atıklarının toplanması gerektiği ihtarına ilişkin kısmı ile düzenli depolama sahasının başka bir şirkete kiraya verilmesine ilişkin işlemle ilgili olarak taraflar arasındaki hukuki ilişkinin ve akdedilen tüm sözleşmelerin 3 gün içerisinde davalı idareye ibraz edilmesi gerektiğine dair kısmının ONANMASINA,
3.Anılan kararın, sözleşmenin 6.3.3. maddesi uyarınca EKAY ek tesislerinin yapıma 3 ay içerisinde başlanılması gerektiği ihtarına ilişkin kısmının BOZULMASINA,
4. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Daireye gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 23/12/2021 tarihinde oybirliği ile karar verildi.