T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/3737
Karar No : 2024/666
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- … Valiliği
2- … Kaymakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Adıyaman ili Besni ilçesinde faaliyet gösteren Özel … Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezinin kurucusu olan davacı tarafından, 1 (bir) yıl ve daha fazla süre ile hapis cezası alması sebebiyle kuruculuk vasfını yitirdiğinden bahisle Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 18/1. maddesi uyarınca anılan kurumun bir yıl süre ile geçici olarak kapatılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı Adıyaman Valiliği işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; dava konusu işlem tarihi itibariyle, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanununda davacıya isnat edilen eyleme ilişkin özel eğitim kurumunun "1 (bir) yıl süre ile kapatılması" şeklinde bir yaptırımın düzenlenmediği gerekçesiyle anılan kurumun bir yıl süre ile kapatılması yönünde tesis edilen dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından; davacının kurumunun süresiz kapatılması nedeniyle davanın konusuz kaldığı, dava konusu işlemin hukuka uygun tesisi edildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Adıyaman Valiliği'nin 13/03/2014 tarihli işlemi ile kurum açma izni verilen Özel Sevgi Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nin kurucusu olan davacının, 1 yıldan fazla hapis cezası ile cezalandırılmasına ilişkin ... Ağır Ceza Mahkemesi kararının 06/06/2016 tarihli kesinleşme şerhinin davacı hakkında yapılan bir şikayet başvurusu ile öğrenilmesi üzerine; davalı idarenin 19/07/2017 tarihli yazısı ile anılan kuruma ivedilikle kurucu değişikliği yapılması gerektiği bildirilmiştir.
Dava dosyasında yer alan Adıyaman Valiliği'nin 20/09/2017 tarihli inceleme raporundan ise; İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü'nün İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne hitaben yazdığı … tarihli ve … sayılı yazı ile davacının vasisi tarafından anılan kurumun devrine ilişkin evrakların sunulduğu hususuna yer verildiği görülmüştür.
Davalı idarelerin iç yazışmaları sonucunda anılan kurum hakkında yürütülen soruşturmalar olduğunun anlaşılması üzerine Milli Eğitim Bakanlığından görüş talep edilmiş, Milli Eğitim Bakanlığı'nın Adıyaman Valiliği'ne hitaben gönderdiği … tarihli ve … sayılı görüş yazısında; soruşturmalar ivedilikle sonuçlandırıldıktan sonra durumun yeniden değerlendirilmesi gerektiği, aksi halde Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 18. maddesi uyarınca Valilikçe gerekli tedbirlerin alınmasının uygun olacağı hususuna yer verilmiştir.
Adıyaman Valiliği'nin … tarihli ve … sayılı yazısı ile Maarif Müfettişleri Başkanlığı'ndan kurum hakkındaki soruşturmaların ivedilikle sonuçlandırılmasının talep edildiği görülmüş olup; Adıyaman Valiliği'nin … tarihli ve … sayılı yazısından ise anılan kurum hakkında yürütülen soruşturmalardan biri için bilgi ve belge toplama işinin devam ettiği, diğer soruşturma yönünden ise kriminal inceleme sonucunun beklendiği anlaşılmıştır.
Dava konusu edilen 01/03/2018 tarihli Valilik Oluru ile anılan kurumun kurucusu olan davacının kuruculuk şartlarını kaybetmesi ve kurumun devam eden soruşturmalarının olması nedeniyle bir yıl süre ile geçici olarak kapatılmasına karar verilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5326 sayılı Kabahatler Kanunun 16. maddesinde " (1) Kabahatler karşılığında uygulanacak olan idarî yaptırımlar, idarî para cezası ve idarî tedbirlerden ibarettir. (2) İdarî tedbirler, mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirlerdir." hükmü bulunmaktadır.
