T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2021/3252
Karar No : 2023/3581
MÜDAHALE İSTEMİ HAKKINDA KARAR
Davacı … vekili Av. … tarafından, … tarih ve … sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu (ÖYK) kararıyla özelleştirme kapsam ve programına alınan Muğla ili, Bodrum ilçesi, … Mahallesi, … ada, .. parsel sayılı taşınmazın satışına ilişkin ihale kararının iptali istemiyle Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'na karşı açılan davada; ... İnşaat ve Gayrimenkul Geliştirme A.Ş. vekili Av. … tarafından verilen, davalı idare yanında davaya müdahale istemini içeren dilekçe incelenerek gereği görüşüldü:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinde, üçüncü kişilerin davaya katılması konusunda Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 66. maddesinde ise, üçüncü kişinin, davayı kazanmasında hukukî yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, fer'î müdahil olarak davada yer alabileceği kurala bağlanmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, müdahale isteminde bulunan ... İnşaat ve Gayrimenkul Geliştirme A.Ş.'nin davaya müdahalede hukukî yararının bulunduğu anlaşıldığından, davalı idare yanında MÜDAHALE İSTEMİNİN KABULÜNE, 18/09/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2021/3252
Karar No : 2023/3581
DAVACI : …
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) : ... İnşaat ve Gayrimenkul Geliştirme A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN KONUSU : … tarih ve … sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu (ÖYK) kararıyla özelleştirme kapsam ve programına alınan Muğla ili, Bodrum ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın satışına ilişkin ihale kararının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : İhale konusu taşınmaza bitişik … Sitesi'nde konut sahibi olduğu, taşınmaza yönelik yapılan imar planı değişikliğinden olumsuz etkilendiği için bu değişikliğe karşı Danıştay Altıncı Dairesi'nde dava açtığı, 04/01/2019 düzenleme tarihli yapı kayıt belgeleri bulunduğu ve ihaleye konu taşınmazda yasal hakları oluştuğu, ancak bu belgelerin iptaline karar verildiği, bu işlemin iptali istemiyle ... İdare Mahkemesi'nin … esasına kayden dava açtığı, taşınmazın çok sonraki bir tarih olan 05/04/2021 tarihinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'ne devredilmiş olmasının başvuru tarihindeki Hazine arazisi sıfatını ve imar barışı yasasından yararlanma haklarını bertaraf etmeyeceği, birçok kuruma başvuruda bulunduğu ancak sonuç alamadığı ve bu arazideki yapı kayıt belgelerine konu alanların mülkiyetinin henüz işlemlerin başlamadığı gerekçesiyle satış suretiyle devri işleminin gerçekleşemediği, yapı kayıt başvuru tarihi ile satış talepleri tarihleri itibarıyla Hazine adına tapuda kayıtlı taşınmazda lehine kazanılmış hak doğduğunun açık olduğu, taşınmazın sonradan devrinin kazanılmış hakkını ortadan kaldırmayacağı, yapı kayıt belgelerinde belirtilen aykırılıkları oluşturan hususların tamamıyla kullanma zorunluluğuna dayalı olduğu, Türk Medeni Kanunu hükümleri kapsamında üst geçit hakkı oluşturacak nitelikte olduğu, yaş ve sağlık durumu itibarıyla kendi konutunu kullanabilmesi ve evine ulaşım sağlayabilmesi için dik ve uçurumlu araziden evin yaşam alanına doğru bir rampa olarak tabir edilen düzenlemenin yapıldığı, bu rampa sayesinde sedye ve tekerlekli sandalye kullanılarak evine girmesi, ambulans ya da diyaliz araçlarının yaklaşarak hastayı araca alabilmesi için bu alanda dönüş ve manevra yapabilmesi amacıyla yapılmış eklentiler olduğu, konut vasfında olmayıp konutun kullanımını mümkün kılacak eklentilerin 31/12/2017 tarihinden önce mevcudiyetinin en azından 2000 yılına ait uydu fotoğrafları ile Google Earth görüntülerinden de tespit edilebileceği ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI : Öncelikle usule ilişkin olarak, dava konusu işlem ilgili mevzuata uygun olarak tesis edildiğinden davacının davayı açmakta hukukî menfaati bulunmadığı ileri sürülmüş;
