T.C.
D A N I Ş T A Y
İKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/18361
Karar No : 2022/7046
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNANLAR :
1- DAVALI : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- DAVALI YANINDA (MÜDAHİL):... Petrol Taahhüt ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... günlü, E:... , K:... sayılı kararın, dilekçede yazılı nedenlerle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması isteminden ibarettir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava Konusu İstem : Dava; davacı tarafından, hissesi oranında malik olduğu Kırşehir ili, Kaman ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... ve ... nolu parsel sayılı taşınmazlar üzerinde ... Petrol Taahhüt ve Ticaret Ltd. Şti. tarafından işletilmekte olan akaryakıt istasyonunun işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edilmesi yönünde yapılmış olan ... günlü, ... sayılı başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : ... İdare Mahkemesinin ... günlü, E:..., K: ... sayılı kararıyla; uyuşmazlık konusu Kırşehir İli, Kaman İlçesi, ... Mah. ...ada ... ve ... parsel nolu taşınmazlar üzerinde ... Petrol Taahhüt ve Tic. Ltd. Şti. tarafından işletilen akaryakıt istasyonunun pompaları ve depolarının bir kısmının kamuya ait alanda kalıp kalmadığı, asgari mesafe şartlarına uygun tesisat düzenlemesinin bulunup bulunmadığı, akaryakıt istasyonunun açılmasının akaryakıt satış istasyonu ile ilgili mevzuat da dikkate alınarak akaryakıt istasyonu açmak için aranan şartlar bakımından uygun olup olmadığı hususlarının saptanması amacıyla mahallinde gerçekleştirilen keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu 3 kişilik bilirkişi heyeti tarafından hazırlanan bilirkişi raporunun sonuç bölümünde, " (...) ... ada ... ve ...nolu parsellerin bulunduğu alanın 1985 yılı onaylı imar planı ile ticaret+konut alanı, 2001 yılı onaylı imar planı ile ticaret alanı, 2014 yılı onaylı imar planı ile ticaret+konut alanı olarak tanımlı olduğu, onaylı imar planları ile bu alanda hiçbir zaman akaryakıt istasyonu olarak imar planı kararı getirilmediği dikkate alındığında, uyuşmazlık konusu alanda akaryakıt istasyonu kullanımına izin verilmesinin 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 3. ve 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 80. maddesi ile getirilen düzenlemelere aykırılık teşkil ettiği, yürürlükteki imar mevzuatı uyarınca yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgeleri parsele düzenlenen belgeler olup, iki farklı parseli kapsayacak şekilde tek bir yapı ruhsatı veya yapı kullanma izin belgesi düzenlenebilmesinin söz konusu olamayacağı ve bu tür durumlarda parsellerin birleştirilerek (tevhit) tek parsel haline getirilmesinin zorunlu olduğu, uyuşmazlık konusu ... ada ... ve ... nolu parseller birbirine bitişik olup, söz konusu parseller birleştirilip (tevhit) tek parsel haline getirilmiş olsa dahi parsel genişliği 28 m., parsel derinliği 18 m. ile Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin, bir alanın akaryakıt istasyonu olarak tanımlanabilmesi için aramış olduğu "parsel genişlikleri ve parsel derinlikleri 40 m. den az olamaz" şartını sağlamadığı, plan değişikliği yapılmak istense bile bu iki parselle sınırlı kalarak alan üzerinde akaryakıt istasyonu kullanım kararı getirilemeyeceği, ... ada ... ve ... parseller üzerinde Akaryakıt İstasyonu olarak alınmış "Yapı Kullanma İzin Belgesi" olmaksızın ve "Sağlık Koruma Bandı" oluşturulmaksızın akaryakıt istasyonu faaliyetine izin verilmesinin İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik hükümlerine aykırılık teşkil ettiği, mülkiyet sınırları ve yürürlükte bulunan 2014 yılı onaylı uygulama imar planı kararlarının birlikte değerlendirilmesinden, akaryakıt istasyonuna ait üç adet pompanın 39 ada ... ve ... nolu parsellerin mülkiyet sınırlarının dışında kaldıkları, bununla birlikte hem akaryakıt pompalarının hem de yeraltı yakıt