T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/3135
Karar No : 2023/6236
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- … 2- …
3- … 4- …
5- … 6- …
7- … 8- …
9- … 10- …
11- … 12- …
VEKİLİ : Av. …
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : 1. Huk. Müş. Yrd. V. …
İSTEMİN_KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının taraflarca aleyhe olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, yakınları …'ın, 09/10/2016 tarihinde Hakkari ili, Şemdinli ilçesi, Güzelkonak Jandarma Karakol Komutanlığına ait yol arama ve kontrol noktasında, bölücü terör örgütü mensupları tarafından bomba yüklü araç ile gerçekleştirilen intihar saldırısı sonucu hayatını kaybettiğinden bahisle uğranılan zararlara karşılık anne … için 50.000,00 TL destekten yoksun kalma, 2.500,00 TL cenaze ve defin gideri, 100.000,00 TL manevi, baba … için 50.000,00 TL destekten yoksun kalma, 2.500,00 TL cenaze ve defin gideri, 100.000,00 TL manevi, kardeşlerden her biri için ayrı ayrı 20.000,00 TL manevi (10 kardeş için toplam 200.000,00 TL) olmak üzere toplam 105.000,00 TL maddi ve 400.000,00 TL manevi tazminatın, olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla; maddi tazminat taleplerinin reddine, manevi tazminat talebinin kısmen kabulüne, kısmen reddine; manevi tazminat istemi yönünden davacılardan anne … için 25.000,00 TL manevi, baba … için 25.000,00 TL manevi, kardeşlerin her biri için ayrı ayrı 10.000,00 TL (10 kardeş için toplam 100.000,00 TL) manevi olmak üzere toplam 150.000,00 TL manevi tazminatın, davalı idareye başvuru tarihi olan 29/11/2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine, fazlaya ilişkin manevi tazminat taleplerinin ise reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince; davacıların maddi tazminatın esasına yönelik istinaf istemi ile davalı idarenin istinaf isteminin reddine, reddedilen maddi tazminata nedeniyle hükmedilen nispi vekalet ücretinin kaldırılarak kararın verildiği tarih itibarıyla yürürlükte bulunan maktu vekalet ücretinin davacılardan alınarak davalı idareye verilmesine, davacıların manevi tazminata yönelik istinaf başvurularının kabulü ile anne … için 40.000,00 TL, baba Bayram Uysal için 40.000,00 TL, her bir kardeş için ise ayrı ayrı 15.000,00 TL (10 kardeş için toplam 150.000,00 TL) olmak üzere toplam 230.000,00 TL manevi tazminatın davalı idareye başvuru tarihi olan 29/11/2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine, fazlaya ilişkin manevi tazminat taleplerinin ise reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından, davacıların yakını olan ve vefat eden … 'ın ekonomik durumu iyi olmayan, kalabalık bir ailenin okumuş tek çocuğu olduğu, hayatını kaybetmese öğretmen olarak çalışacağı, manevi tazminat miktarları belirlenirken bu hususların nazara alınmasını, maddi tazminat talepleri yönünden ise Zarar Tespit Komisyonu tarafından baba … 'a 35.947,10 TL tutarın ödenmesinin kararlaştırılarak sulhnamenin düzenlendiği ve bu sulhnamede … 'ın babasının imzası mevcut olduğu kabul edilse de, sulhnamenin hiçbir geçerliliği olmadığı ve hukuka aykırı olduğu, miras hukuku hükümleri uyarınca anne yönünden de talebin dikkate alınarak maddi tazminata hükmedilmesi gerektiği, sulhnamede hesaplanan miktarın ölüm nedeniyle uğranılan zararı asla karşılamadığı, bu zararın genel hükümler kapsamında değerlendirilerek hesap bilirkişisinden alınacak yeni bir rapora göre karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir. Davalı idare tarafından, 5233 sayılı Kanun uyarınca sadece maddi zararların karşılabileceği, manevi tazminat olarak hükmedilen tutarın yüksek olduğu ileri sürülerek Mahkeme kararının bu yönlerden bozulması istenilmektedir.