Esasa ilişkin olarak ise, 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'un 1. maddesine göre Maliye taşınmazlarının özelleştirme kapsam ve programına alınabildiği, maddede belirtilen "kuruluş" tanımı içinde Hazine adına kayıtlı taşınmazların da yer aldığı, bu nedenle Hazine adına kayıtlı taşınmazların anılan madde çerçevesinde özelleştirilmek üzere özelleştirme kapsam ve programına alındığı, programa alınan kuruluşların 4046 sayılı Kanun'un 17. maddesi çerçevesinde bedelsiz olarak kendilerine devredilmiş sayıldığı, ihaleye konu taşınmazın 02/04/2018 tarihli ÖYK kararıyla hem özelleştirme kapsamına hem de programına alındığı, bu tarih itibarıyla bedelsiz olarak kendilerine devredilmiş sayıldığı, dolayısıyla Hazine ile olan tüm bağı ve ilgisinin sona erdiği, tasarruf yetkisinin kendilerine geçtiği, taşınmazın kapsam ve programa alınmasına müteakip tapu kaydının "Taşınmaz Şerh/Beyan/İrtifak" bölümünün "Beyan" hanesine 26/02/2019 tarihli yevmiye kaydıyla "Kullanım amacı; 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun hükümlerine tâbidir." şeklinde şerh konulduğu, yapı kayıt belgelerinin iptal edildiği, taşınmazın tapu kaydına "Taşınmaz Şerh/Beyan/İrtifak" bölümünün "Beyan" hanesine 05/04/2021 tarihli yevmiye kayıtları ile belgelerin iptal edildiğine dair şerh düşüldüğü, 4046 sayılı Kanun'un 17/B maddesi kapsamında taşınmazın mülkiyet ve tasarruf açısından Maliye Hazinesi ile ilişiğinin kalmadığı açık olduğundan, yapı kayıt belgelerinin özelleştirme kapsam ve programına alınma gerekçesiyle iptal edilmiş olmasının hukuka uygun olduğu, 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesi kapsamında yapı kayıt belgesi bulunan yapıların bulunduğu Hazineye ait taşınmazların yapı kayıt belgesi sahiplerine satışına ilişkin usul ve esasları belirleyen tebliğin "Satılamayacak taşınmazlar" başlıklı 4. maddesinde, özel kanunlar kapsamında kalan ve ilgili daire tarafından satılması uygun görülmeyen taşınmazların satılamayacağı kuralının yer aldığı, taşınmazın ihaleye çıkarılmasında herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı, davacı tarafından bahsedilen davalarda kendilerinin taraf olmadığı, ayrıca bu davaların açılmış ve hâlen devam ediyor olmasının taşınmazın özelleştirilmek üzere satışı için ihaleye çıkarılmasına engel teşkil etmediği, benzer taleple açılan davaların reddine karar verildiği, davacı tarafından açılan davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verildiği, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'UN DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'IN DÜŞÜNCESİ : Dava; … tarih ve … sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu kararıyla özelleştirme kapsam ve programına alınan Muğla ili, Bodrum ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın satışına ilişkin ihale kararının iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı idarenin usule ilişkin itirazları geçerli görülmemiştir.
4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'un "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinin 1. fıkrasının (A) bendinde, bu Kanun'un amacının, bu maddede sayılan kuruluşların, ekonomide verimlilik artışı, kamu giderlerinde azalma sağlamak ve Hazine'ye ait taşınmazları değerlendirmek suretiyle kamuya gelir elde etmek için özelleştirilmelerine ilişkin esasları düzenlemek olduğu belirtilmiş; 2. maddesinde, özelleştirme uygulamalarındaki ilkeler sayıldıktan sonra, son fıkrasında, Kanun'da yer verilen amaç ve ilkeler doğrultusunda alınacak kararlarda öncelikler ile bunların tâbi olacağı özelleştirme uygulamalarına ilişkin esas ve usûllerin, kuruluşların nitelikleri ve ülke ekonomisinin gerektirdiği şartlar da dikkate alınarak Özelleştirme Yüksek Kurulu'nca belirleneceği; 3. maddesinde, kuruluşların; satış, kiralama, işletme hakkı devri, mülkiyetin gayri ayni hakların tesisi ve işin gereğine uygun sair hukukî tasarruflar ile devredilmelerine ilişkin özelleştirme yöntemlerinden hangisi ile özelleştirileceğini belirlemenin Kurul'un görevleri arasında olduğu kurala bağlanmıştır.
4046 sayılı Kanun'un 17. maddesinin 1. fıkrasının (B) bendinde, "Özelleştirme kapsamına alınan kuruluşlardan; mali ve hukukî yönden özelleştirmeye hazırlanmalarına karar verilenlerin bu hazırlık işlemleri tamamlanıncaya kadar, bunların bağlı oldukları bakanlık veya kurumlar ile ilgileri ve önceki statüleri aynen devam eder. Bunlarla ilgili mali ve hukukî yönden özelleştirmeye hazırlık işlemleri Kurulca belirlenecek kuruluş veya kuruluşlar tarafından yürütülür. Özelleştirmeye hazırlık işlemleri tamamlananlar Kurul'un vereceği yeni bir karar ile özelleştirme programına alınır. Bu şekilde hazırlıkları tamamlanarak özelleştirme programına alınanlar ile doğrudan özelleştirme programına alınanlar (bağlı ortaklıkların iştirak payları ve varlıkları ile bağlı ortaklık statüsünde olmayan, ancak sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait kuruluşların iştirak payları ve varlıkları hariç), Kurul kararının alındığı tarihte başka bir işleme gerek olmadan ve bedel alınmaksızın İdareye devredilmiş sayılır. Özelleştirme programına alınarak İdareye devredilen kuruluşlar buna ilişkin Kurul kararı tarihinden itibaren bağlı oldukları bakanlık veya kurumla ilişkileri kesilerek idareye bağlanmış sayılır." kuralına yer verilmiştir.
