Danıştay 2. Daire Başkanlığı 2021/15445 E. , 2022/3619 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
İKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/15445
Karar No : 2022/3619
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
DAVALI YANINDA DAVAYA
KATILAN (MÜDAHİLLER) : 1- … İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
2- …
VEKİLİ : …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen … günlü, E:…, K:… sayılı kararın, dilekçede yazılı nedenlerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması isteminden ibarettir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava Konusu İstem : Dava; Balıkesir İli, Havran İlçesi, … ve … Köyleri arasında kurulu "Kırmataş Eleme Tesisi" hakkında Balıkesir Valiliği tarafından … İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.'ne verilen … günlü, … sıra no'lu işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : ... İdare Mahkemesi'nin … günlü, E:…, K:… sayılı kararıyla; dava konusu kırma-eleme tesisinin bulunduğu mahallede ikamet eden ve taşınmazları bulunan davacı tarafından, gerek Havran Kaymakamlığına gerekse de Balıkesir Valiliği'ne sunulan 13/04/2016 günlü dilekçeler içeriğinde uyuşmazlığa konu edilen ruhsattan haberdar olunduğu ve bu hususa yönelik yakınmalarda bulunduğu görülmekte olup, hayatın olağan akışı gereği dava konusu işlemden belirtilen tarihler itibarıyla haberdar olmadığı kabul edilemeyeceğinden, dava açma süresi geçirildikten çok sonra (en geç 2016 yılında öğrenildiği kabul edilse dahi) 12/09/2019 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine olanak bulunmadığı gerekçesiyle, davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarınca süre aşımı yönünden reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi Kararının Özeti : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen … günlü, E:…, K:… sayılı temyize konu kararla; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu, kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı belirtilerek, istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından; davaya konu kırma eleme tesisinin, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının … günlü, … sayılı ÇED olumlu kararı ve bu kararın mahkemece yürütmesinin durdurulup iptali üzerine revize edilerek hazırlanan ve kabul edilen mahkemece yürütmesi durdurulup iptal edilen, … günlü, … sayılı ÇED olumlu kararı içeriğindeki kalker ocağı ve kırma eleme tesisi projesi kapsamında çalıştırılan tesis olduğu, … ve … sayılı ÇED olumlu kararları kapsamında faaliyetin başlaması aşamasında Balıkesir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü heyetince yerinde yapılan … günlü tespitte … ruhsat nolu kalker ocağı ve kırma eleme tesisinin faaliyette olduğu tespiti ve tesisin durumu hakkında açıklamalarda bulunularak tutanakla kayıt altına alındığı, bu kararların mahkemece yürütmesinin durdurulup iptali sonucunda mahkeme kararlarının infazı aşamasında, bu kez de proje kapsamında tesisin kurulu olmadığı, sadece kalker ocağının bulunduğu tespit edilerek, proje kapsamında fiili olarak çalışan kırma eleme tesisi hakkında mahkeme kararının uygulanmadığı, faaliyette olan tesis ile arasında yaklaşık 280 metre mesafenin olduğu, … sayılı ÇED Olumlu kararının yürütmesinin durdurulması ve iptali davasında da, mahkemece 10/05/2015 tarihinde mahallinde yapılan keşif sonucu bilirkişilere kalker ocağı ve kırma eleme tesisi ile ilgili olarak mahkemeye sundukları 30/06/2015 günlü raporlarında tesis ve faaliyetin durumu ve verdiği zararlar ile ilgili ayrıntılı tespitlere yer verildiği, davalı İdare ile Müdahil davalı … İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin tesisle ilgili olarak Balıkesir Valiliğince düzenlenecek davaya konu ruhsatın varlığından bahsedilmediği ve itirazda bulunmadığı gibi (… İdare Mahkemesinin E:… ve E:… sayılı dosyaları), bu hususun faaliyetin başlaması aşamasında yapılan tespitlerde ve karar infazlarında da belirtilmediği, Mahkeme kararlarının infazı aşamasında tesisin proje kapsamında kurulu tesis olduğu yolunda tespitleri olan Balıkesir Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü görevlilerinin bu kez karar infazında görev alarak mahkeme kararlarını yorumlayarak kararları şeklen infaz yoluna gittiikleri, daha sonradan kurumlar nezdinde yapılan müracaatlarda bu tesisin fiili olarak … nolu maden ruhsat sahasında bulunduğunun öğrenildiği, bu durumun ruhsatlandırma işlemlerini