T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/1486
Karar No : 2023/3325
TEMYİZ EDENLER : I) (DAVALI)
... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
II) (DAVALI YANINDA MÜDAHİLLER)
1) ...
2) ...
3) ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Odası (... Şubesi)
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ...Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem : Bursa ili, Osmangazi ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ...parsel sayılı taşınmazın 10043,55 m2'sinin konut dışı kentsel çalışma alanına, 3784,25 m2'sinin park alanına alınmasına ilişkin ... tarihli, ... sayılı büyükşehir belediye meclisi kararı ile kabul edilen 1/25000 ölçekli Mudanya Planlama Bölgesi Nazım İmar Planı Değişikliği ve 1/5000 ölçekli Nilüferköy Nazım İmar Planı Değişikliğinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davalı idarece dava konusu taşınmazın tarım dışına çıkarılmasına ilişkin uygun görüş verildiği belirtilmiş ise de Mahkemenin 30.01.2020 tarihli ara kararı ile 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu'nun Geçici 1. maddesi uyarınca dava konusu taşınmazın tarımsal bütünlüğünün bozulup bozulmadığına ilişkin herhangi bir araştırma yapılıp yapılmadığı, tarımsal bütünlüğünün bozulmadığı sonucuna nasıl ulaşıldığı, taşınmaza ilişkin toprak koruma projesinin hazırlatılıp hazırlatılmadığı, Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu'nun Geçici 1. maddesinde belirtilen bedelin ödenip ödenmediğinin sorulduğu, ara kararına verilen cevapta dava dosyasına sadece dava konusu taşınmazda bulunan binaların 1985-1988 yılları arasında yapıldığına dair tutanağın dosyaya sunulduğu, plan değişikliklerinin alanın tarımsal bütünlüğünü bozup bozmadığına ilişkin herhangi bir araştırma ve toprak koruma projesinin sunulmadığı, bu durumda, dosyadaki mevcut bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında orman alanında kalan taşınmazın tarım alanından çıkarılarak park ve konut dışı kentsel çalışma alanına alınmasına ilişkin dava konusu imar planı değişikliklerinin plan hiyerarşisine aykırı olduğu, parselin çevresi tarım arazisi niteliğinde olduğundan, planların tarım alanlarının bütünlüğünü bozduğu, fonksiyon değişikliğinin gerektirdiği analiz ve değerlendirmelerin yapılmadığı, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun geçici 1. maddesi kapsamında tarım dışı amaçla kullanılması uygun görülen 13.827,80 m2'lik alanın eski ... sayılı parsele karşılık geldiği, bu taşınmazın 5403 sayılı Kanun'un Geçici 1. maddesine aykırı olarak ifraz edilerek tarım dışı kullanımına izin verildiği, dava konusu plan değişikliklerinin önceki plan değişikliklerinin iptaline ilişkin ... İdare Mahkemesinin ... tarihli, E:..., K:... sayılı kararında belirtilen hukuka aykırılıkların giderilmesine yönelik hiçbir öneri getirmediği, 5403 sayılı Kanunun Geçici 1. maddesinde kümülatif olarak aranan şartlar gerçekleşmeden yapılan planların imar mevzuatına, üst ölçekli plan kararlarına, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti : İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDEN DAVALININ İDDİALARI : Dava konusu parselde 2004 yılı öncesi inşa edilen fabrika için tarım dışı kullanım izni alındığı, bu izne karşı dava açılmadığı, mahkemece dava konusu olmayan tarım dışı kullanım izninin şartlarının uygunluğu noktasında inceleme yapılarak iptal kararı verildiği, parseldeki yapıya imar barışından faydalanılarak yapı kayıt belgesi verildiği, plan değişikliği ile yapılaşan alanın konut dışı kentsel çalışma alanına, kalan kısımların ise donatı alanına alındığı, planların hukuka uygun olduğu, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
TEMYİZ EDEN DAVALI YANINDA MÜDAHİLLERİN İDDİALARI : Mahkemece dava konusu olmayan tarım dışı kullanım izninin şartlarının uygunluğu noktasında inceleme yapılarak iptal kararı verildiği, parselin bulunduğu alanın ulaşılabilirlik açısından avantajlı konumda olduğu, parselin yakın çevresinde konut dışı yapılaşmanın hakim olduğu, parseldeki yapıya imar barışından faydalanılarak yapı kayıt belgesi verildiği, planların hukuka uygun olduğu, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
... tarihli, ... sayılı İl Tarım Müdürlüğü işlemi ile 5403 sayılı Kanunun geçici 1. maddesi uyarınca, üzerinde 1989 yılından önce inşa edilmiş metal presleme fabrikası bulunan mutlak tarım arazisi niteliğindeki 13770 m2 büyüklüğündeki ... ada, ...(eski ...) parsel sayılı taşınmazın tamamının, ifraz edilmemek şartıyla tarım dışı amaçla kullanılması uygun görülmüştür.