Öte yandan, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun "İstisnalar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasında, "2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, bu Kanunun ilgili maddelerine uyulmak kaydı ile 2960 sayılı İstanbul Boğaziçi Kanunu ve 3030 sayılı Büyük Şehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun ile diğer özel kanunlar ile belirlenen veya belirlenecek olan yerlerde, bu Kanunun özel kanunlara aykırı olmayan hükümleri uygulanır."; aynı Kanun'a 18/05/2018 tarih ve 30425 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7143 sayılı Kanun'un 16. maddesi ile eklenen Geçici 16. maddesinde, "Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi hâlinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir. (...) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir." kurallarına yer verilmiştir.
3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesinin uygulanmasına ilişkin olarak 06/06/2018 tarih ve 30443 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın "Hazineye ve belediyeye ait taşınmazlar üzerindeki yapılar" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, "Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması hâlinde, bu taşınmazlardan özel kanunları kapsamında kalan ve bu özel kanunlara göre değerlendirilmesi gerekenler dışında kalanlar Bakanlığa tahsis edilir. (...)" kuralı yer almıştır.
Dava dosyasının incelenmesinden; Muğla ili, Bodrum ilçesi, Bitez Mahallesi’nde yer alan, tapuda 349 ada, 2 parselde kayıtlı uyuşmazlık konusu taşınmaz üzerinde davacı tarafından imar mevzuatına aykırı bir şekilde inşa edilen yapılar için 04/01/2019 tarihli toplam dokuz adet yapı kayıt belgesinin alındığı, sonrasında Muğla Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Yapı Kayıt Belgesi Değerlendirme Komisyonu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile yapı kayıt belgelerine konu yapıların yer aldığı taşınmazın Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile özelleştirme kapsamında alındığı ve Maliye Hazinesi ile ilişiğinin kalmadığı gerekçesiyle yapı kayıt belgelerinin iptaline karar verildiği, bu işleme karşı Muğla İdare Mahkemesi'nde dava açıldığı, 18/06/2021 tarihinde davalı idarece taşınmazın pazarlık usulüyle satılmak suretiyle özelleştirileceğine yönelik duyuruda bulunulması üzerine, satışa ilişkin kararın iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Her ne kadar davacı tarafça, yapı kayıt belgesi almış olması nedeniyle hukuksal koruma altına giren yapıları dikkate alınmaksızın taşınmazın özelleştirme kapsamına alınarak ihale yoluyla satışının hukuka aykırı olduğu iddia edilmiş ise de; ihaleye konu taşınmazın, özelleştirme kapsam ve programına alındığı Kurul kararının verildiği ... tarihi itibarıyla davalı idareye devredilerek bağlı oldukları bakanlık ve kurumla ilişkisinin sonlandırıldığı, bu kapsamda davalı idarece ihaleye konu taşınmazın tapu kaydının "Taşınmaz Şerh/Beyan/İrtifak" bölümünün "Beyan" hanesine de ... tarih ve ... no'lu yevmiye kaydı ile “Kullanım amacı: 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun hükümlerine tâbidir.” açıklamasının eklendiği görülmekte olup, 3194 sayılı Kanun'a Kurul karar tarihinden sonra 18/05/2018 tarihinde eklenen Geçici 16. maddenin davacıya ait yapılar hakkında uygulanma olanağının bulunmadığı tartışmasızdır.
Nitekim, yukarıda yer verilen Usul ve Esaslar'ın 7. maddesinin 1. fıkrasında da; yapı kayıt belgesi alınan yapıların Hazine'ye ait taşınmazlar üzerinde inşa edilmiş olması hâlinde, bu taşınmazlardan özel kanunları kapsamında kalan ve bu özel kanunlara göre değerlendirilmesi gerekenler dışında kalanların ancak Bakanlığa tahsis edileceği kurala bağlanmış olup, bu madde doğrultusunda yapılan değerlendirme sonucu davacı adına Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nca düzenlenen 04/01/2019 tarihli yapı kayıt belgeleri, Muğla Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Yapı Kayıt Belgesi Değerlendirme Komisyonu'nca verilen ... tarih ve ... sayılı karar ile iptal edilmiş, bu işleme karşı açılan dava ise ... İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla reddedilmiştir.
Bu nedenle, davacının aksi yöndeki iddiaları geçerli görülmemiş olup; 4046 sayılı Kanun'da yer alan usul ile ekonomide verimlilik artışı, kamu giderlerinde azalma sağlamak ve Hazine'ye ait taşınmazları değerlendirmek suretiyle kamuya gelir elde etme amacına uygun olarak özelleştirme kapsamına alınan uyuşmazlık konusu taşınmazın satışı amacıyla ihaleye çıkılması yolunda alınan dava konusu kararda hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKÎ SÜREÇ :
... tarih ve ... sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu kararıyla, aralarında Muğla ili, Bodrum ilçesi, … Mahallesi … ada, … parsel sayılı taşınmazın da bulunduğu mülkiyeti Maliye Hazinesine ait taşınmazların özelleştirme kapsam ve programına alınmasına, söz konusu taşınmazların satış suretiyle özelleştirilmesine ve özelleştirme işlemlerinin 31/12/2021 tarihine kadar tamamlanmasına karar verilmiştir.
Söz konusu … ada, … parsel sayılı taşınmazın tapu kaydının taşınmaz şerh/beyan/irtifak bölümünün beyan hanesine ... tarih ve ... yevmiye numarası ile “Kullanım amacı: 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun hükümlerine tâbidir.” açıklaması eklenmiştir.
Devamında Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nca özelleştirme kapsam ve programında bulunan taşınmazın 4046 sayılı Kanun'un 18. maddesi kapsamında satış yöntemiyle özelleştirilmesini teminen son teklif tarihi 30/07/2021 olmak üzere 22/06/2021 tarihinden itibaren yayımlanan ilanlarla taşınmaz ihaleye çıkarılmıştır.
Bunun üzerine davacı tarafından, söz konusu taşınmazın pazarlık usulüyle satışına ilişkin ihale kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İhalede toplam 29 şartname satılmış, 25 teklif verilmiş ve 31/08/2021 tarihinde tüm teklif sahiplerinin katılımıyla kamuoyuna açık olarak gerçekleştirilen ihale nihai pazarlık görüşmeleri sonucunda yapılan açık artırmayla sonuçlandırılmış ve … tarih ve ... sayılı ihale komisyonu kararıyla ihalenin 242.000.000,00-TL bedel ile en yüksek teklifi veren müdahil ... İnşaat ve Gayrimenkul Geliştirme A.Ş. üzerinde bırakılmasına karar verilmiş, anılan ihale komisyonu kararı 12/11/2021 tarih ve 31657 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 11/11/2021 tarih ve 4762 sayılı Cumhurbaşkanı kararı ile onaylanmıştır.
Öte yandan, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nca davacı adına söz konusu 349 ada, 2 parsel üzerindeki yapılara ilişkin olarak 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesi doğrultusunda 04/01/2019 tarihli yapı kayıt belgeleri düzenlenmiştir.
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü ile Milli Emlak Genel Müdürlüğü'ne hitaplı ... tarih ve … sayılı yazısıyla, 18/05/2018 tarih ve 30245 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7143 sayılı Kanun'un 16. maddesi ile eklenen 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesi kapsamındaki Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların 7. maddesinin birinci fıkrası ile 4046 sayılı Kanun'un 17/B maddesi dikkate alınarak ileride telafisi mümkün olmayan hukukî problemlere sebebiyet verilmemesi ve idarelerince yürütülen özelleştirme işlemlerinin olumsuz etkilenmemesi amacıyla özelleştirme kapsam ve programında bulunan mülkiyeti Hazine adına kayıtlı taşınmazların yapı kayıt belgesi başvurularına konu edilmemesi gerektiği, belge başvurularında özelleştirme kapsam ve programında bulunanların hariç tutulması amacıyla tüm Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüklerinin bilgilendirilmesi hususunda gereğinin yapılması gerektiği belirtilmiştir.
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın Bodrum Milli Emlak Müdürlüğü, Bodrum Belediye Başkanlığı, Muğla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ve Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü'ne hitaplı … tarih ve … sayılı yazısıyla, anılan ... tarihli ÖYK kararıyla özelleştirme kapsam ve programına alınan Maliye Hazinesi adına kayıtlı söz konusu … ada … parseldeki 29.130,08 m2 yüzölçümlü taşınmazın özelleştirme çalışmalarının sürdürüldüğü, yapılan hazırlık çalışmaları sırasında söz konusu parsel üzerinde gerçek ve tüzel kişiler tarafından işgaller olduğu ve bu işgalciler tarafından yapı kayıt belgelerinin alındığının öğrenildiği, anılan parsel üzerinde alınmış olan tüm yapı kayıt belgelerinin ilgili mevzuat hükümleri ve önceki yazıları çerçevesinde değerlendirilerek gerekli işlemlerin tesis edilmesi, işlem sonucunun idarelerine bildirilmesi, ..., hususlarında gereğinin yapılması gerektiği bildirilmiştir.
Bodrum Kaymakamlığı Milli Emlak Müdürlüğü'nün Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'na hitaplı … tarih ve … sayılı yazısıyla, Muğla Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'ne gönderilen … tarih ve … sayılı yazıyla söz konusu taşınmaza ilişkin alınan yapı kayıt belgelerinin iptal edilerek sonucundan bilgi verilmesinin istenildiği belirtilmiştir.
Devam eden süreçte Muğla Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü Yapı Kayıt Değerlendirme Komisyonu'nun ... tarih ve ... sayılı kararıyla, söz konusu … ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan yapılar için davacı adına düzenlenmiş olan yapı kayıt belgeleri iptal edilmiştir.
Taşınmazın tapu kaydının taşınmaz şerh/beyan/irtifak bölümünün beyan hanesine … tarih ve … yevmiye numaraları ile yapı kayıt belgelerinin iptal edildiği açıklamaları eklenmiştir.
Davacı tarafından söz konusu Yapı Kayıt Değerlendirme Komisyonu kararının iptali istemiyle açılan davada ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, "...Olayda, davacının yapı kayıt belgesini aldığı taşınmazların Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun ... tarihli ve ... sayılı kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alındığı dolayısıyla mülkiyeti Maliye Hazinesi adına kayıtlı taşınmazların Maliye Hazinesi ile bu karar sonrasında ilişiğinin kalmadığı, halihazırda taşınmazların eski statülerine dönmesi yolunda herhangi bir kurul kararı alınmadığı da görülmekle mezkur taşınmazlarla ilgili yapı kayıt belgesi alınabilmesi hukuken mümkün olmadığından dava konusu yapı kayıt belgelerinde hukuka uyarlık, yapı kayıt belgelerinin iptali yolundaki davaya konu komisyon kararında hukuka aykırılık bulunmamaktadır. " gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, karara karşı yapılan istinaf başvurusu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla reddedilerek karar kesinleşmiştir.
Davacı tarafından söz konusu … ada, .. parsel sayılı taşınmaza ilişkin olarak Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nca hazırlanarak 30/08/2019 tarih ve 1486 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı değişikliği ile 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı değişikliğinin iptali istemiyle açılan davada Danıştay Altıncı Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiş, karara karşı yapılan temyiz başvurusu üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 18/05/2021 tarih ve E:2021/390, K.2021/964 sayılı kararıyla anılan karar onanmıştır.
Aynı 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı değişikliği ile 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı değişikliğinin iptali istemiyle dava dışı şahıslar tarafından açılan davada ise Danıştay Altıncı Dairesi'nin 07/12/2022 tarih ve E:2019/21017, K:2022/10706 sayılı kararıyla, "... 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı leke plandır ve şematik gösterimler içermektedir. Aydın - Muğla - Denizli 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı plan hükümlerinin 4.4. sayılı "Kentsel Yerleşme Alanları" başlıklı maddesinde yer alan, "Bu planla gösterilmiş/belirlenmiş kentsel yerleşik alanlar ve kentsel gelişme alanlarını birllkte ifade eder." hükmü uyarınca dava konusu parsele getirilen "gelişme konut alanı" fonksiyonunda 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planlarına ve planların kademeli birlikteliği esasına aykırılık bulunmamıştır.
Dava konusu alana, 1981 tarihli imar planında ise park ve yol fonksiyonu verilmiştir. ...
Bahsi geçen tarihte hazine arazisinin "park ve yol alanı" olarak plana dahil edildiği açık olmasına rağmen, mevzuata uygun bir şekilde taşınmazların terkinin Hazineden istenilmediği ve taşınmazların parselasyon işlemine dahil edilerek kamuya kazandırılmadığı plan kararları sonrasında uygulama aşamasında Aktur Sitesi'ne karşılıksız kullanıma sunularak ağaçlandırıldığı görülmüştür.
Bu nedenle bilirkişilerin dava konusu taşınmazların sırf kamulaştırma maliyetlerinin düşürülmesi için plana dahil edildiği değerlendirmesi park ve yol kararı için gereken alanların öncelikle düzenleme ortaklik payı (DOP) ile karşılanması gerekirken Hazine arazisinin parselasyon işlemine dahil edilmeden doğrudan komşu parselin kullanımına alındığı hususu göz önüne alındığında, kamulaştırma maliyetini düşürmek için sosyal donatı alanlarının neredeyse tamamının Hazine parselinden karşılanması yaklaşımı uygun bir yaklaşım olarak benimsendiğinden isabetli görülmemiştir.
Gerek davacılar gerekse bilirkişiler tarafından 801 adet ağacın varlığından bahsedilmiş ise de 1981 tarihli plan sonrası dava konusu parseller imar planına uygun bir şekilde kamusal alana ayrılmadan Hazinenin iradesi dışında … Sitesi sakinlerinin kurduğu derneğin kararı ile ağaçlandırılmış ve aynı zamanda site sakinleri tarafından günümüze kadar yol olarak kullanılmıştır. Anılan bölgeye malik olan Hazinenin bilgisi ve izni dışında dernek kararı ile dikilen ağaçların Hazinenin taşınmazları üzerindeki tasarruf hakkını engellemeyeceği ortadadır. Kaldı ki alandaki imar planına dayalı olarak gerçekleştirilecek proje henüz bilinemediğinden tüm ağaçların kesileceği varsayımı da belirli olmadığı gibi ağaçlandırılan bu alanın sadece site sakinlerinin hizmetine sunulması ve toplumun geri kalanının bu hizmetten hiçbir şekilde faydalanamaması yol ve yeşil alan gibi kullanımların umumi hizmetlere ayrılan kamusal alan niteliği ile bağdaşmamaktadır.
Davalı idare tarafından söz konusu parselin %11,78 oranında park alanı, %3,71 oranında sosyal tesis alanı, %1,66 oranında teknik altyapı alanı, %1,03 oranında kumsal plaj alanı, %3,51 oranında genel otopark alanı, %21,09 oranında yol alanı, % 42,78 donatı alanı, geri kalan %52,19'luk kısmı konut alanı, %5,03'lük kısmının ise günübirlik tesis alanı olarak planlandığı ifade edildiğinden alanın %52,19 oranında konut alanında kalan kısmı dışındaki bölümlerin umumi ve kamu hizmet alanı olarak ayrıldığı ve bu durumun yeteri kadar kamusal kullanım kararı getirildiğini gösterdiği, planlamanın alandaki doğal doku ile uyumsuz olduğu yönünde bir belirlemenin de bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Dava konusu imar planı değişikliği incelendiğinde, bahsi geçen parsellerin ilk olarak üst ölçekli planlarda yapılaşmaya açıldığı, belediyesince söz konusu alana ilişkin hazırlanan imar planı revizyonunun dikkate alındığı, onaylı planında yer alan ana yolların korunduğu, ayrıca Belediyesince, kaldırılan üç aksın site ile bağlantısının bahse konu revizyon ile planlanan parselin batısında kuzey güney aksı boyunca 10 metrelik yol ile sağlanacağı, doğusundaki bağlantının ise yine anılan revizyon ile düzenlendiği ve yola cephesi olmayan herhangi bir yapı olmadığı, ulaşıma ilişkin trafik ve yaya yolları açısından herhangi bir sorun teşkil etmediği görülmektedir.
Kıyı Kanunu yönünden yapılan değerlendirmede ise Özelleştirme İdaresi tarafından bilirkişi raporuna sunulan beyan dilekçesinde "Ayrıca kamu mülkiyetinde bulunan … ada .. parselin … Sitesi tarafından sitelerine aitmiş gibi işgalci olarak senelerce kullanılmış olduğu, parselin sahil kısmında yer alan yaklaşık 2.950,00 m2'lik alanın “... Restoran" olarak işgal edildiği, söz konusu parselin Aktur Sitesi'nin arasında kalması sebebiyle site tarafından kendi mülkiyeti gibi görülüp, arıtma, su ve elektrik tesisatları, yol ve yapıların cephe hatları gibi kullarımların yer aldığı ortak alanları olarak kullanıldığı tespit edilmiştir." ifadelerine yer verilmiştir. Bu itibarla, taşınmazın bulunduğu bölgenin neredeyse tamamen yapılaştığı, kıyı mevzuatının tanımladığı koşulların oluştuğu anlaşıldığından bu husus bakımından da bir aykırılık görülmemiştir.
Yukarıda açıklanan nedenlerle, davaya konu taşınmazların bulunduğu alanda imar planı yapma yetkisinin Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'na ve Cumhurbaşkanlığı'na ait olduğu, dava konusu imar planı değişiklikleri yapılırken ilgili kurum ve kuruluşların görüşlerinin alındığı, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğine, 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin ise çevre düzeni planına uygun olduğu, 3194 sayılı Kanun'un 9. maddesinin 2. fıkrasında verilmiş olan yetkiye istinaden Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ve Cumhurbaşkanlığınca yalnızca dava konusu parseller ile sınırlı bir alana ilişkin imar planı değişikliği yapıldığı, plan kararlarında planlama esasları açısından bir sakınca bulunmadığı, diğer taraftan birkaç parselle sınırlı olarak yapılan bu değişiklik sosyal ve teknik alt yapı dengesini etkileyecek nitelikte olmadığından, çevre imar bütünlüğünün bozulmadığı, dava konusu planlarla öngörülen yol kararlarının planı kusurlandırmadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde, dava konusu imar planı değişikliklerinde şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır." gerekçesiyle davanın reddine ilişkin olarak verilen karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 04/04/2023 tarih ve E:2023/846, K:2023/939 sayılı kararıyla onanmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarenin usule ilişkin itirazı geçerli bulunmamıştır.
ESAS YÖNÜNDEN:
İLGİLİ MEVZUAT :
4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'un "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinde, bu Kanun'un amacının, bu maddede sayılan kuruluşların, ekonomide verimlilik artışı, kamu giderlerinde azalma sağlamak ve Hazineye ait taşınmazları değerlendirmek suretiyle kamuya gelir elde etmek için özelleştirilmesine ilişkin esasları düzenlemek olduğu; 2. maddesinde, özelleştirme uygulamalarındaki ilkeler sayıldıktan sonra, son fıkrasında, Kanundaki amaç ve ilkeler doğrultusunda alınacak kararlarda öncelikler ile bunların tabi olacağı özelleştirme uygulamalarına ilişkin esas ve usullerin, kuruluşların nitelikleri ve ülke ekonomisinin gerektirdiği şartlar da dikkate alınarak Özelleştirme Yüksek Kurulu'nca belirleneceği kurala bağlanmış; "Özelleştirme Yüksek Kurulu ve Görevleri" başlıklı 3. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde, bu Kanun'un 1. maddesinde sayılan kuruluşların "özelleştirme kapsamına" alınmasına, özelleştirme kapsamına alınanlardan mevcut durumu itibarıyla özelleştirilebilir nitelikte olmayanların mali ve hukuki açıdan "özelleştirmeye hazırlanmasına", hazırlık işlemleri tamamlananların bu işlemlerin tamamlanmasından sonra, hazırlık işlemlerine gerek görülmeyenlerin ise doğrudan "özelleştirme programına" alınmasına karar vermek ve özelleştirme kapsamına alınan kuruluşların özelleştirme işlemlerinin tamamlanması için süre tespit etmek; (c) ve (d) bentlerinde, kuruluşların; satış, kiralama, işletme hakkı devri, mülkiyetin gayri ayni hakların tesisi ve işin gereğine uygun sair hukuki tasarruflar ile devredilmelerine ilişkin özelleştirme yöntemlerinden hangisi ile özelleştirileceğini belirleme ve özelleştirme programına alınan kuruluşların "satış, kiralama, işletme hakkı devri, mülkiyetin gayri ayni hakların tesisi ve işin gereğine uygun sair hukuki tasarruflarla gerçek ve/veya özel hukuk tüzel kişilerine devredilmesi" yöntemleriyle yapılan ihaleler sonucunda ihale komisyonlarınca verilen nihaî kararları onaylamak Kurul'un görevleri arasında sayılmış; ''Özelleştirme Yöntemleri, Değer Tespiti, İhale Yöntemleri'' başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasının (A) bendinde, özelleştirme yöntemleri belirlenmiş; (C) bendinde, (A) bendinde yer alan özelleştirme yöntemlerinin uygulanmasına ilişkin ihale işlemlerinin bu Kanun'a göre oluşturulan ihale komisyonları tarafından yürütüleceği kurala bağlanmıştır.
4046 sayılı Kanun'un 17. maddesinin 1. fıkrasının (B) bendinde, "Özelleştirme kapsamına alınan kuruluşlardan; mali ve hukukî yönden özelleştirmeye hazırlanmalarına karar verilenlerin bu hazırlık işlemleri tamamlanıncaya kadar, bunların bağlı oldukları bakanlık veya kurumlar ile ilgileri ve önceki statüleri aynen devam eder. Bunlarla ilgili mali ve hukukî yönden özelleştirmeye hazırlık işlemleri Kurulca belirlenecek kuruluş veya kuruluşlar tarafından yürütülür. Özelleştirmeye hazırlık işlemleri tamamlananlar Kurul'un vereceği yeni bir karar ile özelleştirme programına alınır. Bu şekilde hazırlıkları tamamlanarak özelleştirme programına alınanlar ile doğrudan özelleştirme programına alınanlar (bağlı ortaklıkların iştirak payları ve varlıkları ile bağlı ortaklık statüsünde olmayan, ancak sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait kuruluşların iştirak payları ve varlıkları hariç), Kurul kararının alındığı tarihte başka bir işleme gerek olmadan ve bedel alınmaksızın İdareye devredilmiş sayılır. Özelleştirme programına alınarak İdareye devredilen kuruluşlar buna ilişkin Kurul kararı tarihinden itibaren bağlı oldukları bakanlık veya kurumla ilişkileri kesilerek idareye bağlanmış sayılır." kuralına yer verilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun "İstisnalar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasında, "2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, bu Kanunun ilgili maddelerine uyulmak kaydı ile 2960 sayılı İstanbul Boğaziçi Kanunu ve 3030 sayılı Büyük Şehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun ile diğer özel kanunlar ile belirlenen veya belirlenecek olan yerlerde, bu Kanunun özel kanunlara aykırı olmayan hükümleri uygulanır."; aynı Kanun'a 18/05/2018 tarih ve 30425 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7143 sayılı Kanun'un 16. maddesi ile eklenen Geçici 16. maddesinde, "Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi hâlinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir. (...) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir." kuralı yer almıştır.
3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesinin uygulanmasına ilişkin olarak 06/06/2018 tarih ve 30443 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde, bu Usul ve Esaslar'ın amacının, 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesi uyarınca Yapı Kayıt Belgesi verilmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemek olduğu, işbu Usul ve Esaslar'ın, Yapı Kayıt Belgesi müracaatına, Yapı Kayıt Belgesi bedelinin hesaplanması ve ödenmesine, Yapı Kayıt Belgesi verilen Hazine'ye ait taşınmazların satışına, Yapı Kayıt Belgesi düzenlenmeyecek yapılar ile bu belgenin düzenlenmesi safhasında yalan beyanda bulunanlar hakkında yapılacak işlemlere ilişkin hususları kapsadığı belirtilmiş; "Hazineye ve belediyeye ait taşınmazlar üzerindeki yapılar" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, "Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması hâlinde, bu taşınmazlardan özel kanunları kapsamında kalan ve bu özel kanunlara göre değerlendirilmesi gerekenler dışında kalanlar Bakanlığa tahsis edilir. (...)" kuralına yer verilmiştir.
HUKUKÎ DEĞERLENDİRME:
4046 sayılı Kanun'a göre, özelleştirme kapsam ve programına alınan kuruluşların, belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde, satış, kiralama, işletme hakkı devri, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve işin gereğine uygun sair hukukî tasarruflarla gerçek ve/veya özel hukuk tüzel kişilerine devredilmesi yöntemleriyle özelleştirilmelerinin, ekonomide verimlilik artışı ve kamu giderlerinde azalma sağlamak ve Hazine'ye ait taşınmazları değerlendirmek suretiyle kamuya gelir elde etme amaçlarıyla yapılabileceği, özelleştirme programına alınarak Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'na devredilen kuruluşların (somut olayda ihaleye konu taşınmazın), bu hususa ilişkin Kurul kararının alındığı tarihte başka bir işleme gerek olmadan ve bedel alınmaksızın idareye devredilmiş sayılacağı ve Kurul kararı tarihinden itibaren bağlı oldukları bakanlık ve kurumla ilişkileri kesilerek idareye bağlanmış sayılacağı açıktır.
Bu itibarla, ihaleye konu taşınmazın özelleştirme kapsam ve programına alındığı ... tarihli Kurul kararı itibarıyla davalı idareye devredilerek bağlı oldukları bakanlık ve kurumla ilişkileri kesilerek idareye bağlanmış sayıldığı, bu kapsamda davalı idarece ihaleye konu taşınmazın tapu kaydının "Taşınmaz Şerh/Beyan/İrtifak" bölümünün "Beyan" hanesine ... tarih ve ... yevmiye numarası ile “Kullanım amacı: 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun hükümlerine tâbidir.” açıklamasının da eklendiği dikkate alındığında, 3194 sayılı Kanun'a Kurul karar tarihinden sonra 18/05/2018 tarihinde eklenen Geçici 16. maddesinin davacıya bir hak sağlamayacağı; öte yandan, 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesine dayanılarak hazırlanan Usul ve Esaslar'ın 7. maddesinin 1. fıkrasında, Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların Hazine'ye ait taşınmazlar üzerinde inşa edilmiş olması hâlinde, bu taşınmazlardan özel kanunları kapsamında kalan ve bu özel kanunlara göre değerlendirilmesi gerekenler dışında kalanların Bakanlığa tahsis edileceğinin kurala bağlandığı, diğer taraftan, ihaleye konu taşınmaza ilişkin olarak davacı adına düzenlenen yapı kayıt belgesinin iptaline ilişkin ... tarih ve ... sayılı Yapı Kayıt Belgesi Değerlendirme Komisyonu kararının iptali istemiyle açılan dava ile taşınmaza ilişkin 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı değişikliği ile 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı değişikliğinin iptali istemiyle açılan davaların reddedilerek kesinleştiği hususları da birlikte değerlendirildiğinde, taşınmazın satışı amacıyla 4046 sayılı Kanun'da yer alan usul ile ekonomide verimlilik artışı, kamu giderlerinde azalma sağlamak ve Hazine'ye ait taşınmazları değerlendirmek suretiyle kamuya gelir elde etme amacına uygun olarak ihaleye çıkarılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen davalı yanında müdahil tarafından yapılan toplam …-TL yargılama giderinin davacıdan alınarak müdahile verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacı ile müdahile iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (on beş) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 18/09/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.