DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU 2021/2001 E. , 2022/557 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2021/2001
Karar No : 2022/557
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı ısrar kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacının Polis Akademisi Başkanlığı Güvenlik Bilimleri Enstitüsü Uluslararası Güvenlik Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans programındaki kaydının silinerek ilişiğinin kesilmesine ilişkin Güvenlik Bilimleri Enstitüsü Yönetim Kurulunun … tarih ve … sayılı kararına yapılan itirazın reddine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptaline karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda;
Davacının yüksek lisans programını Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Enstitüsü Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği'nin 27. maddesinde öngörülen azami süre (6 yarı yıl) içerisinde tamamlayamadığı, dava açıldıktan sonra 14/02/2017 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Polis Akademisi Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği'nde de yüksek lisans program süresinde değişiklik yapılmadığı hususları karşısında davacının Güvenlik Bilimleri Enstitüsü ile ilişiğinin kesilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla;
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun Geçici 67. maddesinin yürürlüğe girdiği 26/11/2014 tarihinde Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Enstitüsü Müdürlüğünde Uluslararası Güvenlik Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans öğrencisi olduğu ihtilafsız olan davacının, 4652 sayılı Kanun'un 26. maddesinin lisans üstü eğitim süresine ilişkin 2547 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağına ilişkin atfı da dikkate alındığında; 2547 sayılı Kanun'un Geçici 67. maddesi hükmü çerçevesinde yüksek lisans programını tamamlaması için getirilen ek süre hakkından yararlanması gerektiği,
Bu durumda, yüksek lisans programını henüz azami süreler içinde bitirmediği anlaşılan davacının öğrencilikle ilişiğinin kesilmesine dair ihtilafa konu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak, istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 23/10/2020 tarih ve E:2019/34, K:2020/4696 sayılı kararıyla;
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde “Bu kanun; yükseköğretim üst kuruluşlarını, bütün yükseköğretim kurumlarını, bağlı birimlerini ve bunlarla ilgili faaliyet ve esasları kapsar. Milli Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığına bağlı yükseköğretim kurumlarıyla ilgili özel kanun hükümleri saklıdır.” hükmüne yer verildiği,
2547 sayılı Kanuna 26/11/2014 tarih ve 29187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6569 sayılı Kanun'un 32. maddesi ile eklenen Geçici 67. maddede "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte yükseköğretim kurumlarında kayıtlı olan öğrenciler bakımından azami sürelerin hesaplanmasında, daha önceki öğrenim süreleri dikkate alınmaz." ifadesine yer verildiği,
4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nun 26. maddesinde; "Akademi bünyesinde, Başkanın Bilimsel Denetleme Kurulunun da görüşünü alarak akademinin ihtiyaç ve gereklerine uygun olarak lisans üstü eğitim-öğretim yapacak enstitüler kurulacağı, enstitülerin adları, bölümleri, öğrenci seçimi ile enstitülerde yapılacak lisans üstü eğitim-öğretimin şekli, süresi, programları, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanununun yüksek öğretim kurumları ile ilgili hükümlerine ve buna dayalı olarak verilen diplomalar, çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği" kuralının yer aldığı,
4652 sayılı Kanun hükümlerine dayalı olarak çıkartılan Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Enstitüsü Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği'nin 2.maddesinde kapsam, "Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Enstitüsünde lisansüstü eğitim ve öğretim yapma, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Polis Akademisinin ihtiyaç duyduğu alanlarda öğretim elemanı yetiştirme ile öncelikle Emniyet Teşkilatı ve personelinin ihtiyacı dikkate alınarak kamu ve özel sektöre uzmanlık, kurs ve sertifika programı düzenlemenin esas ve usulleri" olarak düzenlenmiş, 24/h maddesinde, programını süresi içinde tamamlayamayan öğrencilerin kayıtları silinerek Enstitü ile ilişiğinin kesileceği hükme bağlanmış, "Süre" başlıklı 27.maddesinin (a) bendinde; " Yüksek lisans proğramının tamamlama süresi dört yarıyıldır... Bu yönetmelik uyarınca başarısız olan öğrencinin kaydı dört yarıyıldan öncede silinebilir" (b) bendinde; "Kredili derslerini ve seminer dersini başarıyla bitiren, ancak tez çalışmasını dört yarıyıl sonuna kadar tamamlayamadığı için tez sınavına giremeyen öğrenciye, Enstitünün ilgili anabilim dalı akademik kurulunun önerisi ve Yönetim Kurulu onayı ile tezini jüri önünde savunması için en fazla iki yarıyıl ek süre verilebilir." hükümlerinin bulunduğu,
