T.C.
D A N I Ş T A Y
DOKUZUNCU DAİRE
Esas No : 2021/2602
Karar No : 2022/5380
TEMYİZ EDENLER : 1- (DAVALI) … Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- (DAVACI) … Yapı Sanayi Ticaret Anonim Şirketi
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … Vergi Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının taraflarca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Müteahhit olan davacı şirket tarafından,6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında inşa edilen İstanbul İli, Kadıköy İlçesi, …Mahallesi, …Ada, …parselde kayıtlı muhtelif bağımsız bölümlerin satışları sırasında ödenen 204.107,13-TL tapu harcının iadesi talebiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun zımnen reddine dair işlemin iptali ve ödenen tutarın iadesi istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … Vergi Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 57. maddesinin ve 6306 sayılı Kanun'un olay tarihinde yürürlükte bulunan 7. maddesinin 9.fıkrasının değerlendirilmesinden,gayrimenkullerin ivaz karşılığında devir ve iktisabının harca tabi olduğu, ancak 6306 sayılı Kanun uyarınca yapılacak devir ve tescillerin tapu harcından istisna olduğu, buna göre anılan Kanun uyarınca yapılan kentsel yenileme uygulamalarının da belirtilen istisnadan yararlanacağı sonucuna varıldığı; olayda, davacı şirket tarafından,dava konusu bağımsız bölümlerin satışları sırasında ödenen tapu harcının iadesi talebiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun zımnen reddine dair işlemin iptali ve ödenen tutarın iadesi istemiyle bakılan davanın açıldığı; ara kararla istenen ve dosyaya ibraz edilen bilgi belgelerden, davaya konu gayrimenkullerin satışı nedeniyle davacı tarafından ödenen ve iadesi istenen 204.107,13-TL tapu harcının 158.450,13-TL'lik kısmının davacı adına tahakkuk ettiğinin anlaşıldığı, bu durumda, olayda,dava konusu parsel üzerinde bulunan taşınmazın 6306 sayılı Kanun kapsamında "riskli yapı" olarak tespit edildiği ve yıkılarak yerine inşa edilen bağımsız bölümlerin ilk satışlarının yapıldığı anlaşılmış olup, davacının satıcı olarak kendi adına ödediği 158.450,13-TL tapu harcı yönünden yapılan başvurunun reddedilmesinde yasal isabet bulunmadığı ve ödenen 158.450,13-TL tapu harcının davacıya iadesi gerektiği; 58, 66 ve 74 numaralı bağımsız bölümlerin satış işlemi nedeniyle alıcılar adına tahakkuk eden ve ödenen 45.657,50-TL tapu harcı yönünden ise; idari dava açılabilmesi için dava açan kişi adına kişisel hakkını ihlal eden bir işlemin tesis edilip tebliğ edilmiş olması gerektiği,olayda, davacı adına tahakkuk etmediği, dava konusu 58, 66, 74 numaralı bağımsız bölümleri alan alıcılar adına tahakkuk ettiği ve ödendiği anlaşılan 45.657,50-TL tapu harcına karşı davacı tarafından kendi adına açılan davada ehliyetinin bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, kısmen ehliyet yönünden reddine, dava konusu işlemin davacı adına tahakkuk ederek ödenen 158.450,13-TL tapu harcı yönünden iptaline, davacı adına ödenen 158.450,13-TL tapu harcının davacıya iadesine, alıcılar adına tahakkuk eden ve ödenen 45.657,50-TL tapu harcı yönünden ise ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurularına konu Vergi Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu, kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı belirtilerek taraflar istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI:
DAVACININ İDDİALARI: 6306 sayılı Kanun'un 7/9.maddesi uyarınca dava konusu satış işlemlerinin tapu harcından istisna olduğu,dolayısıyla uyuşmazlıkta vergilendirme hatası bulunduğu iddialarıyla kararın aleyhe olan kısmının bozulması istenilmektedir.
DAVALININ İDDİALARI:Müteahhit adına tescilli bağımsız bölümlerin satış işlemlerinin 6306 sayılı Kanun'un 7/9.maddesinde 7153 sayılı Kanun'la yapılan ve 10/12/2018 tarihinde yürürlüğe giren değişiklik uyarınca istisna kapsamına alındığı,anılan Kanun maddesinin olay tarihinde yürürlükte bulunan halinde istisnanın uygulanamayacağı,bu konuda emsal yargı karaları bulunduğu iddialarıyla kararın aleyhe olan kısmının bozulması istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI: Davacı tarafından savunma verilmemiştir. Davalının savunması yasal dayanaktan yoksun olan temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz istemlerinin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY:
Müteahhit olan davacı şirket tarafından,6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında inşa edilen İstanbul İli, Kadıköy İlçesi, …Mahallesi, …Ada, …parselde kayıtlı muhtelif bağımsız bölümlerin satışları sırasında ödenen 204.107,13-TL tapu harcının iadesi talebiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun zımnen reddine dair işlemin iptali ve ödenen tutarın iadesi istenilmektedir.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-a maddesinde iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu, maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak belirtilmiştir. İptal davasının subjektif ehliyet koşulu "menfaat ihlali" olarak öngörülmüştür.