5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 4. maddesinde "Özel öğretim kurumlarının gerçek kişi kurucularında, tüzel kişi kurucularının yönetim organlarında, kurucu
temsilcilerinde ve personelinde; 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası ya da affa uğramış olsa bile Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar, Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, millî savunmaya karşı suçlar, Devlet
sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık suçları, cinsel dokunulmazlığa
karşı suçlar ve 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında işlenen suçlardan ceza almamış olması veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması, terör örgütlerine ya da Millî Güvenlik Kurulunca Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ya da iltisakı yahut bunlarla irtibatı olmaması şartı aranır.,
Aynı Kanun'un 7. maddesinde "Kurum açma izni verilen kurumlardan iki yıl içerisinde faaliyete başlamayan, faaliyete başladıktan sonra yönetmelikte belirtilen süreden daha fazla izinsiz ara veren veya söz konusu izni amacı dışında kullandığı tespit edilen kurumların kurum açma izni ve iş yeri açma ve çalışma ruhsatı iptal edilir. (Değişik ikinci fıkra: 2/12/2016-6764/62 md.) Özel öğretim kurumunun;
...
g) Kurum açma şartlarından herhangi birini kaybetmesi,
h) Mevzuata uygun olarak kapatılmaması, hâllerinde; (a), (b), (c) ve (d) bentlerindeki fiiller için brüt asgari ücretin beş katı; (e) ve (f) bentlerindeki fiiller için brüt asgari ücretin on katı ve (g) bendindeki fiil için brüt asgari ücretin yirmi katı idari para cezası uygulanır. Bu fıkranın (a), (b), (c), (d), (e), (f) ve (g) bentlerindeki fiillerin tekrarı hâlinde idari para cezası miktarı beş kat artırılarak uygulanır ve bu bentlerdeki fiillerin üçüncü kez tekrarlanması hâlinde ise kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı iptal edilir, (h) bendindeki fiilin işlenmesi hâlinde brüt asgari ücretin yirmi katı idari para cezası verilir ve kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı iptal edilir. İdari para cezası, kurum açma iznini vermeye yetkili makam tarafından verilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 14. maddesinin 3. fıkrasında (dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan halinde) " Ancak valilikçe yapılan incelemede kurumun müracaat tarihinden önce yapılan inceleme/soruşturma/denetimleri sonucunda kuruma, Kanun kapsamında idari para cezası verilmesi halinde idari para cezasının ödenmesinden sonra; hakkında 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun veyahut Anayasal Düzene Karşı İşlenen Suçlar Soruşturma Bürosunun yetki alanına giren suç veya suçlardan dolayı adli veyahut idari soruşturma bulunması halinde bu soruşturma/soruşturmalar sonuçlandıktan sonra devir işlemi gerçekleştirilir. Sürekli kapatılma teklifi getirilen kurumlar devredilemez.", 18. maddesinin 1. fıkrasında (dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan halinde) ise " (1) Gerçek kişi olan kurucunun, bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen kuruculuk şartlarını kaybettiğinin tespit edilmesi halinde, kurumu devretmesi ve kurumla ilişkisinin kesilmesi için okullarda öğretim yılının sonuna kadar, diğer kurumlarda ise üç ay süre verilir. Verilen süre içerisinde devrin gerçekleştirilmemesi halinde kurum devir yapılıncaya kadar valilikçe gerekli tedbirler alınarak öğretime ara verilir. Öğretimine ara verilen kurumun bir yıl içinde devrinin gerçekleşmemesi durumunda kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı iptal edilir." kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdari yaptırımlar, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 16. maddesinde olası tüm idari yaptırımları kapsayacak bir yaklaşımla sınıflandırılmıştır. Maddeye göre, idari yaptırımlar, “idari para cezası” ve “idari tedbirler” olarak iki gruba; idari tedbirler ise kendi içinde “mülkiyetin kamuya geçirilmesi” ve “ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirler” olarak iki alt gruba ayrılmaktadır. Bu bağlamda, idari yaptırımları, ceza niteliğindeki idari yaptırımlar ve tedbir niteliğindeki idari yaptırımlar olarak iki başlık altında tasnif etmek mümkündür.