Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2021/2056 E. , 2021/6330 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/2056
Karar No : 2021/6330
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Valiliği
VEKİLİ : Av. ….
İSTEMİN_KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
DAVANIN KONUSU : Davacı şirket tarafından, ... ili, ... ilçesi, … Mevkii, … ada, … parsel sayılı mülkiyeti … Belediyesine ait taşınmaz üzerinde patlayıcı madde deposu yapım izni verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... Valiliği İl Emniyet Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
YARGILAMA SÜRECİ :
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:.., K:… sayılı kararıyla; davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu … İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, Danıştay Birinci Dairesi tarafından Belediye Başkanı hakkında verilen soruşturma izninin kaldırılmasına karar verilmesi üzerine yapılan başvurusunun gerekçesiz reddedildiği, ticaret ve karlılık dışında başka bir amacının bulunmadığı, deponun neden devralındığına dair ikna edici açıklama getirilmediği şeklindeki gerekçenin hatalı olduğu, kira sözleşmesini devreden dava dışı … Madencilik Ltd. Şti. yetkililerinin terör örgütüne silah sağladığı hususunda bilgisinin olmadığı, bu hususla ilgili olarak idare tarafından devir işlemi esnasında ikaz edilmediği ve bilgilendirme yapılmadığı, dolayısıyla kendilerinin sorumlu tutulamayacağı, kanuna karşı muvazaa iddiasının kabul edilebilir olmadığı, kira bedelini eksiksiz ödediği, herhangi bir terör örgütü ile hiçbir bağlantısının ve ticari amaç dışında başka bir saikle hareket ettiğine dair hiçbir delil ve belgenin bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ayrıca dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2. Davanın reddine ilişkin … İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının ONANMASINA,
3. Kullanılmayan … TL yürütmenin durdurulması harcı ile artan posta ücretinin istemi halinde davacıya iadesine,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın … İdare Mahkemesine gönderilmesine, … tarihinde oy çokluğuyla kesin olarak karar verildi.
(X) - KARŞI OY :
Dava; davacı şirket tarafından, ... ili, Evciler ilçesi, … Mevkii, … ada, … parsel sayılı mülkiyeti … Belediyesine ait taşınmaz üzerinde patlayıcı madde deposu yapım izni verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin … Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
… tarih ve .. sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan …. Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Tüzüğün "Kuruluş izni için gerekli belgeler" başlıklı 5. maddesinde, "Patlayıcı madde üretmek ve işlemek üzere işyeri kurmak isteyenler aşağıda yazılı belgeleri sağlamak zorundadırlar:
A - İşyerinin kurulacağı yerin 1/1000 veya 1/2000 ölçekli halihazır haritası üzerine çizilmiş ve Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca onanmış dört nüsha mevzi imar planı,
B - İşyerinin kurulacağı yerin yüzölçümü ve sınırlarını gösteren, il bayındırlık ve iskan müdürlüğünce onanmış 1/500 ölçekli dört nüsha vaziyet planı,
C - 1/50 Ölçekli ve il bayındırlık ve iskan müdürlüğünce onanmış inşaat projesi,
D - İşyeri alanını sınırlayan, çevre duvarı veya en az iki metre yüksekliğindeki sağlam direklere bağlı sık tel örgüyü,sütre ve taş duvarları, denetime tabiana giriş kapısı ile gerekli diğer kapıları gösterir vaziyet planı ve detay resimleri,
E - (Değişik: 4/5/1999 - 99/12746 K.) 3194 sayılı İmar Kanununun 21 inci maddesi hükümlerine göre alınmış yapı ruhsatı,
F - İşyerinin Ek: 1 sayılı çizelgede belirlenen güvenlik uzaklıklarını gösteren krokisi,
G - (Değişik : 14/5/2001 -2001/2443 K.) Yapılacak yerüstü depolarında Ek-1 çizelgenin dip notunun (D) bendinde gösterilen uzaklıkların içinde kalan alanın, girişimcinin, mülkiyetinde olduğunu veya kiralandığını ya da sahip veya zilyetlerinden muvafakat alındığını gösterir noter onaylı belge.