4652 sayılı Kanun'un 26. maddesinde, dava konusu olayın özünü oluşturan süreye ilişkin 2547 sayılı Kanuna atıf yapılmadığı, anılan Kanuna 26/11/2014 tarih ve 29187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6569 sayılı Kanun'un 32. maddesi ile eklenen Geçici 67. maddede "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte yükseköğretim kurumlarında kayıtlı olan öğrenciler bakımından azami sürelerin hesaplanmasında, daha önceki öğrenim süreleri dikkate alınmaz." ifadesine yer verilmesine karşın söz konusu düzenleme ile 4652 sayılı Kanun'da herhangi bir değişiklik yapılmadığı ve Polis Akademisi bünyesindeki Enstitüler tarafından yürütülen lisansüstü eğitim ve öğretime ilişkin usul ve esasların ayrı yönetmelikle düzenlendiği, azami sürede eğitimini tamamlayamayanların enstitü ile ilişiğinin kesileceğinin hem mülga hem de meri yönetmelikte açıkca belirtilmesi nedeniyle uyuşmazlıkta Yükseköğretim Kurul tarafından çıkarılan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin uygulanmasına imkan bulunmadığı,
Öte yandan söz konusu dava ile aynı konuda açılan ve Dairelerinin temyiz esasları E:… ve E:… sayılı olan davalarda … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince İdare Mahkemelerince işlemin mevzuata uygun olduğu gerekçesiyle verilen ret kararları sonrası istinaf isteminin reddedilmesine karşın bu dosyada istinaf isteminin kabul edilerek işlemin iptaline karar verilmesinde hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik ilkelerine uygunluk bulunmadığı belirtilerek, davanın reddi yönünde verilen İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin kabulü ile Mahkeme kararı kaldırılarak dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılması ve dava konusu işlemin iptali yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, 25/04/2002 tarih ve 24736 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Enstitüsü Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği hükümlerine göre programın gereklerini yerine getirmeyenlerin ilişiklerinin kesileceği, davacının an fazla 6 yarıyılda programı tamamlaması gerekmekte iken tamamlamadığı, 20/04/2016 tarih ve 29690 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nde de aynı gerekçe ile ilişik kesmenin mümkün hale geldiği ileri sürmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ :Temyiz isteminin reddi ile … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi ısrar kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
2012-2013 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Polis Akademisi Başkanlığı Güvenlik Bilimleri Enstitüsüne kaydı yapılan ve Uluslararası Güvenlik Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans öğrencisi olan davacının, kayıtlı olduğu programı azami süresi içerisinde tamamlayamadığından bahisle Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Enstitüsü Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği'nin 24/h ve 27. maddeleri uyarınca, Güvenlik Bilimleri Enstitüsü Yönetim Kurulunun … tarih ve … sayılı toplantısının (763) numaralı kararı ile ilişiği kesilmiş, davacı tarafından ilişiğinin kesilmesine yönelik karara 10/08/2016 tarihli dilekçe ile itiraz edilmiş, davacının itirazı Güvenlik Bilimleri Enstitüsünün … tarih ve … sayılı Yönetim Kurulu kararı ile reddedilmiştir.
Bunun üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde “Bu kanun; yükseköğretim üst kuruluşlarını, bütün yükseköğretim kurumlarını, bağlı birimlerini ve bunlarla ilgili faaliyet ve esasları kapsar. Milli Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığına bağlı yükseköğretim kurumlarıyla ilgili özel kanun hükümleri saklıdır.” hükmüne yer verilmiştir.
4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nun "Öğretim elemanı yetiştirme, lisans üstü eğitim-öğretim ve enstitüler" başlıklı 26. maddesinde, "Akademi, eğitim-öğretim ihtiyaçları için 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanununda belirtilen esas ve usullere göre yurt içinde ve dışında öğretim elemanı yetiştirebilir.
Bu amaçla Akademi bünyesinde, Başkanın Bilimsel Denetleme Kurulunun da görüşünü alarak akademinin ihtiyaç ve gereklerine uygun olarak lisans üstü eğitim-öğretim yapacak enstitüler kurulur.
Enstitünün organları; enstitü müdürü, enstitü kurulu ve enstitü yönetim kuruludur.
Enstitü müdürü, enstitüdeki bütün idari ve bilimsel eğitim faaliyetlerinin yönetim, gözetim ve denetiminden Başkana karşı sorumlu kişidir.
