T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/2240
Karar No : 2024/1969
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- ...
2- ...
3- ...
4- ...
5- ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- ...Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ...Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
3- ...Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ...Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İzmir ili, Buca ilçesi, ...Mahallesi, ...ada, ...parsel sayılı taşınmaza ilişkin Buca Belediye Meclisinin ...tarihli, ...sayılı kararı ve İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin ...tarihli, ...sayılı kararı ile kabul edilerek İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ...tarihli, ...sayılı kararı ile uygun bulunan Buca Kentsel Sit Alanı 2. Etap 1/1000 ölçekli Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planı ile dayanağı İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin ...tarih ve ...sayılı kararıyla kabul edilen 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi üzerine düzenlenen rapor ile dosyada bulunan bilgi ve belgelerin birlikte incelenmesi sonucunda, davacıların maliki olduğu taşınmazın “Buca Kentsel Sit Alanı” tescil bölgesinin sınırları içinde kaldığı ve Buca ilçesinin tarihi dokusu içerisinde yer aldığı, uyuşmazlık konusu alanda kentsel sit alanı ilanı ve sit alanı sınırlarındaki değişiklikler nedeniyle alanın statüsünün değişmesinin, mevzuat gereği alanda koruma amaçlı planlama çalışmalarını zorunlu kıldığı, davacıların taşınmazının da içinde bulunduğu alan için getirilen yapılaşma koşulunun kentsel sit alanı içerisindeki geleneksel doku özellikleri ile uyumlu olduğu ve taşınmaz için öngörülen kullanım kararlarının üst ölçekli plan hükümleri ile çelişmediğinden dava konusu planların planların kademeli birlikteliği ilkesine uygun hazırlandığı kabul edilse de; dava konusu taşınmaza komşu sokak üzerinden geçirilen yolun ve sokağın genişletilmesine dair planlama müdahalelerinin kentsel sit alanının özgün dokusuna katkıda bulunan davacılara ait yapı ve 34. sokak üzerinde bulunan diğer korunması gerekli taşınmazların korunması gerekli yönlerine zarar vereceğinden, dava konusu imar planlarının bu yönüyle şehircilik ilkelerine, plan bütünlüğüne, koruma ve imar mevzuatı hükümleri ile kamu yararına uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; uyuşmazlıkta, davacılara ait taşınmazın güneyinde ve doğusunda dava konusu planlardan önce yürürlükte bulunan planlarda da taşıt yolu öngörüldüğü; parsel üzerindeki yapının eski eser olarak tescil kaydının bulunmadığı; bu çerçevede dava konusu koruma amaçlı imar planlarında, önceki planlarda olduğu gibi parselin doğu ve güney cephesinde taşıt yolu kullanım kararları getirildiği, dava konusu taşınmazın güneyindeki "... Caddesi"nin sürekliliği bulunan bir taşıt yolu hüviyetinde olduğu; aynı çerçevede parselin doğusunda öngörülen 34. sokağın da yine sürekliliği bulunan bir yol hüviyetinde olduğu, her ne kadar İdare Mahkemesi kararına esas alınan bilirkişi raporunda; parselin doğusunda öngörülen yol güzergahının davacılara ait parselin dışındaki bir alana kaydırılmasının uygun olacağı yolunda görüş belirtilmiş ise de; yol güzergahında böyle bir kayma (konum değişikliği) yapılmasını zorunlu kılacak bir teknik verinin ortaya konulamadığı ve esasen parseldeki yapının bir kısmının yolda kalması nedeniyle korunamayacak olmasının tek başına yol plan kararının iptalini gerektirmeyeceği açık olduğundan, bilirkişi raporunda yer alan diğer teknik açıklamalar dosyada bulunan bilgi ve belgelerle birlikte değerlendirilerek davaya konu planların hukuka uygunluğuna yönelik incelemenin bu çerçevede yapılması gerektiği, dava