TARAFLARIN_SAVUNMALARI : Taraflarca savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kısmen kabulü kısmen reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacılar tarafından, yakınları …'ın, 09/10/2016 tarihinde Hakkari ili, Şemdinli ilçesi, Güzelkonak Jandarma Karakol Komutanlığına ait yol arama ve kontrol noktasında, bölücü terör örgütü mensupları tarafından bomba yüklü araç ile gerçekleştirilen intihar saldırısı sonucu hayatını kaybettiğinden bahisle uğranılan zararlara karşılık anne … için 50.000,00 TL destekten yoksun kalma, 2.500,00 TL cenaze ve defin gideri, 100.000,00 TL manevi, baba … için 50.000,00 TL destekten yoksun kalma, 2.500,00 TL cenaze ve defin gideri, 100.000,00 TL manevi, kardeşlerden her biri için ayrı ayrı 20.000,00 TL manevi (10 kardeş için toplam 200.000,00 TL) olmak üzere toplam 105.000,00 TL maddi ve 400.000,00 TL manevi tazminatın, olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
A) Mahkeme Kararının, davacılardan baba … ve anne … yönünden manevi tazminat talebinin kısmen kabulüne kısmen reddine ilişkin kısmının incelenmesi:
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.
İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Bunun yanında, idarenin önlemekle yükümlü olduğu halde önleyemediği bir takım zararların, nedensellik bağı ve kusur koşulu aranmadan karşılanması gerekmektedir. Objektif sorumluluk anlayışına dayalı sosyal risk adı verilen bu ilke, bilimsel ve yargısal içtihatlarla da kabul edilmiştir.
Terör olayları nedeniyle meydana gelen manevi zararların sosyal risk ilkesi kapsamında topluma pay edilerek tazmin edilmesi gerekmektedir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Manevi zarar; kişinin fizik yapısının ve iç huzurunun bozulmasını, yaşama gücünün ve sevincinin azalmasını, kişilik haklarının zedelenmesini, şeref ve haysiyetinin rencide edilmesini, ölüm veya uğranılan diğer cismani zarar nedeniyle duyulan acı ve ızdırabı, kişinin günlük yaşamını zorlaştıran belli ağırlıktaki her türlü üzüntü ve sıkıntıyı ifade etmektedir. Kendisinin veya yakınlarının uğradığı tecavüz, saldırı veya meydana gelen bir ölüm olayı sonucunda; fiziki veya manevi acılar duyan, ruhsal dengesi bozulan, yaşama sevinci azalan kişinin manevi yönden zarara uğramış olduğu kabul edilmektedir.
Manevi tazminat, kişinin mal varlığında meydana gelen eksilmeyi gidermeye yönelik bir tazmin aracı değil, manevi değerlerinde bir eksilme meydana gelen ve yaşama sevinci ve zevki azalan kişinin manen tatminini sağlamaya yönelik bir tazmin aracıdır. Manevi zararın başka türlü giderim yollarının bulunmayışı veya yetersiz kalışı manevi tazminatın parasal olarak belirlenmesini zorunlu kılmaktadır. Manevi tazminat, olay nedeniyle duyulan elem ve ızdırabı kısmen de olsa hafifletmeyi amaçlamaktdır. Tam yargı davalarının ve manevi tazminatın belirtilen niteliği gereği takdir edilecek manevi tazminat miktarının; zararın ve varsa idarenin kusurunun ağırlığını ortaya koyacak, hukuka aykırılığı özendirmeyecek, bir başka ifade ile benzeri olayların bir daha yaşanmaması için caydırıcı ve aynı zamanda cezalandırıcı olacak şekilde belirlenmesi, bununla birlikte olayın meydana geliş şekli, idari faaliyetin niteliği ve idarenin sorumluluk sebebi gözetilerek hakkaniyet ölçüsünü aşmaması gerekmektedir.