1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında orman, ... tarihli, ... sayılı büyükşehir belediye meclisi kararı ile kabul edilen 1/25000 ölçekli nazım imar planı ile 1/5000 ölçekli nazım imar planında tarım alanında kalan ve ... tarihinde ... ada, ..., ...(eski ...), ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazların tevhidi ile oluşan 26755,50 m2 büyüklüğündeki dava konusu ... ada, ..parsel sayılı taşınmazın 26755,50 m2'lik bölümünün sanayi alanına alınmasına ilişkin 1/25000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği teklifi üzerine alınan İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı kurum görüşünde, eski ... sayılı parselin tarım dışı amaçla kullanımı için 2007 yılında izin verildiği, ancak ruhsatlandırma işleminin tamamlanmadığı, üzerindeki yapının 1989 yılından önce yapıldığına dair muhtar ve ihtiyar heyetince imzalanan belge bulunduğu gerekçesiyle eski ... sayılı parselin tarım dışına çıkarılması uygun bulunmuş, fakat ..., ..., ..., ... ve ... sayılı parsellerin Bursa Ovası Büyük Ova Koruma Alanı içinde kaldığı gerekçesiyle tarım dışı amaçla kullanılması uygun bulunmamıştır.
İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı görüşü üzerine hazırlanan imar planı değişikliği teklifi üzerine ... tarihli, ... sayılı büyükşehir belediye meclisi kararı ile kabul edilen 1/2500 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişiklikleri ile tevhit sonucu oluşan ...sayılı parselin üzerinde fabrika bulunan ve davalı ile davalı yanında müdahil tarafından eski ... sayılı parsele denk geldiği ileri sürülen ..., 80 m2 büyüklüğündeki orta bölümü konut dışı kentsel çalışma alanına (oto yedek parça ve kalıp üretim tesisi) alınmıştır.
... tarihli, ... sayılı belediye meclisi kararı ile kabul edilen ve ... tarihli, ... sayılı büyükşehir belediye meclisi kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile ... sayılı parselin ...,55 m2'lik bölümü konut dışı kentsel çalışma alanına (oto yedek parça ve kalıp üretim tesisi), üzerinden boru hattının geçtiği 3784,25 m2'lik bölümü ise Botaş'ın görüşü doğrultusunda park alanına alınmıştır.
... ada, ... parsel sayılı taşınmazın 13827,80 m2 büyüklüğündeki bölümünün konut dışı kentsel çalışma alanına alınmasına ilişkin ... tarihli, ... sayılı büyükşehir belediye meclisi kararı ile kabul edilen 1/25000 ölçekli Mudanya Planlama Bölgesi Nazım İmar Planı Değişikliği ve 1/5000 ölçekli Nilüferköy Nazım İmar Planı Değişikliğinin ... İdare Mahkemesinin ... tarihli, E:..., K:... sayılı kararıyla iptaline karar verilmesi üzerine ... tarihli, ... sayılı büyükşehir belediye meclisi kararı ile kabul edilen dava konusu 1/25000 ölçekli Mudanya Planlama Bölgesi Nazım İmar Planı Değişikliği ve 1/5000 ölçekli Nilüferköy Nazım İmar Planı Değişikliği ile, ... tarihli, ... sayılı belediye meclisi kararı ile kabul edilen ve ... tarihli,... sayılı büyükşehir belediye meclisi kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında olduğu gibi ... sayılı parselin 10043,55 m2'lik bölümü konut dışı kentsel çalışma alanına (oto yedek parça ve kalıp üretim tesisi), üzerinden boru hattının geçtiği 3784,25 m2'lik bölümü ise Botaş'ın görüşü doğrultusunda park alanına alınmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
3194 sayılı İmar Kanununun "Tanımlar" başlıklı 5. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde, nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanunun 8. maddesinin birinci fıkrasında, 19/07/2005 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5403 sayılı Kanun'un 25. maddesiyle eklenen (c) bendinde, "Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz." hükmüne yer verilmiştir.