konusu planların 1/100.000 ölçekli ve 1/25000 ölçekli çevre düzeni planına uygun usulde ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planının da planların kademeli birlikteliği ilkesine uygun usulde yürürlüğe konulduğu, imar planlarında öngörülen ulaşım sisteminin bir parçası olan imar yollarının güzergahının belirlenmesi sırasında yolun devamlılığının ve diğer yollarla bağlantısının gözönünde bulundurulmasının zorunlu olduğu, imar planları hazırlanırken bireysel yararlardan çok, kamusal menfaatler göz önüne alındığından, devamlılığı olan bir yolun belli kesimlerde salt mülkiyet durumu dikkate alınarak kaydırılmasının mümkün olmayacağı, bu çerçevede, davacılara ait parselin doğusunda ve güneyinde öngörülen imar yollarının devamlılığı olan bir yol güzergahının parçası olması, bu yolun kaydırılması durumunda güzergahının bozulacağı ve yol bütünlüğünün zarar göreceği hususu dikkate alındığında, imar yollarının davacıların sahibi olduğu ve eski eser olarak tescil kaydı bulunmayan yapının korunması amacıyla konumunun değiştirilmesine olanak bulunmadığı, bu durumda, İdare Mahkemesince mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu ile dosyanın birlikte değerlendirilmesinden, davacılara ait taşınmaz için öngörülen kullanım kararlarının üst ölçekli planlara, şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarına uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun kabulüne, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : İstinaf kararının, 45 sayfalık teknik bilirkişi heyeti raporuna dayanılarak verilen ilk derece mahkemesinin kararının hangi nedenlerle ve gerekçelerle kaldırıldığını açıklamaktan, gerekçelendirmekten uzak olduğu, kişilerin mülkiyet hakkının korumasının hukukumuzun temel ilkelerinden olduğu ve Anayasa ile güvence altına alındığı, yerel dokunun korunmasının şehircilik ilkelerinden olduğu düşünüldüğünde, yol güzergahında böyle bir kayma konum değişikliği yapılmasını zorunlu kılacak bir teknik verinin ortaya konulmadığı şeklinde bir bozma gerekçesinin yeterli olmadığı, yolun kaydırılması halinde güzergahın bozulacağı, yol bütünlüğünün zarar göreceği şeklindeki gerekçenin de yerinde olmadığı, yolun güzergahı ve bütünlüğü bozulmayacak şekilde kişilere ait özel mülkiyete konu alana doğru değil, hemen paralelindeki boş alana doğru genişletilebileceği, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile hukuka uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : İzmir ili, Buca ilçesi, ...Mahallesi, ...ada, ...parsel sayılı taşınmaza ilişkin Buca Belediye Meclisinin ...tarihli, ...sayılı kararı ve İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin ...tarihli, ...sayılı kararı ile kabul edilerek İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ...tarihli, ...sayılı kararı ile uygun bulunan Buca Kentsel Sit Alanı 2. Etap 1/1000 ölçekli Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planı ile dayanağı İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin ...tarih ve ...sayılı kararıyla kabul edilen 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planının iptalinin istenilmesi üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT: İşlem tarihinde yürürlükte bulunan şekliyle 3194 sayılı İmar Kanununun “Tanımlar” başlıklı 5. maddesinde; nazım imar planı; varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla bütün olan plan olarak; uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgilerini ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 23. maddesinin 6. fıkrasında; nazım imar planlarının hazırlanması sürecinde, planlama alanı sınırları kapsamında aşağıda genel başlıklar halinde belirtilen konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veriler elde edileceği, bu veriler kapsamında analiz,etüt ve araştırmalar yapılacağı belirtilmiş, (y) bendinde ise mevcut arazi kullanımı, yapılaşma durumu ve mülkiyet yapısı yer almıştır. Yine 24. maddesinin 10. fıkrasında; uygulama imar planlarının hazırlanması sürecinde, aşağıda genel başlıklar halinde belirtilen konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veriler elde edileceği, bu veriler kapsamında aşağıdaki analiz ve araştırmaların yapılacağı belirtilmiş, (ğ) bendinde mülkiyet yapısı ve kamu mülkiyetindeki alanlar
yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: İdare Mahkemesince hükme esas alınan bilirkişi raporunda, dava konusu parselin doğu cephesinin bulunduğu ... Sokak üzerinde Buca kentsel sit alanının özgün kentsel dokusuna katkı veren birden fazla yapı bulunduğu ve bu sokağın Buca Kentsel Sit alanının özgün bileşenlerinden birisini oluşturduğu, oysa dava konusu koruma amaçlı imar planı kararları ile 34. Sokak'ın genişliğinin arttırılmasına yönelik planlama müdahalelerinde bulunulduğu ve anılan sokağın korunması gerekli bu özelliklerinin göz ardı edildiği, ayrıca, söz konusu yol kullanım kararının hemen doğu komşuluğunda “park” plan kararı bulunduğu, başka bir ifade ile, anılan “yol” plan kararının, alanda bulunan ve dokuya katkı veren yapıların ve ağaçların karunmasını sağlamak sureti ile “park” yönünde doğuya ya da “park" plan kararının doğusuna kaydırılmasının mümkün olduğu, bu tespit ve değerlendirmeler ışığında, dava konusu parselde bulunan yapı ile birlikte ... Sokak üzerinde Buca kentsel sit alanının özgün kentsel dokusuna katkı veren diğer yapıların da göz ardı edilmek sureti ile uyuşmazlık konusu parselin doğu cephesinde kuzey-güney doğrultusunda öngörülen “yol” plan kararının şehircilik ve koruma ilkelerine, planlama esaslarına ve dava konusu koruma amaçlı imar planlarının temel hedef ve ilkelerine aykırı olduğu tespitlerine yer verilmiştir.
Uyuşmazlıkta; dava konusu taşınmazın doğu cephesinde bulunan ... Sokaktan geçen yolun, 14/06/1995 onay tarihli Buca 3. Etap Genel Revizyon İmar Planından itibaren onaylanan planlarda yer aldığı, dava konusu planlar ile anılan yolun davacıya ait parsel yönünde ve ...Sokak üzerinde genişletildiği, her ne kadar davacı parseli üzerinde korunması gerekli kültür varlığı bulunmasa da ... Sokak üzerinde Buca kentsel sit alanının özgün kentsel dokusuna katkı veren diğer yapıların bulunduğu, dava konusu planlarda uyuşmazlık konusu parselin doğu cephesinde kuzey-güney doğrultusunda öngörülen yolun genişletilmesi suretiyle bu yapıların göz ardı edildiği, söz konusu yapıların sokağın kentsel sit alanı özelliğine olan katkısı diğer ifadeyle mülkiyet ve hakkaniyet durumu da mümkünse dikkate alınarak söz konusu sokağa kentsel sit alanı özelliğini veren özgün dokusuna zarar vermeyecek yol ve ulaşım planlaması yapılması gerekirken; yolun genişletilmesi kararının ulaşım açısından teknik ve hukuki bir zorunluluktan kaynaklandığı hususunda bir tespit olmaksızın şehircilik ve koruma ilkeleri ile planlama esaslarına aykırı olarak yapılan dava konusu koruma amaçlı imar planlarında şehircilik ve koruma ilkeleri ile planlama esaslarına uygunluk görülmediği sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu koruma amaçlı imar planlarının yukarıda anılan gerekçeyle iptaline karar verilmesi gerekirken aksi yöndeki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacıların temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin iptali yolundaki Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile anılan kararın kaldırılarak davanın reddi yolundaki temyize konu ...Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 21/03/2024 tarihinde, kesin olarak, oy birliğiyle karar verildi.