...
L - Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığından 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununa göre alınacak gayri sıhhi müessese belgesi,
M - Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge çalışma müdürlüğünden 1475 sayılı İş Kanununa ve İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğüne göre alınacak kurma izni
...
O - (Değişik: 4/5/1999 – 99/12746 K.) Çevre Bakanlığından alınacak iş yerinin çevreye olumsuz etkisi olmadığını belirten belge," hükmüne; "Depolama İzin Belgesi" başlıklı 82. maddesinde, " Bu Tüzük kapsamına giren patlayıcı maddeleri kullanmak veya satmak üzere depolayacak olanların valiliklerden patlayıcı madde depolama izin belgesi almaları zorunludur." hükmüne; "Depo Kurma Zorunluluğu ve İzin Belgesi" başlıklı 96. maddesinin 1. fıkrasında, "İkinci ve üçüncü gruba dahil satıcı ve tüketiciler depo kurmak zorundadırlar. Satıcılar dışında bu gruplara dahil olanlar, işin geçici olması halinde, izin belgeli bir depo sahibinden depo kiralayabilirler. Kira sözleşmeleri, kamu kuruluşları arasında yapılanlar dışında noter önünde yapılır." hükmüne; 2. fıkrasında, "Satıcılar, tüketiciler, maden işletmesi sahipleri ile stok amacıyla kurulmuş olan büyük dağıtım merkezi sahipleri, bu Tüzüğün 5 inci maddesinin A, B, C, D, E, F, G, L, M ve O bentlerinde belirtilen ve depo yapım işine göre hazırlanan belgelerin eklendiği dilekçe ile valiliğe başvurarak patlayıcı madde depo yapımı için izin belgesi almak zorundadırlar." hükmüne; 3. fıkrasında, "Yapım izni doğrultusunda depo inşaatının bitiminden sonra, deponun plan ve projelerine, bu Tüzüğün ilgili hükümlerine ve bu konu ile ilgili diğer mevzuat hükümlerine uygun olarak yapıldığı anlaşılan depolar için valiliklerce patlayıcı madde depolama izin belgesi verilir." hükmüne; "Devir İzni ve Yasağı" başlıklı 125. maddesinin 1. fıkrasında, "Satış izin belgesi, ancak, bu belgeyi alan kişi ve kuruluşlarca kullanılır, başkalarına devredilemez.", 2. fıkrasında, "Satın alma, depolama veya kullanma izin belgeleri, belgeyi veren makamdan izin almadan devredilemez." hükümlerine; Ek 1. maddesinde ise, "Aşağıda belirtilen hallerden birine giren kişilere, bu Tüzük kapsamındaki patlayıcı maddelerin imali, ithali, satışı, satın alınması, taşınması, kullanılması, saklanması ve depolanması için izin verilmeyeceği gibi bu işlerde ve koruma hizmetlerinde hiçbir şekilde görevlendirilemez.
A - Ateşli silahlar ve patlayıcı maddelerle işlenen cürümlerden hüküm giymiş bulunanlar,
B - Taksirli suçlar hariç değişik zamanlarda işlediği aynı veya farklı türden ikiden fazla suçtan dolayı hapis veya ağır hapis ve/veya ağır para cezasına mahkum olanlar,
C - Taksirli suçlar hariç, bir yıldan fazla hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkum olanlar,
D - Devlet Güvenlik Mahkemelerinin görev kapsamına giren suçlarla 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlardan birinden hüküm giyenler,
E - Türk Ceza Kanununun 403 ve 404 üncü maddelerinde yazılı suçların birinden mahkum olanlar,
F - Akıl hastalığı, psikolojik, nörolojik veya fiziki olarak yapacağı işe engel olacak bir rahatsızlığı bulunanlar,
G - Yetkili kamu kurum ve kuruluşlarından alınmış çalışma izni ve meşruhatlı ikamet tezkeresi bulunmayan yabancı uyruklular,
H - Onsekiz yaşını bitirmemiş olanlar,
I - Kısıtlı olanlar,
Bu madde hükmüne aykırı hareket edenler hakkında Tüzüğün 129 uncu maddesi hükmü uygulanır." hükümlerine yer verilmiştir.