yapan Balıkesir Valiliği görevlilerince bilindiği, kaldı ki; bu sahanın ruhsatının mahkemece iptal edilmiş olduğunun da bilinmesine rağmen, karar infazlarının şeklen uygulandığı, fiili olarak proje kapsamında çalıştırılan, bilirkişilerce de tespit edilen ve … -… sayılı çed olumlu kararlarının yürütmesinin durdurulması ve iptaline dair mahkeme kararları gereğince işlem yapmayan idare hakkında, idare mahkemesi kararlarının geriye dönük olarak işlemesi ilkesinden hareketle ayrıca 13/04/2016 tarihinden, müracaat tarihleri olan 18/04/2019 tarihine kadar müdahil işletmenin faaliyetini durdurup, 18/04/2019 tarihinde aldığı başka ruhsatlarla tekrar fiili olarak faaliyete başlanılması nedeniyle dava açma süresinin 18/04/2019 tarihinden başlatılarak davanın kabulu ve ruhsatın iptali gerekirken mahkemenin davanın süre aşımı nedeniyle reddeni karar vermesi hukuka aykırı olduğu, davaya konu işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen kırma eleme tesisinin kurulu olduğu ifade edilen alanın sadece özel mülkiyette kalmadığı, tesis ve eklentilerinin kamuya ait ve kamunun istifade ettiği tapuda mera olarak tescilli … parsel ile hazine arazisi üzerine kurulu olmasına rağmen mera alanlarında yapılan tesisler için zaman aşımı dahi söz konusu değilken bu durumun dikkate alınmadan davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu, dava konusu kırma eleme tesisinin toz ve duman çıkaran tesislerden olması, fiili olarak bulunduğu konumun civardaki zeytinlik alanlarla iç içe olması, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerin Aşılattırılması hakkında kanun hükümlerine göre mesafe şartını taşımamasına rağmen hukuka aykırı olarak tüm bu hususlar görmezden gelindiğinden Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN CEVABI : Davalı idare tarafından; cevap verilmemiştir.
Davalı yanında müdahiller tarafından; davalı idarenin Yönetmelik uyarınca kendisine yapılan başvuruyu yalnızca kendi mevzuatı çerçevesinde değerlendirme yetki ve görevine haiz olduğu, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı başvurusu değerlendirilirken başka bir kurumun, örneğin tesisin çevresel etkileri bakımından yetkili otorite olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın yerine geçip bu konuda bir değerlendirme yaparak karar vermesi ve işlem tesis etmesinin beklenemeyeceği bu nedenle davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin mahkeme kararında hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İkinci Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Balıkesir İli, Havran İlçesi, … ve … Köyleri arasında kurulu "Kırmataş Eleme Tesisi" hakkında Balıkesir Valiliği tarafından … İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.'ne verilen … günlü, … sıra no.lu işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinde dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay da ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu; ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı; aynı Kanun'un "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin 3. fıkrasında ise, dilekçelerin, Danıştayda daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye tarafından: a) Görev ve yetki, b) İdari merci tecavüzü, c) Ehliyet, d) İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) Süre aşımı, f) Husumet, g) 3 ve 5 inci maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği; 6. fıkrasında, bu hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15 nci madde hükmünün uygulanacağı; "İlk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesinin 1.fıkrasının (b) bendinde ise, davanın yasal süresi içinde açılmamış olması durumunda davanın reddine karar verileceği hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Dosyanın incelenmesinden; dava konusu edilen Balıkesir Valiliği tarafından … İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.'ne verilen … günlü, … sıra no'lu işyeri açma ve çalışma ruhsatının 1997 yılında verildiği, davacının da aralarında bulunduğu köy sakinleri tarafından 13/04/2016 günlü iki ayrı dilekçe ile Havran Kaymakamlık Makamı'na ve Balıkesir Valilik Makamı'na olmak üzere "kurulduğu 1995 yılından bu güne kadar yürütülen madencilik faaliyetlerinin, alınan ruhsatlı alan dışında, projelerine aykırı olarak, hukuku dolanarak ruhsatlı olduğu iddia edilen …'a ait tapulu mülk içindeki Kırma-Eleme tesisinde yürütülmesi nedeniyle, Kırma-Eleme tesisinin yasa hükümlerine