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı; toprağın korunması, geliştirilmesi, tarım arazilerinin sınıflandırılması, asgari tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin belirlenmesi ve bölünmelerinin önlenmesi, tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazilerin çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak planlı kullanımını sağlayacak usul ve esasları belirlemektir."; 2. maddesinde, "Bu Kanun; arazi ve toprak kaynaklarının bilimsel esaslara uygun olarak sınıflandırılması, tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazilerin asgari büyüklüklerinin belirlenmesi ve bölünmelerinin önlenmesi, arazi kullanım planlarının hazırlanması, koruma ve geliştirme sürecinde toplumsal, ekonomik ve çevresel boyutlarının katılımcı yöntemlerle değerlendirilmesi, amaç dışı ve yanlış kullanımların önlenmesi, korumayı sağlayacak yöntemlerin oluşturulması ile görev, yetki ve sorumluluklara ilişkin usul ve esasları kapsar."; 13. maddesinde de, "Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri tarımsal üretim amacı dışında kullanılamaz. Ancak, alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi şartıyla;
a) Savunmaya yönelik stratejik ihtiyaçlar,
b) Doğal afet sonrası ortaya çıkan geçici yerleşim yeri ihtiyacı,
c) Petrol ve doğal gaz arama ve işletme faaliyetleri,
ç) İlgili bakanlık tarafından kamu yararı kararı alınmış madencilik faaliyetleri,
d) Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plân ve yatırımlar,
e) Kamu yararı gözetilerek yol altyapı ve üstyapısı faaliyetlerinde bulunacak yatırımlar,
f) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun talebi üzerine 20/2/2001 tarihli ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca yenilenebilir enerji kaynak alanlarının kullanımı ile ilgili yatırımları,
g) Jeotermal kaynaklı teknolojik sera yatırımları,
İçin bu arazilerin amaç dışı kullanım taleplerine, toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile Bakanlık tarafından izin verilebilir. Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir.
Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri dışında kalan tarım arazileri; toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile valilikler tarafından tarım dışı kullanımlara tahsis edilebilir.
Tarımsal amaçlı yapılar için, projesine uyulması şartıyla ihtiyaç duyulan miktarda her sınıf ve özellikteki tarım arazisi valilik izni ile kullanılır.
Birinci fıkranın (c) ve (ç) bentleri kapsamında izin alan işletmeciler, faaliyetlerini çevre ve tarım arazilerine zarar vermeyecek şekilde yürütmekle ve kendilerine tahsis edilen yerleri tahsis süresi bitiminde eski vasfına getirmekle yükümlüdürler.
Bu madde kapsamında valiliklerce verilen kararlara yapılan itirazlar, Bakanlık tarafından değerlendirilerek karara bağlanır.
Tarım arazilerinin korunması ve amaç dışı kullanımına dair uygulamaların usûl ve esasları tüzükle düzenlenir." şeklindeki düzenlemeye yer verilmiştir.
Aynı Kanunun Geçici 1. maddesinde: "11.10.2004 tarihinden önce tarım arazileri; gerekli izinler alınmadan tarım dışı amaçlı kullanıma açılmış ve tarımsal bütünlüğü bozmuyor ise söz konusu arazinin istenilen amaçla kullanımı için, altı ay içerisinde Bakanlığa müracaat edilmesi, hazırlanacak toprak koruma projesine uyulması ve tarım dışı kullanılan tarım arazilerinin her metre karesi için beş Yeni Türk Lirası ödenmesi şartıyla izin verilir." hükmü yer almıştır.
Bu doğrultuda 24.07.2009 tarihli, 27298 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırmasına İlişkin Tüzük'ün "imar planlarının yapılması ve değiştirilmesinde izin" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasında; "Her ölçekteki imar ve çevre düzeni planlarının yapılması ve değiştirilmesinde tarım arazilerinin tarım dışı amaçlı faaliyetlere ayrılmasına Kurulun uygun görüşü alınarak Bakanlık veya valiliklerce izin verilebilir." kuralı yer almaktadır.
5403 sayılı Kanunla verilen yetkiye istinaden çıkarılan, işlem tarihinde yürürlükte bulunan Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılmasına Dair Yönetmeliğin 6. maddesinde, "Arazi özellikleri; kullanım şekli, toprak özellikleri, arazi sınıfı, tarımsal özellikleri ve çevre arazilerle tarımsal kullanım bütünlüğü, herhangi bir zirai geliştirme projesi içerisinde olup olmadığı göz önüne alınarak hazırlanacak tarımsal etüt raporu ile belirlenir. Tarımsal etüt raporları, arazi etütlerinin yapılması ile ilgili Bakanlıkca düzenlenen hizmet içi eğitimi almış en az iki ziraat mühendisi tarafından hazırlanır. Eğer ilde bu eğitimi almış ziraat mühendisi yoksa toprak, tarla, bahçe veya tarımsal yapılar bölümü mezunu en az iki ziraat mühendisi tarafından hazırlanır. İl Müdürlükleri verecekleri kararda bu raporda belirtilen tarım arazi sınıflarını, kullanım şekillerini ve tarımsal bütünlüğünü, herhangi bir sulama ve zirai devolopman projesi içerisinde yer alıp almadığına dair ilgili kuruluşlardan alınacak belgeleri ve arazinin diğer tarımsal özelliklerini esas alarak değerlendirme yapar ve kararını gereği için ilgili kuruluşlara, istatistiki bilgi derlenmesi için Bakanlığa gönderir" kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Uyuşmazlıkta, tarım alanı niteliğindeki ... sayılı parsel Bursa Ovası Büyük Ova Koruma Alanı sınırları içinde kalmakta, davacı tarafından tarım arazileri talan edilerek yasa dışı şekilde inşa edilen fabrikanın, tarım alanları üzerindeki yapılaşma baskısını artıracağı ve tarım alanlarının yok olmasına sebep olacağı iddialarıyla dava konusu plan değişikliklerinin iptali istenilmektedir.