İçişleri Bakanlığının 22/02/2013 tarih ve Bakanlık Genelge No:2013/13, EGM Genelge No:2013/28 sayılı, Patlayıcı Maddeler Birleştirilmiş Genelgesinin "Patlayıcı Madde Depolarının Devir İşlemleri" başlıklı 5.6. maddesinde, "Depolama izni verilmiş olan depoların başka bir gerçek veya tüzel kişiye devir edilebilmesi için aşağıdaki belgelerle birlikte Valiliğe başvurulması gerekmektedir:
1.Patlayıcı madde deposunun bulunduğu İl Valiliğine, depoyu devir etmek isteyen depo sahibi ile devir almak isteyen gerçek veya tüzel kişinin birlikte imza altına aldıkları noter tasdikli devir sözleşmesi,
2.Devir etmek isteyen depo sahibine önceden verilen patlayıcı madde depolama izin belgesinin aslı.
Valilikçe başvuru ekindeki belgelerin ve depoyu devir alacak olanın durumunun uygunluğu anlaşılması halinde, devir izni verilecektir. Devir işlemi tamamlanan patlayıcı madde depoları hakkında, depo için verilen depo yapım ve depolama izin tarih ve sayısı ile depoyu devir alana ilişkin bilgiler Bakanlığa bildirilecektir." hükmüne yer verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden, mülkiyeti … Belediye Başkanlığı'na ait olan ... ili, Evciler ilçesi, … Mevkii… ada, … sayılı parselde yer alan taşınmaz üzerinde bulunan yer üstü patlayıcı madde deposunun, … tarihinde … Belediyesi tarafından on yıllığına dava dışı … Madencilik Ltd. Şti.'ne kiraya verildiği, … tarihinde Şanlıurfa-Akçakale yolu üzerinde yapılan denetim kapsamında … Madencilik Ltd. Şti.'ne ait araçta yapılan kontrolde, kuru soğan çuvalları altında 209.000 metre+50.000 metre uzunluklarında olmak üzere iki farklı markaya ait infilaklı fitil ele geçirildiği, bu maddelerin Suriye'ye yasa dışı gönderileceğinin tespit edildiği, ayrıca yapılan araştırmada bu patlayıcı maddelerin dava dışı … Madencilik Ltd. Şti.'ne ait deponun defterine girişinin yapıldığı ancak çıkışının yapılmadığı ve 8 ayrı parti halinde olan patlayıcı maddelerin de depoda bulunmadığının saptandığı, konu ilgili başlatılan adli tahkikat sonucu dava dışı … Madencilik Ltd. Şti.'ne ait patlayıcı madde deposuna verilen satış izin belgesinin 15/09/2015 tarihli Valilik oluru ile iptal edildiği, bu kapsamda Belediye ile … Madencilik Ltd. Şti. arasındaki kira sözleşmesinin tek taraflı feshedildiği, davacı şirket ile dava dışı … Madencilik Ltd. Şti. arasında söz konusu deponun devri hususunda 13/05/2016 tarihinde Ankara 63. Noterliği nezdinde devir sözleşmesi düzenlendiği, kira sözleşmesinin davacı şirkete devrine ise … Belediyesi Başkanlığı tarafından … tarihinde muvafakat verildiği, Belediye tarafından, kira sözleşmesinin tek taraflı feshedildiği halde kira sözleşmesinin davacı şirkete devrine muvafakat verilmesi nedeniyle Belediye başkanı hakkında İçişleri Bakanlığı'nın ... tarihli ve ... sayılı kararıyla soruşturma izni verildiği, anılan karara karşı yapılan itiraz sonucunda, Danıştay Birinci Dairesinin 23/01/2018 tarih ve E:2018/14, K:2018/11 sayılı kararıyla, ... Madencilik Ltd. Şti. tarafından kira sözleşmesinin feshinin geçersizliği iddiasıyla … Sulh Hukuk Mahkemesinde dava açıldığı, Mahkeme tarafından dava sonuçlanıncaya kadar söz konusu taşınmazı kullanmasına imkan veren ihtiyati tedbir kararı verildiği, kira sözleşmesini devralan davacı şirketin, taşınmazın 2024 yılına kadar olan kira borcunu ödediği, böylece kamu zararının oluşmasının önlendiği gerekçesiyle Belediye başkanı hakkında verilen soruşturma izninin kaldırılması üzerine davacı şirket tarafından Belediyenin mülkiyetinde olan taşınmaz üzerinde depo yapım izni talebinde bulunulduğu, bu talebin reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, dava konusu işlemin içeriğinde, … Madencilik Ltd. Şti'ne ait patlayıcı maddelerin yakalanması üzerine, şirket yetkilisi …'nin tüm aramalara rağmen bulunamadığı, bu olay nedeniyle firar ettiği, hakkında terör örgütüne silah sağlama, terör örgütüne üye olma, örgüt kurma, tehlikeli maddeleri izinsiz olarak el değiştirmek suçlaması ile dava açıldığı ve Valilik Olur'u ile satış izin belgesinin iptal edildiği, firarda olduğu tarihte noterden her nasılsa şirketin diğer yetkilisi H.M.K. adlı kişiye verilen vekalete dayanılarak deponun davacı şirkete devredildiği, bu devir işleminin meclis kararıyla yetkilendirilen Belediye başkanı tarafından uygun görüldüğü, devir işleminin usulsüz olduğu iddiasıyla Belediye başkanı hakkında soruşturma izni verildiği, bu kararın Danıştay Birinci Dairesi tarafından kaldırıldığı, …'nin firarda olduğu bir dönemde devir işlemini yapan …' ya vekalet verilmiş olmasının hukuken mümkün olmadığı, o tarihte nasıl vekalet verildiğinin anlaşılamadığı, …. hakkında FETÖ/PDY soruşturmaları kapsamında adli işlem yapıldığı ve FETÖ/PDY üyeliğinden yargılamasının devam ettiği, bu süreçte yaptığı devir işleminin hukuka aykırı olduğunun açıkça ortada olduğu, bütün bu devir süreci değerlendirildiğinde satış talebinin ilgili şirkete nasıl iletildiği, aralarında daha önceden bir irtibat olup olmadığı, irtibat yok ise devir için bu şirketin nasıl bulunduğu, devir için görüşmelerin nasıl ve ne kadar sürede yapıldığı hususları göz önüne alındığında devir alan davacı şirket yetkililerinin, dava dışı … Madencilik Ltd. Şti. yetkililerinin izah edilen bu durumları hakkında bilgi sahibi olmadıkları hususunun kanuna karşı yapılmış bir muvazaa olduğu, FETÖ/PDY kapsamında zaten Devletin el koyacağı şirketin mallarının kaçırılmaya çalışılması olarak değerlendirildiği gerekçesiyle davacı şirketin depo kurma izninin uygun görülmediği belirtilmiştir.