göre söktürülerek kaldırılmasını, Balıkesir ili, Havran ilçesi, … mahallesi ... mevkiine, 12022 m2 kullanım alanlı, Balıkesir Valiliği tarafından verilen … günlü, … sıra no.lu işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edilmesi" talebiyle başvuruda bulunulduğu, söz konusu her iki dilekçe içeriğinde de Balıkesir Valiliği ile yapılan ilgili yazışmalardan bahsedilmek suretiyle, Balıkesir Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı'nın … günlü, E…. sayılı "…'a ait Kırma Taş İmalatı Tesisi" konulu yazısı ile İR:… no.lu maden ruhsatının yanında ... adına tapulu ... ve … parsel sayılı taşınmazlarda Kırma-Eleme tesisinin bulunduğu, 28/03/2016 tarihli mahallinde inceleme yapıldığı ve tesise ait 04/07/1997 tarihinde Balıkesir Valiliği'nce verilen İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatının bulunduğunun bildirildiğinden bahsedildiği görülmekte olup, anılan 13/04/2016 günlü dilekçelerin Balıkesir Valiliğinde … günlü, … evrak kayıt numarası ile, Havran Kaymakamlığı'nda ise … günlü, … evrak kayıt numarası ile işleme alındığı, söz konusu başvuru dilekçelerine Balıkesir Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığının … günlü, E…. sayılı yazı ile, Havran Kaymakamlığı'nca da … günlü, E… sayılı yazı ile cevap verildiği, öte yandan; davacının, … günlü dilekçeyle … sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında davalı idareye başvuru yaptığı, anılan başvuru ile işletmenin bulunduğu alanda mahkeme kararlarına rağmen … İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.'nin faaliyetine başladığı, bu durumdan idarenin bilgisi olup olmadığı, şirkete yeni ruhsat verilip verilmediği, ruhsat verilmiş ise ruhsatın tarih ve sayısı ile kapsadığı alan ve koordinatları ile krokisinin ve ruhsat vermeye dayanak belgelerin birer suretinin Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında taraflarına gönderilmesinin talep edildiği, söz konusu başvuruya istinaden talep edilen bilgi ve belgelerin gönderildiğine ilişkin Balıkesir Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı'nın … günlü, E:… sayılı yazısı ve eki belgelerin 21/05/2019 tarihinde davacıya tebliğ edildiği görülmektedir.
Dava dosyası içeriğinde yer alan bilgi ve belgelerden; dava konusu kırma-eleme tesisinin bulunduğu mahallede ikamet eden ve taşınmazları bulunan davacı tarafından, gerek Havran Kaymakamlığına gerekse Balıkesir Valiliği'ne sunulan 13/04/2016 günlü dilekçeler içeriğinde; uyuşmazlığa konu edilen ruhsattan haberdar olunduğu ve bu hususa yönelik yakınmalarda bulunduğu görülmekte olup, 2019 yılında yapılan başvurunun yeni bir hukuki durumun ortaya çıkması üzerine davacı tarafından idareye yapılmış bir başvuru olmayıp, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında yapılmış bir başvuru olması ve 2016 yılında yapılan başvurularla ilgili olması nedeniyle dava açma süresinin hesaplanmasında 2577 sayılı Kanun'un 10. maddesi hükmünün göz önüne alınmasının da mümkün bulunmadığı görülmekle, davacının en geç 2016 yılı itibari ile dava konusu işlemi öğrendiği, bu tarihten itibaren dava açma süresi olan 60 gün içerisinde dava açılması gerekirken, bu süreler geçirildikten çok sonra yapılan 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamındaki 18/04/2019 günlü başvurusunun, dava açma süresini yeniden başlatmayacağı gibi, dava konusu işlemin 2577 sayılı Kanun'un 10. maddesi kapsamında bağımsız bir işlem kurulması amacına yönelik bir başvuru olarak değerlendirilmesine ve dolayısıyla yeni bir dava açma süresi başlatmasına olanak bulunmaması karşısında, süresinde açılmayan davanın esasının incelenmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.
Bu durumda, davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki İzmir Bölge İdare Mahkemesi 7. İdari Dava Dairesi kararında sonucu itibariyle hukuka aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVACININ TEMYİZ İSTEMİNİN REDDİNE,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen … günlü, E:…, K:… sayılı kararın YUKARIDA BELİRTİLEN GEREKÇEYLE ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan davacı üzerinde bırakılmasına,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7035 sayılı Kanun ile değişik 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara ve bir örneğinin de … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın ... İdare Mahkemesine gönderilmesine 14/06/2022 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.