Dosyanın ve Danıştay Altıncı Dairesinin E:2020/1887 sayılı dosyasının birlikte incelenmesinden, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının dayanağı olan ... tarihli, ...sayılı büyükşehir belediye meclisi kararı ile kabul edilen 1/25000 ölçekli Mudanya Planlama Bölgesi Nazım İmar Planı Değişikliği ve 1/5000 ölçekli Nilüferköy Nazım İmar Planı Değişikliğinin iptali istemiyle davacı tarafından açılan davada, anılan nazım imar planı değişikliklerinin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarihli, E:..., K:... sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarihli, E:..., K:... sayılı kararının, Danıştay Altıncı Dairesinin 04/04/2023 tarihli, E:2020/1887, K:2023/3324 sayılı kararıyla, uyuşmazlık konusu ... parsel sayılı taşınmazı oluşturan eski ... (eski ...) parsel sayılı taşınmazın tarım dışı amaçla kullanılmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle dava açılıp açılmadığı, ...sayılı parselin 13827,80 m2'lik bölümünün tarım alanından, konut dışı kentsel çalışma alanına alınmasına ilişkin imar planı değişikliklerinin, sadece tevhit sonucu oluşan ...sayılı parselin tarım dışı amaçla kullanımına izin verilen eski ... sayılı parselin bulunduğu kısma yönelik olarak yapılıp yapılmadığı, ... parseli oluşturan ve Bursa Ovası Büyük Ova Koruma Alanı içinde kaldığı gerekçesiyle tarım dışı amaçla kullanılması uygun bulunmayan diğer eski ..., ..., ..., ...ve ..sayılı parsellerin isabet ettiği alanı da kapsayıp kapsamadığı ve imar planı değişikliklerinin şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve mevzuata uygun olup olmadığı hususlarının, aralarında harita mühendisinin de yer aldığı uzman bir bilirkişi heyetiyle yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması suretiyle açıklığa kavuşturulmasının ardından yeniden bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozulmasına karar verildiği görülmüştür.
İdare Mahkemesince, dava konusu plan değişikliklerinin iptaline karar verilmesine gösterilen gerekçeler arasında yer alan uyuşmazlık konusu taşınmazın 5403 sayılı Kanun'un Geçici 1. maddesine aykırı olarak ifraz edilerek tarım dışı kullanımına izin verildiği, anılan maddede kümülatif olarak aranan şartların gerçekleşmediği hususlarının, taşınmazın tarım dışı amaçla kullanımına ilişkin verilen izne yönelik olduğu, dava konusu imar planı değişikliklerine yönelik olmadığı, davanın konusunun ise sadece imar planı değişiklikleri olduğu açıktır.
Bu durumda, uyuşmazlık konusu ...parsel sayılı taşınmazı oluşturan eski ... (eski ...) parsel sayılı taşınmazın tarım dışı amaçla kullanılmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle dava açılıp açılmadığı, ...sayılı parselin 13827,80 m2'lik bölümünün tarım alanından, konut dışı kentsel çalışma alanına alınmasına ilişkin dava konusu imar planı değişikliklerinin, sadece tevhit sonucu oluşan ... sayılı parselin tarım dışı amaçla kullanımına izin verilen eski ...sayılı parselin bulunduğu kısma yönelik olarak yapılıp yapılmadığı, ... parseli oluşturan ve Bursa Ovası Büyük Ova Koruma Alanı içinde kaldığı gerekçesiyle tarım dışı amaçla kullanılması uygun bulunmayan diğer eski .., ..., ..., ...ve ...sayılı parsellerin isabet ettiği alanı da kapsayıp kapsamadığı ve imar planı değişikliklerinin şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve mevzuata uygun olup olmadığı hususlarının, aralarında harita mühendisinin de yer aldığı uzman bir bilirkişi heyetiyle yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması suretiyle açıklığa kavuşturulmasının ardından yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalı ve davalı yanında müdahillerin temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 04/04/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.