Enstitü müdürüne, görevi başında olmadığı zaman kendisinin uygun göreceği müdür yardımcılarından birisi vekalet eder.
Enstitü kurulu; müdürün başkanlığında, müdür yardımcıları ve enstitüde ders veren Akademideki öğretim üyelerinin kendi aralarından üç yıl için seçecekleri üç üyeden oluşur.
Enstitü yönetim kurulu; müdürün başkanlığında, müdür yardımcıları, enstitü sekreteri ve müdürce gösterilecek altı aday arasından, enstitü kurulu tarafından üç yıl için seçilecek üç öğretim üyesinden oluşur.
Enstitü kurulu ve enstitü yönetim kurulu bu Kanunla fakülte öğretim kurulu ve fakülte yönetim kuruluna verilmiş görevleri bilimsel açıdan enstitü için yerine getirirler.
Bu enstitülerin adları, bölümleri, öğrenci seçimi ile enstitülerde yapılacak lisans üstü eğitim-öğretimin şekli, süresi, programları, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanununun yüksek öğretim kurumları ile ilgili hükümlerine ve buna dayalı olarak verilen diplomalar, çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmü yer almıştır.
Bu maddeye dayanılarak ihdas edilen, 25/04/2002 tarih ve 24736 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Enstitüsü Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği'nin 1. maddesinde "Bu Yönetmeliğin amacı, Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Enstitüsü tarafından yürütülen lisansüstü eğitim-öğretim ile diğer eğitim faaliyetlerini düzenlemektir.", 24. maddesinde "Kayıt silme, Türk ve yabancı uyruklu öğrenciler için olmak üzere aşağıdaki esaslar çerçevesinde yapılır: a) İkinci ve daha sonraki herhangi bir yarıyıl sonunda genel not ortalaması 2.00'den az olan öğrencilerin, b) (Değişik bend: 29/08/2009 - 27334 S. R.G. Yön./12. md.) Bu Yönetmelikle belirlenen en az ders yükünü yüksek lisans programında dört ve doktora programında dört yarıyılda tamamlayamayan öğrencilerin, c) Doktora yeterlik sınavında ikinci kez başarısız olan doktora öğrencilerinin, d) Tez önerisi ikinci kez reddedilen doktora öğrencilerinin, e) Yüksek lisans veya doktora tez çalışması ile ilgili dersten veya uzmanlık alan dersinden üst üste iki kez veya aralıklı olarak üç kez (OZ) notu alan öğrencilerin, f) Jüri tarafından tezi reddedilen öğrencilerin, g) Düzeltilmiş tezi jüri tarafından kabul edilmeyen öğrencilerin, h) Programını süresi içinde tamamlayamayan öğrencilerin, ı) Tez izleme komitesinden üst üste iki kez veya aralıklı olarak üç kez "Olumsuz" (OZ) notu alan öğrencilerin, i) (Değişik bend: 29/08/2009 - 27334 S. R.G. Yön./12. md.) Haklı ve geçerli bir nedeni olmadan aynı programda kayıt yenileme işlemini iki defa yerine getirmeyen öğrencilerin, j) (Ek bend: 29/08/2009 - 27334 S. R.G. Yön./12. md.) Ders yükünü süresinde (4 yarıyıl) tamamladığı halde, altıncı yarıyıl sonuna kadar yeterlik sınavına girmeyen doktora öğrencilerin, kayıtları silinerek Enstitü ile ilişiği kesilir.", 27. maddesinde "Yüksek lisans programı, esasları aşağıda belirtilen sürelere göre tamamlanır: a) Yüksek lisans programını tamamlama süresi dört yarıyıldır. Tez çalışmalarına ikinci yarıyılda başlayan öğrenci, tezli yüksek lisans programını daha önce de tamamlayabilir. Bu Yönetmelik uyarınca başarısız olan öğrencinin kaydı dört yarıyıldan önce de silinebilir. b) Kredili derslerini ve seminer dersini başarı ile bitiren, ancak tez çalışmasını dört yarıyıl sonuna kadar tamamlayamadığı için tez sınavına giremeyen öğrenciye, Enstitünün ilgili anabilim dalı başkanının önerisi ve Yönetim Kurulu onayı ile tezini jüri önünde savunması için en fazla iki yarıyıl ek süre verilebilir." hükmü yer almakta iken, anılan Yönetmelik 14/02/2017 tarih ve 29979 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Polis Akademisi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ile yürürlükten kaldırılmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden; davacının tezli yüksek lisans eğitiminin, 25/04/2002 tarih ve 24736 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Enstitüsü Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği'nde yer alan azami sürelerde tamamlayamadığından bahisle sonlandırıldığı ve ilişiğinin kesildiği görülmekte olup, davacı tarafından 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nun 26. maddesinde yapılan atıf sebebiyle eğitim sürelerinin belirlenmesinde 2547 sayılı Kanun'un 44/c maddesi uyarınca çıkarılan ve Yükseköğretim Kurulu tarafından … tarih ve … sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin esas alınması ve bu Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinde yer alan; "(1) Bu Yönetmelikle getirilmiş hükümlerin uygulaması ve belirlenmiş süreler yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihinden itibaren başlar..." hükmünün kendisine uygulanması gerektiği ileri sürülerek dava konusu işlemin iptali istemiyle temyizen bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda uyuşmazlığın temelini, 2547 sayılı Kanun'un süreye ilişkin ilgili hükümlerinin Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Enstitüsünde yüksek lisans yapan öğrencilere uygulanıp uygulanmayacağı oluşturmaktadır.