tanklarının uygulama imar planı kararlarına göre imar adası sınırları dışında taşıt yoluna ait tretuar alanı içerisinde kaldığı, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik eki Ek-13 tablosuna göre, akaryakıt istasyonu içerisindeki iki akaryakıt pompası adası arasındaki mesafe en az 6 m. olması gerekirken, söz konusu tesiste akaryakıt pompası adalarının yan yana dizilerek tek bir adada toplandığı ve aralarındaki mesafenin de yaklaşık olarak 0,95 m. ve 1.20m. ile asgari mesafe şartını sağlamadığı, ayrıca akaryakıt pompaları ve yeraltı akaryakıt tanklarının okul arsası sınırlarına en az 50 m. mesafede olması gerekmekte olup, bitişik parselde bulunan ilkokul alanı arsa sınırları ile tesis alanı içerisinde bulunan en yakın akaryakıt pompası adası arasındaki yaklaşık 11,5 m. ve en yakın yeraltı tankı ile de yaklaşık 13 m. olan mesafenin, en az 50 m. asgari emniyet mesafesini sağlamadığı, Yönetmeliğin eki Ek-13 tablosunun dip notunda yer alan "okul arsa sınırına olan mesafeler mevcut akaryakıt istasyonları için % 60 azaltılır" hükmü kapsamında değerlendirildiğinde dahi bu durumda en az 20 m. olması gereken asgari emniyet mesafesinin de sağlanamadığı, Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik hükümleri gereği en az 40 m. olması gereken tesis cephesi genişliğinin de ... ada ... ve ... parsellerin yola olan 28 metrelik cephe genişliği ile sağlanamadığı, ... ve ... nolu parsellerin parsel derinliğinin yaklaşık 18 m. olduğu, taşıt yolu dış kenarı ile idari bina arasında olması gereken en az 25 m.lik çekme mesafesini sağlamadığı, akaryakıt pompalarının taşıt yolu dış kenarına sıfır yerleştirilmiş olması nedeni ile taşıt yolu dış kenarı ile akaryakıt pompaları arasında olması gereken en az 5 metrelik mesafenin de sağlanmadığı, TS 12820 Mecburi Standart Tebliği Çizelge-2'ye göre yerleşim birimleri içinde kalan akaryakıt tesisleri için dağıtım birimlerinin(pompa/dispenser) tesis dışı yollara en az 7,5 m. mesafede düzenlenmesi gerekmekte olup, söz konusu tesiste dağıtım birimleri kendi mülkiyet sınırları dışında ve yola sıfır olarak düzenlenerek, dağıtım birimleri ile tesis dışı yollar arasında uygulanması gereken asgari emniyet mesafesinin sağlanamadığı, (...)'' belirtilerek Kırşehir İli, Kaman İlçesi, ...Mahallesi, ... ada ... ve ... parsel nolu taşınmazlar üzerinde akaryakıt istasyonu işletilmesinin, akaryakıt istasyonlarının açılması ve işletilebilmesi için yürürlükte bulunan düzenlemelere aykırılık teşkil ettiği yönünde görüş ve kanaatine yer verildiği, taraflara tebliğ edilen bilirkişi raporuna, davalı idare ve müdahilin yapmış olduğu itirazların yerinde görülmediği, bilirkişi raporunun karara dayanak alınacak yeterlilikte bulunduğu, bu durumda, söz konusu bilirkişi raporunda yapılan tespitler dikkate alındığında, taşıt yoluna ait tretuar alanı içerisinde kalan, akaryakıt pompaları arasındaki ve bitişik parseldeki okula mesafe şartını taşımayan, yola cephe genişliği ve çekme mesafesi sağlanmayan akaryakıt istasyonu için davalı idarece 26.09.1995 tarihli ... ve Ortakları adına 2. Sınıf Gayri Sıhhi Müessese olarak düzenlenen işyeri açma ve çalışma ruhsatında hukuka uyarlık bulunmadığı anlaşılmakla, davacı tarafından akaryakıt istasyonunun ruhsatının iptali talebiyle yapılan ... günlü, ... sayılı başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemde de hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline hükmedilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi Kararının Özeti : ...Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin temyize konu kararıyla; istinaf başvurusuna konu kararın usul ve hukuka uygun olduğu ve kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı belirtilerek istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından; davacının bu davayı açma ehliyetinin bulunmadığı, davacının akaryakıt istasyonunun ruhsatının bulunduğunu yıllar öncesinden bildiği halde çok sonra yaptığı başvuru üzerine açtığı davada süreaşımı bulunduğu, akaryakıt istasyonunun bulunduğu ... ada ... parselin kadastral parsel olduğu, henüz uygulama imar planı yapılmadığı, 1995 yılında yürürlükte olan mevzuat hükümlerine uygun olarak ruhsat verilmiş olduğu, kararda belirtilen iptal gerekçelerinin dayanağı olan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin 01/10/2017 tarihinde, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğin 19/12/2007 tarihinde, Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmeliğin 15/05/1997 tarihinde yürürlüğe girdiği; dolayısıyla işlem tarihinden sonra yürürlüğe giren mevzuat hükümlerine göre değerlendirme yapılarak mahkemece ruhsatın iptal edilmesinin, kazanılmış hakkın ihlali niteliğinde olduğu ve hukuk güvenliği ilkesine de aykırı olduğu, öte yandan, anılan taşınmazın imar planları ve yapı ruhsatı halen yürürlükte olduğundan, imar planı ve imar hukuku kapsamında değerlendirmeler içeren bilirkişi raporunun hükme esas alınmasının da usul ve yasaya aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
Müdahil tarafından; davacının bu davayı açma ehliyetinin bulunmadığı, davacının akaryakıt istasyonunun ruhsatının bulunduğunu yıllar öncesinden bildiği halde çok sonra yaptığı başvuru üzerine açtığı davada süreaşımı bulunduğu, kararda belirtilen iptal gerekçelerinin dayanağı olan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin 01/10/2017 tarihinde, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğin 19/12/2007 tarihinde, Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmeliğin 15/05/1997 tarihinde yürürlüğe girdiği; dolayısıyla işlem tarihinden sonra yürürlüğe giren mevzuat hükümlerine göre değerlendirme yapılarak mahkemece ruhsatın iptal edilmesinin, kazanılmış hakkın ihlali niteliğinde olduğu ve hukuk güvenliği ilkesine de aykırı olduğu, zira; söz konusu akaryakıt istasyonunun bir aile işletmesi olup uzun yıllardır faaliyet gösterdiği, 26.09.1995 tarihinde yürürlükteki mevzuat hükümleri uyarınca işyeri açma ve çalışma ruhsatı verildiği ve 2005 yılında mevzuat değişikliği olduktan sonra da bu ruhsatın geçerliliğinin korunduğu, kazanılmış hakların bertaraf edilemeyeceği, istasyonun üzerinde bulunduğu ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın, kadastral parsel olduğu, henüz uygulama imar planı yapılmadığının da göz önünde bulundurulması gerektiği; davanın konusu, işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemi olmasına karşın, mahkemece imar planlaması konusunda uzmanlığı olan bilirkişilerden rapor alınmasının ve bu raporun karara dayanak olarak görülmesinin hukuka uygun olmadığı; davacının başka bir adreste akaryakıt istasyonu bulunduğu, ... tarihinde ... ada ... ve ... parsel sayılı taşınmazlardan pay alarak o tarihten sonra bu taşınmazlar üzerindeki akaryakıt istasyonunu elde etmek için çaba içine girdiği, bir sonuç elde edemeyince ruhsatın iptali için başvuruda bulunup görülmekte olan davayı açtığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN CEVABI : Temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının açıklama eklenmek suretiyle onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İkinci Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Bölge İdare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Öte yandan; 09/05/1985 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İmar Kanunu'nun 3. maddesinde, "Herhangi bir saha, her ölçekteki plan esaslarına, bulunduğu bölgenin şartlarına ve yönetmelik hükümlerine aykırı maksatlar için kullanılamaz." hükmü;
17/06/1989 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 3572 İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanunun 4. maddesinde,"3 üncü maddede belirtilen merciler (İşyeri açma ve çalışma ruhsatını vermeye yetkili merciler), iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar.
a) İnsan sağlığına zarar vermemek,
b) Çevre kirliliğine yol açmamak,
c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak." hükmü yer almaktadır.