5233 sayılı Kanunda manevi tazminat ödenmesini yasaklayan açık bir hüküm olmaması karşısında, davacıların uğradıkları manevi zararların, genel hükümler kapsamında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 13. maddesi uyarınca sosyal risk ilkesine dayalı olarak tazminine hükmedilmesinin önünde bir engel bulunmamaktadır.
Bakılan uyuşmazlıkta, meydana gelen terör olayı sonucu yakınlarını kaybeden davacıların elem ve acı duyması nedeniyle oluşan manevi zararının sosyal risk ilkesi gereği tazmini gerekmekle birlikte, Bölge İdare Mahkemesi kararında hükmedilen, her bir davacı için ayrı ayrı 40.000,00 TL olmak üzere toplam 80.000,00 TL manevi tazminatın, olayın meydana gelmesinde davalı idarenin kusurunun bulunmadığı ve olayın terör eylemi olduğu gözetildiğinde fazla olduğu görüldüğünden, manevi tazminatın amaç ve niteliği dikkate alınarak olay karşısında duyulan acıyla da orantılı olacak şekilde yeniden manevi tazminat takdiri yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Nitekim; benzer olaylar nedeniyle yaşamını yitiren şahısların yakınları tarafından açılan davalarda ilk derece mahkemeleri tarafından hükmedilen, eş için 20.000,00 TL, çocuk için 10.000,00 TL, anne ile baba için 15.000,00 TL ve torunlar için 5.000,00 TL manevi tazminat miktarları, Dairemizin E:2019/11689, K:2023/6202 sayılı kararı, kardeşler için ayrı ayrı 15.000,00 TL manevi tazminat miktarları, Dairemizin E:2020/3695, K:2023/6204 sayılı kararları ile hukuka uygun bulunarak onanmıştır.
Bu itibarla, İdare Mahkemesi kararının manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne ilişkin kısmına karşı davacılar tarafından yapılan istinaf başvurularının kabulüüne ilişkin temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesinin kararında bu yönüyle hukuki isabet bulunmamaktadır.
B) Mahkeme kararının, davacılardan kardeşler … , … , … , … , … , … , … , … , … ve … yönünden manevi tazminat talebinin kısmen kabulüne kısmen reddine ilişkin kısmı ile davacılardan anne Lalihan Uysal ve baba Bayram Uysal'ın maddi tazminat taleplerinin reddine ilişkin kısmının incelenmesi:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın belirtilen kısımları usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısımlarının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Öte yandan, miras hukuku hükümleri uyarınca anne yönünden de maddi tazminata ayrıca hükmedilmesi gerektiği iddiası yönünden karar incelendiğinde, Komisyon kararı ile belirlenen miktarın anne ve baba için ortak olarak tek bir kalemde belirlendiği ve sulhnamede kararlaştırılan tutarın babanın hesabına yattığında annenin kendisine düşen kısmı alacağı açıktır.
Bu itibarla, temyizen incelenen Bölge İdare Mahkemesi kararının annenin maddi tazminat talebinin reddine ilişkin kısmı sonucu itibariyle hukuka uygun olduğundan, yukarıda belirtilen gerekçeyle onanması gerekmektedir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacıların temyiz istemlerinin REDDİNE, davalı idarenin temyiz isteminin KISMEN KABULÜNE, KISMEN REDDİNE,
2. Davanın kısmen kabulü, kısmen reddine ilişkin … İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurularının kısmen kabulü, kısmen reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının davacıların maddi tazminat istemlerinin reddi ile kardeşler hakkında takdir edilen manevi tazminat tutarlarına ilişkin kısımlarının yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA, davacılardan anne ile baba hakkında takdir edilen manevi tazminat tutarlarına ilişkin kısımların BOZULMASINA,
3. Bozulan kısımlar hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 01/11/2023 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.