2577 sayılı Yasa'nın 2/1-a maddesindeki düzenleme ile idarenin tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen idari işlemlerin, ancak bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceği kabul edilmektedir.
492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 57. maddesinde; tapu ve kadastro işlemlerinden bu kanuna bağlı (4) sayılı târifede yazılı olanların tapu ve kadastro harçlarına tâbi olduğu, 58. maddesinde; tapu ve kadastro harçlarını kanuna ekli târifede belirtilen kişilerin ödemekle mükellef olduğu, 492 sayılı Harçlar Kanunu'na bağlı (4) sayılı tarifenin 20/a maddesinde ise; gayrimenkullerin ivaz karşılığında veya ölünceye kadar bakma akdine dayanarak yahut trampa hükümlerine göre devir ve iktisabında gayrimenkulün beyan edilen devir ve iktisap bedelinden az olmamak üzere emlâk vergisi değeri üzerinden (cebri icra ve şüyûun izâlesi hallerinde satış bedeli, istimlâklerde takdir edilen bedel üzerinden) devir eden ve devir alan için ayrı ayrı tapu harcı alınacağı hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
Bölge İdare Mahkemesi kararının, dava konusu işlemin davacı adına tahakkuk ederek ödenen 158.450,13-TL tapu harcına ilişkin kısmının iptali ve anılan tutarın iadesi yolundaki hüküm fıkrasına yönelik davalı tarafından ileri sürülen temyiz nedenleri kararın belirtilen hüküm fıkrasının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının, davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin kısmına yönelik davacı temyiz istemine gelince;
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; tapu harcının mükellefinin gayrimenkullerin ivaz karşılığında devir ve iktisabında devir eden ve devir alan olarak belirlendiği görülmüştür.
Olayda, davacı şirket tarafından 6306 sayılı Kanun kapsamında inşa edilen ve payına düşen muhtelif bağımsız bölümlerin satışına ilişkin ödenen tapu harçlarının iadesi talebiyle 05/04/2019 tarihinde Rıhtım Veraset ve Harçlar Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne başvurulduğu,başvurunun Vergi Dairesince … tarih ve …sayılı yazıyla reddedildiği,bunun üzerine davacı şirket tarafından aynı taleple 11/06/2019 tarihinde Gelir İdaresi Başkanlığı'na başvurulduğu, zımnen reddi üzerine de bakılmakta olan davanın açıldığı görülmüştür.
Uyuşmazlıkta,Vergi Mahkemesince, davacı tarafından iadesi talep edilen 204.107,13-TL tapu harcının 45.657,50-TL'lik kısmının 58, 66 ve 74 numaralı bağımsız bölümleri satın alan alıcılar adına tahakkuk ettiği ve ödendiğinin anlaşıldığı belirtilerek dava konusu 58, 66 ve 74 numaralı bağımsız bölümleri satın alan alıcılar adına tahakkuk ettiği ve ödendiği anlaşılan 45.657,50-TL tapu harcına karşı davacı tarafından kendi adına açılan davada ehliyetinin bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın kısmen ehliyet yönünden reddine karar verilmiş ise de, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 116-126. maddeleri kapsamında düzeltme ve şikayet başvurularında bulunmak suretiyle adına işlem tesis ettiren davacı şirketin bu işleme karşı dava açma ehliyeti bulunduğunun kabulü gerektiği ve kendi adına tahakkuk etmeyen satış işleminde devir alanlar adına tahakkuk ederek tahsil edilen tapu harcı tutarının düzeltme şikayet başvurularına konu edilerek iadesinin istenilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmış olup, dosyanın incelenmesinden, 58 numaralı bağımsız bölüm için alıcı adına tahakkuk eden ve ödenen 15.000,00-TL ile 74 numaralı bağımsız bölüm için alıcı adına tahakkuk eden ve ödenen 26.000,00-TL tutarındaki tapu harçlarının dava konusu toplam tutarın içerisinde yer aldığı,ancak 66 numaralı bağımsız bölüm için satıcı adına tahakkuk eden 15.000,00-TL ve 4.659,50-TL olmak üzere toplam 19.659,50-TL tapu harcı ödemesi yapıldığı,66 numaralı bağımsız bölüm için alıcı adına tahakkuk eden ve ödenen tapu harcının dava konusu toplam tutar içerisinde yer almadığı görüldüğünden Bölge İdare Mahkemesince bu hususlar dikkate alınarak bu kısım yönünden yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin reddine,davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. …Bölge İdare Mahkemesi … Vergi Dava Dairesinin … tarih ve E:…,K:…sayılı kararının dava konusu işlemin ...-TL tapu harcına ilişkin kısmının iptal ve anılan tutarın iadesine dair kısmının ONANMASINA, ehliyet yönünden reddine dair kısmının BOZULMASINA,
3.Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın …Bölge İdare Mahkemesi … Vergi Dava Dairesine gönderilmesine 03/11/2022 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.