T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/1750
Karar No : 2024/790
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Kocaeli İlinde toplu taşımacılık faaliyetinde bulunan davacı tarafından, protokolü imzalamaları şartıyla toplu taşıma hakkını ihale yolu ile elde eden ya da bu kişilerden devralan taşımacıların elektronik bilet sisteminden kendi adlarına isabet eden hak ediş bedelleri üzerinden Kocaeli Toplu Ulaşım Sistemine katılım bedeli adı altında %5 oranında kesinti yapılmasına dair Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Meclisi'nin ... tarih ve ... karar sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlıkta, Kocaeli Ulaşım Sisteminin bir bütünlük içinde yapılmasına karar verilerek bu yönde uygulamaya geçildiği, ihale ile hat alan araçların da bu sisteme dahil edildiği, davalı idare ile davacı arasında düzenlenen protokol ile davacının Kocaeli Toplu Ulaşım Sistemine (KOTUS) hür iradesi ile katılarak katılım şartlarını kabul ettiği ve bu duruma uzun yıllar herhangi bir itirazda bulunmadığı, belediyenin toplu taşıma hizmetlerini yürütme ve buna ilişkin hizmetlerinden yararlandığı da dikkate alındığında sisteme katılım bedeli adı altında, ihaleli hatlarda, elektronik bilet sisteminden kendi adlarına isabet eden hak ediş bedelleri üzerinden %5 oranında kesinti yapılmasına dair dava konusu meclis kararının, büyükşehir belediye başkanlığına verilen büyükşehir belediye sınırları içinde toplu taşıma hizmetlerini yürütme ve buna ilişkin karar alma yetkisi kapsamında kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak tesis edildiği sonucuna varıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmediği sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, belediyeden hizmet talepleri bulunmadığı, belediyenin de verdiği bir hizmetin bulunmadığı, KOTUS sistemine katılım bedelinin bir yasal dayanağının bulunmadığı, Vergi Mahkemelerinin benzer davalarda dava konusu işlemleri iptali yönünde bir çok kararının bulunduğu, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi UKOME Kurulunun ... tarih ve ... ve ... sayılı kararları ile; Kocaeli Büyükşehir Belediyesi sınırları dahilinde ilçeler ve ilçeler arası toplu taşımacılık yapan kamuya ya da özel şahıslara ait toplu taşıma araçlarının bir bütünlük ve entegrasyonun sağlanması amacıyla toplu taşıma hizmetlerinin tek bir çatı altında toplandığı Kocaeli Toplu Ulaşım Sisteminin (KOTUS) oluşturulduğu, 2001 yılında yapılan 10 yıllık hat tahsis ihalesi sonrası 10 yıllık sürenin sona ermesini müteakiben yeni bir ihale yapılmadan, hazırlanan protokolün imzalanarak her yıl ruhsat yenilenmesi karşılığında hak edişlerinden %5 kesinti yapılmak suretiyle KOTUS sistemine katılımın sağlandığı, Kocaeli İlinde toplu taşımacılık faaliyetinde bulunan aralarında davacının da bulunduğu toplu taşıma hakkını ihale yolu ile elde eden ya da bu kişilerden devralan taşımacıların protokolü imzalamaları şartıyla elektronik bilet sisteminden kendi adlarına isabet eden hak ediş bedelleri üzerinden, 2464 sayılı Kanunun 97. maddesine dayanılarak Kocaeli Toplu Ulaşım Sistemine katılım bedeli adı altında %5 oranında kesinti yapılmasına Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararıyla karar verildiği, bunun üzerine anılan meclis kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin; "f" bendinde "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek..." p) bendinde "Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek." büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
Aynı Kanun'un 9. maddesinde de; "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin katılacağı ulaşım koordinasyon merkezi kurulur. Büyükşehir ilçe ve ilk kademe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım koordinasyon merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının (oda üst kuruluşu bulunan yerlerde üst kuruluşun) temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır. Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer. Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz." kuralı yer almaktadır.
2886 sayılı Kanunun 1. maddesinde; Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütüleceği hükme bağlanmıştır.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun, 3239 sayılı Kanunun 125. maddesi ile değişik 97. maddesinde, belediyelerin, bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkili oldukları düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu olayda, toplu taşıma hakkını 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'na göre
yapılan ihaleyle ve belli bir süreyle bağlı olarak elde eden davacının da aralarında bulunduğu taşımacıların haklarının ihale süresi bitiminde sona ereceği, davalı idarece yeniden ihaleye çıkılması gerektiği, bu durumda bulunan taşımacıların herhangi bir kazanılmış haklarının bulunmadığı anlaşıldığından, bu kapsamda yer alan ve ihale süresi biten taşımacıların, KOTUS protokolünü imzalamaları şartı ile elektronik bilet sisteminden kendi adlarına isabet eden hak ediş bedelleri üzerinden her ay yüzde 5 oranında sisteme katılım bedeli ödemek suretiyle çalışma ruhsatlarının her yıl yenilenmesine ilişkin dava konusu Meclis Kararında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Öte yandan, uyuşmazlık konusu kesinti, dava konusu karara dayanak alınan 2464 sayılı Kanunda sayılan harç ve katılma paylarının konusuna girmediği gibi, anılan Kanunun 97. maddesi ile bu Kanunda harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmetler için alınacak bedellerin belirlenmesi hususunda belediye meclislerine yetki verildiği, anılan maddeye göre belirlenen tarife uyarınca ücret alınabilmesi için öncelikle ilgililerden bir hizmet talebi gelmesi ve bu hizmetin harç veya katılma payına konu edilmemiş olması gerektiği, uyuşmazlık konusu olayda büyükşehir belediyesince yapılmış bir hizmetin de bulunması gerektiği açık olup, dava konusu meclis kararı uyarınca yapılan kesintinin kanuni bir dayanağının bulunmadığı sonucuna varıldığından, bu yönüyle de işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 22/02/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.