Ayrıca, 02/11/1985 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve uyuşmazlık konusu işyerine ruhsat verildiği tarih itibariyle yürürlükte olan İmar Planı Yapılması ve Değişikliklerine Ait Esaslara Dair Yönetmeliğin 12. maddesinde, "Her ölçekteki planlar Ek 2 de verilen lejant ve plan çizim normlarına göre hazırlanır." hükmünün yer aldığı, anılan Yönetmelik eki lejant'ta ise, "bakım ve akaryakıt istasyonları" işaretinin bulunduğu ve "R 02 2mm dik ve yatay tarama yapılır. Uygun büyüklükte daire içinde (2 daire) A harfi yerleştirilir. Açık renk kırmızı ile boyanır." ibaresinin yer aldığı; dolayısıyla bir taşınmaz üzerinde akaryakıt istasyonu inşa edilebilmesi için, ilgili mevzuat hükümleri uyarınca, 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planında akaryakıt istasyonu fonksiyonuna ayrılması gerektiği anlaşılmaktadır. Nitekim, Danıştay Altıncı Dairesinin yerleşik içtihatları da bu yöndedir.
Bu durumda; ilgili mevzuat hükümleri uyarınca, bir taşınmaz üzerinde akaryakıt istasyonu inşa edilebilmesi ve işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilebilmesi için öncelikle söz konusu parselin nazım ve uygulama imar planında akaryakıt istasyonu fonksiyonuna ayrılması gerektiği, planlarda akaryakıt istasyonu olarak ayrılmamış bir alanda akaryakıt istasyonu ruhsatı verilmesinin mümkün olmadığı; uyuşmazlık konusu taşınmazla ilgili 1985, 2001 ve 2014 yılı onaylı imar planları ile bu alanda hiçbir zaman akaryakıt istasyonu olarak imar planı kararı getirilmediği anlaşıldığından; imar mevzuatında öngörülen usul ve esaslar gözönünde bulundurulduğunda, imar planı ile taşınmaza akaryakıt istasyonu kullanım kararı bulunmadan işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenemeyeceğinden mevcut akaryakıt istasyonu için kazanılmış haktan bahsedilemeyeceği ve dolayısıyla söz konusu akaryakıt istasyonu için davalı idarece düzenlenen ... tarihli, ... sıra no'lu ve ... tarihli, ... sayı no'lu işyeri açma ve çalışma ruhsatında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Nitekim, Danıştay Altıncı ve Sekizinci Dairelerinin müşterek heyetince verilen 11/11/2009 günlü, E:2007/7841, K:2009/11041 sayılı emsal kararında " Uyuşmazlıkta, davacı şirkete ait taşınmazlara akaryakıt istasyonu alanı kullanım kararı getiren bir imar planının bulunmadığı, bu yönde yapılması istenilen imar planı başvurusunun da reddedildiği, ayrıca mevcut olduğu belirtilen akaryakıt istasyonu için alınmış bir inşaat ruhsatının da dosyaya sunulmadığı tespit edilmiştir.
Bu noktadan hareketle, anılan taşınmazda bulunduğu belirtilen akaryakıt istasyonunun fiilen 1993 yılından beri mevcut olması durumunun davacı açısından kazanılmış hakkın varlığına hukuki temel oluşturmayacağı açıktır.
Dolayısıyla, İdare Mahkemesinin akaryakıt istasyonunun mevcudiyetinin 1993 yılına dayanması nedeniyle kazanılmış hak olduğu yolundaki gerekçesinde de hukuki isabet görülmemiştir.
Bu itibarla, imar mevzuatında öngörülen usul ve esaslar gözönünde bulundurulduğunda, imar planı ile taşınmaza akaryakıt istasyonu kullanım kararı bulunmadan, dolayısıyla alınmış bir inşaat ruhsatı olmadan akaryakıt istasyonuna yapı kullanma izni ve sonrasında işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenemeyeceğinden İdare Mahkemesince anılan hususlar çerçevesinde uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir." gerekçesine yer verilmiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVALI İDARE VE MÜDAHİLİN TEMYİZ İSTEMLERİNİN REDDİNE,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... günlü, E:..., K:... sayılı kararın yukarıda yapılan açıklamanın da eklenmesi suretiyle ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan davalı idare ve müdahil üzerinde bırakılmasına,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanun'un 7035 sayılı Kanun ile değişik 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın ... İdare Mahkemesine gönderilmesine, 29/12/2022 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.