Bir hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde, alt düzeydeki normların, yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldığı kuşkusuzdur. Normlar hiyerarşisinin en üstünde evrensel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunmakta, daha sonra gelen kanunlar ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleri düzenleme yetkisini Anayasa'dan, yönetmelikler ise kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinden almaktadır. Dolayısıyla; bir normun, kendisinden daha üst konumda bulunan ve dayanağını oluşturan bir norma aykırı veya bunu değiştirici nitelikte bir hüküm getirmesi mümkün bulunmamaktadır.
İdarelerin yönetmelik ve daha alt düzenleyici işlemler ile düzenleme yetkisi, yasama organının çizdiği sınırlar içinde, başta Anayasa olmak üzere üst hukuk normlarına aykırı olmamak kayıt ve şartına bağlı olarak gerçekleşebilir. Öğretide de türevsel bir yetki olarak kabul edilen idarelerin düzenleme yetkisinin, üst normlarla getirilen hükümleri kısıtlayacak bir şekilde kullanılamayacağı idare hukukunun en temel prensiplerindendir.
Mevzuat yapma tekniği açısından da, idarenin kanunla kendisine verilmiş olan görevleri idari metinlerle düzenlerken, bu görevlerin gerektirdiği teknik detayların belirlenmesi noktasında da takdir hakkına sahip olduğu, bu takdir hakkının kamu yararı ve kamu düzenine uygun olarak kullanılması gerektiği tartışmasızdır.
Dava konusu işlemin dayanağını oluşturan Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Enstitüsü Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği 4652 sayılı Kanun'un 26. maddesine dayanılarak çıkarılmış, anılan maddenin 9. fıkrasında "Bu enstitülerin adları, bölümleri, öğrenci seçimi ile enstitülerde yapılacak lisans üstü eğitim-öğretimin şekli, süresi, programları, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanununun yüksek öğretim kurumları ile ilgili hükümlerine ve buna dayalı olarak verilen diplomalar, çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir. Söz konusu maddede dava konusu olayın özünü oluşturan süreye ilişkin 2547 sayılı Kanuna atıf yapılmadığı görülmekte olup, azami sürede eğitimi tamamlayamayanların durumunun 4652 sayılı Kanun'un verdiği yetki çerçevesinde Yönetmelikle belirlenmesi gerekmektedir.
Bu durumda, Polis Akademisi bünyesindeki Enstitüler tarafından yürütülen lisansüstü eğitim ve öğretime ilişkin usul ve esasların ayrı yönetmelikle düzenlendiği, azami sürede eğitimini tamamlayamayanların enstitü ile ilişiğinin kesileceğinin hem mülga hem de meri yönetmelikte açıkça belirtilmesi nedeniyle, azami sürede tezli yüksek lisans programını bitiremeyen davacının ilişiğinin kesilmesine yönelik dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolundaki Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne;
2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik yapılan istinaf başvurusunun kabulü ve dava konusu işlemin iptali yolundaki … Bölge İdare Mahkemesi … İdarî Dava Dairesinin temyize konu … tarih ve E:…, K:… sayılı ısrar kararının BOZULMASINA,
3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi ... İdarî Dava Dairesine gönderilmesine, 21/02/2022 tarihinde, kesin olarak oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; … Bölge İdare Mahkemesi … İdarî Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı ısrar kararının usul ve hukuka uygun bulunduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, davalı idarenin temyiz isteminin reddi ve ısrar kararının onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.