İdare Mahkemesince ise; davalı idare tarafından sunulan savunma dilekçesinde dava konusu patlayıcı madde deposunu davacı şirkete devreden dava dışı … Madencilik Ltd. Şti. yöneticileri hakkında yürütülen soruşturma ve kovuşturmalardan bahsedildiği, ekli belgelerde söz konusu devir işleminin muvazaalı olduğunun savunulduğu görülmekle işlem bu kapsamda incelendiğinde; dava konusu patlayıcı madde deposunu davacı şirkete devreden dava dışı … Madencilik Ltd. Şti. yöneticilerinden ... isimli şahıs hakkında FETÖ/PDY kapsamında adli soruşturma başlatıldığı, şirketin diğer yöneticisi ve ortağı ...'nin Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde görev yaparken 686 sayılı KHK kapsamında kamu görevinden çıkarıldığı, silahlı terör örgütüne üye olma ve suç işlemek için örgüt kurma gibi kendisine yöneltilen bir çok suçlamaya istinaden hakkında…, … ve … Ağır Ceza Mahkemelerinde dava açıldığı ve bu kişinin halen arandığı, söz konusu muvazaanın, adli yargılamada ispatı tanıkla mümkün iken idari yargılamada ise tanık dinlenemeyeceği, somut bilgi ve belgelerle ortaya konulmasının da oldukça güç olduğu, yöneticileri hakkında silahlı terör örgütüne üye olma ve suç işlemek için örgüt kurma suçlamalarından dolayı haklarında başlatılan adli tahkikat devam eden ve bu kapsamda patlayıcı madde yapım izni iptal edilen dava dışı … Madencilik Ltd. Şti.'den, dava konusu deponun neden devralındığına yönelik ikna edici bir açıklamanın davacı şirket tarafından da getirilemediği hususları birlikte değerlendirildiğinde, kamu güvenliği ve kamu düzeni gözetilerek takdir yetkisi çerçevesinde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği görülmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ile patlayıcı maddeleri kullanmak veya satmak üzere depolayacak olanların Tüzüğün 5. maddesinin A, B, C, D, E, F, G, L, M ve O bentlerinde yer alan belgelerin eklendiği dilekçe ile valiliklerden patlayıcı madde depolama yapımı için izin belgesi almasının zorunlu tutulduğu, ateşli silahlar ve patlayıcı maddelerle işlenen cürümlerden hüküm giymiş bulunanlar, taksirli suçlar hariç değişik zamanlarda işlediği aynı veya farklı türden ikiden fazla suçtan dolayı hapis veya ağır hapis ve/veya ağır para cezasına mahkum olanlar, taksirli suçlar hariç, bir yıldan fazla hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkum olanlar, Devlet Güvenlik Mahkemelerinin görev kapsamına giren suçlarla 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlardan birinden hüküm giyenler, Türk Ceza Kanunu'nun 403 ve 404 üncü maddelerinde yazılı suçların birinden mahkum olanlar, akıl hastalığı, psikolojik, nörolojik veya fiziki olarak yapacağı işe engel olacak bir rahatsızlığı bulunanlar, yetkili kamu kurum ve kuruluşlarından alınmış çalışma izni ve meşruhatlı ikamet tezkeresi bulunmayan yabancı uyruklular, on sekiz yaşını bitirmemiş olanlar ile kısıtlı olanlara patlayıcı maddelerin imali, ithali, satışı, satın alınması, taşınması, kullanılması, saklanması ve depolanması için izin verilmeyeceği, bu kapsamda söz konusu belgelerle birlikte depo yapım izni verilmesi amacıyla başvuru yapan ilgilinin, belirtilen hususlar yönünden durumunun uygunluğunun anlaşılması halinde söz konusu iznin verileceği öngörülmüştür.
Bu durumda, davacının depo yapım izin belgesi verilmesi istemiyle yaptığı başvurunun, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri değerlendirilmek suretiyle neticelendirilmesi gerekirken devir işleminin hukuken geçerli olmadığı, kanuna karşı yapılmış bir muvazaa olduğu kabul edilerek reddedilmesine ilişkin işlemde ve davanın reddi yolunda verilen Mahkeme kararında hukuka uyarlık bulunmadığı oyuyla Daire kararına katılmıyorum.