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve uyuşmazlığın birlikte değerlendirilmesi neticesinde; özel öğretim kurumlarının gerçek kişi kurucularında aranan şartlar arasında 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası alınmamış olmasının yer aldığı, davacının bir özel öğretim kurumunun kurucusu olduğu ve davalı idarece kuruculuk şartını kaybettiğinin tespit edilmesi üzerine ivedilikle kurucu değişikliği yapılması gerektiğinin anılan kuruma bildirildiği, davacının vasisi tarafından kurucu değişikliğine ilişkin işlemlerin başlatıldığı, anılan kurum hakkında devam eden soruşturmaların bulunması nedeniyle davalı idarelerce kurumun devir işleminin yapılıp yapılamayacağı konusunda Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 14. maddesinin 3. fıkrası bağlamında tereddüte düşüldüğü, bu konuda Milli Eğitim Bakanlığından görüş istendiği, Milli Eğitim Bakanlığı'nın 29/12/2017 tarihli görüş yazısında soruşturmaların ivedilikle sonuçlandırılması, aksi halde Yönetmeliğin 18/1. maddesi uyarınca işlem tesis edilmesi gerektiğinin bildirildiği, Maarif Müfettişleri Başkanlığı ile yapılan yazışmalar neticesinde kurum hakkında yürütülen soruşturmaların devam ettiğinin anlaşılması üzerine Yönetmeliğin 18/1. maddesi uyarınca devir işlemi yapılıncaya kadar valilikçe kurumun bir yıl süreyle geçici olarak kapatılmasına karar verildiği anlaşılmaktadır.
Temyize konu Mahkeme kararında; özel öğretim kurumlarının mevzuata aykırı fiilleri ile bu fiillere uygulanacak cezai yaptırımların 5580 sayılı Kanunun 7. maddesinde düzenlendiği, bu madde kapsamında "Kurum açma şartlarından herhangi birini kaybetmesi" durumunun gerçekleşmesi halinde anılan kurumun "bir yıl süre ile kapatılması" şeklinde bir yaptırımın bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görülmüş olup; somut olay bağlamında dava konusu işlemin değerlendirilmesi neticesinde anılan kurumun geçici olarak kapatılmasına ilişkin olarak tesis edilen işlemin bir fiilin karşılığı olarak idari ceza niteliğinde tesis edilmediği, cezalandırma amacı gütmediği ve Yönetmeliğin 18/1. maddesi uyarınca tesis edilen idari tedbir mahiyetinde bir işlem olduğu anlaşılmaktadır.
Bu aşamada; dava konusu işlemin idari tedbir niteliğine uygun olarak tesis edilip edilmediği hususu önem arz etmektedir.
İdari yaptırımlardan "idari cezalar"da muhatabın cezalandırılması amacı, "idari tedbirler"de ise kamu hizmetinin aksamadan ve kamu düzeninin bozulmadan işleyişine devam etme amacı ağır basmakta olup; idari tedbirlerin hizmetin düzgün işlemesini olumsuz etkileyebilecek ihlâlleri engelleyici ve durdurucu nitelik taşıması gerekmektedir.
Dava konusu işlemin gerekçesi olarak gösterilen Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 18/1. maddesinde; gerçek kişi olan kurucunun kuruculuk şartlarını kaybettiğinin tespit edilmesi halinde verilen süre içerisinde devrin gerçekleştirilmemesi durumunda devir yapılıncaya kadar valilik tarafından gerekli tedbirlerin alınması suretiyle öğretime ara verileceği düzenlemesine yer verildiği dikkate alındığında; bir yıl gibi uzun bir süreyle anılan kurumun geçici olarak kapatılmasının ölçülü olmadığı ve işlemin idari tedbir mahiyetini aştığı sonucuna varıldığından dava konusu işlemin bu gerekçeyle hukuka aykırı olduğu anlaşılmıştır.
