T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/1618
Karar No : 2024/1500
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Taşımacılık İnşaat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İzmir İli, Karaburun İlçesi hudutlarında ve davacı şirket uhdesinde bulunan Sicil…. sayılı IV grup manganez ruhsatlı sahada 2015,2016 ve 2017 yıllarında üretim faaliyetinde bulunulmadığının tespit edilmesinden bahisle Maden Kanununun 24.maddesinin 12.fıkrasında ''Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10 undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi halinde ise ruhsat iptal edilir'' hükmü gereğince, yeniden değerlendirme oranında artışla 62.743,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; 3213 sayılı Maden Kanununun değişik 24. maddesinin 12. fıkrasının değerlendirilmesinden, beş yıllık sürede mücbir sebep ve beklenmeyen haller dışında, üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine idari para cezası verileceğinin belirtildiği ve madde metninde, üç yıllık sürenin "kesintisiz ve sürekli" olmasına ilişkin herhangi bir ibareye de yer verilmediğinden, beş yıllık süre içerisinde aralıklı olsa dahi toplam üç yıldan fazla üretim yapılmamış olması idari para cezası verilmesi için yeterli sayıldığından, olayda ise, davacı şirket tarafından işletilen maden sahasında 2015, 2016 ve 2017 yıllarında üretim yapılmadığının tespit edilmiş olması nedeniyle, davacı şirkete 3213 sayılı Maden Kanunu'nun değişik 24/12. maddesi uyarınca 62.743,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Davacı şirketin maden işletme sahasına izinsiz müdahalede bulunulduğundan bahisle … Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ile ... Elektrik Üretim Anonim Şirketine karşı … Asliye Hukuk Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında müdahalenin men'i davası, E:… D.İş dosyasında tespit davasının açıldığı, bu davalar kapsamında sunulan bilirkişi raporunda özetle; maden izin sahası içinde kalan enerji nakil hattı direkleri ve 25 metre yükseklikten geçen enerji nakil hattı tellerinin olduğu bölümde açık işletme madencilik faaliyetlerinin yapılmasının can ve mal emniyeti açısından uygun olmayacağı, işletme izin sahası ve maden ruhsatı incelendiğinde madencilik faaliyetinin yer altı madencilik yöntemi kullanılarak yapılabileceği, davacı şirket tarafından kurulması planlanan cevher hazırlama ve zenginleştirme tesisinin bu hali ile kurulmasının can ve mal emniyeti açısından uygun olmayacağı, cevher hazırlama ve zenginleştirme tesisinin başka bir yerde kurulabileceği, Çalık-Sarpıncık Res enerji nakil hattına ait direkler ve tellerin iz düşümü ile ilgili ölçümlere göre 89 m² direk alanı, 2582 m² tel alanı müdahalesinin olduğu, ...-Salman Res enerji nakil hattına ait direkler ve tellerin izdüşümü ile ilgili ölçümlere göre 19,50 m² direk alanı ve 5391 m² tel alanı müdahalesinin olduğu, bu durumda, davacı şirkete ait maden işletme sahasına yukarıda adı geçen şirketler tarafından izinsiz müdahalede bulunulduğu, sahada madencilik faaliyetlerinin yapılmasının can ve mal emniyeti açısından uygun olmadığı, maden sahasında 2015, 2016 ve 2017 yıllarında üretim yapılmamasının davacı şirketin kendi kusurlu davranışlarından kaynaklanmadığı anlaşılmakta olup, davacının madencilik faaliyetlerine engel olan bu durumu dikkate alındığında davacıya idari para cezası tatbik edilmesine ilişkin işlemin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, 10/07/2018 tarihli dava konusu işlemin davacının KEP adresine gönderildiği ancak KEP adresinin aktif olmaması nedeniyle tebliğ edilemediği, KEP adresinin aktif etme sorumluluğunun davacıda olduğu ve 10/06/2019 tarihinde açılan iş bu davanın süresinde açılmadığı, geçici tatil talebinde de bulunmadığı ve işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından tebligatın usule ve mevzuata uygun olarak yapılması gerektiği, hak arama hürriyetinin Anayasa ile güvence altına alındığı, üçüncü kişilerce yapılan haksız müdahalelerin önlenmesi amacıyla adli yargıda dava açıldığı, büyük oranda zarara uğradığı, idarenin beklenmeyen hal durumundan bilgisi olduğu, sahada çalışmasının imkansız olduğunu kendi raporuyla ikrar ettiği, kusurunun olmadığı ve işlemin hukuka aykırı olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
İzmir İli, Karaburun İlçesi sınırlarında … sicil nolu IV. grup manganez işletme ruhsat sahibi olan davacı şirket hakkında mahallinde yapılan tetkik neticesinde maden sahasında 2015, 2016 ve 2017 yıllarında üretim yapılmadığının tespit edildiğinden bahisle, davacı şirket adına 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24. maddesi uyarınca 62.743,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işleminin tesis edilmesi üzerine söz konusu işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı Yasanın 2. maddesinde, idari dava türleri; iptal, tam yargı ve kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar olarak sayılmış; 14. maddesinde, dava dilekçelerinin ilk inceleme sırasında "idari merci tecavüzü" ve "husumet" yönlerinden de inceleneceği ve bu hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağı; 15. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde ise, davanın yanlış hasım gösterilerek açılması halinde dava dilekçesinin mahkemece tespit edilecek gerçek hasma tebliğine karar verileceği kurala bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davada taraf olabilme ya da kendisine karşı açılmış bir davayı yürütebilme yeteneği olarak da tanımlanan husumet (taraf sıfatı), idari yargılamada kamu düzeninden sayılan, gerek ilk inceleme gerekse kanun yolu aşaması dahil davanın tüm aşamalarında taraflarca ileri sürülebilen, ileri sürülmese bile idari yargı mercilerince kendiliğinden dikkate alınması gereken bir husustur.
İdari davaların doğru hasımla görülmesi, sağlıklı ve adil bir yargılama yapılması, savunma hakkına riayet edilmesi ve nihayet doğru ve uygulanabilir bir karar verilebilmesi açısından hayati bir öneme sahiptir. Bu önemi nedeniyle husumet, kanun koyucu tarafından yalnızca taraflarca ileri sürülen bir hukuki sav olmaktan öte, idari yargı mercileri tarafından re'sen dikkate alınması zorunlu kılınan bir dava şartı olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle idari yargılamada husumete ilişkin hususlardan sarfı nazar edilerek veya eksik, fazla ya da yanlış hasımla karar verilmesine hukuken imkan bulunmamaktadır.
Dava dosyasının incelenmesinden, davalı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından, 15/07/2018 tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 766. maddesi ile Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün kurulduğu ve 703 sayılı K.H.K. ile 3213 sayılı Maden Kanunu'na eklenen Geçici 33. madde uyarınca açılmış dava ve icra takiplerinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yerine Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün kendiliğinden taraf sıfatı kazandığından hasım mevkiine alınması gerektiği belirtilmiş ise de; ilk derece safhasında İdare Mahkemesince, istinaf safhasında da Bölge İdare Mahkemesince bu hususta herhangi bir araştırma ve değerlendirme yapılmaksızın ve husumet itirazı yargı kararlarında karşılanmaksızın işin esası hakkında karar verildiği görülmüştür.
Bu itibarla; Mahkemece, dava konusu işlem dikkate alınarak, husumetin doğru hasıma yöneltilmesi suretiyle uyuşmazlığın çözümü gerekmekte iken, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı gerçek hasım olarak kabul edilmek suretiyle verilen kararın yargılama usulü bakımından hukuka uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 15/03/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.