Bu itibarla; temyizen incelenen karar yukarıda yer verilen gerekçe ile usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1. Temyiz isteminin reddine,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının yukarıda yer verilen gerekçe ile ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, posta gideri avansından artan tutarın Mahkeme tarafından iadesine,
4. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 16/02/2024 tarihinde gerekçede oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY:
(X)- Dava; Adıyaman ili Besni ilçesinde faaliyet gösteren Özel Sevgi Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezinin kurucusu olan davacının 1 (bir) yıl ve daha fazla süre ile hapis cezası alması sebebiyle kuruculuk vasfını yitirdiğinden bahisle Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 18/1. maddesi uyarınca anılan kurumun bir yıl süre ile geçici olarak kapatılmasına ilişkin 03/01/2018 tarih ve 4439279 sayılı Adıyaman Valiliği işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden; … Valiliği'nin 13/03/2014 tarihli işlemi ile kurum açma izni verilen Özel Sevgi Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nin kurucusu olan davacının, 1 yıldan fazla hapis cezası ile cezalandırılmasına ilişkin ... Ağır Ceza Mahkemesi kararının 06/06/2016 tarihli kesinleşme şerhinin davacı hakkında yapılan bir şikayet başvurusu ile öğrenilmesi üzerine; davalı idarenin 19/07/2017 tarihli yazısı ile anılan kuruma ivedilikle kurucu değişikliği yapılması gerektiğinin bildirildiği, Adıyaman Valiliği'nin 20/09/2017 tarihli inceleme raporunda; İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü'nün İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne hitaben yazdığı … tarihli ve … sayılı yazı ile davacının vasisi tarafından anılan kurumun devrine ilişkin evrakların sunulduğu hususuna yer verildiği,
davalı idarelerin iç yazışmaları sonucunda anılan kurum hakkında yürütülen soruşturmalar olduğunun anlaşılması üzerine Milli Eğitim Bakanlığı'ndan görüş talep edildiği, Milli Eğitim Bakanlığı'nın Adıyaman Valiliği'ne hitaben gönderdiği … tarihli ve … sayılı görüş yazısında; soruşturmalar ivedilikle sonuçlandırıldıktan sonra durumun yeniden değerlendirilmesi gerektiği, aksi halde Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 18. maddesi uyarınca Valilikçe gerekli tedbirlerin alınmasının uygun olacağı hususuna yer verildiği anlaşılmaktadır.
… tarihli ve … sayılı Adıyaman Valiliği yazısının incelenmesi neticesinde; anılan kurum hakkında 05/10/2016 tarihli ve 24/02/2017 tarihli Valilik Onayları ile başlatılan iki soruşturmanın bulunduğu, anılan soruşturmalardan birinin usulsüz öğrenci kaydedildiği iddiasına ilişkin olduğu, diğer soruşturma yönünden ise bilgi ve belge toplama işinin devam ettiği anlaşılmaktadır.
Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 14. maddesinin 3. fıkrasında (dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan halinde) yer alan "Ancak valilikçe yapılan incelemede kurumun müracaat tarihinden önce yapılan inceleme/soruşturma/denetimleri sonucunda kuruma, Kanun kapsamında idari para cezası verilmesi halinde idari para cezasının ödenmesinden sonra; hakkında 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun veyahut Anayasal Düzene Karşı İşlenen Suçlar Soruşturma Bürosunun yetki alanına giren suç veya suçlardan dolayı adli veyahut idari soruşturma bulunması halinde bu soruşturma/soruşturmalar sonuçlandıktan sonra devir işlemi gerçekleştirilir. Sürekli kapatılma teklifi getirilen kurumlar devredilemez." hükmü dikkate alındığında; dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgeler çerçevesinde, davacı hakkında yürütülen ve devir işleminin askıya alınmasına gerekçe olarak gösterilen soruşturmaların anılan madde hükmünde belirtilen suçlar kapsamında açılmadığı, dolayısıyla davacı hakkında yürütülen soruşturmaların devir işlemine engel teşkil etmeyeceği sonucuna varılmaktadır.
Bu itibarla; anılan kurumun kurucusu olan davacının kuruculuk şartlarını kaybetmesi ve kurumun devam eden soruşturmalarının olması nedeniyle bir yıl süre ile geçici olarak kapatılmasına karar verilmesine ilişkin dava konusu işleme gerekçe olarak gösterilen soruşturmaların konu itibariyle Yönetmeliğin 14/3. maddesinde belirtilen suç türlerine ilişkin olmadığı ve dava konusu işlemin bu yönüyle hukuka uygun olmadığı anlaşıldığından temyize konu Mahkeme kararının bu gerekçeyle onanması gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyorum.